Her Sıkıntı Bir İnşiraha Gebedir
“Sıkışmanın en son noktası, boşalıp rahatlamanın başlangıcıdır.” Bu, fert plânından toplum plânına, makro âlemden normo ve hatta mikro âleme kadar uzanan çizgide geçerli bir prensiptir. Meselâ, arzın merkezinde olan sıkışmalar bir yönüyle nefes almayı netice vermektedir. Bu sebeple yanardağların fışkırması bir rahmettir. Çünkü sıkışma neticesiyle dışarı atılan lâvların, yerin altında kalması durumunda umumi bir tazyike sebebiyet vermeleri bir ölçüde yer kabuğunu her yandan sarsmaları demektir.
Aynen bunun gibi Allah (celle celâluhu), insanın ağız ve burnunu da böyle bir menfez yapmıştır. İnsan, bu vesileyle içindeki zehirli gazları atar ve zehirlenmeden kurtulur. Bu durumda, vücudun rahatlaması adına, ondan zararlı olan şeylerin dışarı atılması demektir. Aynı durum, kâinatta da söz konusudur. Büyük patlama ile kâinatın yaratılması, haddizatında bir nefes alma, tomurcuk gibi çiçek çiçek açma ve neticede varlığa açılmadır.
Toplumlarda vuku bulan sıkışmalar da büyük ölçüde inşirahın hazırlayıcısıdırlar. Meselâ, Allahu Teâlâ, İnşirah sûresinde bize, Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) üzerinde bulunduğu ağır yük sebebiyle bir sıkıntı ve ızdırap içinde olduğunu bildirmektedir. Bunu, toplumun boşluğa açık olması ve Efendimiz’in çaresizlik içinde kıvranması şeklinde anlamak mümkündür. Bu şiddetli sıkışma ve tazyikten sonra, Allah bişaret esintileri ile gelen ilâhî esintilerle Efendimiz’in sadrına inşirah vermiş ve sırtındaki yükünü hafifletmiştir.
Evet, her sıkıntı ve tazyik bir inşiraha gebedir. Hadis diye rivayet edilen, fakat Sühreverdi’ye ait olduğu söylenen, “Karar kararabildiğin kadar, çünkü kararmanın son noktası aydınlığa açılmanın başlangıcıdır.”2 sözü de bu hakikati ifade etmektedir. Ama bu, çekilen her sıkıntıdan sonra, mutlaka hep hayır doğacak demek de değildir. Çünkü hayır, hayrı hazırlayabilecek temiz ve nezih ruhların mevcudiyetine vâbestedir.
Bir toplum, içinde hayır cereyanları olduğu hâlde tazyike maruz kalmaz ise, o toplumun önünde bir infilâk var demektir ve her infilâk da bir inşirahın müjdesidir.
- 2.Bkz.: el-Kudâî, Müsnedü’ş-Şihâb 1/436; ed-Deylemî, el-Müsned 1/426.
Avrupa’da İslâm
Mısır Ezher Üniversitesi eski hocalarından meşhur Şeyh Bahît Efendi, bir seyahat münasebetiyle İstanbul’a geldiğinde; doğunun sarp, yalçın kayaları arasından zuhûr ile, gelip İstanbul ulemasını ilzam eden Bediüzzaman’a karşı Ulema Şeyh Bahît’den bu genç hocayı ilzam etmesini isterler. Şeyh Bahît bu teklifi kabul ederek bir münazara zemini arar. Ve bir namaz vakti Ayasofya Camii’nden çıkıp Bediüzzaman’la çayhaneye oturduğunda bunu fırsat telâkki eder ve Üstad’a:
– Avrupa ve Osmanlılar hakkında fikriniz nedir? der.
Bediüzzaman ise:
– Avrupa, bir İslâm devletine hamiledir, günün birinde onu doğuracak; Osmanlılar da Avrupa’ya hamiledir; o da onu doğuracak..3 cevabını verir.
Günümüz gerçekleri açısından meseleyi değerlendirdiğimizde bunun gerçekçi bir tespit olduğunu görürüz. Zira Osmanlı, bir değil; birkaç defa Avrupa doğurmuştur. Cihan harbiyle İslâm âlemi parçalanmış.. bu parçalar hamisiz kalmış. Batı kriterleri, İslâmî dinamiklerin yerini alıp, koca bir bölgede bütün değerler altüst olmuştur. Evet uzun zaman, bir koca coğrafyada gördüğümüz şeyler hep Âkif’in ifadesiyle: Harap eller, yıkılmış hanumanlar, kimsesiz çöller, başsız ümmetler, emek mahrumu günler, fikr-i ferdâ bilmez akşamlar oldu.
Şimdi ise, sıra Avrupa’da.. onun da İslâmî bir doğum yapması yakındır denebilir. Öteden beri, bazı velilerin istihracıyla, Avrupa’da bir devlet Müslüman olacak dendiğinden, kendileriyle harbe iştirak edip –bu iştirak çıkarlara dayalı da olsa– bir dostluk yaşadığımız Almanlar’ı bu işe en yakın görmüş ve onların Müslüman olmasını hep ümit etmişizdir. Hâlâ da bu ümidi koruruz. Onlar veya başkaları, bir gün ırkçılık ve enaniyet damarlarını İslâm havuzu içine atıp eritecek ve en az diğer ülkeler kadar onlar da İslâm’a girme şansını elde edeceklerdir.
