Hayykit ap - 396 Herkes İçin Tasavvuf 40 -

Dervişin Teselli Koleksiyonu

Mecit Ömür Öztürk Editör: Nihal Doğan Kapak Tasarımı: Latif Çetinkaya Sayfa Tasarımı: Turgut Kasay ISBN: 978-975-2477-04-9

!. Baskı: lstanbul, Mart

2017

Baskı: Yıkılmazlar Basım Yay. Prom. ve Kağıt San. Tic. Ltd. Şti. Evren Mah. Gülbahar Cad . No: 62/C Güneşli - İstanbul Sertifika No: 1 1 965 Tel: 02 1 2 630 64 73 Hayykitap

Zeytinoğlu Cad. Şehit Erdoğan İban Sk. No: 36 Akarlar, Beşiktaş 34335 İstanbul Tel: 02 1 2 352 00 50 Faks: 02 1 2 352 00 5 1 info@hayykitap.com .hayykitap.com facebook.com/hayykitap twitter.com/hayykitap Sertifika No: 1 2408 © Bu kitabın tüm hakları Hayygrup Yayıncılık A.Ş.’ye aittir. Yayınevimizden yazılı izin alınmadan kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz, hiçbir şekilde kopya edilemez, çoğaltılamaz ve yayımlanamaz.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Doğudan Batıdan 99 Teselli

Mecit Ömür Öztürk

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mf’ı.·ir (Jmıir Oztürk

Mecit Ömür Öztürk

1 98 2 Ardahan Göle doğumludur. İstanbul Üniversitesi, Felsefe Bölümü mezunudur.

Doğu Haber, Haberdar, Serhat Birikim, Gazete Avcılar, Al ternatif Süreç, Manşet ve Gelecek gazetelerinde köşe yazarlığı yaptı . Esenyurt Belediyesi, Ajansbu ve Optimist İnternet Çö zümleri’ nde metin yazarı olarak çalıştı. Çeşitli sivil toplum ku ruluşlarında reklam ve metin yazarlığı dersleri verdi. Kırk üyenin katılımıyla, her ay farklı sosyal bilim dalında kırk kitabın özetlenerek kritik edildiği Kitap Meclisi çalışma sının kuruculuğunu ve dört yıl boyunca koordinatörlüğünü gerçekleştirdi. Karabatak, Taslak, Serhat Kültür, Edebistan, Anafilya, Kahve Molası, Düşle gibi çeşitli dergilerde ve Sıradışı Yazılar başlıklı bir kitap projesinde öyküleri yayınlandı . İstanbul Yerel Gazeteciler Derneği üyesidir. Felsefe öğret menliği yapmaktadır. Evli ve iki çocuk babasıdır. İletişim: omurmecit@protonmail.com www. omurmecit.com

Hayykitap’tan yayımlanan kitapları: Dervişin Teselli Koleksiyonu, Nisan 20 1 7

.�4

.�,

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli

Mcciı

Omiiı Oaiilfc

Çıkmazdaki/ere…

-�5�·

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli

();niir

ı.:it

O::.tıirk

İçindekiler

Sunuş

11

………………………………………………………………………………………..

Dervişin Teselli Koleksiyonu’nda Gönlünüze Dokunacak Olanlardan Bazıları . .

……………..

.

…………………………..

14

Misafirlik Tesellisi ……………………………………………………………………. 16 YorumTesellisi KıyasTesellisi

…………….

.

…………

. . ..

……………………………

İhtiyaç Tesellisi

…………………….

Kudret Tesellisi . . …

KatlamaTesellisi .

….

.

………..

.

.

…….

………………………….

.

……

…………………..

……

22

…….

25

………………….

28

……………………..

.

.

………

.

. 18

…………………………………………..

.

.

.

……… . . . . …..

……….

.

.

31

……………………………………………………………………..

Doğa Tesellisi

.

………………………………………………………

.

………………

34

….

’Şimdi ve Burada’Tesellisi……………………………………………………….37 İnkişaf Tesellisi . .

……………………

.

39

…………………………………………………

RububiyetTesellisi…………………………………………………………………..44 İmza Tesellisi . ..

SeyirTesellisi

….

.

..

……..

.

. .

……..

.

…………………

Kabul Tesellisi

…

….

…………

…………………

.

.

.

….

.

.

…………..

.

…………..

…..

48

………………..

53

………………………………….

.

……………..

.

. 57

…… ….. …………………………. ….

..

Ölçü Tesellisi …………………………………………………………………………….6 1 MercekTesellisi İsimTesellisi .. ..

………………………….. ……………………… ……………..

.

………………………

Kabz-BastTesellisi BaşrolTesellisi

…………………. ……………

.

…………….

KemalatTeselisi

.

………..

………………………………….

………………………………..

……. …..

.

.

……………………..

.. .

.

.

. . 63 ..

…

66

…….

70

………………..

73

.. …………………………………

76

………………………………………

�7�·

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;vferiı Onıür {h:;cü,f

HazırlıkTesellisi AczTesellisi

80

………………………………………………………………………..

83

………………………………………………………………………………

RüyaTesellisi

88

…………………………………………………………………………….

İnayet Tesellisi HızırTesellisi

92

………………………………………………………………………….

94

…………………………………………………………………………….

Zahir-BatınTesellisi İmtihanTesellisi ÇıkışTesellisi

98

…………………………………………………………………

…………………………………………………………………….

………………………………………………………………………….

HikmetTesellisi

………………………. …………………………………………….

TahammülTesellisi ÖzgürlükTesellisi Destek Tesellisi

……………………………………………………………….

………………………………………………………………….

………………………………………………………………………

LatifeTesellisi

………………………………………………………………………..

PerdeTesellisi

………………………………………………………………………..

Tevekkül Tesellisi UyanışTesellisi

………………………………………………………………………

Mertebe Tesellisi Keşif Tesellisi

…………………………………………………………………..

….. ……………………………………………………………………..

İstihdamTesellisi DengeTesellisi ÇağrıTesellisi

…………………………………………………………………..

………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………

KeşkeTesellisi HalTesellisi

…………………………………………………………………..

.

…………………………………………………………………. ……

…………………………………………………………………………….

SeçimTesellisi

……………………………………………………………………….

HedefTesellisi

………… …………………………………………………………….

HayırTesellisi

…………………………………………………………………………

İşaretTesellisi..

……………………………………………………………………….

SonsuzlukTesellisi TezatTesellisi

………………… ……….. ……………………………………

…………………………………………………………………………

BelirsizlikTesellisi

………………………………………………………………….

RehberlikTesellisi Mükafat Tesellisi

…………………………………………………………………

……………………………………………………………………

-�8 �.

103 106 109 111 114 118 121 124 126 129 132 135 137 140 142 146 149 154 157 161 167 170 172 176 179 183

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mr<’i! (hııir O:mirk

DeğerTesellisi

……………………………………………………………………….

ÖngörüTesellisi BenlikTesellisi NasipTesellisi EsmaTesellisi

……………………………………………………………………….

………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………

AnlamTesellisi SırTesellisi

…………………………………………………………………….

………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………..

SevapTesellisi

……………………………………………………………………….

MüddetTesellisi NasihatTesellisi

……………………………………………………………………

…………………………………………………………………….

Belirginlik Tesellisi.. CanTesellisi

……………………………………………………………….

……………………………………………………………………………

TevhitTesellisi İlhamTesellisi

………………………………………… …………………………….

………………………………………………………………………..

İstidraçTesellisi

……………………………………………………………………..

FanilikTesellisi

……………………………………………………………………….

ŞefkatTesellisi

……………………… ……………………………………………….

BedelTesellisi

………………………………………………………………………..

HizmetTesellisi İrşatTesellisi ŞifaTesellisi

………………………………………………….. …………………

…………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………

DönüşTesellisi SükutTesellisi

………………………………………………………………………

………………………………………………………………………..

SahiplenmeTesellisi KaderTesellisi

……………………………………………………….. …..

……………. ………………………………………………………….

ArınmaTesellisi

……………………………………………………………………..

HediyeTesellisi

……………………………………………………………………..

RızaTesellisi

…………………………………………………………………………..

GözyaşıTesellisi KefaretTesellisi

…………………………………………………………………….

……………………………………………………………………..

UyumTesellisi

……………………………………………………………………….

ArayışTesellisi

……………………………………………………………………….

-�9�-

187 189 192 195 198 202 206 21 O 213 216 221 223 226 230 234 238 242 244 247 250 252 255 258 260 265 269 273 275 279 283 286 288

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mı’cİt Omiı; Oztiırk

TutunmaTesellisi

………………………………………………………………….

NefsTesellisi

…………………………………………………………………………..

SeçimTesellisi

……………………………………………………………………….

SekineTesellisi

………………………………………………………………………

istiğnaTesellisi

………………………………………………………………………

DünyaTesellisi

………………………………………………………………………

YüzleşmeTesellisi VarlıkTesellisi

…………………………………………………………………

……………………………………….. ………………………………

TabirTesellisi

………………………………………………………………………….

VehimTesellisi

……………………………………………………………………….

PaydosTesellisi

……………………………………………………………………..

291 295 298 301 303 306 308 312 314 318 321

KanaatTesellisi

323

MeşietTesellisi

327

………………………………………………………………………

………………………………………………………………………

NamazTesellisi

331

DavetTesellisi

335

………………………………………………………………………

………………………………………………………………………..

Dervişin Duası

……………………………………………………………………….

�10�

339

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Me,iı Omıf! (h,uul:

S u n uş

Dervişin Teselli Koleksiyonu, adıyla örtüşen etkili bir içeriğe sahip . . . Bu konuda hatırlayabildiğim ilk çalışmayı merhum Prof. Dr. İbrahim Canan hocamız yapmıştı. Başlığı Teselliler olan bir cep kitabıydı bu ve İslami kaynaklardan referanslarla yazılmıştı. Ardından ülkemizin yayıncılık havzasında ‘insanın manevi ya ralarına merhem olmayı’ gaye edinmiş pek çok eserle karşılaştık ve istifade ettik. Ancak Dervişin Teselli Koleksiyonu’nun bu alanda yeni bir çığır açmış olduğunu fark etmek için kanaatimce kitabın birkaç sayfasının çevirmiş olmak kafi olacaktır. Yazarı mız bu çalışmada İslam büyüklerinin kalp ve ruhlara şifa yak laşımlarına yer verdiği kadar, yabancı düşünürlere ve yazarlara da söz hakkı tanımış ve onları meselenin atmosferine nezaket ve başarıyla konuk etmiş, böylece felsefenin taşlarını kullanmayı ihmal etmeden tasavvufi bir motif ortaya çıkarmış. Yazarımız hüzün ve kederlerin insanlığın ortak paydası ol duğundan bahis açarak aynı zamanda kitabın farklı bir üslup ta yazılmasını şu şekilde gerekçelendirmiş: "Sınırlar ülkeleri

birbirinden ayırabilir ama kederleri ayıramaz. Dünyanın nere sinde hangi kültür içinde yaşıyor olursa olsun, insanın dertleri benzerdir. Şair, ‘Kederlerde bütün yüzler birleşir’ derken bu ortak paydayı kastediyor olmalıdır. Bazı insanlar zengin bazıları fakir dir; kimileri hasta kimileri sağlıklıdır; bilgili insanlar da vardır �11�-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mem Omür (lc·türt·

cahiller de; ancak bir kedere sahip olmayan tek kişi bile yoktur. Evet, kederler ve teselliler evrenseldir, insanlığın müşterek malı ve meselesidir. Bu yüzden bütün insanları kaynaştıracak, kardeşliği hatırlatacak, dünyadaki çatışmaları dindirecek olan sırlı güç; ke der, musibet ve teselli kavramlarında aranmalıdır. " Böylesi bir çalışmayı üretilebilmek için yalnızca bir takım acılar yaşamış olmak yetmez, ayrıca birçok insanın yaşam öy küsüne tanıklık etmek ve kitapların uçsuz bucaksız okyanu sunda epey kürek çekmiş olmak icap eder. Anlaşılan o ki yaza rımız, insanların iç dünyasını tanıma noktasında ciddi emek ler sarf etmiş ve ayrıca kitapları tozlu raflardaki tahtlarından indirip, kendi zihin dünyasını uzun yıllar başarıyla beslemiş . . . B u kitap yalnız dervişe değil, her insana hitap etmekte dir. Hangi ruh halini taşırsa taşısın, kendisini ne kadar kas vet içerisinde hissediyor olursa olsun, okuyan herkesi manevi bir hafiflemeyle ödüllendiren, kimilerinin de köklü bir bakış değişikliği yaşamasına vesile olan bir çaba olacaktır, Dervişin Teselli Koleksiyonu’nu okumak. Kitabın içeriğine ve yazarımızın kederleri dindirmek uğruna gösterdiği çabaya bakarak diyebiliriz ki, Allah Tealanın yazarı mıza bu kitabı nasip etmekle, onun daima minnet ve rahmetle anılmasını murat etmiş olması kuvvede muhtemeldir. Zira bu çalışma sadece bir kitap değil; bir reçete, bir ilaç, bir hayat arkadaşı ve bir yol göstericidir. Öyle harfler, satırlar, cümleler, paragraflar ve kitaplar vardır ki, yaşamın belli safhalarında ve dünya hayatının devamı olan ahiret yolculuğunda yazarının aleyhine şahitlik edecek delillerdir. Ama öyle kitaplar da var dır ki, okunduğu müddetçe yazarını rahmetle yad ettirmek le kalmaz, onun için dünyada, kabirde ve ahirette kurtuluş vesilesi olur. Bu kitap, kanaat-ı acizanemce bu manaya dahil görünmektedir. Yazarımızın ihtisası felsefe olmasına rağmen, ilahiyat, tasavvuf ve teoloj i sahasında böyle bir muvaffakiyete -�12�;

