Hz. Mûsâ’nın Hayatı: Kur’an, Hadis ve Sahih Kaynaklara Dayalı Kapsamlı Bir İnceleme

Hz. Mûsâ, İslam inancına göre Ulu’l-azm peygamberlerden biri olup, Kur’an-ı Kerim’de kendisinden en çok bahsedilen peygamberdir. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın tefsirinde belirtildiği üzere, “Hz. Mûsâ, gerek Tevrat’ta gerekse Kur’ân-ı Kerîm’de kendisine en geniş yer ayrılmış bulunan peygamberdir. Kur’an’da 136 defa adı geçer”. Diyanetin ifadesiyle, “Kur’an-ı Kerim ve sahih hadislerde en çok bahsi geçen peygamber Hz. Musa’dır” . Aşağıda onun doğumu, gençliği, Medyen’e kaçışı, peygamberliği, Firavun ile mücadelesi, denizin yarılması ve kavmiyle olan ilişkileri hakkında sahih kaynaklara dayalı bilgiler sunulmaktadır.

Doğumu ve Firavun’un Zulmünden Kurtarılışı

Hz. Mûsâ’nın doğduğu dönemde Mısır’da Firavun hüküm sürüyordu. Diyanet’in tefsirine göre, Firavun, İsrâiloğulları arasından çıkacak birinin saltanatını elinden alacağına dair bir rüya görmüş ve bunun üzerine onların erkek çocukları hakkında ölüm fermanı çıkarmıştı . Bu katliamdan Mûsâ’yı kurtarmak isteyen annesi, Allah’ın emri uyarınca onu bir sepete koyarak Nil nehrine bırakmıştır .

Firavun’un ailesi bebeği bulmuş ve Firavun’un eşi Âsiye‘ye getirmiştir. Âsiye, çocuğun hayatına kıyılmaması ve kendisinde kalması hususunda kocasını razı etmiştir . Ancak çocuk hiçbir kadının memesini emmemiş, durumu öğrenen ablası onlara annesini tavsiye etmiştir. Böylece Mûsâ, annesi tarafından emzirilmiş ve ardından Firavun ailesine teslim edilmiştir . Diyanet tefsiri, “Mûsâ sarayda iyi bir eğitim gördü. Olgunluk çağına ulaşınca Allah tarafından kendisine ‘hikmet ve ilim’ verildi” der .

Gençliği ve İstemeden Bir Mısırlıyı Öldürmesi

Hz. Mûsâ, gençlik yıllarında bir gün şehirde İsrâiloğulları’ndan biriyle Mısırlı biri arasında çıkan kavgaya şahit olmuştur. İsrailli’nin yardım istemesi üzerine Mısırlı’ya bir yumruk vurmuş ve adam ölmüştür . Diyanet tefsiri, bu olayın “istemeden ölüme sebep olmak” şeklinde değerlendirilebileceğini, zira Mûsâ’nın kasten öldürme kastı taşımadığını belirtir .

Beklemediği bu durum karşısında Mûsâ, Allah’tan af dilemiş ve Allah da onu bağışlamıştır (Kasas, 28/15-16) . Ancak ertesi gün olayın duyulması üzerine yetkililer Mûsâ’nın öldürülmesine karar vermiş, durumu öğrenen Mûsâ Medyen’e kaçmıştır .

Medyen Yılları ve Peygamberliğe Hazırlık

Hz. Mûsâ, Medyen’de bir kuyu başında iki kıza hayvanlarını sulamada yardım etmiş, kızların babası ona emniyette olduğunu söylemiş ve sekiz (veya on) yıl çalışması karşılığında kızlarından biriyle evlenebileceğini teklif etmiştir. Mûsâ bu teklifi kabul etmiş ve orada kalmıştır . Diyanet tefsiri, “Burada tanıştığı bir kızla evlendi ve sekiz (veya on) yıl boyunca kayınpederinin koyun sürüsünü güttü” der .

Süresi tamamlanınca Mûsâ, ailesiyle birlikte Mısır’a dönmek üzere yola çıkmıştır. Yolda Sînâ (Tûr) dağının yanında bir ateş görmüş ve yaklaştığında bir ağaçtan “Ey Mûsâ! Muhakkak âlemlerin rabbi olan Allah benim!” şeklinde bir ses gelmiştir . Bu, onun ilk vahye muhatap oluşudur. Diyanet Haber’in belirttiğine göre, “Hz. Musa’ya Kelimullah ismi; Allah ile perde arkasından, aracısız konuşmuş olmasından dolayı verilmiştir” .

