Hz. Îsâ’nın Hayatı: Kur’an, Hadis ve Sahih Kaynaklara Dayalı Kapsamlı Bir İnceleme
Hz. Îsâ, İslam inancına göre Ulu’l-azm (azim ve kararlılık sahibi) peygamberlerden biri olup, Kur’an-ı Kerim’de adı yirmi beş yerde zikredilen ve kendisine İncil verilen seçkin bir peygamberdir . İslam, onun Allah’ın kulu ve elçisi olduğunu, babasız olarak dünyaya geldiğini, mucizeler gösterdiğini ve Allah tarafından katına yükseltildiğini bildirir. Aşağıda onun doğumu, peygamberliği, mucizeleri, havârileri, çarmıha gerilme meselesi ve sahih hadislerdeki yeri hakkında kaynaklara dayalı bilgiler sunulmaktadır.
Kimliği, Soyu ve İsimleri
Hz. Îsâ’nın soyu, annesi Hz. Meryem üzerinden Hz. İbrâhim’e dayanır. Kur’an’da ona “Meryem oğlu Îsâ” (İbn Meryem) ve “Mesîh” denilir . TDV İslam Ansiklopedisi’ne göre Îsâ ismi, sıfatı “Meryem oğlu”, lakabı “Mesîh” olarak geçer . Kur’an’da ona atfedilen diğer vasıflar şunlardır: “Allah’tan bir kelime” (Âl-i İmrân, 3/45; Nisâ, 4/171), “Allah’tan bir ruh” (Nisâ, 4/171), “Rûhu’l-Kudüs ile desteklenmiş” (Bakara, 2/87), “annesine saygılı” (Meryem, 19/32) ve “salihlerden” .
Hz. Îsâ, İsrâiloğulları’na gönderilmiş bir peygamberdir ve kendisinden önceki Tevrat’ı doğrulamış, bazı yasakları kaldırmıştır . Kur’an’da onun Hz. Muhammed’in (s.a.v.) geleceğini müjdelediği bildirilir: “Benden önceki Tevrat’ı doğrulamak ve benden sonra gelecek Ahmed isimli elçiyi müjdelemek üzere size Allah tarafından gönderilmiş elçiyim” (Saf, 61/6) .
Doğumu: Babasız Bir Mucize
Hz. Îsâ’nın doğumu, İslam inancında Allah’ın kudretinin en büyük delillerinden biri olarak kabul edilir. Hz. Meryem, iffetli ve pak bir kadın olarak seçilmiş, melekler ona “Allah seni seçti, tertemiz yaptı ve dünya kadınlarına üstün kıldı” diye müjde vermiştir (Âl-i İmrân, 3/42) . Hz. Meryem, kendisine bir beşer dokunmamışken nasıl çocuğu olacağını sorduğunda Allah şöyle buyurmuştur: “Öyle ama, Allah dilediğini yaratır. O, bir şeyin olmasını dilediğinde ona sadece ‘ol’ der, o da hemen oluverir” (Âl-i İmrân, 3/47) .
Kur’an, Hz. Îsâ’nın yaratılışını Hz. Âdem’in yaratılışına benzetir: “Şüphesiz Allah katında İsa’nın durumu, Âdem’in durumu gibidir: Onu topraktan yarattı, sonra ona ‘ol’ dedi, o da oluverdi” (Âl-i İmrân, 3/59) . Diyanet’in yayınlarında belirtildiğine göre, Hz. Îsâ’nın babasız doğuşu, onun ilahlığına delil değil, aksine Allah’ın kudretinin bir tecellisidir .
Hz. Îsâ, doğduktan sonra kavminin Hz. Meryem’i suçlaması üzerine beşikte konuşmuş ve şöyle demiştir: “Ben Allah’ın kuluyum. O bana kitabı verdi ve beni peygamber yaptı. Nerede olursam olayım O beni mübarek kıldı; yaşadığım sürece bana namazı ve zekâtı emretti. Beni anneme saygılı kıldı; beni bedbaht bir zorba yapmadı. Doğduğum gün, öleceğim gün ve diri olarak kabirden kaldırılacağım gün esenlik banadır” (Meryem, 19/30-33) .
Peygamberliği ve Mucizeleri
Hz. Îsâ, İsrâiloğulları’na gönderilmiş bir peygamber olarak tebliğ faaliyetinde bulunmuştur. Diyanet’in yayınlarında belirtildiğine göre, o insanları tek olan Allah’a çağırmış, hayatı boyunca iyiliğin egemen olması için mücadele vermiştir . Kur’an’da ona verilen mucizeler şöyle sıralanır:
Çamurdan kuş yapıp canlandırması: “Size Rabbimden bir mucize getirdim: Size çamurdan kuş şeklinde bir şey yapar, ona üflerim, o da Allah’ın izniyle kuş olur” (Âl-i İmrân, 3/49) .
Anadan doğma körü ve alacalıyı iyileştirmesi: “Allah’ın izniyle anadan doğma körü ve alacalıyı iyileştiririm” (Âl-i İmrân, 3/49) .
Ölüleri diriltmesi: “Allah’ın izniyle ölüleri diriltirim” (Âl-i İmrân, 3/49) .
Evlerde yenilenleri bilmesi: “Evlerinizde yediklerinizi ve biriktirdiklerinizi de bilirim” (Âl-i İmrân, 3/49) .
Diyanet’in broşüründe belirtildiğine göre, Hz. Îsâ’nın tüm bu mucizeleri Allah’ın izniyle gerçekleşmiştir ve onun peygamberliğinin delilleridir .