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli .Mı’riı Omu; Oz,tt/;k

imza atması ise apaçık bir nasip meselesidir. Dervişin Teselli Koleksiyonu, her ne kadar sufıler ve fılo zofların fikirleriyle yoğrulmuş olsa da, yapılan kritiklerin niha yetinde hadis ve ayet eksenine oturtulması, çalışmanın tesirini binlerce kat fazlalaştırmaktadır. Kitaptaki her bölümün nirengi noktasının Kur’an ve hadis metinleri olmasından hareketle di yebiliriz ki, kendisini teselli etmekte olanın bu kitaptaki satırlar değil, vahyin metinleri üzerinden Rabbimiz olduğunu idrak veya en azından hayal edebilen birinin istifadesi kuşkusuz daha çok olacaktır. ’’Sana her ne iyilik ulaşırsa Allah’tandır" (Nisa, 79) bu yuran Yüce Kitabımızın bize öğrettiği ahlak da bunu gerektirir. Okuyucuların kana kana içmesi, yazarımızın da böylesi ha yırlı daha nice eserlere imza atması duasıyla . . . İbrahim Halil Can

İlahiyatçı Yazar

Dervişin Tesel l i Koleksiyonu Mn:ii 01mir Ozı1irk

Dervişin Tesel l i Koleks iyon u’nda Gön l ü n üze Doku naca k Ola n l a rdan Bazıları

Alimlerden…

Abdulkadir Geylani, Ataullah İskenderi, Aziz Mahmud Hüdayl, Bayezid-i Bistami, Bediüzzaman Said Nursi, Ebu’l İz El Cezeri, Feriduddin Attar, Frithj of Schuon, Habib Baba, Hacı Bektaş Veli, Hasan Basri, Hasan Harakani, İbn-i Abbas, İbn-i Mübarek, İbrahim Ethem, İbrahim Hakkı, İmam Gazali, İsfehani, Lokman Hekim, Merkez Efendi, Mevlana, Muhyiddin İbn Arabi, Somuncu Baba, Sümbül Efendi, Şeyh Edebali, Şibli, Zünnun-i Mısri ( ) . . .

Filozoflardan…

Albert Camus, Aldous Huxley, Anaksagoras, Aristophanes, Aurelius, Bernard Shaw, Blaise Pascal, Boethieus, Buda, Clive Staples Lewis, Cemil Meriç, Dionysius, Epiktetos, Epikuros, Filibeli Ahmed Hilmi, Frederic Amiel, Halil Cibran, Gabriel Marcel, Hegel, Heisenberg, Icarus, lmmanuel Kant, İbn-i Haldun, İbn-i Kemal, İbn-i Rüşt, İbn-i Sina, John Berger, John Locke, Soren Kierkegaard, Kindi, Konfüçyüs, Lao Tzu, Liebniz, Nietzsche, Platon, Sartre, Schopenhauer, Seneca, Simone de Beauvoir, Sokrates, Spinoza, Wittgenstein, Zenon ( ) . . .

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’vledı Omür (bürl<

Yazarlardan…

Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Haşim, Andre Gide, Arif Nihat Asya, Attila İlhan, Baudelaire, Cahit Sıtkı Tarancı, Cahit Zarifoğlu, Cemal Süreya, Cenap Şehabettin, Cesare Pavese, Charles Dickens, Dostoyevski, Eşrefoğlu Rumi, Exupery, Fernando Pessoa, Fuzuli, Geothe, Haldun Taner, Hermann Hesse, Ivan Turgenyev, İ. Oktay Anar, Kafka, Marcel Proust, Marquez, Mehmet Akif Ersoy, Milton, Montaigne, Muhibbi, Oğuz Atay, Orhan Veli, Oscar Wilde, Pablo Neruda, Paulo Coelho , Peyami Safa, Rai ner Maria Rilke, Sadi Şirazi, Safıyyüddin el-Hilli, Samuel Beckett, Sezai Karakoç, Stefan Zweig, TS. Eliot, Tolstoy, Virginia Woolf, Yunus Emre (…)

�15�·

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;,ıı ();fflu Oztı!r.I.:

M i safi rl i k Tesel l isi

Sabahları evinden, akşamları işyerinden ve girdiğin dükkan lardan çıkman; bindiğin arabalardan, otobüslerden inmen; ge ceden gündüze, gündüzden geceye varman; kıştan bahara, ba hardan kışa ulaşman bu kederin de yok olup gideceğini göster miyor mu? Dinlediğin şarkının sona ermesi, okuduğun şiirin son mısrası, seyrettiğin filmin son sahnesi, yaşadığın kederlerin de bir gün sona ereceğini hatırlatmaya kafi değil mi? Uykunda ölümü, uyanmanda dirilişi yeniden yaşadığın gibi, bu dertlerin de bir gün sana veda edeceğini hissetmiyor musun? Oturdu ğun koltuktan kalkmanda, girdiğin bir odadan çıkmanda, bir gün başındaki bu musibetin de geçeceğini göremiyor musun? Bir şeyin başlangıcı varsa, bitişi de olmak zorundadır. Bulunduğun odada misafirsin. Yaşadığın şehirde misafirsin. Dünya gezegeninde misafirsin. Samanyolu Galaksisi’nde mi safirsin. Bu odadan çıkacağın; bu şehirden ayrılacağın, niha yetinde bu fani dünyayı terk edeceğin nasıl muhakkak ise, bu musibetteki misafirliğin de öyle kesindir. Daha önce de Allah’ ın ilminde misafirdin, ruhlar aleminde misafirdin, babanın bedeninde misafirdin, annenin karnında misafirdin. Oralardan bu dünyaya hangi musibetleri, hangi zorlukları getirebildin? Dünyaya eli boş, bedeni çırılçıplak olarak gelmen ve buradan diğer alemlere eli boş gidecek ol.� 1 6 �.

man gösteriyor ki, bu musibetten de, onun bir parçasını dahi yanına almadan çıkıp gideceksin. Her şeyin seni terk edeceği gerçeğinde olduğu gibi, şimdilerde ağırladığın bu musibet de senden ayrılıp gidecek. Şairin dediği gibi, ’Zaman lazım sa

dece, unutacaksın! Nasıl unuttuysan çocukluğunu, kırılan oyun caklarını . . . Kırılan kalbini de öyle unutacaksın. " Marcus Aurelius, felsefe klasiklerinden biri olan Düşünceler adlı yapıtında şunu önerir: "Başına ne gelirse gelsin, başlarına

aynı şey gelince üzülen, şaşkına dönen, ağlayıp sızlayan insanları getir gözünün önüne. Şimdi nerede bu insanlar? Hiçbir yerde. Öyleyse? Sen de onlar gibi mi yapmak istersin? Neden o insanla rı kışkırtan, etkisi altına alan ve onlara boyun eğdiren bu geçici duygulardan nasılfaydalanacağına odaklanmıyorsun?" İslam Filozofu Kindi, Gemi Yolcuları istiaresiyle şunu anla tır: ’1nsanlar, bu dünyada asıl yurtlarına doğru deniz yolculuğu

yaparken bazı ihtiyaçlarını temin etmek üzere bir adaya uğrayan yolcular gibidir. Bu yolculardan bir kısmı ihtiyaçlarını giderip hemen gemiye döner ve en rahatyerlere otururlar; bazıları adanın güzelliklerine kapılıp oyalanırlar, bu yüzden gemiye geç geldikleri için hem uygun yerler bulamazlar hem de adadan topladıkları çiçekler, kıymetli taşlar yolculuk boyunca başlarına dert olur. Bir grup ise gemiyi büsbütün unutarak tabiatın çekiciliğine kendile rini kaptırır ve geminin kalktığını bile fark edemezler; sonunda acılar içerisinde kıvranarak ölürler. İşte dünyanın çekiciliğine ka pılarak ölümden sonraki hayatı unutanların akıbeti budur. " İşte dünyaya kendini kaptırıp, ahiret gemisini kaçıranlarda olduğu gibi, yaşadığı musibetin yolculuk esnasında uğradığı bir durak olduğunun bilincinde olmayanlar da hata etmekte dirler. Yaşanan kederde takılı kalmak, musibete demir atmak, yelkenleri suya indirip yaşadığı hadiseyi sonsuza dek sürecek miş gibi görmek, kişinin saadet gemisini kaçırmasıyla netice lenecektir. .� 1 7 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Afuiı ()ınur Oc:ıu,lz

Yoru m Tesel l is i

Yolumuza istenmedik olaylar çıkar ancak bir süre sonra gö rürüz ki , o olaylar sayesinde büyük kötülüklerden kurtulmu şuzdur; başımıza gelen musibet, bizi daha büyüklerinden mu hafaza eden bir paratoner olmuştur. Hz. Hızır gemiyi deldi ğinde, Hz. Musa ona itiraz ederek, şüphesiz kötü bir iş yaptın, der. Ancak birkaç sahne sonra, Hz. Hızır’ ın o gemiyi sağlam gemilere el koyan zalim bir hükümdardan korumak için del diği anlaşılır. İşte insanın da hayat gemisi zaman zaman de linmekte ve kırılıp dökülen şeyler olmaktadır. Cenab-ı Hakk kulunu daha büyük tehlikelerden kurtarmak için birtakım musibetlere müptela etmektedir. Musibet, kimi zaman dün yada daha büyüğünden, kimi zaman da ahirette karşısına bü yüyerek çıkacak daha ağır bir bedelden insanı korumaktadır. Hz. Mevlana "Kardeşlerinin gönlünde sana kin varsa, kuyuda

kalman daha iyidir. Allah, kardeşlerinin kininden korumak için Yusuf’u kuyuya attırdı " (Mesnevi, Cilt 6) diyerek, bu gerçeği ayrı bir şekilde ifade eder. Kader insanı bazen yaralayarak, bazen hasta ederek, bazen saadetini bozarak, ekonomik sıkıntılarla, işsizlikle ve benzeri sorunlar aracılığıyla başka birtakım felaketlerden kurtarmak tadır. Kader insanı faydalı musibetler, anlamlı olumsuzluklar ve hikmetli kederlerle meşgul etmektedir. İnsansa bunlardan � 18 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mccir Omıir Ozı1irİ<

kaçmak ve bir an önce kurtulmak için çırpınıp durmaktadır. Kur’dn-ı Kerim’de, “Şer gördükleriniz hakkınızda hayır ola bilir” buyrulur (Bakara, 2 1 6) . Hz. Ömer der ki : ’1ster hoşuma

gitsin, ister gitmesin; hangi hal üzere sabahlarsam sabahlayayım benim için fark etmez. Çünkü ben, hayrın hoşuma gidende mi, gitmeyende mi olduğunu bilmiyorum " (İbn-i Kesir) . Hayatın yorumlanması, rüya tabirlerini andırır. Rüya ilmini bilme yenler, olumsuz gibi görünen sahneleri, negatif yorumlayarak rüyayı olumsuz bir yaşantıya doğru tetiklerler. Rüyalardaki olumsuz sahneler genellikle güzel anlamlar taşımaktadır. Rü yalar tersine çıkar, derler, bu söz her rüya için doğru olmasa da olumsuz rüyalar için çoğu zaman doğrudur. Ve hayat da bir rüyadır. İnsanlar uykudadır ve ölünce uyanacaklardır. Olum suz görünümlü birçok olayın, neticesi, tabiri, açılımı ve arka planı oldukça güzel olabilir. Ama halen rüyada olduğumuz ve bu dünyanın etkisi altında yaşamaya devam ettiğimiz için bu güzellikleri şimdilik fark edememekteyiz. Hz. Mevlana Mesnevi’sinde şu hikayeyi anlatır: "Bir süva

ri atına binmiş gidiyordu, uyumakta olan bir adamın ağzına bir yılanın girmek üzere olduğunu fark etti, yılana mani olmak için atını hızlıca sürdü, fakat yetişemedi. Yılan uyuyan adamın ağzına kaçmıştı. Süvari, adamı uyandırdı. Sırtına birkaç topuz vurarak adamı ağaçlara doğru kovaladı. Ağaçların altında çürük elmalar vardı. Süvari onları yemesi için adamı zorladı. Adam yememek için direndi, yalvardı yakardı. Fakat nafile, süvari ada mın üstüne hücum ederek elmaları ona zorla yedirdi, sonra da atıyla peşine düşerek adamı kovalamaya başladı. Adam güneşin sıcağı altında bir taraftan koşuyor, bir taraftan beddualar edi yordu. Nihayet yoruldu ve yere yığıldı. Midesi bulandı ve otur duğu yerde yediklerini çıkarmaya başladı. Çıkardıkları arasında o siyah yılanı görünce bu işin sebebini ve süvarinin kendisine düşman değil dost olduğunu anladı. Yaptığı beddualardan piş;�

19�.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Môı Onuiı Ozıiiık

Kıyas Tesel 1 isi

Ağrılar, sızılar, kederler izafidir; kıyasla artıp azalırlar. Kıyas ortadan kalktığında, keder dahi bir saadet türü olur. Çektiğimiz acıların büyüklüğü, biraz da acı çekmediğimiz günlerle yaptığı mız kıyas yüzündendir. Kederimizi arttıran, kedersiz zamanları mızla yaptığımız mukayesedir. Sonradan kör olan bir ressamın görmemekten çektiği acıyla, doğuştan ama olan birinin çektiği acı, her ikisi de şimdi göremiyor olmalarına rağmen, aynı ola bilir mi? Doğduğumuz günden beri bu acıları çekiyor olsaydık, şimdiki mevcudiyetine rağmen belki onu hissedemeyecek, hatta alışarak ondan lezzet almaya başlamış olacaktık. Acımızı arttı ran, acıya karşı dayanma gücümüzü azaltan, ıstıraplarımızın ateşini yükselten eski muduluklarımızla yaptığımız kıyaslardır. Kör bir adamı çirkin görünümlü bir kadınla evlendirmiş ler. Kadının görünümü, kocasının gözleri onu göremediği için başlarda sorun olmamış. Ve bir gün adamın gözlerinin tedavi edilme imkanı doğmuş. Doktorlar adamın karısına, eşinizin görmesi artık mümkün, ancak siz bu ameliyatı kabul ediyor musunuz, diye sormuşlar. Kadın düşünüp taşınmış, epey te dirgin olmuş ama kocasına duyduğu sevgiden dolayı buna razı olmuş. “Yeter ki onun gözleri açılsın. Beni beğenmemesini göze alıyorum. Ne olacaksa olsun” diye düşünmüş . Göz ameliyatı ba şarıyla gerçekleşmiş. Ameliyat sonrası, adamın yanında eşin.�22�

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;’vfecir Önıür (Jztüık

den başkası yokmuş. Gözlerini açar açmaz, karşısında gördüğü karısına demiş ki, “Ne kadar güzelmişsin!” Kadının güzel gö rülme sebebi elbette gözleri açılan adamın henüz başka kadın görmemiş ve dolayısıyla herhangi bir kıyas yapma fırsatı bula mamış olmasıdır. Biz de doğduğumuzdan beri hiç ferahlık, sağlık, huzur ve mutluluk yaşamamış olsaydık, bugün onları kaybettiğimize üzülemeyecek, o mutlulukların eksikliğini dahi hissedeme yecektik. Bir zamanlar şifayı tattığımız için, hastalıklar şimdi daha fazla incitiyor. Bir zaman başarıya erdiğimizden, başarı sızlık daha ziyade sarsıyor. Evimizde bir huzursuzluk olduğun da, bir zamanlar huzurlu olduğumuz için daha çok esef duyu yoruz. Halbuki ev hayatımız hep sıkıntılarla geçmiş olsaydı, şimdi var olan o sıkıntıyı hissedemeyecek, hatta eskiden daha sıkıntılı günler geçirmiş olsaydık, şimdi yaşadığımız sorunlar, bize sorun olarak gözükmeyecekti . Efendimiz (sav) şöyle buyurur: "Dünyevi nimetler hususun

da sizden yukarıda olanlara bakıp da üzülmeyin, aşağıda olan lara bakın. Bu, Allah’ı n size verdiği nimetleri küçümsememeniz için en uygun yoldur" (Buhari, Rikak, 30; Müslim, Zühd, 8 ; Tirmizi, Kıyamet, 5 8 ) . Kendimizden üstün kabul ettiğimiz insanların durumlarını gözleriz. Komşu, akraba ve arkadaşla rımızla mukayeseler yaparız. Onun zenginliği var benim yok, onun mülkleri var benim yok, o yüksek makamlara geldi ama ben gelemedim, diye düşünürüz. Nimetler içerisinde yüzer ken, durduk yere, kendimizce bir mağduriyet üretiriz. Başka larının yüksek gelirleriyle maaşımızı kıyaslayınca, kazancımız küçülüp gider. Arkadaşımızın eviyle kendi evimizi mukayese edince, genişliğine rağmen yuvamız bize dar gelmeye, duvarlar üzerimize yürümeye başlar. İnsan gerçekten doğru bir kıyas peşindeyse, imkanlarını in sanların tümüyle aynı anda mukayese etmelidir. Bütün cağ;� 23�;

Dervişin Teselli Koleksiyonu i.·iı (hmir Ozı1ir/:

rafyaları ve tarihin tamamını hesaba katmalıdır. Böyle yaparsa refah, mutluluk, sağlık ve huzur bakımından yüzde birlik dili me girdiğini rahatlıkla görebilir. Var olan imkanlarını değil de, elde edemediği olanakları zihninde öne çıkararak, kendini acı nacak duruma düşürür insan. Yanlış mukayese edilmediği tak dirde en çirkin bile güzeldir, en az bile çoktur, en yetersiz bile yeterlidir, en mutsuz sanılan bile mutludur. İnsanı asıl üzen veya sevindiren, ona lezzet veya acı veren şey, yaptığı kıyaslar dır. Her güzel, daha güzeline nazar edildiği zaman çirkin, her mutluluk daha büyüğüyle kıyaslandığı zaman mutsuzluk olur. Konfüçyüs der ki, "Kimi mutluluğu yukarıda arar, kimi de aşa

ğıda. Halbuki mutluluk insanla aynı hizadadır. " Kıyasın faydası dokunacak bir yanı varsa, o da başkalarının kederleriyle olanıdır. İnsan, kendisiyle benzer acılar çekenlerin hallerine bakarak teselli bulur. Hüzünler, başkalarının hüz nüyle kıyaslandıkça hafifler. Bebeğinin ölümü sebebiyle aklını yitiren bir anne, Buda’ya gelir ve bu sarsıcı durumu atlatama dığını anlatır. Buda kadına köydeki evleri tek tek dolaşmasını ve ölümü tanımamış her evden bir hardal tohumu getirmesini ister. Kadın sabırla kapı kapı dolaşır ve her evden eli boş döner. Köyde ölümün dokunmadığı tek bir ev dahi olmadığını fark etmiş olur. Tolstoy der ki, "İnsanoğlunun alışamayacağı koşul

yoktur, hele de çevresindeki herkesin aynı koşullarda yaşadığını görüp duruyorsa . . . " Bir tespit de Dostoyevski’den : “İnsan her şeye alışabilen bir varlıktır ve onu en iyi anlatan tanım budur.”

"Şikı:l.yet ettiğimiz yaşam. belki de bir başkasının hayalidir ., .

-Tolstoy

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /’vfeciı Omur Ozıüık

İ htiyaç Tesel l is i

Başa gelen musibetlerin bir sebebi de onlara ihtiyaç duyu luyor olmasıdır. Firavun, Musa Peygamber için bir ihtiyaçtı. Ebu Cehil, Efendimiz (sav) için bir ihtiyaçtı. Bu kötü karak terler, dinlerin yayılmalarına farkında olmadan iyi karakterler den daha önemli katkılar yapmışlardır. Nemrut, İbrahim Pey gamber için bir ihtiyaçtı. Hz. Mevlana, “Nemrut’un ateşi İbra him’i n tevekkülünü artırdı” der (Mesnevi, Cilt 6) . Mucizelerin yaratılması da bu olumsuz karakterler sayesinde olmuştur. Firavun, sihirbazlarını Hz. Musa’nın karşısına çıkararak, ilk defa bir insanı rakip olarak kabul etmiş ve dikkatlerin onun üzerine yönelmesine vesile olmuştur. Odaklanma duygu sunun yüksek olduğu ve kimsenin bir işle meşgul olmadığı kuşluk vakti seçilmiş ve Hz. Musa ile Firavun’un sihirbazları müsabakaya tutuşmuşlardır. D aha müsabaka başlamadan an laşılmıştır ki, Firavun’ un dahi dikkate aldığı mühim bir zat söz konusu. İlahi vahyi duyurma imkanları kısıtlı olan Hz. Musa, bu olay vasıtasıyla mesaj ını herkese bir anda ulaştırabilmiştir. Ebu Cehil, Arap yarımadasının meşhurlarındandı . O birisine düşman olmuş diye duyulduğunda, bu olay herkesin dikkati ni fevkalade çekmiştir. Nemrut’un karşısında Hz. İbrahim’ in durumu da pek farklı değildir. Musibetlerin ihtiyaçlarla ciddi bir alakası vardır; ancak ihti;�25�·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcı’!! 01111ir Oz.tiirk

yaçlar Maslov’ un hiyerarşisinde olduğu gibi güvenlik ihtiyacı, gıda ve barınma gibi fiziksel ve sosyal ihtiyaçlarla sınırlı de ğildir. İnsanın üzülmeye de, musibete de, yadırganmaya da, incinmeye de, hayal kırıklığına da ihtiyacı vardır. İnsanın ha tırlamaya ihtiyacı olduğu kadar unutmaya da ihtiyacı vardır. İnsanın sevmeye ihtiyacı olduğu kadar nefret etmeye de, yük selmeye ihtiyacı olduğu kadar düşmeye de, varlık sahibi olma ya ihtiyaç duyduğu kadar yoksunluğa da ihtiyaç duymaktadır. Kimin neye ihtiyacı varsa, o olacaktır. Mevlana Hazretleri şöy le buyurur: "Dert nerede ise deva oraya gider. Yoksulluk nerede

ise nimet oraya gider. Soru nerede ise cevap oraya gönderilir. Gemi nerede ise su oradadır. Suyu bulmak istiyorsan susuzluğu elde et ki, sular fışkırmaya başlasın " (Mesnevi, Cilt 3) . Halil Cibran da, ’’Biz sevinçlerimizi ve hüzünlerimizi onları yaşamadan çok önce tercih ederiz" derken bu gerçeği kastediyor olmalıdır. İnsanın gerçekte neye ihtiyaç duyduğu, onun beden ve ru hunun tamamını gören Cenab-ı Allah tarafından bilinebilir. Eğer nimet lazımsa nimet, musibet lazımsa musibet gelir. La zım olduğunda musibet de bir nimettir. İnsanın baş ağrısına ihtiyacı olabilir mi? Beden ve nefs bakımından bunun bir ge reksinim olmadığı açıktır (;) ancak nefsin bir şeye ihtiyaç duy maması, ruh ve kalbin de ona gereksinim duymadığı anlamına gelmez. Sufiler derler ki, nefse lezzet veren pek çok şey ruha acı vermektedir, ruhta tat bırakan pek çok şey de nefste keder olarak hissedilir. Oruç nefse acı verse bile ruh ve kalp için bir lezzet, bir gıda ve bir ihtiyaçtır. Efendimiz (sav) bir hadislerin de “Ben açlıkla doyuruluyorum” b uyururlar. Yerde yürüyen karınca gıdasını istediğinde, Cenab-ı Hakk güneşi, bulutları harekete geçiriyor da, kalbimizin gıdası olan hüzne gereksinim duyduğumuzda, o gıdayı sağlayan musibet leri harekete geçirmeyecek midir? Yarabbi bana gıdamı, yani hüznümü ver diye inleyen kalbin bu duası kabul olmayacak ;�26 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli !,Jffit Omur (J�türir

mıdır? Musibetin her türü, ruh ve kalpteki ihtiyaçlar açısın dan gıda hükmündedir. Kim her neye ihtiyaç içerisindeyse, o konuda aç demektir. Ve o açlığını giderecek olan şeyin duasın dadır. Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri’ ne ism-i azam’dan sorulduğunda, hiç duymadığımız bir cevap verir; Cu’, yani aç lık. Hazret, bu tespitiyle maddi ve manevi açlığın, varlıkları Rahman ismiyle münasebete geçirdiğini ve bu sayede kendisi ism-i azam olmayan ‘açlık’ hakikatinin ism-i azam olma ihti mali yüksek olan Rahman ismine götürdüğünü vurgular. Herkes işe ihtiyacı olduğunu düşünür (;) ama kimi zaman insanın işsizliğe de ihtiyacı olabilir. İşsiz kalmanın içinde bir çok hikmetler sakl ıdır. Zaman olur, insanın kendini bulması, kafasını ve düşüncelerini toparlaması, istikamete girmesi ancak işsizlik vesilesiyle mümkün olabilir. Bazen fakirlik bir ihtiyaç tır, bazen hastalık, bazen de huzursuzluk. Kimin neye ihtiyacı varsa, o olmaktadır. Çünkü kainat ihtiyaç sinyallerine göre çalı şan bir sistemde yaratılmıştır. Yaratılışın kodları ihtiyaçlarla ya zılmıştır. Arthur Schopenhauer, Hayatın Anlamı’nda der ki:

“Doğrusu herkes, her zaman belli bir tasa, kaygı, endişe, ıstırap ya da sıkıntı terkibine ihtiyaç duyar, tıpkı bir geminin sağa sola yalpalamadan dosdoğru yol alabilmesi için bir denge ağırlığına duyması gibi. . .”

