Çocukla İmtihan
Soru: Hz. İbrahim ve Hz. Zekeriya’nın (aleyhimeselâm), yaşlılıklarında çocuk arzularının altında dünyevî bir istek yatmakta mıdır? Bu hâdiselerin bize bakan hikmetleri neler olabilir?
Evvelâ, Kur’ân-ı Kerim’in beyanına göre, Hz. İbrahim ve Hz. Zekeriya’da çocuk sahibi olma arzusu vardı. Ben, bu arzuyu; tertemiz bir şecereden tevarüs ettikleri ilâhî bir gerçeği temsil edebilecek bir sürgün arama cehdi şeklinde değerlendirmenin daha doğru olacağı kanaatindeyim. Zira enbiya-yı izam dünya malına ve çoluk çocuk sevdasına, onların zatlarına bakan yanlarıyla kat’iyen iltifat etmemişlerdir.
İnsanlığın İftihar Tablosu’nun; “Biz peygamberler miras bırakmayız.”49 hadisi de bu hakikate işaret etmektedir. Peygamberlerin bıraktıkları miras, peygamberlik ilmi ve nübüvvet davasıdır. Bu itibarla da onlar, kendi sulblerinden gelecek olan temiz nesiller tarafından bu kudsî davanın temsil edilmesini arzu etmiş olabilirler.
Sâniyen, onların yaşlılıklarında çocuk sahibi olmaları, diğer mucizeleri gibi esbap alaşımlı ayrı bir mucizedir. Kur’ân-ı Kerim’de Hazreti Zekeriya’nın (aleyhisselâm) mucizesine işaret eden “Zekeriya: ‘Ey Rabbim, benim nasıl oğlum olabilir? Bana ihtiyarlık gelip çattı, eşim de zaten bir kısır.’ dedi. Allah: ‘Öyledir, fakat Allah dilediğini yapar.’ buyurdu.”50 âyeti, her şeyi gayet net olarak ortaya koymaktadır. Âyette geçen عَاقِرٌ yani “hayızdan nifastan kesilmiş” sözcüğü bu mucizenin en önemli referansıdır.
Sâlisen, beşerin sıkıntılı, bunalımlı, karanlık dönemlerinde Allahu Teâlâ, insanlar arasında sürekli taze sürgünler meydana getirerek insanlığa yeni “ba’sü ba’de’l-mevt”ler yaşatmıştır. Zamanın ve beşerin iyice ihtiyarladığı bir zaman diliminde inşaallah O, yeni Yahyalar, İsmailler lütfederek, onların eliyle insanlara bir kere daha diriliş yollarını açacaktır.
Evet, insan dünyada kendisine verilen her şeyle imtihan olur. Hz. İbrahim ve Hz. Zekeriya’nın çocuk sahibi olma istekleri, peygamberane bile olsa, zahirî yönü itibarıyla dünyayı talep gibi göründüğünden, her ikisi de evlâtlarından dolayı ciddî imtihanlara tâbi tutulmuşlardır. Hz. İbrahim (aleyhisselâm), belki isteğini içinde tuttuğu için, çocuğunu kesme emriyle; Hz. Zekeriya (aleyhisselâm) ise, açıktan istekte bulunduğu için hem kendisi hem de oğlu, ümmetleri tarafından kesilmekle imtihanın peygamberâne olanını yaşamışlardır.
- 49.Buhârî, i’tisâm 5, humus 1; Müslim, cihâd 51.
- 50.Âl-i İmrân sûresi, 3/40.
Zelle ve Târize Dair
Sürç-i lisan; dilin, söylenmemesi gerekli olan şeyleri gayriirâdî olarak sehven veya hatâen söylemesine denir. Eskiler ona, “zelle-i lisan” da derlerdi. Kaste iktiranın söz konusu olduğu yerlerde “sürçme” kelimesi kullanılmaz. Çünkü sürçme, “min gayrikasdin” yani iradesiz, ihtiyarsız yapılan fiillerde söz konusudur. Meselâ şeytanın gizli bir vesvese ile Hz. Âdem’e memnû (yasak) meyveyi yedirmesi, Hz. Âdem adına bir sürçme ve zelledir.
İnsanın, maksadının dışında bir söz ifade etmesine şimdilerde, “maksadı aşan söz” diyorlar. Bu bir yönüyle sürçme demektir. Çünkü orada da doğrudan doğruya bir “beyan zellesi” yaşanmaktadır. Maksadı aşan söz, bir paragrafın, bir cümlenin veya cümle ölçüsünde mânâ ifade eden bir sözün ifade edilmesi demektir. Bunların kasdî olanına ve insanın maksadını herhangi bir gayeden ötürü gizleyerek ifade etmesine de “tevriye” veya “târiz” denilmiştir.
Meselâ birisi günah işlemişse, onun günah işlediğini söylemeyip, gıybet etmemek veya başkasının bilmemesi için, “Adam arzîleşti” türünden ifadeler kullanmak yerinde olur. Buna, Hz. İbrahim’in putları kırdıktan sonra, kavmine, putların en büyüğünü göstererek, “Belki onu şu büyükleri yapmıştır.”51 ifadesini de örnek olarak gösterebiliriz. Bu ifade, “Onu büyükleri yapmıştır.” şeklinde anlaşılabileceği gibi, “O yaptı, büyükleri de işte şu.” şeklinde de anlaşılabilir.
Maâriz ise, târizin çoğuludur ve daha ziyade enbiyâ-ı izâmın zelle gibi görünen hâllerini ifade etmede kullanılmıştır. Zelle daha umumidir. Bunun içine, insanın ayağının kayıp, başının dönüp düşmesi girdiği gibi, mantık ve muhakemede ortaya koyduğu yanlış hükümlerin arkasından gitmesi de girebilir. Aynı zamanda genel olarak dindeki kaymalara da zelle denilebilir.
- 51.Enbiyâ sûresi, 21/63.

