On Farklı Mealcinin Kur’an Çevirisine Genel Yaklaşımları

1. Geleneksel ve Klasik Ekol

• Elmalılı Hamdi Yazır: Türk tefsir geleneğinin zirvesidir. Eseri (Hak Dini Kur’an Dili), kelimelerin etimolojik köklerine inen, derin dilbilimsel ve edebî bir yaklaşımla hazırlanmıştır. Meali okuyan bir kişi, aynı zamanda ciddi bir tefsir ve fıkhi çıkarımlarla da karşılaşır; bu nedenle “sadece meal” okumaktan öte, geleneksel ilmi derinliğe ulaşır.
• İbni Kesir: Kendisi çağdaş bir mealci olmaktan çok, en büyük rivayet tefsiri yazarıdır. Mealler genellikle onun metoduyla hazırlanır. Odağı, Kur’an’ı Kur’an’la, Hadislerle ve Sahabe sözleriyle açıklamaktır. Onun metodu, çevirinin güvenilirliğini Hadis ve Sünnet temeline dayandırır.

2. Çağdaş ve Kurumsal Ekol

• Diyanet Vakfı Meali: Kurumsal ve itidalli bir çeviri standardını temsil eder. Amacı, mezhepsel veya siyasi eğilimlerden uzak, sade, anlaşılır ve kabul görmüş İslami görüşü yansıtan bir metin sunmaktır. Genellikle dipnotlarla yetinir ve tefsir yorumlarından kaçınır.
• Hasan Basri Çantay: Sade Türkçe ve doğrudan çeviriye odaklanarak, Kur’an’ı halkın kolayca anlayabileceği bir dilde sunmayı amaçlamıştır. Metne sadık kalmaya çalışmış, yoruma dayalı ifadeleri minimumda tutmuştur.
• Suat Yıldırım: Akademik birikimini kullanarak, Kur’an’ı çağdaş bir dille aktarmıştır. Çevirisi akıcıdır ve modern bilimsel verilerle çelişmeyen yorumları dipnotlarda sunma eğilimi taşır.

3. Hareketçi ve İdeolojik Ekol

• Seyyid Kutub: Modern İslamcılık akımının en etkili figürlerinden biridir. Eseri (Fi Zilâli’l-Kur’an) klasik bir mealden çok, Kur’an’ı devrimci ve hareketçi (aksiyoner) bir perspektifle yorumlayan edebi bir tefsirdir. O, ayetlerin sosyo-politik boyutlarına ve toplumsal değişime teşvik eden mesajlarına odaklanır.
• Tefhim-ul Kur’an Meali (Mevdudi): Bu meal, Kur’an’ı sadece dini bir kitap olarak değil, aynı zamanda İslami bir düzen ve devlet kurma kılavuzu olarak ele alır. Çevirisi, ayetlerin pratik uygulanabilirliğine ve sosyal hayata etkilerine yönelik güçlü vurgular içerir.

4. Bütüncül ve Özel Yaklaşımlar

• Ali Bulaç: Ayetlerin sosyolojik ve felsefi boyutlarını öne çıkarır. Meali, Kur’an’ın toplumsal sorunlara getirdiği çözümlere ve evrensel adalet ilkelerine vurgu yapar. Modern düşünce akımlarıyla İslami kavramları diyalog içine sokmayı amaçlar.
• Ali Ünal: Meali, Kur’an’ın ayetler arası bütünlüğüne (tenasüp) ve mucizevi yönlerine odaklanır. Dini bir cemaat ekolünden gelmesi nedeniyle, çevirideki tercihleri ve dipnotları bazen o ekolün yorumlarını yansıtabilir; bilimle dinin barışık olduğu bir anlatımı hedefler.
• Hayrat Neşriyat Meali: Çevirinin yanı sıra, metin genellikle Osmanlıca hat sanatı ile basılır. Meal metni, ilgili dini ekolün (genellikle Nur Cemaati) vurgularını yansıtan notlar veya açıklamalarla zenginleştirilebilir. Bu mealin odağı, imana yönelik hassasiyeti ve manevi derinliği korumaktır.

Bu on farklı yaklaşım, Kur’an’ın mesajının sadece tek bir çeviriyle sınırlandırılamayacak kadar zengin ve derin olduğunu göstermektedir.