The Twenty-eighth Flash
| The Twenty-eighth Flash | Yirmisekizinci Lem’a |
| [This Flash comprises some of the short pieces I wrote as consolation for my brothers who were (in the ward) opposite me in Eskişehir Prison, at a time I was forbidden to mix with them or speak with them.] | [Eskişehir Hapishanesi’nde ihtilattan ve konuşmaktan memnu’ olduğum zamanda, karşımdaki kardeşlerime teselli için yazdığım kısacık fıkraların bir kısmıdır.] |
| An amusing and absorbing conversation with Süleyman Rüştü,* famous for his fidelity and distinguished by his sincerity of heart… | Sadâkatte namdar, safvet-i kalbde mümtaz Süleyman Rüştü ile bir muhâvere-i latîfe münasebetiyle… |
| A Small Point Concerning an Important Verse | Büyük bir âyetin küçük bir nüktesidir. |
| *{Süleyman Rüştü Çakın, 1899-1974. He was born in Isparta where he was the Director of the Tax Assessment Office. He became one of Bediuzzaman’s close students and was imprisoned together with him in Eskişehir and Denizli.} | |
| It was autumn and approaching the time flies are discharged from their duties, | Şöyle ki: Güz mevsiminde, sineklerin terhisat zamanına yakın bir vakitte, |
| and because of their minor annoyance, selfish humans were employing chemicals in my prison cell in order to eliminate them. | hodgâm insanlar, cüz’î tâcizleri için sinekleri itlâf etmek üzere hapishanedeki odamızda bir ilâç istimâl ettiler. |
| It aroused a sharp pity in me. There was a washing-line in my cell. In order to thwart the humans the flies multiplied even more. | Benim fazla rikkatime dokunmuştu. Odamda çamaşır ipi vardı. Bilâhare, o insanların inadına, sinekler daha ziyade çoğaldılar. |
| In the evening those miniature birds would line themselves up in most orderly fashion on the line. | Akşam vaktinde, o küçücük kuşlar, o ip üstünde gayet muntazam diziliyorlardı. |
| When he wanted to hang up the washing, I said to Rüştü: “Don’t disturb those little birds; hang it somewhere else.” | Çamaşırları sermek için Rüştü’ye dedim: “Bu küçücük kuşlara ilişme; başka yere ser.” |
| To which he replied, completely seriously: “We need the line; let the flies find somewhere else for themselves.” | O da, kemâl-i ciddiyetle, dedi ki: “Bu ip bize lâzımdır; sinekler başka yerde kendilerine yer bulsun.” |
| Anyhow… In the early morning a discussion started up in connection with this exchange, about the very numerous small creatures like flies and ants. I said the following to him: | Her ne ise… Bu latîfe münâsebetiyle, seher vaktinde, sinek ve karınca gibi kesretli küçük hayvanlardan bahis açıldı. Ona dedim ki: |
| The species whose copies are thus numerous have important duties and great value, like the copies of a book are multiplied in relation to the book’s importance. | Böyle nüshaları çoğalan nevilerin ehemmiyetli vazifeleri ve kıymetleri vardır. Evet, bir kitap, kıymeti nisbetinde nüshaları teksir edilir. |
| That is to say, the species of flies have important duties and high value so that | Demek, sinek cinsi de ehemmiyetli vazifesi ve büyük kıymeti var ki, |
| the All-Wise Creator has greatly multiplied those tiny missives of divine determining and copies of the words of divine power. | Fâtır-ı Hakîm, o küçücük kaderî mektupları ve kudret kelimelerinin nüshalarını çok teksir etmiş. |
| The All-Wise Qur’an states: O men! Here is a parable set forth; listen to it! Those on whom you call besides God cannot create [even] a fly, if they all met together for the purpose! And if the fly should snatch away anything from them, they would have no power to release it from the fly. Feeble are those who petition and those whom they petition!(22:73) | Evet, Kur’ân-ı Hakîmin: يَا اَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَاِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لاَ يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ |
| That is to say, if those things claimed to be gods by the people of misguidance were to gather together all causes and false gods apart from God Almighty, they would be unable to create even a fly. | yani, “Cenâb-ı Haktan başka, bütün esbab ve ulûhiyetleri ehl-i dalâlet tarafından dâvâ edilen âliheler içtimâ etse, bir sineği halk edemezler. |
| That is, the creation of a fly is such a dominical miracle and clear sign of the creative act that even if all causes were to assemble | Yani, sineğin hilkati öyle bir mûcize-i Rabbâniyedir ve bir âyet-i tekvîniyedir ki, bütün esbab toplansa, |
