Kardeşlik

Üstad Hazretlerinin “Kardeşlerinizin meziyetleri ile iftihar ediniz.”7 şeklindeki tavsiyesi, tamamen inanca bağlı bir olaydır. İnancı kavi olmayan insanların, bu hakikati tam yaşayabileceklerine ihtimal verilemez. Evet, konuşan bir kardeşinizin sürç-ü lisanları sizi rahatsız etmiyorsa veya onun dinleyenlerin gönlünde inşirah hâsıl eden konuşması, sizi sevindirmiyorsa, siz “kardeş” makamını ihraz edememişsiniz demektir.

  • 7.Bediüzzaman, Lem’alar s.203 (Yirmi Birinci Lem’a, Dördüncü Düstur).

Diyalog

Günümüzde bazıları, bütün dinlerin ortak noktalarını ortaya koyup bundan bir din meydana getirelim ve insanları onun etrafında toplayalım düşünce ve çabası içindeler. İlim dünyasının, hiç de yabancı olmadığı bu düşünce ve faaliyetlere karşı uyanık olunması gerektiği kanaatindeyim. Zira, bu sözde düşünce, en azından ateizm kadar, özellikle İslâm dinine zarar verebilecek mahiyettedir.

Bana göre bir anlamda orijinalite yapma, popülarite kazanma gibi sâiklerle ortaya atılan bu düşüncelere isabetli cevap verebilme, İslâm’ın evrensel esaslarına göre hareket etmekle mümkündür. Bu cümleden olarak, Hristiyan ve Yahudilerle diyaloğa geçme, onlara karşı olan tutumlarımızda sert davranmama gibi hususları sayabiliriz.

Şimdilerde, Hristiyan dünyasının da bizimle böyle bir temasa geçme çabası içinde bulunduğu söylenebilir. Böyle bir çabada onların gerçek niyetleri ne olursa olsun, zahirî durumdan hareketle bu fırsat mutlaka değerlendirilmelidir diye düşünüyorum. Tarihî hâdiseleri, tarihsellik çukuru içine gömerek, hiç mevzuubahis etmeden, onları kendilerini tarif ettiği konumları içinde kabullenmek suretiyle, belki de tarih boyunca gerçekleşmeyen ortak değerler etrafında bir birleşme gerçekleşebilir. Yeter ki biz, bize düşeni, belli yol ve yöntem içinde yapabilelim.

Orta Asya

Asya, kadimden bu yana insanlığın, hususiyle de Âlem-i İslâm’ın kaderinde çok büyük bir rol oynamıştır. Bundan dolayı Asya’nın bahtı üzerinde ısrarla durulmuş ve bu bahtın açılması, meşveret esasına bina edilerek; “Asya’nın bahtının miftahı meşveret ve şûradır.”8 denilmiştir. İslâm’ın ilk infial dönemi, hatta beşinci asra kadar Batı’ya ışık tutan Rönesans dönemi, hep tomurcuk tomurcuk Asya’da açmıştır.

Bir yanıyla ilk Müslümanlar Asya’yı hedeflemişlerdi. Evet, daha hicret-i seniyyenin 80-90. senelerinde ta Buhara’da, ilk mücahitlerin; hicret-i seniyyenin 94. senesinde de, Haccac-ı Zalim’in yeğeni Muhammed b. Kasım’ın atlarının nal sesleri ta Sindabad’da yankılanıyordu.

Bu fatihler, girdikleri topraklarda maddî fetihle kalmıyor; aynı zamanda temsil ettikleri yüce hakikatlerle de gönülleri fethediyorlardı. Evet, gönüller öyle fethedilmiştir ki, Semerkand’lar, Taşkent’ler, Buhara’lar fethedilip, Aral Gölü ve Amuderya’ya ulaşılmış; bu ülkelerdeki insanlar Arapça’yı da süratle öğrenerek, ortaya koydukları eserlerle, ta o devirden günümüze ışık tutan Buharî, Müslim, Neseî, Tirmizî gibi pek çok dâhi imamlar yetiştirmişlerdi.