Havâriler ve Tebliğ Süreci
Hz. Îsâ’nın tebliğ faaliyeti, kendisine inanan havâriler etrafında şekillenmiştir. Kur’an’da bu durum şöyle anlatılır: “Îsâ onlardaki inkârcılığı sezince, ‘Allah’a giden yolda bana yardımcı olacaklar kimlerdir?’ diye sordu. Havâriler cevap verdiler: ‘Biz Allah için yardımcılarız; Allah’a inandık, şahit ol ki bizler Müslümanlarız'” (Âl-i İmrân, 3/52) .
Diyanet’in tefsirine göre, Hz. Îsâ bu sorusuyla tebliğ faaliyetini örgütlü bir biçimde yürütebilmek için çekirdek bir kadro belirleme yoluna gitmiştir. Havârilerin cevabı, “Allah’ın dinine sahip çıkmada ve onu yaymada olanca çabayı sarf etme” anlamına gelmektedir . Hz. Îsâ’nın çağrısına olumlu karşılık veren ilk müminler, ona yüklenen görevle tanrılık vasfı arasında asla bir bağ kurmamışlardır .
Çarmıha Gerilme Meselesi
İslam inancına göre Hz. Îsâ çarmıha gerilmemiş, öldürülmemiştir. Kur’an-ı Kerim’de bu durum açıkça bildirilir: “Allah elçisi Meryem oğlu İsa’yı öldürdük demeleri yüzünden onları lanetledik. Hâlbuki onu ne öldürdüler ne de astılar, fakat öldürdükleri onlara İsa gibi gösterildi. Onun hakkında ihtilafa düşenler bundan dolayı tam bir kararsızlık içindedir; bu hususta zanna uymak dışında hiçbir sağlam bilgileri yoktur. Kesin olarak onu öldürmediler, bilakis Allah onu kendi nezdine kaldırmıştır. Allah izzet ve hikmet sahibidir” (Nisâ, 4/157-158) .
Diyanet’in yayınlarında belirtildiğine göre, genel İslamî telakkiye göre Hz. Îsâ’nın bu dirilişi, Hristiyanlık’taki gibi çarmıha gerildikten sonraki diriliş değil, kıyamet sonrası diriliştir . Hz. Îsâ, Allah tarafından ruhu ve cesediyle katına yükseltilmiş, kıyametten önce tekrar geleceği ve o zaman vefat edeceği kabul edilmektedir . Diyanet’in broşüründe de onun “herhangi bir günaha kefaret olmak üzere çarmıhta ölmediği” açıkça ifade edilir .
Sahih Hadislerde Hz. Îsâ
Sahih hadislerde Hz. Îsâ’nın fazileti, nüzûlü ve Hz. Muhammed (s.a.v.) ile ilişkisi hakkında önemli bilgiler yer alır.
Hz. Îsâ’nın Hz. Muhammed’i müjdelemesi: Sahih bir rivayette Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Ben atam İbrahim’in duası, kardeşim Îsâ’nın müjdesi ve annem Âmine’nin rüyasıyım” .
Peygamberler arasında Îsâ’nın yeri: Ebu Hüreyre’den rivayet edilen ve Buhârî ile Müslim’de yer alan hadiste Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Ben insanların Meryem oğluna en yakın olanıyım. Peygamberler ana-baba bir kardeş gibidirler; benimle onun arasında peygamber yoktur” .
Hz. Îsâ’nın kıyametten önce nüzûlü: Sahih hadislerde Hz. Îsâ’nın kıyametten önce Şam’a (Dımaşk’a) ineceği, Deccal’i öldüreceği ve Hz. Muhammed’in şeriatıyla hükmedeceği bildirilir . Müslim’de yer alan hadiste Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: “Benî İsrâil’in peygamberi Îsâ’nın gökten ineceği ve aralarında adaletle hükmedeceği zaman…” .
Hz. Îsâ’nın ölümü ve dirilişi: Kur’an’da Hz. Îsâ’nın “doğduğu gün, öleceği gün ve diri olarak kaldırılacağı gün” esenlikte olduğu bildirilir (Meryem, 19/15, 33) . Bu âyet, onun normal bir ölümle vefat edeceğine ve kıyamet günü diriltileceğine işaret etmektedir.
Değerlendirme
Hz. Îsâ’nın hayatı, babasız doğumun, mucizelerin ve Allah’ın kudretinin sembolüdür. Onun Hz. Meryem’den mucizevi bir şekilde doğması, beşikte konuşması, çamurdan kuş yapıp canlandırması, körü ve alacalıyı iyileştirmesi, ölüleri diriltmesi, havârileri ve çarmıha gerilmeyip Allah katına yükseltilmesi Kur’an-ı Kerim’de açıkça ortaya konmuştur . Sahih hadislerde onun Hz. Muhammed’in (s.a.v.) geleceğini müjdelemesi, kıyametten önce nüzûlü ve Hz. Muhammed’e en yakın peygamber oluşu vurgulanmıştır . Ancak hayatının detaylarına dair bazı rivayetlerin (çocukluk dönemi, tebliğ süresinin uzunluğu, havarilerin isimleri gibi) sahih hadislerle değil, tarih ve kısas-ı enbiyâ kaynaklarındaki bilgilerle sabit olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle Hz. Îsâ hakkında konuşurken Kur’an’ın açık beyanları ile sahih hadislerdeki bilgileri esas almak, onun Allah’ın kulu ve peygamberi olduğu esasına odaklanmak, İsrâiliyat ve Hristiyanlık kaynaklı detaylardan kaçınmak ilmi bir zorunluluktur.