Ne var ki bu, İslâm adına yeterli bir gelişme sayılamaz. İslâm’ın, onlar nazarında bir değer ifade edebilmesi için, en başta Müslümanların Avrupa dilenciliğinden kurtulmaları şarttır. Zira bugüne kadar efendinin, dilenci konumundaki insanlardan, alabileceği hiçbir şey olmamıştır. Diğer bir husus da, oraya her ne ad ve unvanla gidilirse gidilsin; niyetlerde şuurlu bir şekilde İslâm’ı temsil olmalı ve başka türlü istek ve arzular, bu niyetin önüne kat’iyen geçmemelidir.
Bir de meselelerin topyekün İslâm âleminde yaşanıp temsil edilmesi var ki, o da daha farklı bir durum arz eder. Yeryüzünde melekler gibi yaşayan insanlar, mükemmel fertler, huzur vaadeden aileler, insanın gözünü kamaştıran köyler, Piyer Lotilere: “Keşke ağaçlarınızın dibine gömülsem..” dedirtecek kadar mükemmel şehirler, korunmuş tabiat.. ve daha akla gelebilecek ne kadar güzellik varsa, hepsinin bu ülkelerde yaşanıp temsil edilmesi çok önemlidir.
Avrupa, bugün ekonomik durumu itibarıyla içten ve dıştan refah seviyede olması, kendisini tehdit eden çok ciddî hususların bulunmaması vs. parlak yanlarıyla hâlihazırdaki durumundan memnun gözükmektedir. Ve kendisini temelden sarsabilecek bir kriz olmadığı sürece de, herhangi bir arayış içine girmeyecektir. İslâm ise, kendisini aramayanlar tarafından bulunacak, elde edilip kabul edilecek bir din değildir.
Evet zannediyorum O, bir maden arama hassasiyeti içinde ele alınmadıkça kimseye kapısını aralamayacaktır. Demek oluyor ki, Avrupa, kurtarıcı arayışı içine girmedikçe, onun İslâm’ı bulması; bulsa dahi onu kabul etmesi mümkün değildir. Zira, مَنْ طَلَبَ وَجَدَّ وَجَدَ “Kim aradığını ciddiyetle ararsa, ancak o bulabilir.”4 hakikati, ilâhî bir âdettir.
Netice itibarıyla, tıpkı arz-talep meselesinde olduğu gibi, biz İslâm’ı onların ihtiyaçlarına cevap verebilecek şekilde temsil ettiğimiz nispette, onlar İslâm’a gireceklerdir. Ve zannediyorum bunun için de, meseleyi şu andaki konumdan biraz daha ileriye götürmemiz ve onun nazarlarda göz kamaştırıcı bir hâl almasını sağlamamız gerekecektir. Bu yapılabildiği oranda, temsilde mükemmeliyet yakalanmış olacaktır. Ve Allah’ın izniyle iman her gönlün Allah’la irtibatını sağlayarak ona huzur kaynağı olacaktır.
- 3.Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat s.49 (İlk Hayatı).
- 4.Bkz.: İbnü’l-Cevzî, el-Müdhiş s.490; İbn Hacer, Mukaddimetü Fethu’l-bârî s.14.
Pasifik Ülkeleri ile Münasebet
Aydınlarımız Tanzimat’tan bu yana hep Batı demiş, onun hayaliyle yanıp tutuşmuş ve “Ondan gelen her şeyi alır, kabul ederiz.” anlayışıyla hareket etmişlerdir. Ancak bizim Batı’ya karşı bu kadar açık olmamıza rağmen, o bize ne düşünce, ne ifade, ne de müşâhede plânında bir zenginlik bahşetmiştir.. ve tabiî içimize akıttığı mesâviden dolayı da halkımız tarafından hep tenkit görmüştür.
Oysa bizim Pasifik ülkeleriyle şu ana kadar hiçbir meselemiz olmamıştır. Aksine meselâ Japonya ile II. Abdülhamit döneminde ciddî münasebetler içinde olduğumuz bilinmektedir. Ama ne acıdır ki, bu irtibat devam ettirilememiştir.
Diğer taraftan bu ülkelerin, yer yer başka ülkelere karşı sataşmaları da olmuştur, ancak bütün bunlar normal karşılanıp, onların bu hâlleri, kendi topraklarının darlığına ve onların felsefesine göre, yeniden bir kere daha dünyayı hakça paylaşma mülâhazalarına verilmelidir. Bu özelliklerinin yanında, İkinci Cihan Harbi’nde Japon komutanın “Uyuyan devi uyandırdık.” dediği gibi, kendi hatalarını kabul edecek kadar, hakkaniyet ölçülerine sahip oldukları da unutulmamalıdır. Bunun temelinde Budizm’in ahlâk felsefesi olduğu kabul edilirse, onun bazı öğretilerinde İslâm’la örtüşen yanlarını bulmak da mümkündür. Yine bu ülkelerin %10-15 gibi önemli bir kesimini Müslümanlar teşkil etmektedir ki, bütün bunlar onlarla yakınlaşmamız adına birer vesile teşkil edebilir.
Bu ülkelerin de, dünyaya açılmaya ihtiyaç duydukları şu dönemde, çeşitli vesileler değerlendirilip irtibata geçilebilse zannediyorum birçok alanda birlikler tesis edilebilir. Yine, bu ülkelerle aramızdaki mağduriyet, mazlumiyet… gibi fasl-ı müşterekler kullanılarak, yetişkin elemanlar vasıtasıyla kendi dünyamıza ait birtakım değerler aktarılıp, düşünce, ahlâk.. vs. plânda Türkiye’dekine denk birtakım çalışmalar yapılabilir.
Evet bütün bunlar yapılabilse, Türkiye için yeni ve alternatif bir dünya oluşturulmuş olacaktır.

