Bilge İnsanlar
Allah’ın birlik ve beraberliğe yapmış olduğu ihsan, ferdî teşebbüslere yaptığı ihsandan kat kat üstündür. “Allah’ın yardım eli, toplu yaşayan, müşterek hareket eden insanların üzerindedir.”9 hakikati zaten bu gerçeği dile getirmektedir. Yalnız bunun sebepler plânında birtakım ön şartlara ihtiyaç duyduğu da izahtan vârestedir. Bu hususta, akla ilk gelen örnek olması itibarıyla Bediüzzaman Hazretlerinin tespitleri içindeki “vazife taksimi, mesai tanzimi ve yardımlaşmanın kolaylaştırılması” verilebilir.
Bu çerçevede ihmal edildiğini üzülerek gördüğüm bir hususa bilhassa temas etmek istiyorum; hayatın hemen her alanında liyakat, yetki ve sorumluluk gibi ölçülere riayetle vazife taksimi yapılıyor olmasına rağmen, tecrübeleri ve sadakatleri müsellem yaşlılardan tam anlamıyla istifade edilemediği de bir gerçektir.
Dinamik bir beyin, dinamik bir vücut ve daima cevvaliyet isteyen işlerde, elbette ki bu bilge insanlar çalışamaz ve çalıştırılamaz ama onların istişare ve fizibilite gibi hususlarda pekâlâ düşünce ve tecrübelerinden istifade edilebilir. Bu itibarla da onlara saygı ve hürmette kat’iyen kusur edilmemelidir. Kur’ân:
“Rabbimiz! Bizi ve bizden önce gelip geçmiş imanlı kardeşlerimizi bağışla; kalblerimizde iman edenlere karşı hiçbir kin bırakma!”10 buyurmak suretiyle bize böyle bir edebi öğretmektedir.
Unutmayalım! Toplumda A’dan Z’ye her seviyedeki insanın yapacağı şeyler vardır. Bu açıdan Allah’ın tevfikine bir davetiye hükmünü taşıyan birlik ve beraberlik içinde hareket ederek, o bilge insanlara da kapasiteleri istikametinde iş verilmeli. Böyle olunca “vahdet-i ruhiye” zedelenmez, Allah sağanak sağanak bereketini üzerimize gönderir.
- 9.Bkz.: Tirmizî, fiten 7; İbn Hibbân, es-Sahîh 10/438.
- 10.Haşr sûresi, 59/10.
Tebliğ-Temsil Münasebeti
Peygamber Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) tebliğ ve temsil olmak üzere önemli iki misyonu vardır. Tebliğ yönü ile insanlara hak ve hakikatleri anlatan Allah Resûlü, temsil yönüyle de kendisine yüklenen rolü bütün benlik ve samimiyetiyle yerine getirerek, insanlığa örnek olma mevkiindedir. İnsanlığın İftihar Tablosu’nu sahnede, herhangi bir senaryoyu oynayan insandan tefrik etmek için “bütün benlik ve samimiyetiyle” ifadesini bilhassa kullandım. Çünkü Nebi, oynadığı rolü –tabiri caizse– önce kalbinde oynar. O’nun anlattıkları, kalbî hisleri ve insanlığın kurtuluşu adına yaşadığı hafakanlarıdır. Bu açıdan Efendimiz’in temsil keyfiyeti, hususî bir mânâda tebliğ keyfiyetinden her zaman bir adım daha önde olmuştur.
Aslında insanlara hak ve hakikatleri anlatmada gerçek müessiriyeti biraz da “temsil”de aramak gerekir. Bediüzzaman Hazretleri, “Ağzımız Kur’ân-ı Kerim okurken ef’al ve ahvalimizle İslâm’ı yaşarsak sair dinlerin sâlikleri ve küre-i arzın bazı kıtaları İslâmiyete dehalet edeceklerdir.”11 derken, bu hakikate işarette bulunmuşlardır.
Evet, tebliğ adamı, anlattığını aynı zamanda mutlaka yaşamalı ve onu en iyi şekilde temsil etmelidir. Zaten bunun aksi de münafıklık alâmetidir ki, her mü’min böyle bir vartadan mutlak uzak durmalıdır.
- 11.Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat s.87 (İlk Hayatı).
İlâhî Lütuflar ve Şükürle Mukabele
Cenâb-ı Hakk’ın insanlara olan fazl u keremi, lütf u ihsanı, bazen o insanların liyakatlerine binaen, bazen de liyakat gözetilmeden verilir. ذٰلِكَ فَضْلُ اللّٰهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَۤاءُ “Evet, Allah fazlından dilediğine dilediği kadar ihsan eder.”12
Cenâb-ı Hakk’ın bazı insanlara, ekstradan çok büyük lütufları olur. Sahabe-i kiram Efendilerimiz (radıyallâhu anhüm), bu lütfa ekstradan mazhar olan insanlardır. Onlar, ısmarlama bir Nebi’ye, ısmarlama bir ümmet olarak gelmiş ve o Nebi’nin kendilerine emanet ettiği vazifeyi bihakkın yerine getirmiş, o mazhariyete şükürlerini eda ederek yeni lütuflara kapılar aralamışlardır. Yine bir dönemde Allah, Osmanlılara da büyük lütuf ve ihsanlarda bulunmuş; bulunmuş, onlar da, bu ihsanın şükrünü eda yolunda, Osmanlı unvanıyla İslâm dünyası için Batı’ya karşı asırlarca bir karakol vazifesi görmüşlerdir.