�27�;

Dervişin Teselli Koleksiyonu Meri/ Omıiı Ozıihk

Kud ret Tesel l isi

Bir dileğin gerçekleşmesi için kimi zaman birçok koşulun bir araya gelmesi gerekir. İnsanın bir ihtiyacının görülmesi nin yolu bazen ülke meclisinin toplanmasından geçer. Onun hastalığının iyileşmesi, zaman olur, tıp dünyasının yüz yılda aldığı mesafeyi bir ayda kat etmesini gerektirir. Cenab-ı Hakk sadece bir insan için mi dengeleri değiştirecek, sadece onun işi görülsün diye mi milyonlarca insanı ilgilendiren gelişmeleri yaratacaktır? Birçok insanın canını almış bir hastalığın şifası sırf onun için mi yaratılacaktır? Evet, öyledir ve bu mümkündür. Kün fe yekün’ün sahibi için, şartların kolaylığı zorluğu, olasılık dahilinde olmaları veya olmamaları birdir. Olayın imkansız görülmesi, meselenin çıkmaza girmiş olması, konunun birçok başka kişiyi etkileye cek olması, çözüm için çok büyük şeylere ihtiyaç duyulması, Allah katında bir sorun teşkil etmez. Allah için hadiselerin ba sit veya zor, küçük veya büyük vasıfları yoktur. Güneş ve rüz gar enerj isinden faydalanmaya gayret eden, hatta karanlığın değerlendirilebilir olup olmadığı üzerinde çalışmalar yürüten (dark energy) insanoğlu Rabbimizin kudretini değerlendirme konusunda duyarsızlık içerisindedir. Rabbimizin kudreti mutlaktır. Mutlak bir kudrette derece ler ve mertebeler olmaz. Zira mertebeler, o hakikate zıddının -�28�-.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mrcit Ö>niir Ö:uur!:

müdahalesiyle ortaya çıkarlar. Karanlık var olduğu için ışığın dereceleri, soğuk var olduğu için sıcaklığın dereceleri ortaya çık mıştır. Kudretin zıddı acz, ilahi kudrete karışmış olmadığından; az kudret, çok kudret diye bir ayrım kalmamıştır. Rabbimizin sivrisineği yaratırken gösterdiği kudret, Samanyolu galaksisini yaratmak için tecelli eden kudretten biraz olsun fazla değildir. Elimizi cebimize koyarken faydalandığımız kudret-i ilahiye ile başımızdaki en büyük sorunun çözülmesinde uygulanacak kud ret-i ilahiye arasında kolaylık ve zorluk farkı yoktur. Tersinden söyleyecek olursak, elimizi cebimize koyabilmek de dünyanın en müşkül problemlerinin çözülmesi kadar mucizevi bir durumdur. Bir kişi yüzünden milyonlarca insanın programı mı değişe cektir? Evet, bir kişi için, Rabbimiz dilediğinde her şeyi değişti rir. Cenab-ı Hakk’ın, ölüleri bile diriltebileceğini peygamberler vasıtasıyla göstermesi, insanın ümit sınırlarını geniş tutması için verilmiş işaretlerden biridir. İnsan ümidini asla kaybetme meli, en imkansız durumlarda bile kudreti her şeyi çözmeye yeten Rabbimizin varlığını hatırlamalıdır. Cenab-ı Hakk şifa sını yaratmadığı bir hastalık vermediği gibi, çözümünü kendi kudret elinde bulundurmadığı bir musibet de yaratmamıştır. Motoru yanan uçak düşmekteyken kurtulmak imkansız mıdır? Doktor, şu kadar ömrün kaldı dediğinde, durumu de ğiştirmek mümkün değil midir? Hatta ve hatta bir ölüm habe ri insana ulaştığında, o haberin vefat etmedi şeklinde değişme sinin imkanı yok mudur? Bir şey olmuş bile olsa olmamış hale gelemez mi? Cenab-ı Hakk bütün bunları yapabilecek kudrete sahiptir. Herkes dayandığı zata göre kuvvet kazandığına göre Allah’ a dayanan insan, sonsuz bir güç elde etmiştir. Nefsine ve enaniyetine güvenen biriyse, çürük bir tahtaya yaslanmış ve boşluğa adım atmıştır. Mesela berbat bir duruma düşmüşüzdür, çok mahcup ola cağımız bir iş yapmışızdır, geri dönüşü olmayacak bir hata iş� 29 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu .’Y{’rit OYJıüı O:ôiıl

lemişizdir. Aniden korkuyla uyanır, bunun bir rüya olduğunu anlar ve Rabbimize şükürler ederiz. Böylelikle rüya aleminde imkansız olan bir çözüm reel alemde yaratılmış olur. Gerçek hayata nispetle dünya hayatı da bir rüya gibi olduğuna göre, yaşadığımız musibete bu dünya uykusunun kabusları naza rıyla bakarsak, Rabbimiz dilerse gerçeği hayale, hayali gerçeğe çevirir ve bizi çözümü olmayan bir sorunun içerisinden tere yağından kıl çeker gibi kurtarır; yeter ki hikmeti iktiza etsin. Akıp giden ırmakların, dönen dünyanın, ışıldayan güneşin, işleyen kainatın gücünü düşünelim. Bu toplam güç, insanın kullandığı güçten farklı değildir. İlahi kudret mutlaktır ve bu kudretten istifadeye en layık varlık aczinden ve ihtiyacından dolayı, insandır. Peygamberlerin gösterdikleri mucizeler tarihte kaldığına göre, o mucizelerin varlığının bize söylediği hiç mi bir şey ol mayacak? Peygamberlerin fiziki varlıklarına muhatap olama sak da, mucizeyi yaratan peygamberin kendisi değil de, Rab bimiz olduğuna göre, o mucizenin kaynağıyla ilişkimiz sürü yor demektir. Bizler peygamber değiliz ancak peygamberleri yaratanla, bizi yaratan aynıdır. İsteklerimizi, hayallerimizi ve düştüğümüz çıkmazları Rabbimizin mutlak kudretin emanet ederek, bize ne imkanlar sunacağını ve hangi imkansızlıklar dan kurtaracağını görmeliyiz.

"Bütün Tanrım

dualar şöyle özetlenebilir:

n’olur iki kere iki dört etmesin!" –lvan

’furgenyev

-�30.�·�

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli 1Oımir Oz!i!rk

Katlama Tesel l isi

Maneviyat bize dertlere katlanmayı değil onları katlamayı öğretir. Elbiselerin, örtülerin , eşyaların katlanma özelliği ol masaydı, evlere sığam azdı insan . Demirin ve diğer metallerin katlanma özelliği olmasaydı sanayi oluşmaz ve hayat devam edemezdi . Katlama özelliği kainatta var olmasaydı, şehirler kurulamaz, binalar yapılamaz, teknoloj i oluşamazdı. Kur’an göklerin ve yerin kadarından sıkça bahseder. Katlama haki kati kainatın her yerin dedir. Bilim adamlarına göre insanda trilyonlarca DNA vardır. Tek bir hücredeki DNA’yı düz bir yüzeye yayarsak iki metre boyunda olduğunu görürüz. Tüm hücrelerimizdeki DNA’yı uç uca eklemiş olsaydık, 1 8 milyar kilometre uzunluğunda olacaktı . Yüz kez güneşe gidip gelmeyi ifade eden bu uzunluk, ilahi bir katlama sonucunda hücrelere yerleşmiş durumdadır. Katlama tecellisinin yaygınlığını idrak eden insan, yaşadığı musibetlerin uzanıp yayılmış halini değil, katlanmış ve dürülmüş halini bulmaya çalışır. (Elinizdeki bu kitap, yüz madde halinde, bir musibeti yüz defa katlama ça lışmasıdır. Daha fazla katlamak da her zaman mümkündür. ) Pablo Picasso’nun d a içerisinde bulunduğu kübist akımın, resim sanatına getirdiği birçok yenilikten biri de bütünlük al gısını alışılagelmişin dışında kurmalarıdır. Kübist bir ressam, lazım geldiğinde hiç çekinmeden bacağı başın yan tarafına çiz·�31�

Dervişin Teselli Koleksiyonu ıHecıı Oınüı· (burk

mekte veya durum gerektiriyorsa kafayı ayakların yanına bir yere yerleştirmektedir. Bizim baş yukarıda ayak aşağıda olur düşüncemiz, gerçekten baş yukarıda ve ayak aşağıda olduğu için değil, algılarımıza öyle yerleşmiş olmasından ileri gelir. Yüzyıllar boyunca dünyayı, yalnızca bize öyle göründüğü için düz bir tepsi şeklinde tasavvur etmiş bir zihne, başın yukarıda ayakların aşağıda olduğu konusunda ne kadar güvenilebiliriz? Kübistler bir gitarı belirtmek için teller ve bir eğri çizdiler, ye terli oldu. Keman çizmek istediklerinde yalnızca üzerindeki delikleri çizdiler ve bu izleyicide eksiksiz bir keman algısına sebep oldu. Şişe için şişenin boynunu çizmekle yetindiler. Kimse bu bir şişe değildir, demed i . Bu kübist mantıkla yaklaştığımızda b i r soru ortaya çıkar: Yaşadığımız musibeti algılamaya musibetin bir parçası dahi yetiyorken, onun tamamını algılamaya neden çalışırız? Araba nın farı, vadideki karanlığın belki de milyonda birini aydın latır ama arabanın ilerlemesi için bu yeterlidir. İlerlemek için bütün vadiyi aydınlatmaya çalışmak yerine, yalnız arabanın önündeki karanlıkla uğraşmak elbette daha ekonomik ve daha etkilidir. Kederinin yalnızca ilerlemeye vesile olacak kısmını çözmeye çalışan insan, ihtiyaç duyduğu gücün önceden ken disine verilmiş olduğunu fark edecektir. Birleştirerek algılamak da ilahi bir lütuftur. Elimizdeki ka lemi atom altı dünyasıyla birlikte bütün detaylarıyla görüyor olsaydık, bir harf dahi yazamazdık. Bir ormana bakarken tek tek bütün ağaçları görüyor olmak, nasıl bir azap olurdu? Bir kumsala baktığımızda, kum taneleri, kumsal bütünlüğü içe risinde değil, birer birer kum taneleri şeklinde algılanıyor ol saydı, kimse kumsala yaklaşmazdı. Denizi damlalar halinde, dağı kayalar halinde, ışığı fotonlar halinde görmeyip, birer bütünlük olarak algılamamız ne büyük nimettir. Hele karşı mızdaki insanları bir bütünlük içerisinde değil de, organlar, -�32�

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;’vf,’ut Omür (bürl<

h ücreler ve parçalar halinde algılıyor olsaydık, kimse kimseye korkudan yaklaşamazdı . Algıda bütünleme nimeti bahşedilen insanoğlu, gider de yaşadığı musibeti parçalarına, atomlarına, organlarına, detaylarına ayırmaya çalışarak, çekilebilecek basit bir kederi, kaldıramayacağı büyüklüklere ulaştırır.