Allah, Hz. Mûsâ’ya iki mucize vermiştir: asâsının yılana dönüşmesi ve elinin kar gibi beyazlaşması. Ayrıca onu Firavun’a göndermiş ve kardeşi Hârûn‘u da yanına yardımcı olarak vermiştir .

Firavun ile Mücadele ve Mısır’dan Çıkış

Hz. Mûsâ ve Hârûn, Firavun’un huzuruna çıkarak onu Allah’a kulluğa davet etmiş ve İsrâiloğulları’nı serbest bırakmasını istemişlerdir. Firavun ise onları yalancılıkla suçlamış ve Mûsâ’nın geçmişte işlediği cinayeti hatırlatarak onu nankörlükle itham etmiştir . Diyanet’in tefsirinde belirtildiğine göre, Firavun’un inadı üzerine Allah, Mısırlılar üzerine tufan, çekirge, haşere, kurbağa ve kan gibi belalar göndermiştir .

Sonunda Firavun, İsrâiloğulları’nın gitmesine izin vermiş, ancak sonra sözünden dönerek ordusuyla onları takip etmiştir. Hz. Mûsâ, Allah’ın emriyle asâsını denize vurmuş, deniz yarılmış ve İsrâiloğulları kurtulmuştur. Firavun ve ordusu ise denizde boğulmuştur (A’râf, 7/136; Şuarâ, 26/63-66) .

Tûr Dağı, Levhalar ve Buzağı Olayı

Hz. Mûsâ, İsrâiloğulları’nı Mısır’dan çıkardıktan sonra Tûr-ı Sînâ’ya çıkmış ve kırk gün orada kalmıştır. Diyanet tefsirine göre, bu süre zarfında kendisine vahyin yazılı levhalar halinde verilmesi söz konusudur . Ancak kavmi, Mûsâ Tûr’da iken altın buzağı heykeli yapıp ona tapmaya başlamıştır . Diyanet Haber’in aktardığına göre, Hz. Mûsâ döndüğünde kavminin buzağıya taptığını görünce çok öfkelenmiş ve kavminden yetmiş kişi ile birlikte tevbe etmiştir .

Hz. Mûsâ’nın Faziletleri ve Hadislerdeki Yeri

Sahih hadislerde Hz. Mûsâ’nın faziletine dair önemli bilgiler yer alır. Diyanetin derlediğine göre, hadis-i şeriflerde Hz. Mûsâ’dan şu vesilelerle bahsedilmektedir: “Hz. Muhammed’in (sas) Miraç mucizesi esnasında Hz. Musa ile görüşmesi ve Musa-Hızır kıssası münasebetiyle bahsedilmekte olup Aşura günü oruç tutması, esmer yüzlü ve hayâ sahibi olması gibi özellikleri vurgulanmaktadır” .

Buhârî’de yer alan bir hadiste Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Şüphesiz Musa, hayâ sahibi bir insan idi” . Miraç hadisesinde ise Peygamberimiz, Hz. Mûsâ ile karşılaşmış ve namazın vakitleri konusunda onun tavsiyelerine uymuştur. Sahih hadislerde ayrıca Hz. Mûsâ’nın kabri başında namaz kıldığı ve Peygamberimiz’in onu Miraç gecesinde bu halde gördüğü nakledilir (Müslim, Mesâcid, 162) .

Değerlendirme

Hz. Mûsâ’nın hayatı, tevhid mücadelesinin, sabrın ve Allah’a teslimiyetin en güçlü örneklerinden birini sunar. Onun Firavun’un sarayında büyütülmesi, Medyen’e kaçışı, Tûr dağında Allah ile konuşması (Kelimullah), asâ ve yed-i beyzâ mucizeleri, Firavun ile mücadelesi, Kızıldeniz’in yarılması ve kavminin buzağıya tapması gibi kıssaları, Kur’an’da en geniş şekilde anlatılan peygamber kıssasını oluşturur. Sahih hadislerde onun hayâ sahibi oluşu, Aşura orucu ve Miraç’taki yeri vurgulanmıştır . Ancak hayatının detaylarına dair bazı rivayetlerin (Hz. Hızır ile yolculuğu, ömrünün kesin süresi, kabrinin tam yeri gibi) sahih hadislerle değil, tarih ve kısas-ı enbiyâ kaynaklarındaki bilgilerle sabit olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle Hz. Mûsâ hakkında konuşurken Kur’an’ın açık beyanları ile sahih hadislerdeki bilgileri esas almak ilmi bir zorunluluktur.