Günümüze gelince, –Asr-ı Saadet istisna edilecek olursa– bunca dalâlet karanlıkları içinde, Cenâb-ı Hakk’ın engin lütuflarıyla çok kısa zamanda ma’şerî vicdanın sahip çıkmasıyla kısa bir zaman içinde bu seviyede inkişafa mazhar olmuş çalışma çok azdır. Ben, “tahdis-i nimet” nev’inden yer yer bunun vurgulanmasında fayda mülâhaza ediyorum.
Evet, Allah’ın bugüne kadar milletimize pek çok lütuf ve ihsanı olmuştur. Bunca handikap ve engellemelere rağmen, Cenâb-ı Hak insanımızı, çok kısa zamanda topyekün dünyada herkese duyurduğu bir ses ve soluk hâline getirmiştir. Bu bir nimettir ve bunu dile getirmek de bu nimete olan şükrün bir tür edasıdır. Allah’ın nimetlerine karşı şükrün bir buudu olarak, o nimeti her yerde ve her fırsatta yâd etmek gerekir ki, bu, Cenâb-ı Hakk’ın bize bahşettiği nimetlerini duymamız, hissetmemiz, idrak etmemiz ve vicdanen ona mukabelede bulunmamız bakımından bir şükür ve sık sık Allah’ı bize hatırlatması bakımından da bir zikirdir.
Zaman zaman arz ettiğim bir düstur vardır: “Her nimet, kendi cinsinden şükürle mukabele ister.” Cenâb-ı Hak bize, hidayet nasip ederek büyük bir nimet ve ihsanda bulunmuştur. Binaenaleyh, bizim de başkalarına hidayet adına yardımcı olmakla bu nimetlere karşı şükürle mukabelede bulunmamız gerekir. Şimdiye kadar bizim istek, dilek, hesap ve plânlarımızı aşarak Cenâb-ı Hakk’ın lütufları hep devam edegelmiştir.. gelmiştir ve şimdilerde bu gayretlerin hendesî şekilde katlanarak büyüyüp gelişmesi de bunun apaçık bir ifadesidir. Bu da, bunların hepsinin, Allah’ın milletimize olan bir lütuf ve ihsanı demektir. Bugüne kadar dar bir zeminde olan bu faaliyetler, şimdi gidip dünyanın dört bir yanına ulaştı. Şimdilerde dünya, bu çalışmaların arkasındaki kahramanları merak ediyor ve hep onları konuşuyor. Şayet vade vefasızlıkla bu iş bozulmazsa –bozulmasın inşaallah– gelecek nesiller de bir yâd-ı cemil olarak yine hep bu kahramanlardan bahsedeceklerdir.
Kim bilir, önümüzdeki yıllarda daha neler duyacak, nelerle sevinecek, nelerle gerilecek ve hangi nimetleri düşünerek Allah karşısında iki büklüm olacağız? On sene evvel şu anda mazhar olduğumuz nimetleri tasavvur ve tahayyül edemiyorduk. Herhâlde on sene evvelki değerlendirmelerimizde şimdiki durumu görebilseydik, bugün çok daha farklı şeyler anlatacaktık. Zannediyorum bugün de, ülfet ve ünsiyetten ötürü şu muhteşem tabloyu tam mânâsıyla kavrayamıyoruz.
Evet, Rabbimizin milletimize sonsuz lütuf ve ihsanları oldu. Şimdi bunca nimet karşısında, her hâlde ihlâsın, takvanın, zühdün asgarisi ve velâyetin umumisiyle Allah’ın bu sonsuz lütuflarına mukabele etmek bizim için bir ar olsa gerek. Bize müyesser olur mu olmaz mı, bilemeyeceğim ama, Allah’tan ihlâsın azamisini istemeliyiz; hem O kadar istemeliyiz ki, O’na karşı yaptığımız işlerde başkalarının arzusunun zerresi bile gözümüzün içine girip bakışımızı bulandırmasın. O’ndan başka hiçbir hayal rüyalarımıza girmesin. Öylesine takvaya sarılmalıyız ki, değil sadece haramlardan içtinap etmek ve farzları yerine getirmek –ki bu takvanın ilk kapısıdır ve bu kapıdan içeriye giren kurtulur– şüpheli şeyleri bütünüyle bir tarafa atma hatta bazı mübahları dahi “şüpheli” mülâhazasıyla terk etme yolunda olmalıyız ki, mele-i âlânın sakinleri “İşte bunlar, onlardır.” desinler. Âlemin demesi bir şey ifade etmez ama, semada vaz’edilen muhabbet ve vüdd, yerde de hüsnükabule vesile olması açısından çok önemlidir. Öyle bir zühd ortaya koymalıyız ki, Allah’ın bu sonsuz nimetlerine karşı, O da bize vaadettiği şeyleri lütfedip is’af buyursun… İşte bu da, Allah’ın bize olan nimetlerine karşı şükrün ayrı bir buududur.
Her soluk alış verişte üzerimizde bulunan her şeyi Allah’tan bildiğimiz takdirde –inşaallah– bir kısım vartalara düşmekten kurtulur ve emniyet içinde ötelerin sahillerine ulaşırız. Yoksa –hafizanallah– bazı hakikatlere erken uyanmış olmanın verdiği ülfetle bir kısım beklentilere girmek vb. sapmalar, Allah’ın lütfettiği nimetlerin kesilmesine sebebiyet verebilir. Zira derinleştikçe daha ciddi, daha mahviyet içinde, daha hasbî ve daha fedakâr olunmalı ve üzerimize tevdi edilen vazifeler mutlaka ve harfiyen eda edilmelidir.
- 12.Mâide sûresi, 5/54.