-�33�·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mffil Omiir (Jzl!iri.:

Doğa Tese l l isi

İnsanın yapmaya çalıştığı çabaladığı tek şey, başına gelen gelebilecek musibetleri azaltmaya çalışmak ve onları ortadan kaldırmaya uğraşmaktır. Peki, bu başarılabilir mi? Tehlikele rin sayısızlığı çokluğu ve insanın mutlak zayıflığı bu konuda ümit kırıcıdır. Psikoloj ik bir rahatsızlık birden aniden gelip bizi bulabilir. Umduğumuz şeylerde konularda hayal kırıklı ğı yaşayabiliriz. Her an karşımıza aklımızdan dahi geçmeyen belalar aniden dikilebilir. Her şey yolunda giderken, öyle bir haber alırız ki , duygu dünyamız alt üst olabilir. Durduramaz insan, hayatın elinde olmayan akışını. Bir yerini tutsa, bir başka tarafı düşüp parçalanır. Bu durumda insana düşen şey, bütün tehlikeleri ortadan kaldırmaya çalışmak gibi anormal bir çabanın içine girmek değil, hayatın içindeki hadiselerden daha az etkilenmenin, olumsuz etkileri olumluya çevirmenin yollarını öğrenebilmektir. İnsanın başına gelebilecek musibetler nitelik ve nicelik ba kımından bir taşın başına gelebileceklerden pek fazladır. Bu nun sebebi şudur: Bir taşta Allah’ ın Halık, Malik gibi birkaç ismi tecelli ederken insanda bütün esma değişik nispetlerde tecelli etmektedir. İnsan cami yani kapsayıcı bir varlıktır oysa taşın bir camiiyeti yoktur. İnsanın ihtiyaçları sınırsız, taşınki sınırlıdır. Taş ne havaya muhtaçtır, ne güneşe, ne de yürüme� 34 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli /’vfı:tit Onıü; Oziüik

ye . . . Taş, etrafındaki birkaç varlıkla ilişkiliyken, insan midesi üzerinden bütün gıdalar alemiyle, gözü üzerinden görüntü ler alemiyle, kulağı üzerinden sesler alemiyle, aklı vasıtasıyla d üşünceler alemiyle, kalbi aracılığıyla bütün manevi alemlerle ilişki içerisindedir. İnsanın bu sınırsız ilişki ve ihtiyaçlarının her birinin giderilmesi ayrı bir İlahi ismin tecellisiyle olaca ğından, başından geçecek olayların da her birinin bu yüzden farklı olması gerekecektir. Anaokulundaki öğrencilerle, dok tora yapmakta olan öğrencilerin karşılarına çıkan eğitim tarzı nın farklı olması gerektiği gibi; bir taşın yaşayacağı zorluklarla, kainatın özü ve özeti olan insanın yaşayacağı zo rlukların aynı olması beklenemez. Kur’an-ı Kerim’de ’’Allah fesadı sevmez" buyrulur (Bakara, 205) . Fesadın anlamı bir şeyin doğasını bozmak, onu yerin den etmek, o şeyin tabiatına müdahale etmektir. Hastalık, ke der ve hüzünler de insanın doğasıdır. Bunların hiç olmamasını dilemek, insanı tabiatından koparmak istemektir. Eşya bozu larak fesada uğrarken, insanın bozulması onun keder ve hasta lıklardan koparılmış bir varlık tahayyülünde gerçekleşecektir. Aurelius, Düşünceler’de şöyle der: "İnsanın başına insan

için doğal olmayan hiçbir şey gelemez. Ne bir öküzün başına, öküz için doğal olmayan bir şey, ne asmanın başına asma için doğal olmayan bir şey, ne de bir taşın başına taş için doğal olma yan bir şey gelebilir. Eğer başına yalnızca alışılmış ve doğal olan şeylerden biri geliyorsa, niçin yakmasın? ( . .) Ölümü seve seve karşıla, çünkü o da doğal olan şeylerden biridir. Tıpkı gençlik ve yaşlılık, büyüme ve olgunlaşma, dişlerin ve sakalın çıkması, saçların ağarması, gebelik ve doğum, mevsimlerin değişmesi gibi çözülüp dağılmamız da doğaldır. Öyleyse, ölüme karşı ne düş man, ne öfkeli olmalı, onu yaşamın doğal gelişmelerinden biri olarak beklemelidir insan. ( . .) Utanmazın biri seni incitirse, he men şunu sor kendine: "Dünyada utanmazların bulunmaması

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mc.:ı: 011,iir ()7f"i:·;:

olanaklı mıdır? " Olanaksızdır. Öyleyse olanaksız olanı isteme; çünkü bu insan da dünyada var olması kaçınılmaz olan utan maz/ardan biridir. Bu düşünceyi başka bir kijtü insanla veya olayla karşılaştığında da aklında tut. Çünkü bu tür insanların ve olayların olmamalarının mümkün olmadığını anımsar anım samaz, onlara daha kolay katlanırsın. " Aurelius, başımıza gelenlerin doğal oluşu üzerinde durmak la kalmaz ve suçu bu kez suçludan, suça maruz olana kaydır maya başlayarak şunları söyler: "Cahil birinin cahillik etmesin

de şaşılacak ne var? O cahil insandan, seni üzen yanlış davranışı beklemediğin için suç sendedir. Çünkü onun bu kötülüğü işleye bileceğini anlaman için yeterince araçla donatmıştır seni aklın ve gözlemlerin. Ama bunu unutmuşsundur, bunun için kendine değil de onun bu davranışına şaşıyorsundur. Birini sadakatsizlik ya da vefasızlıkla suçladığında, dikkatini kendine çevir, çünkü suçun sende olduğu açıktır: O karakterde birinin sözünü tutaca ğına güvendiğin için. . . Ya da ona iyilik yaparken bunu karşılık beklemeksizin yapmadığın için . . . Ve ödülü, salt o eylemi yapmak la aldığına inanarak iyilik yapmadığın için . . . Suçlusundur. " “Ne demiş uçurumda açan çiçek: Yurdumsun ey uçurum!” der Şair.

"’Havat �

eözü!nwsi ("’)ç·ı:ırekeıı bir .

�orun

değ.’ il,

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli !do iı Omı; , Ozıiiık

‘Şi m d i ve Bu rada’ Tese l l isi

‘Buradaki masa’ ibaresi doğru bir ibare değildir. Hiçbir var lık ‘burada’ olamaz çünkü hiçbir şey bulunduğu yerde bir daha bulunamaz. Dünya kendi etrafında ve güneş etrafında dön mektedir. Bu dönüş esnasında geçtiği bir koordinattan sonsu za dek bir daha geçemeyecektir. Çünkü güneş, etrafındaki ge zegenlerle birlikte ayrı bir hareket halindedir ve güneşin içinde bulunduğu galaksi de dairesel olmayan başka bir harekede bilinmeyen bir yere doğru ilerlemektedir. Uzayda tuttuğu ko ordinat bakımından ’ buradaki masa’ hep hareket halindedir o yüzden ‘buradaki’ diye nitelenemez. Ayrıca şimdi bulunduğu koordinata sonsuza dek bir daha uğramayacağından, bu nite leme sonsuza dek hatalı olacaktır. Kimse aynı evde oturamaz, aynı okula gidemez, aynı şehirde iki gün üst üste bul unamaz. ‘Şimdiki faaliyet’ ibaresi hatalıdır, çünkü zaman hareket halin dedir, hatta zaman hareketin bir başka boyutudur. ‘Ben’ ibaresi hatalıdır, çünkü eskidir. İnsanın bedeni hücreler bakımından de falarca değişmekte, eski bedeninden bir parça dahi kalmamakta dır. İnsanın ‘ben’ demesi nasıl doğru olabilir? ‘Ben’ , ‘Şimdi’, ‘Bu rada’ ifadeleri hayatı kolaylaştıran isimlendirmelerdir. Hakikatte doğru olmasalar da yine de lüzumlu ve hayatidirler. Mekan düzleminde, bedene kendini sıkışık görmek nasıl bir acı kaynağıysa, zaman düzleminde kendini ’şimdi’ye mahkum -� 3 7 ,�-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mr’cİI Omür Ö�zürh

etmek de öyle bir keder kaynağıdır. İnsan kendini şimdiye çi vilerse, başına gelen her şeyin en acılı tarafını yaşamaya mec bur kalır. Oysa Rabbimiz bize, dilediğimiz zaman geçmişin herhangi bir bölümünde, dilediğimiz zaman da geleceğin her hangi bir parçasında yaşayabilme imkanını vermiş, geleceğe karşılık hayal, geçmişe karşılık hafıza kuvvelerimizi bu konuda istihdam etmiştir. İnsan kendini sahiplenmeyip, varlığını bedenine ve zamanı şimdiye münhasır kılmadığı müddetçe, ruhuyla, geçmiş za manın derinliklerine inip, oradaki acıları, hüzünleri, hatala rı bulabilir ve onlarla yüzleşebilir; geçmişte oluşan boşlukları doldurup, acıları sevinçlere, günahları sevaplara dönüştürebi lir. Kalp ve ruhuyla olayların onu negatif etkileyen tarafları na ulaşıp onları tadil edebilir. Beden merkezli düşüncelerden vazgeçen biri yine hayal ve ruhuyla kendi geleceğine yükselip, oradaki korkularla yüzleşerek, onları birer mutluluk kaynağı na dönüştürebilir. Geçmiş ve geleceğin okyanusunda kürek çekebilen bir ruh, ’şimdi’nin dar ve ’burada’nın kısıtlı ala nında, bütün zorlukların en bunaltıcı yanlarını üstlenmekten kurtulmuş olur. Baudelaire, “Her nerede değilsem, orada mutlu olacakmışım gibi gelir” derken yanılmıyor olmalı.

� 3 8 �-

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mrc.’i! Oımlr Ozıurk

İ n ki şaf Tesel l is i

Rabbimiz yarattığı varlıkların kabiliyetlerinin ortaya çık masından ve onların kemale doğru yol almalarından memnu niyet duyar. Varlıkların potansiyellerini harekete geçirmeleri, yeteneklerini açığa çıkarmaları , kendileri açısından bir lezzet sebebiyken, bu durum Cenab-ı Hakk tarafından da hoşnut lukla karşılanır. İnsanın istidadına uygun olmayan işler ve hedefler peşinde koşturması, onun hayatını zorlaştıracağı gibi ahiretini kay betmesine de sebebiyet verebilir. Kişinin istidatlarına göre davranması ve yaşaması ona dünyada ve ahirette kolaylıklar sağlayacaktır. Yaratılmışların ilk kemalleri, var olmalarıdır. Var olmak, zatında büyük bir kemaldir. Fakat ikinci varlığa eriş, o şeyin fıtrat ve istidatlarının inkişafından sonra meydana gelen varlığıdır. Anne karnından çıkışa ilk doğum diyecek olursak, fıtratın ve istidatların inkişafını ise ikinci doğum diye adlandı rabiliriz. Dünyaya geldiğimiz günden daha anlamlıdır neden dünyaya geldiğimizi anladığımız gün . . . Pratiğe dökme, yani uygulama, yeteneklerin açığa çıkarıl dığı ve geliştirildiği bir durumdur. Dolapta duran ilacın insa na şifa olamayacağı açık olduğu gibi, yaparak öğrenmekte ve öğrendiğini yine yaparak geliştirmektedir insan . Manevi yete neklerin pratiği ise insanın iç özelliklerinin ortaya çıkarılması � 39 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu i’v!m ı Onıu; Oaiiıf

ve o özelliklerin ‘doğru’ ve ‘yanlış’ arasındaki kararsızlığının sona erdirilmesidir. Dünya bilim tarihi açısından siberneti ğin ilk adımlarını atan; ilk robotu yapıp çalıştıran ve Leonar do Da Vinci’ye ilham kaynağı olan Şırnaklı alim Ebu’l İz El Cezeri şunu söyler: "Uygulamaya dönüştürülmeyen her teknik

ilim, doğru ile yanlış arasındaki bir yerdedir. " Allah sevgisi, her insanın içinde var olan yeteneklerden biri dir. Ancak o Allah’ a veya bir başkasına duyulabilecek bir aşkın nötr özelliğini taşımaktadır. Bu yetenek pratiğe döküldüğün de; Allah sevgisi veya Allah dışındaki varlıklara duyulan sevgi arasındaki kararsızlığından kurtulacak ve aslına ulaşacaktır. Ö rneğin öfke, insanın içerisinde doğru veya yanlış bir öfke olarak beklemektedir. Nerede ve nasıl açığa çıktığına bağlı ola rak doğrulanacak veya yanlışlanacaktır. Bergson iki tür bilme den bahseder. Biri suj enin obj e etrafında gezinmesi, bir diğeri ise ona katılımı. . . İlki rölativiteye, ikincisiyse mutlak olana gö türür. Yani mutlak olanı biliş, etkinlik içeren bir biliştir. Dünyaya gönderilmiş olan insan kendini inşa etmekle mü kelleftir. Kendini inşa ise ona doğuştan verilen hususi özel liklerin açığa çıkarılmasıyla mümkün olacaktır. Peki, fıtrat ve istidadan ortaya çıkarmak için ne yapmalı? İstidadan ortaya çıkaran başlıca faktörler; iman, ibadetler, ameller, mücahede ve musibetlerdir. İstidatların ortaya çıkma ve olgunlaşma ve silelerinden olan musibetler, istidatların yeşermek için ihtiyaç duyduğu manevi yağmurlardır. Görünüşte hoşa gitmeyen bu olaylar, fıtratta açığa çıkmamış özellikleri bulur, büyük dö nüşümler yaparak onları ortaya çıkarır. Sahabe Efendilerimiz zamanındaki imtihanlar onların istidatlarını ortaya çıkarmış ve onlar bu musibetlerin sevkiyle yeryüzünün yarısına tohum gibi serpilebilmişlerdir. Tabiatta hayvanların birbirlerine musallat olması ilk bakışta rahmete ters, şefkate sığmaz gibi görünür. Halbuki saklı yete.� 40 �;