Evet İslâm, Allah Resûlü’nden (sallallâhu aleyhi ve sellem) hızını alıp, âdeta bir çağlayan gibi, köpük köpük Arap yarımadasından çıkmış, anilmerkez bir güçle Asya’ya, oradan da bize kadar gelmiştir. Din adına ne biliyorsak, Mehmet Âkif’in, Efendimiz için;

“Dünya neye malikse, onun vergisidir hep;

Medyun O’na cem’iyyeti, medyun O’na ferdi.

Medyundur o Ma’sûm’a bütün bir beşeriyyet…

Yâ Rab, Mahşerde bizi bu ikrâr ile haşret.”

dediği gibi biz de, hadisiyle, fıkhıyla, kelâmıyla onlara medyunuz. Hanefî mezhebinin akidede imamı İmam Mâturidî Hazretleri, Maveraünnehir’de yetişmiştir. Fıkıhta, ilklerin sonu sayabileceğimiz Merginani’nin Hidaye’sinden; Hindistan’dan Pakistan’a, Pakistan’dan Afganistan’a kadar dünyanın dört bir yanında eserleri tedris edilen Serahsî’ye kadar fıkhın o devasa kametlerinin hepsi Asyalıdır. Asya, sadece bunlarla kalmayıp fünûn-u müspeteye de beşiklik etmiştir. Harizmî’ler, bir yönüyle İbn Sina’lar, Endülüs’te tam bin sene tıbbın cerrahî dalına dair kitapları tedris edilen Zehravî’ler.. hep bu dönemin ışık insanlarıdırlar.

Şimdi müsaadenizle, burada bir tespitte bulunmak istiyorum: Anadolumuzun diğer bir adı da “Küçük Asya”dır. Bu Küçük Asya birçok yönüyle Büyük Asya’ya medyundur. Zira Büyük Asya, onu besleyip, büyütmüş ve Anadolu’ya askerliğe göndermiştir. O da annesine ve babasına vefa hissiyle tam 9 asır bir dünyanın barbarlığına ve yobazlığına karşı muhafızlık vazifesi görmüştür. Selçuklular, Anadolu’da 8-10 defa Haçlıları göğüslemiş ve âdeta onları eritmişlerdir. Alparslan’la başlayan o kutlu mücadele, hep Müslüman Türk soyuyla devam etmiştir. Koca Selahaddin, Koca Nureddin, Melikşah, Kılıçarslan.. bütün bu insanlar, Haçlılara karşı sinelerini siper etmiş büyük komutanlardır. Daha sonra Osmanlılar, tam altı asır, Haçlı güruhuna karşı vesayet kanatlarını açıp, bünyesinde bulundurduğu 72 milletten hemen herkesi müdafaa etmiştir.

Bu, bir milletin başka bir millete ne Asya’da, ne Afrika’da, ne de Avrupa yamaçlarında baskı yapması demek değildir. Aynı zamanda bu, bir milletin başka bir milleti kültür emperyalizmi altına alması veya ağabeylik yapma ukalalığı demek de değildir. Biz, bu tür düşüncelerden fersah fersah uzağız. Anadolu insanı, ne Kazak’a, ne Özbek’e, ne Türkmen’e, ne de Kırgız’a, ne Azeri’ye ağabeylik yapma ve “Size bir şeyler öğretmeye geldik.” cakasına talip değildir.

Ben, 13 yaşımdan beri hep Asya steplerini düşünmüş, hicranla iki büklüm olmuşumdur. Ve şimdi oralara vefa borçlarını edaya koşmuş insanımız vasıtasıyla hasret gideriyorum. Biz, duygu, düşünce, anlayış, felsefe ve mantıkta bizimle beraber aynı değerleri paylaşan insanlarla, yolların bizi getirdiği bu son kaderdenk noktada buluşuyor, elimizde olan şeyleri onlara veriyor ve onlardan da maddî-mânevî hiçbir şey beklemiyoruz.. beklemiyoruz; zira biz, şimdilerde kardeşlerimizi bulmanın engin sevincini yaşıyoruz.

  • 8.Bediüzzaman, Hutbe-i Şâmiye s.66.