| they would be unable to make anything like it or to duplicate it, and would be unable to dispute that dominical sign. | onun mislini yapamazlar, o âyet-i Rabbâniyeye muâraza edemezler, taklidini yapamazlar” |
| Flies, the significant subject of the above verse, defeated Nimrod, and when Moses (Upon whom be peace) complained about their bothering him, saying: | meâlindeki âyetine ehemmiyetli bir mevzu teşkil eden ve Nemrud’u mağlûp eden; ve Hazret-i Mûsâ (a.s.) onların tâcizlerine karşı müştekiyâne, |
| “O my Sustainer! Why have You made these irritating creatures so very numerous?”, the following answer came to him by way of inspiration: | “Yâ Rab, bu muacciz mahlûkları ne için bu kadar çoğaltmışsın?” deyince, ilhâmen cevap gelmiş ki: |
| “You have objected about the flies once while the flies have asked many times: | “Sen bir defa sineklere itiraz ettin. Bu sinekler çok defa sual ediyorlar ki: |
| ‘O our Sustainer! This man has a huge head, yet he praises You with only one tongue, and sometimes he neglects to do that. | ‘Yâ Rab, bu koca kafalı beşer Seni yalnız bir lisân ile zikrediyor. Bazı da gaflet ediyor. |
| If you had created us out of only his head, there would have been creatures like us praising You with thousands of tongues!’” | Eğer yalnız kafasından bizleri halk etseydin, binler lisân ile Sana zikredecek bizim gibi mahlûklar olurlardı.” diye, |
| Moreover the flies, which thus defended the wisdom in their creation against Moses’ complaint sufficiently powerfully to withstand a thousand such objections, | Hazret-i Mûsâ’nın (a.s.) şekvâsına bin itiraz kuvvetinde hikmet-i hilkatini müdafaa eden sineğin; |
| also pursue great cleanliness. These insects continually wash their faces, eyes, and wings as though taking ablutions, and have important duties. | hem gayet nezâfetperver, her vakit abdest alır gibi yüzünü, gözünü, kanatlarını temizleyen bu tâife, elbette mühim bir vazifesi vardır. |
| The common view is short-sighted; it is still unable to comprehend those duties. | Hikmet-i beşeriyenin nazarı kàsırdır; daha o vazifeyi ihâta edememiş. |
| Indeed, Almighty God has created an orderly group of carniverous beings as public health officials of a sort; they cleanse the seas by gathering up the corpses of other sea-creatures* that die every day in their millions, and prevent the sea from becoming polluted and disgusting with their corpses. | Evet, Cenâb-ı Hak, nasıl ki deniz yüzünü temizlemek ve her günde milyarlarla vefiyat bulunan hayvânât-ı bahriye cenazelerini toplamak ve deniz yüzünü cenazelerle âlûde, müstekreh manzaradan kurtarmak için, sıhhiye memurları nev’inden gayet muntazam âkilüllâhm bir kısım hayvânâtı halk etmiş. |
| *{One fish produces thousands of eggs and thousands of young. So to maintain the balance, from a roe consisting of a million eggs the young fish that hatch and survive will equal the fish that die. | {Hâşiye: Evet, bir balık, binler yumurta, binler yavru ve bazan bir milyon yumurtadan ibâret olan havyardan çıkan tevellüdât-ı semekiyeye nisbeten vefiyatları bulunacak; tâ ki muvâzene-i bahriye muhâfaza edilebilsin. |
| Also, the mother fish cannot always superintend her young because of the great difference in size between them, and she cannot enter the places they hide. | Rahîmiyet-i İlâhiyenin latif cilvelerindendir ki, vâlide balıkların yavrularıyla nisbetsiz bir tefâvüt-ü cismîde bulunduklarından, yavrulara vâlideleri kumandanlık edemiyorlar. |
| So as a manifestation of divine compassion, the All-Wise and Compassionate promotes one of the young to supervise the others, and employs the tiny creature in the mother’s duties.} | Sokuldukları yere giremedikleri için, Hakîm ve Rahîm, yavrular içinde onlara küçük bir kumandan çıkarıp, vâlidelik vazifesini o küçük kumandancıklara gördürür.} |
| If those public health officals of the sea did not carry out their extremely regular duties, the sea would not sparkle like a mirror; it would rather display a sad and touching turbidity. | Eğer o bahriye sıhhiye memurları gayet muntazam vazifelerini îfâ etmeseydiler, deniz yüzü ayna gibi parlamayacaktı. Belki hazîn ve elîm bir bulanıklık gösterecekti. |