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mcôt Oımlr Öztürk

neklerin açığa çıkması için, musallat olacak varlıklar zorun ludur. Yüzeysel baktığımızda atmacanın serçeye zarar vermesi şeklinde görünen sahne, hakikat perdesinde ona verilmiş bir nimettir. Atmacanın serçeye musallat olması serçede zaten var olan uçma yeteneğini harekete geçirmek içindir. Atmaca musallat olmasa, serçe de o kıvraklıkta uçamayacaktır. En iyi uçan kuşlar en zorlu düşmanlar tarafından tehdit edilenlerdir genellikle. Yükselebilen her şeye önceleri bir varlık veya olay musallat olmuştur muhakkak. Uçaklar da dahildir buna. Tek noloj ik gelişmelerin tamamı bir engelden, bir tıkanıklıktan, bir düşmanın varlığından ve tehlikeden dolayı ortaya çıkar. Mucitler, bugün ne pişirsem misali, bu sene acaba ne icat et sem, diye düşünmezler. Ortada ciddi bir problem, çözülmesi gereken büyük bir sorun, ölüm kalım meselesi olmuş birtakım ihtiyaçlar söz konusu olduğunda icarlar ve mucitler belirir. Bu tehlikeden, bu sıkışıklıktan nasıl kurtulabiliriz düşüncesiyle ortaya çıkar her yeni gelişme. Her ilerlemenin altında, bunu yapamazsak başımıza büyük belalar gelecek, düşüncesi vardır. Toplumlar da felaketler vesilesiyle zaten kendilerinde mev cut bulunan ancak açığa çıkma imkanı bulamamış yetenekle riyle tanışırlar. Tohumlar halinde bulunan istidatlar musibet lerle yeşerir ve güzelleşmeye başlar. Keçi, cesaretinden değil, korkusunun tetiklediği güçle kurda saldırabilmektedir. Tavuk ta aslana saldırma potansiyeli vardır ancak bu sadece yavrusu nu tehlikede gö rdüğünde ortaya çıkar. İnsan bir şeye ihtiyaç duyduğunda veya bir tehlikeden ürkmeye başladığında gizli yetenekleri, istidatları , potansiyelleri ortaya çıkmaya başlar. Bir şeyi elde ettiğinde değil, onları kaybettiğinde, onlara muh taç duruma düştüğünde gerçekleşir bu hal. Cibran’ ın ifadesiy le: "Sessiz tohum, bülbül onu yutunca aşk şarkılarına dönüşür. Cenab-ı Hakk’ ın insanı türlü ihtiyaçlara müptela kıl masının ve çeşitli korkulara muhatap yaratmasının bir hikmeti de bu

"

-� 4 1�.

Dervişin Teselli Koleksiyonu /vf,,rit Omü> Ozıüık

olsa gerektir. O tehlikenin geçmesi, her ne kadar bir nimet gibi görünse de eğitim sürecinin de sona erdiğinin işaretidir. Bir Meksika Atasözü: “Bizi gömmeyi denediler, fakat bizim to hum olduğumuzu unutmuşlardı . . .” Mesela işsiz kalan birinin, ticari kabiliyetini keşfetme si, kendisindeki bir cevheri fark etmesi anlamına gelecektir. Andre Gide der ki, ‘’Kıyıyı gözden kaybetmeye cesaret etmedikçe insan, yeni okyanuslar keşfedemez. " Belaların bir hikmeti, in sanı geliştirmek, onu terakki ettirmek, arş-ı kemalatına onu ulaştırmak, kabiliyetlerini inkişaf ettirmek, kısacası eğitimdir. Ve bu eğitimin en önemli çıktılarından biri, saklı yetenekle rin ortaya çıkmasıdır. Musibet yaşamamış insanlar, içlerindeki mühim kabiliyetleri açığa çıkaramadıkları için, depresifbir hal içerisindedirler. Zira inkişaf etmeyen yetenekler insana musi betlerden daha çok azap verir. Goethe der ki,’’Elleriyle çalışan, işçidir. Elleri ve kafasıyla ça lışan, ustadır. Elleri, kafası ve yüreği ile çalışan, sanatkardır. " Bir insanın kemalatı, inkişaf eden latifelerinin fazlalığıyla orantılı olduğuna göre, daha çok musibet, daha çok kemale ermiş la tife anlamına gelecektir. Bu da insanın eşya olmaktan uzaklaş tığı, bir ilahi sanat eseri olmaya yöneldiği anlamına gelecektir. Sokrates, Atinalılar için bir musibetti . Şehrin tanrılarına inanmamak, onların yerine başka bir tanrı koymak ve bu yolla gençliği zehirlemekle suçlandı ve ölüme mahkum edildi. Sa vunmasında, Atina halkı için taşıdığı anlamı şöyle açıklıyordu:

’’Eğer beni ölüme mahkum ederseniz, yerimi alacak birini kolay kolay bulamazsınız. Komik bir benzetme yapmak gerekirse, ken timiz iyi yetiştirilmiş, heybetli bir at, ben de bir atsineğiyim. Tan rı beni bu atın üzerine yerleştirdi, ona bağlıyım: Heybetinden ötürü tembelliğe meyleden bu at ancak bir atsineğinin varlığıyla hareketlenebilir. Eğer benim sözüme kulak verirseniz, hayatımı bağışlarsınız. Ne yazık ki bundan çok umutlu değilim. Belki bi-� 42 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Meciı Ömiiı Oztiiı ,k:

raz sonra bir at olarak uykunuzdan uyanıp Anitus’u dinleyecek ve beni tek bir darbeyle alaşağı ettikten sonra uyuklamaya devam edeceksiniz. " Musibetler de bizim Sokrates’imizdir.

" Mutluluk vücut için yararlı dı r fakat aklın yetkinliklerin i asıl geliştiren , ı stıraptır. " -Marc el P ro u s t

� 43 �-

Dervişin Teselli Kol eksiyonu Ahcu Oımir O, :iirı�

Rubu biyet Tese l l i s i

Efendimizle (sav) birlikte bir grup muhacir, Kuba mescidine geldiler. Ensar topluluğundan insanlar mescitte oturuyo rlardı . Efendimiz orada bulunanlara; “Siz mümin misiniz?” diye sor du, cemaat sustu, kimse ses çıkarmadı, sonra aynı soruyu tek rar sordu . Hz. Ömer (ra) araya girip “Ya Resu!ullah! Şüphesiz ki, onlar mümindirler, ben de onlarla beraberim” dedi. Bunun üzerine Peygamberimiz (sav) oradakilere; ‘’Kazaya razı olur musunuz? " diye sordu. Onlar “Evet” dediler.’‘Belaya sabreder misiniz? " diye sordu. Onlar yine “Evet” dediler. “Bollukta şük reder misiniz?” diye sordu. Onlar tekrar’‘Evet" dediler. Bunun üzerine Efendimiz (sav)’’Kabe’nin Rabbinin hakkı için sizler müminlersiniz" buyurdu ve sonra aralarına oturdu. Bu rivayet ten anlaşılıyor ki, musibetler karşısında rıza ve tevekkül, iman sahibi olmanın alametidir. Tevekkül makamını elde etmiş ve rıza duygusunu kazanmış insanlar, başlarından geçen hadise lere iman penceresinden bakabildikleri için, Rabbimizin her olaydaki rahmetini, her yaşanan hadisede tecelli eden hikme tini yakalayabilir ve gönül huzuru içinde en büyük belaların ortasından geçip gidebilirler. Bela da, afiyet de Allah’tandır. Rabbimiz bizim için hangisi ni münasip görürse onu gönül hoşluğu ile karşılamalı ve hak kımızda hayırl ısının o olduğuna inanmalı; cefada da, sefada da . � 44 �

Doğu’dan Bau’dan 99 Teselli iWeriı Omii; Oztii ; k

rıza halinden ayrılmamalıyız. Cüneyd-i Bağdadi’ye göre bela, ariflerin yolunu aydınlatan bir meşaledir; ona göre müridler musibetle uyanır, gafiller onunla helak olurlar. Aşık maşuku için her türlü acıya ve sıkıntıya severek katlanır, hatta bundan manevi bir haz duyar. Ebu Derdi ‘’İmanın zirvesi, hüküm kar şısında sabır ve kadere rızadır" der (Gazali, İhya) . Efendimizin (sav) sabah namazlarından sonra düzenli ola rak yaptığı dualar arasında, “Rab olarak Allah’tan, din olarak İslam’dan, peygamber olarak Rasulullah’tan razı olduk” ifadele ri geçmektedir. Rab olarak Allah’tan razı olmak ne demektir? Rab isminin öğretmenlik ve terbiye edicilik manalarını düşün düğümüzde, Cenab-ı Hakk’ı n insana öğretmenlik yaptığını, yani Rububiyetiyle onu yetiştirdiğini anlarız. Bu açıdan baktı ğımızda Rabbimizin önümüze koyduğu ve karşımıza çıkardığı bütün faktörler öğretici malzemeler durumundadır. Yani, “Rab olarak Allah’tan razı oldum” demek; başıma her ne gelirse gel sin, bu durumun ilahi eğitimin bir parçası olduğunu idrak ediyorum ve bu eğitimden memnunum, anlamına gelir. İlahi eğitim bazen okullarla, bazen verilen nimetler aracılığıyla ol duğu gibi, bazen de hapse düşmekle, hastalı klarla, bela ve mu sibetlerle olabilmektedir. İnsan başındaki musibetleri rıza ve memnuniyetle karşılayabil iyorsa Cenab-ı Hakk’tan ve O’nun rububiyetinden; yani O’ nun tercih ettiği eğitimin şeklinden razı oluyor demektir. Okulu sevm ek, öğretmeni sevmek için yeterli koşul değilse de, öğretmeni sevmek, okulu sevmek için kafidir. Kainat b i r okulsa, Rab esması onun muallimi gibidir. Gözlerimizin biçi mini, yerleşeceği yeri, sayısını, büyüklü ğünü ve işltvlerini Rabbimiz takdir etmişti r. Bunlardan mem nun ol mayan var mıdır? Dünyamızın büyükl ü ğü n ü , deniz ve kara olarak ayrımını, eğimini , kendi etrafında ve güneş etra fı nda ki dön üş h ızları n ı Allah takdir etmiştir? Buna itiraz eden duydunuz mu? Peki , başımıza gelen olayları yaratanla bedeni-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcciz Oımır Ozt1irl<

mizin organlarını ve galaksileri yaratan varlığın aynı olduğu nu bildiğimize göre, her icraatında ‘Alim, Hakim, Rahim ve Adil’ olduğunu gördüğümüz Rabbimizin, başımızdaki musi betleri yaratırken bu vasıfları yitirdiğini mi düşünüyoruz? Rab esmasıyla terbiye edilmiştir bütün organlarımız. Rab ismiyle şekillendirilmiş ve vasıflandırılmıştır etrafımızda fayda gördüğümüz ve lezzet aldığımız bütün bu kainat. . . Gözümü zü göz çukurlarımıza yerleştiren, onu görmeye yetenekli hale getiren, güneşi dünyaya belli bir mesafede tutarak bize faydalı hale getiren Rab ismidir. Bedenimizdeki organların varlığın dan; kainatın şimdiki dizilim ve fonksiyonlarından nasıl razı ve memnunsak, aynı esmanın yani Rab isminin tecellisi ola rak; asıl gayesi olgunlaştırmak ve yetiştirmek olan musibet ve zorlukları aynı memnuniyetle karşılamalı değil miyiz? Nefsin mertebelerinden ‘Nefs-i Radıye’ , Allah ’ tan gelen her şeye razı olmuş nefs, demektir. ‘Nefs-i mardiyye’ ise, Allah’ın kendisinden razı ve hoşnut olduğu makbul nefis, anlamına ge lir. Kulun Rabbinden razı oluşu ile Rabbinin kulundan rızası arasında mühim bir ilişki vardır. Kur’an bu mertebelerden bahis sadedinde şöyle buyurur: "Dön Rabbine O senden razı

sen de O ’n dan razı olarak (rddıyeten mardiyye) dön de gir kulla rımın arasına ve ardından cennetime" (Fecr, 89/27-30) . “Allah onlardan razı, onlar da Allah’tan . . . İşte bu, Rab/erinden korkan kimselere ait bir mazhariyettir” (Beyyine, 9 8/8) . Anadolu’da yaşanmış manzaralardan: Bir hak dostu, oğlu vefat ettiği gün yemyeşil bayramlıklarını giyer ve huzur içe risinde talebelerine her günkü sohbetini icra eder. Bu halini şaşırtıcı bulanlaraysa şöyle der: “Allah dün gece benimle mua melede bulundu . . .” Bir başkası evinin bahçesinde talebelerine ders vermektedir. Talebeler ders esnasında bahçede kaynayan kazana dikkat kesilirler. Hak dostu her günkü gibi dersini tak rir etmektedir. Tavırlarında, neşesinde hiçbir değişiklik yok:� 46 � :

Doğu’dan Bacı’dan 99 Teselli ı’v!ı’cİt Omür (t-;iirk

tur. Ders bitince der ki: “Şimdi sıra cenazemizi defnetmekte. Bizim kız dün gece vefat etti.” Bu hale hayret edenlere, “Şaşıla cak ne var. Rabbim benimle dün gece alışverişte bulundu” diye cevap verır.