| Also, Almighty God has created carniverous and carrion-eating birds, and wild animals to be like cleansing and public health officials which collect the corpses of the wild animals and birds that die every day in their millions, cleanse the face of the earth of those putrid remains, and save other animate beings from such sad, discomforting sights. | Hem her günde milyarlarla yabanî hayvanlar ve kuşların cenazelerini toplamakla rûyi zemini o taaffünattan temizlemek ve zîhayatları o elîm, hazîn manzaralardan kurtarmak için, nezafet ve sıhhiye memurları hükmünde olan |
| Some, like eagles for example, through a divine impulse, wonderfully perceive the location of a corpse from a distance of five or six hours, though hidden and distant, and hasten to remove it. | kartallar misillü, kerâmetkârâne, gizli ve uzak, beş altı saat mesafeden bir sevk-i Rabbânî ile o cenazenin yerini hisseden, giden ve kaldıran âkilüllâhm kuşları ve vahşî hayvanları halk etmiş. |
| If those health officals of the land were not extremely efficient and orderly in carrying out their official duties, the face of the earth would become such so as to make all weep. | Eğer bu berriye sıhhiyeleri gayet mükemmel, intizamperver ve vazifedar olmasa idiler, zemin yüzü ağlanacak bir şekil alacaktı. |
| The licit food of carnivorous animals is the flesh of dead animals. The flesh of living animals is unlawful for them. If they eat it, they receive punishment. | Evet, âkilüllâhm hayvanların helâl rızıkları, vefat etmiş hayvanların etleridir. Hayatta olan hayvanların etleri onlara haramdır. Eğer yeseler, cezâ görürler. |
| The Hadith which states: “Retaliation shall be made for the hornless sheep on the horned on Resurrection Day”{Musnad, ii, 235} points out that | حَتَّى يَقْتَصُّ الْجَمَّاءُ مِنَ الْقَرْنَاءِ (ev kemâ kàl). Yani, “Boynuzsuz olan hayvanın kısâsı kıyâmette boynuzludan alınır.” diye ifade-i hadîsiye gösteriyor ki: |
| although the bodies of animals with immortal spirits perish, they will receive reward and punishment in a manner appropriate for them in an eternal realm. | Gerçi cesetleri fenâ bulur; fakat ervahları bâkî kalan hayvânât mâbeyninde dahi, onlara münâsip bir tarzda, dâr-ı bekàda mücâzat ve mükâfatları vardır. |
| In consequence, it may be said that the flesh of live animals is unlawful for wild animals. | Ona binâen, canavarlara sağ hayvanların etleri haramdır, denilebilir. |
| Furthermore, ants are employed as cleansing officials to collect the corpses of tiny creatures and small particles and fragments of bounty. | Hem küçücük hayvanların cenazelerini ve nimetin küçücük parçalarını ve tanelerini toplamak vazifesiyle karıncaları nezâfet memurları olarak, |
| They are given duties as public health officals to preserve tiny particles of divine bounty from waste, from being trodden underfoot, contempt and futility, and to gather up the corpses of other small creatures. | hem nimet-i İlâhiyenin küçücük parçalarını teleften ve çiğnemekten ve hakàretten ve abesiyetten sıyânet etmekle ve küçücük hayvânâtın cenazelerini toplamakla, sıhhiye memurları gibi tavzif olunmuşlar. |
| Similarly, flies are charged with duties of cleaning away poisonous substances and microbes which breed disease and are invisible to the human eye. | Aynen onlardan daha mühim, sinekleri dahi, insanın gözüne görünmeyen, hastalıkların mikroplarını ve madde-i semmiyeyi temizlemekle, sinekler muvazzaftırlar. |
| They do not transmit microbes, on the contrary, through sucking up and imbibing harmful microbes they destroy them | Değil mikropların nâkıleleri, bilâkis, muzır mikropları mass, yani, emmek ve yemekle o mikropları imhâ, |
| and cause them to be transformed into a different state; they prevent the spread of many contagious diseases. | o madde-i semmiyeyi istihâleye uğratırlar, çok sârî hastalıkların önünü alırlar. |
| A sign that they are both health workers and cleansing officials and chemists and that they exhibit extensive wisdom is the fact that | Hem sıhhiye neferleri, hem tanzifat memurları, hem kimyager olduklarına ve geniş bir hikmete mazhar bulunduklarına delil ise, |
| they are extremely numerous. For valuable and beneficial things are multiplied.* | onların gayet kesretidir. Çünkü kıymettar, menfaattar şeyler teksir edilir. |
| *{How beautifully and subtly the following lines by the celebrated Yunus Emre allude to the wonderful works of dominical art that are the fly’s wings and body: | {Hâşiye: Bir sineğin kanadı ve vücudu ne kadar hârika bir san’at-ı Rabbâniye olduğuna latîfâne bir işaret olarak, meşhur Yûnus Emre’nin bu fıkrası ne güzel bildirir: |