�4 7 �

Dervişin Teselli Koleks iyonu ı’it Oımir Oztiirit

İ mza Tesel l isi

Hüznün kaynağı geçmiş, korkunun kaynağıysa gelecektir.

Kur’an-ı Kerim’de “A llah’ın velilerine korku ve üzüntü yoktur” buyrulur (Yunus, 62) . Onların acıları ve korkuları hayatlarını olumsuz etkilemez. Onlar acı ve kederin kaynağı olan akıl larını imanla nurlandırmışlar, imandan gelen güçle, gelecek ve geçmiş zamanın olumsuz taraflarını yenmişlerdir. Gelecek henüz gelmemişken, onun için kaygılanmamış; geçmiş zaten bitmiş olduğundan, ‘’El hayru fi meahtarahullah" yani ’Allah’ın seçtiğinde hayır vardır’ , “illa md kad selef” (Nisa, 23) yani ‘geç miş geride kaldı’ diyerek acılar ve hüzünlerin zararlı kısımları nı terk etmeyi başarmışlardır. Sabır gücü yanlış ve lüzumsuz işlere dağıtılmazsa, her zorluğa ve her musibete yeterli gelir. Sabır kapasitesi, düne hiç harcan mamış haliyle, yarına hiç pay bırakmayacak şekilde, bugün son damlasına kadar kullanılarak, mükemmel bir güç elde edebilir, böylece “Allah sabredenlerle beraberdir” (Bakara, 1 53) ayetinin sırrı ortaya çıkar. Asıl sorun, baştaki dertlerin büyüklüğü değil, sabrın o dertlere yetmiyor olmasıdır. Zira sabır da bir nimettir ve her nimet gibi o da sınırsızca değil, miktarınca verilir. İnsan sabır kuvvetini gereksiz işlere dağıtır, şimdi ihtiyacı olan sabrı geçmişe ve geleceğe pay eder. Kaderindeki bütün musibetlere tahammül edebileceği güç ona verilmişken, bu gücü israf edip, -� 4 s �c-.

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli ;ıı (hmir Ozuirk

dayanıksız bir biçimde musibetlerin karşısına çıkar. Oysa çeki le n en büyük acıların, yaşanılan vakte düşen miktarı, hiçbir za man tahammülün üzerinde değildir. Bir ayette, “Allah, kimseye kapasitesinin üstünde bir sorumluluk yüklemez” buyrulmuştur. (Bakara, 286) Belanın şiddeti, musibetin büyüklüğüyle değil sabrın yeterliliğiyle ölçülür. Konfüçyüs, “Kuyu derin değil, ip kısa” derken bunu kastediyor olmalıdır. Allah israf edenleri sevmez; gelecekte kullanılacak sabrı, insana şimdiden göndermez; şu an verdiği sabrın, geçmiş za man musibetleri için kullanılmasından razı olmaz. Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur; "Hiçbir şey yoktur ki, kaynağı katımız

da olmasın. Fakat Biz her şeyi tayin edilmiş bir ölçüyle indiririz" (Hicr, 2 1 ) . Allah, gönderdiği musibete denk gelecek miktarda sabrı musibetin beraberinde indirmişken, insan sabır gücünü yanlış kullanır, sabır israfına girer ve musibetlerin altında ezil meye başlar. Şimdi sırtında bulunan yükleri, sorumlulukları sonsuza kadar taşıyacağını vehmederek tahammül sınırlarını zorlar. Oysa insanın dertlerle yalnızca bir gün boyunca nasıl baş edeceğinden başka bir sorunu yoktur. Arapçadan dilimize geçen ’ imza’ ve ‘mazi’ kelimeleri, aynı köktendir. İmza, iş bitince, yani mazi olunca atılır. Mazi, yani geçmiş, altına imza attığımız bir şeydir ve geri döndürülemez. İnsan geçip gitmiş günlerdeki olumsuzlukları akılda, hatırda, hafızada sıcak tutarak, var olan sabrı geçmişe de yöneltir ve bugüne lazım olan sabır gücünden olur; bu yüzden şimdi ya şadığı musibet ona olduğundan daha büyük, mevcut dayanma gücüyse gerçekte olduğundan daha az görünür. (Ölçü ve tar tıda haksızlık yapanların vay haline! ‘Mutaffifın, l’ ) Gelecek, daha gelmemişken insanı üzüp yorar ve sarsar. Sabır kuvvetini insandan koparan geçmiş ve gelecek, onu güçsüz, zavallı ve ümitsiz kılar. Gelecekte belki de hiç başına gelmeyecek mu sibetlere, yalnızca olasılık dahilinde oldukları için, mutl aka

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcciı Omü;· Ozıürk

gerçekleşmek zorundalarmış gibi, şimdiden güç yetirmeye çalışarak sabrını tüketir. Muhtemel bir zararı mutlakmış gibi görerek kendine eziyet eder. Marcus Aurelius, Düşünceler’de şöyle der: "Yaşamını bir

bütün olarak düşünüp kaygılanma. Önceden başından geçmiş ve sonradan başına gelecek olan kederleri hep bir aradaymışlar gibi düşünme. " Bir Çin Atasözünde bu durum ironiyle ifade edilir; ‘’Henüz yanına gelmediğin bir köprüden geçmeye uğraşma!" İnsan bu geçici hayatı kalıcı gördüğünde, musibetler gözün de büyür, tahammül gücü azalır ve gelecekte onu bekleyen olası musibetler, fani hayatı baki görmesi sebebiyle, olduklarından daha büyük görünür. Gözünde büyüttüğü o gelecek musibet için sabrını şu anda harcamaya başlar ve şimdiki musibetlere ancak kafi gelebilen tahammülünü erkenden tüketmiş olur. Ya rın ve öbür gün acıkacağım diye bugünden mideye yemek dol durmak nasıl fayda vermez ve hatta sağlığı bozarsa, gelmemiş günlerin dertlerini bugünden çekmek de öyle anlamsız ve zarar lıdır. Şimdi durmadan su içmek, yarınki susuzluğu gidermez; şimdi hızlı hızlı nefes almak, bir dakika sonraki nefes alma ih tiyacını ortadan kaldırmaz. Öyle de geçmiş ve gelecekteki acılı zamanları düşünüp şimdiye ait sabrı kullanmak, o acıları hafif letmeyeceği gibi, şimdi yaşanan dertlere karşı da dayanma gü cünü zayıflatır. İmam Gazali’nin tabiriyle, babamızın midesine girenler bizim karnımızı doyuramadığı gibi, bizim yediklerimiz da evlatlarımızı doyurmamaktadır. Bu anlatımda baba ’geçmi şimizi’, oğul ‘geleceğimizi’ sembolize ederek; dünün ve yarının sabrının bugüne bir faydası olmayacağı ifade edilmiş olur. Yüz metre koşusunda olanların bütün güçlerini hemen kul lanmak istemeleri anlaşılır bir şeydir. Ama maraton koşanlar için bu büyük bir hatadır. Maratonda, var olan gücün, dikkatli bir şekilde, gereken yerlerde gerektiği kadar harcanması olduk ça önemlidir. İnsan da, bu hayat koşusunda, gücünü lazım ol-� 50 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mrcit Omür Öztürl<

duğu yerlerde, israf etmeden, dikkatlice sarf etmek mecburiye tindedir. Zira insanın önünde uzun bir yolculuk var. Kur’an-ı Kerim’de “Yürüyüşünde iktisatlı ol” buyrulur (Lokman, 1 9) . İçinde bulunduğu andan başka sermayesi yoktur insanın. İçinde bulunduğu mekandan başka imkanı yoktur. Ş imdi çek tiği ve bir sonraki anda yok olacak olan kederden başka kederi yoktur. Filozof Epikuros’un bu konudaki ilginç tahlili şöyle dir: "A nnemizden doğmadan önceki dünya yaşamı konusunda

hiç endişeleniyor muyuz? Hayır, çünkü biz o zamanlar yoktuk. O halde gelecekteki hayatımız konusunda da endişelenmemeli yiz. Çünkü yoklukta olmaları bakımından her ikisi de, yani do ğumumuzdan önceki hayat da, şimdiden sonraki hayat da aynı durumdadır. Biz dünyada yokken yaşanan yıllar için tasamız yoksa şimdiden sonraki yıllar için tasamız olmamalıdır. Çünkü önceki yoklukla, sonraki yokluk arasında bir değer farkı yoktur, ikisi de aynı şeydir. " İnsan yalnızca içinde bulunduğu güne ait musibetlere sab retmekle mükelleftir. Allah insana hayat boyu sabretmesini değil, yalnızca bir an sabretmesini emretmiştir. O da içinde bulunduğu ana ait sabırdır. İnsan bugün ölse, yarının sabrın dan hesaba çekilmeyeceğine göre yarının musibetlerine, öbür günün musibetlerine, yıllar sonranın musibetlerine sabrını neden yetirmeye çalışır ki? Kainat her gün yeniden yaratıldığı gibi insana lazım olan sabır da, o sabrın karşısındaki musibet de her gün yeniden yaratılmaktadır. Her gece ‘dünkü acılar’ yok olur. Yarınki acının bugünküyle sadece adı aynıdır, ken disi değil. İnsan ’’Bugün dayanacağım " deyip, yarın geldiğinde “Bugün de dayanacağım” demeyi öğrenmeli, durmadan acıyı genelleyen, sabrıysa yaymaya çalışan o şeytani sese kulak as mamalıdır. Bugün eceline bir gün kalmış olmasına rağmen, yıllar sonrasına ait sıkıntılarla kafası meşgul şimdi kim bilir kaç insan vardır? -� 51 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu /vk iı OnıitF Ozıiid

Rüyasında hastalık kapmış bir insan, uyandığında hasta ol madığı ve hayalinde gökte uçan biri, düşüp ölme riski taşımadığı gibi geçmiş ve geleceğin de insan üzerinde bir tasarrufu yoktur. Mevlana Hazretleri, “Bu alem bir rüyadır. Zanna kapılma, rüya da elin kesilse de, korkma elin yerindedir” der (Mesnevi, Cilt 3). Geçmiş insanın rüyası, gelecekse hayalidir. İnsanın önünde her gün bembeyaz bir sayfa vardır: Adı ’bugün’dür. Bir hak dostu,

“Gün sizin misafirinizdir. Ona iyi davranın ki gidince iyiliğiniz den bahsetsin” der. Misafire gelmeden önce veya gittikten sonra ikramda bulunmanın bir anlamı yoktur. Sabır, insanın musibet hediyesiyle gelmiş günlere yapabileceği en değerli ikramdır. İnsan yaşadığı her kederi, ardında başka bir keder yokmuş, bu son kederiymiş veya kederinin son günüymüş gibi dü şünmeli, gücünü ve dikkatini yalnızca içerisinde bulunduğu musibete ait sabra vermelidir. Nefsine, bugünkü musibeti çek rahatlayacaksın, bir daha çekmeyeceksin demeli ve yarını dü şünmemelidir. Sabır kuvvetini yanlış zamanlara ve lüzumsuz işlere har camak nasıl bir hataysa, var olan sabır kuvvetini gerektiği n de kullanmamak da öyle bir hatadır. Rabbimiz Kur’an-ı Kerim’de de belirttiği gibi israfı sevmediğinden, verdiği halde kullanılmayan özellikleri geri alacaktır. Genel olarak üç mesele için; yani ibadetler, günahlardan kaçınma ve musi betlere ta hammül etm ek için verilmiş olan sabır kuvveti, şayet bu min val de kullanılm ıyorsa, kişinin eli nden ilahi bir tasarrufla alı nacaktır. Kullanılmayan maddi o rganlarımızın körelmesi gibi, işletilmeyen manevi yeteneklerimiz de heba olup giderler. Mitoloj ide Buridanus’ un eşeği nin durumu şudur: Aç ve su smdur, bir yanında yem dolu bir sepet, diğer yanında su dolu bir kova vardı r. Ama eşek günler boyunca bi r türlü seçim ya pamaz ve sonunda ölür.