| “I loaded a single fly’s wing onto forty ox carts; Forty of them could not haul it; it remainded thus decreed.”} | Bir sineğin kanadını kırk kağnıya yüklettim Kırkı da çekemedi, kaldı şöyle yazılı.} |
| O you self-centred human being! Apart from the thousands of instances of wisdom in the creation of flies, consider the following small benefit that concerns you and leave off your hostility towards them. | Ey hodgâm insan! Sineklerin binler hikmet-i hayatiyesinden başka, sana âit bu küçücük faydasına bak, sinek düşmanlığını bırak: |
| For just as they offer you some familiarity in your exile, solitude and loneliness, so do they warn you against sliding into heedlessness and your thought wandering. | Çünkü, gurbette, kimsesiz, yalnızlıkta sana ünsiyet verdiği gibi, gaflete dalıp fikrini dağıtmaktan seni ikaz eder. |
| You see flies that through their delicate manner and their washing their faces and eyes as though taking ablutions are giving you a lesson and reminding you of human duties like action and cleanliness. | Ve lâtif vaziyeti ve abdest alması gibi yüzünü, gözünü temizlemesiyle, sana abdest ve namaz, hareket ve nezâfet gibi vazife-i insâniyeti ihtar eder ve ders veren sineği görüyorsun. |
| Moreover, bees, which may be thought of as a sort of fly, give you honey to eat, the sweetest and most delicate of bounties. | Hem sineğin bir sınıfı olan arılar, nimetlerin en tatlısı, en lâtifi olan balı sana yedirdikleri gibi, |
| And as is stated by the Qur’an of Miraculous Exposition, they are distinguished by receiving divine inspiration. | Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyânda, vahy-i Rabbânîye mazhariyetle serfirâz olduğundan, |
| So to be hostile towards them although they should be loved; indeed, to be hostile towards creatures that suffer all sorts of difficulties in hastening in friendship to assist man, is wrongful and unjust. | onları sevmek lâzım gelirken, sinek düşmanlığı, belki insana dâimâ muâvenete dostâne koşan ve her belâsını çeken o hayvânâta düşmanlığı gadirdir, haksızlıktır. |
| We may combat harmful creatures only to repel their harm. We fight wolves to protect sheep from their attack, for example. | Muzırların yalnız zararlarını def için mücâdele olabilir. Meselâ koyunları kurtların tecâvüzünden korumak için onlara mukàbele edilir. |
| Mosquitoes and fleas fall upon the turbid blood flowing in the veins polluted by harmful substances, indeed they are charged with consuming the polluted blood. So in hot weather when there is blood surplus to the body’s needs, why should they not be natural cuppers? It is possible… | Acaba hararet zamanından vücudun idaresinden fazla olan kanın çoğalması ve bulaşık ve bazı mevâdd-ı muzırrayı hâmil evridede cereyan eden mülevves kana musallat, belki memur olan sivrisinek ve pireler fıtrî haccâmlar olmasınlar mı? Muhtemel… |
| Glory be to Him whose art bewilders the mind! | سُبْحَانَ مَنْ تَحَيَّرَ فِى صُنْعِهِ الْعُقُولُ |
| At one time when I was struggling with my evil-commanding soul, it was imagining that the bounties it saw in itself to be its own property, and it became conceited, proud and boastful. | Nefsimle mücâdele ettiğim bir zamanda, nefsim kendinde gördüğü nimet-i İlâhiyeyi kendi malı tevehhüm ederek gurura, iftihâra, temeddühe başladı. |
| I told it: “This property is not yours; it is on trust.” So it gave up its conceit and pride but became lazy, | Ben ona dedim ki: “Bu mülk senin değil, emânettir.” O vakit nefis gurur ve iftihârı bıraktı, fakat tembelliğe başladı. |
| it said: “Why should I bother about someone who is not mine? Let him perish, what is it to me?” | “Benim malım olmayana ne bakayım? Zâyi olsun, bana ne?” dedi. |
| Suddenly I saw that a fly had alighted on my hand and had started to thoroughly clean its eyes, face, and wings, which were its trust from God. | Birden gördüm: Bir sinek, elime kondu, emânetullah olan gözünü, yüzünü, kanatlarını güzelce temizlemeye başladı. |
| The fly was washing itself just like a soldier cleans his rifle and uniform thoroughly, which belong to the state. | Bir neferin mîrî silâhını, elbisesini güzelce temizlediği gibi, sinek de temizliyordu. |
| I said to my soul: “You look at that!” It looked and learned a good lesson. As for the fly, it became my conceited and lazy soul’s teacher and instructor. | Nefsime dedim: “Bak.” Baktı, tam ders aldı. Sinek ise, mağrur ve tembel nefsime hoca ve muallim oldu. |