Doğu’dan Bat ı’dan 99 Teselli ;’,ff’m ()ıy ü r U z ü rl;

Seyi r Tesel l isi

İnsan, bedeninden çok ruhunda yaşadığını fark edebilirse, kendini de pencereden bakar gibi dışarıdan seyredebilir. Olay ların etkisi altına girerek, onları sahiplenerek, kendini olayla rın nesnesiymiş gibi düşünerek onlardan aşırı etkilenmek yeri ne, onları dışarıdan seyrederek, sahiplenmeden, onlara maruz kalan değil de şahit olan biriymiş gibi davranabilir. Olayların içine girmeden, dışarıdan bir gözle, acıyı çeken olarak değil, acı bir sahneyi dışarıdan seyreden biri gibi kendisini algılaya bilir. Yaşadıklarını dışarı dan bir bakış açısıyla seyrederek, on ların olumsuz etkilerden kurtulabilir. Acılar içinde kıvranan birinin kendisini dışarıdan seyretmeye, içeriden kurtulmaya ne kadar da ihtiyacı vardır? Çünkü acıyı sahiplenip onun içine girdiğimizde, gerçekte var olandan daha fazla keder saracaktır bizi. Bıçağın kendisini kesememesi ve gözün kendisini göre memesi gibi, insan da yaşadığı acıyla özdeşleştiğinde, kendisi ni onaramamakta ve çıkmaz sokağa girmektedir.

“En iyisi düşünmemekti. Kaçmaktı. Kendi içime kaçmak. . . Fa kat bir içim var mıydı? Hatta ben var mıydım?” diyen Tanpınar çözümü ne düşünmekte ne de içine kapanmakta bulamadığını itiraf ediyordu. Çünkü çözüm dışarıdan bakmaktaydı. Filozof Max Stirner, Eğ#imimizin Sahte İlkesi adlı dene mesinde kullandığı ‘kafadaki tekerlek’ metaforuyla günümüz-� 5 3 �;

Dervişin Teselli Koleksiyonu Meciı Omiiı Ozıiiık

deki eğitim tarzını eleştirir. Modern eğitimin kafada bir teker lek olduğunu ve özgür olmayan insanların otoriteye boyun eğmesi için eğitimin kullanıldığını ifade eder. Özgür insana ge lince eğitimin onda yapacağı etki bilgide seçme eylemini sağ lamaktır. Stirner, bu noktadan yola çıkarak ‘bireye sahip olan düşünce’ ve ‘düşünceye sahip olan birey’ ayrımını ortaya koyar. ’ Düşünceye sahip olan birey’ düşüncesine hakimdir ve irade siyle seçer düşüncelerini. Ancak ‘bireye sahip olan düşünce’ söz konusu olduğunda, kişi tutsaktır ve kendisine hükmeden dü şüncelerin etkisinden kurtulup özgürce hareket edemez. İşte, yaşadığımız kederlerin bize hükmedişinden kurtula bilmenin ve özgür bir biçimde onları kullanmanın ilk adımı duygu ve düşüncelerimizi dışarıdan seyretmeyi öğrenmektir. İkinci adım ise, ‘ben, içinde bulunduğum düşüncenin esiri değilim, o benim esirim’ diyebilmektir. Marcus Aurelius, Düşünceler adlı eserinde şunu önerir:

“İnsan üzerine akıl yürütürken, dünyevi şeylere, yukarıdan ba kıyormuş gibi bak: kalabalıklara, ordulara, tarımsal etkinliklere, evlenmelere, boşanmalara, doğumlara, ölümlere, mahkemelerin uğultusuna, ıssız bölgelere, her çeşit barbar halka, bayramlara, yaslara, kamu yaşamına, her şeyin iç içe geçmişliğine, karşıtlar dan doğan uyuma . . .”

Evet, insan, yaşadıklarını bedenindeki merkezi değiştirerek de farklı yorumlayabilir. Mesela, bedenimizin merkezini ayak başparmağımız olarak görürsek, yaşadığımız olumsuz sahne lerden hiç etkilenmeyiz, zira o başparmak yaşadığımız acı bo yunca emniyette olmayı sürdürmektedir. Bedenin dışı da ha yatın merkezi olarak seçilebilir. İnsanın başından neler geçerse geçsin, hayatın merkezini, etrafında çocukluk hatıralarının geçtiği bir duvar olarak nitelerse, dünyası yıkılsa bile o yerinde sağlam bir şekilde durduğu için, emniyet hali devam ediyor demektir. Bir çiçeğin, bir böceğin gözünden yaşadıklarımızın

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Meciı Omü; Owiık

anlamına baktığımızda, hadiselerin değerleri alt üst olur. Gün dem olan, bütün insanların psikoloj ilerini alt üst eden herkesi ilgilendiren birtakım olayların bir böceği etkileme gücü, bir arının uçma istikametini değiştirme gücü, bir örümceği az dahi olsun hüzünlendirme gücü sıfırdır. Düşünceler’de Aurelius der ki, "Sana acı veriyormuş gibi ge

len şey hakkındaki zihinsel yargıyı ortadan kaldırırsan, acı sona erer. Acıyı neren çekiyor? Zihnin. Ama sen bir zihin değilsin ki. Zihin de durduk yere acı çekmeyiversin. Zihinden başka hiçbir şey, zihne özgü olan hiçbir şeyi engelleyemez. Çünkü ne ateş, ne demir, ne de bir zorba zihni hiçbir biçimde etkilemez. Eğer başka bir parçan acı çekiyorsa, bu konuda yargıyı zihnin değil bırak o parçan versin! Seni öldürürler, parça parça ederler, lanetler yağ dırırlar arkandan. Zihninin arı, dengeli, ılımlı ve adil kalmasını engelleyebilir mi bunlar? Fışkıran bir tatlı su kaynağının başında durup, ona lanetler yağdıran bir adam karşısında, suyun tatlılığı ne derece etkilenebilir? Suyun içine çamur ya da gübre atsa, çabu cak onu dağıtır, sürükleyerek götürür, geriye hiç kir kalmaz. Bir dış nedenden ötürü üzülüyorsan, aslında canını sıkan bu değil onun hakkındaki yargındır, bu yargıdan her an vazgeçebilirsin. Ama seni üzen kendi karakterinden kaynaklanan bir şeyse, yar gını düzeltmeni kim engelleyebilir?" Yaşadığı olayları bir böceğin gözünden anlatarak ilginç bir bakış getiren Kafka, Dönüşüm hikayesine şu cümleyle başlar;

“Gregor Samsa bir sabah bunaltıcı düşlerden uyandığında, ken dini yatağında dev bir böceğe dönüşmüş olarak buldu.” Hikaye bir böceğin gözünden sürüp gider. Uzaydaki bir astronotun gözünden dünyada yaşanan olaylara, baktığımızda, dert edi len birçok şeyin anlamsız olduğunu görürüz. Uçaktan yaşadı ğımız şehir öyle küçük gözükür ki, insanın en büyük problemi dahi bir şey ifade etmez. Değil dünyanın, güneş sisteminin dahi toz tanesi kadar yer kaplamadığı uzay haritalarına baktı-� 5 5 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu /. -it (hmiı Ozrıldc

ğımızda, dünyanın tamamı sorundan ibaret olsa bile, bunun bir etkisi ve manası olmadığını düşünürüz. Öyleyse asıl sorun, yaşadıklarımıza içeriden ve sahiplenerek bakmak ve dışarıdan sahiplenmeden şahit olmayı başaramamaktır. Sorun; çözümü bulamıyor olmak değil, problemi göremiyor olmaktır. Başımızdaki musibete benlik penceresinden baktığımızda onun adı gam, tasa ve kederdir. Ancak bir başka insanın gözün den kendi musibetimize baktığımızda onun adı nasihat ve ibret tir. Melekler gözüyle baktığımızda yaşadıklarımız bir zikir, Rab bimiz açısından düşündüğümüzdeyse bu ancak bir tecellidir. Merkezden uzaklaşıldıkça başımıza gelenler bir felaket olmak tan çıkıp, bir hizmet ve bir ödül olmaya doğru yol almaktadır.

" B ir onu

sona

ge i d if�in için ağlama,

y a ş a d ığın ü;in gülürn s e . " - M arquez

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli !�!ecir Omiiı Oztl1 1 k

Ka b u l Tesel l isi

Peki, dünya ş u a n olduğundan daha güzel, yaşam daha üst bir versiyonda olamaz mıydı? Bu soruya verilecek cevap şu dur; evet olabilirdi ancak onun adı bu kez ‘dü nya’ olmazdı. Dünyanın versiyonunu değiştirerek, yeni bir dünya elde ede meyiz. Bir ormanda hiç ağaç olmasın diye düşünebiliriz ancak bu durumda oraya ‘orman’ deme hakkımız kalmaz. Bütün ek siklikleri, acıları ve kederleriyle dünya yaşamı , ‘dünya yaşamı’ olarak en iyi versiyondadı r. Bir buzdolabı için, daha iyi bir versiyon olarak, havada uçan, karada hızla giden bir versiyon hayal edebiliriz. Ancak buzdolabının yerinde durması gerek mektedir. Onun uçamaması ve yüzememesi yaptığı işin nite liğine halel getirmez. Tavuklar uçabilseydi daha ideal olurdu diyeb iliriz ama uçtuğunda onları başka bir varlık olarak ad landıracak ayrıca onlardan faydalanma imkanını da yitirmiş olacaktık. Bir üçgenin üç değil dört kenarı o lsa, kenar sayısı bakımından daha iyi olabilir, fikrini öne süren birine onun artık üçgen olamayacağı anlatılır. Dünya hayatının da var oluş gayesine uygun bir şekilde ‘dünya hayatı’ olabilmesi için, acı ların ve sevinçlerin, günahların ve sevapların bir arada ve iç içe olması icap etmektedir. Kainatta eğer her şey tam olarak yolunda gitmiyorsa, yani en güzel suretinde ve en mükemmel versiyonunda değilse,

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mrdt Oımi�· Ozıiırl:

yaratıcının başarısızlığı, eserini güzel bir şekilde ortaya ko yamaması ve onu yeterli mükemmellikte sürdüremediği bir durum söz konusu olurdu ki, bu halde artık biz bir ilahtan da bahsetmiyor olurduk. Zira ‘İlah’ , kusurdan, noksandan ve ek siklikten beri olandır. Merkez Efendi Hazretlerinin mantığıyla söylersek, kainatta her şey olması gerektiği gibidir, merkezin dedir. Eksik, yanlış, kusur ve noksan gibi görülen her şeyin mükemmel hikmetleri vardır. Kusur, eserde değil, ona bakan dar bakışlardadır. Cenab-ı Hakkın, yani o büyük sanatçının ortaya koyduğu her detay bütündeki sanata mükemmel bir şekilde hizmet etmektedir. Depremler ve savaşlar olmasaydı daha güzel olmaz mıydı dünya? Hiroşima olmasaydı daha sevimli bir yer olmaz mıy dı yeryüzü? Tsunamiler olmasaydı, Moğol istilası olmasaydı, Osmanlı yıkılmasaydı. . . Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin şehit edil meselerdi, daha hayırlı olmaz mıydı? Kendi kişisel hayatımıza göz gezdirdiğimiz zaman da, keşke şu sınavı kazansaydım, şu üniversiteyi okuyabilseydim, şu başarıyı elde edebilseydim, bu hastalığa tutulmasaydım, depresyona girmemiş olsaydım, keşke iflas etmeseydim, ihanete uğramasaydım, gibi herkesin yüzlerce ’keşke’si vardır. Ancak bunlar dünyanın ve insanın bütünlüğü nü tamamlayan meselelerdir. Dünya bir cennet değildir, dünya sırat köprüsü değildir, dünya kabir hayatı değildir, dünya anne karnı değildir. Dünya, dünyadır. Onun kendine has özellikle ri ve kusurları vardır. Dünyayı dünya yapan kısmen kusurları olduğu için, onun içinde ne kusursuz bir eş, ne kusursuz bir arkadaş, ne de kusursuz bir ev veya bir iş bulunamayacaktır. Tavuğun bedenine aslan ruhu yerleştirmek, onu daha ide al bir tavuk yapmayacağı gibi, onun yaşamını imkansız kılar. Daha iyi ses duyabilmesi için kulağın büyüklüğünü iki katına çıkarmak, kişiyi üstün insan yapmayacağı gibi, onun hayatı nı zora sokar. Her varlığa hakkı kadar imkan tanınır. ’Dünya � 58 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli .Mali Omür (i: ıürk

o larak dünya’ da şu an olduğu şekilde ideal dünyadır. Felsefe dünyasında ‘mümkün dünyaların en ideali’ fikriyle tanınan Al man fılozof Leibniz’e göre tanrı, tek mükemmel varlıktır. Tanrı gereken en az miktarda kusur içeren mümkün dünyaların en iyisini , en idealini yaratmıştır. Leibniz’ e göre kusurlu olanla mükemmel olanı bir araya getirmenin bundan daha iyi bir yolu olamazdı. Daha az kusur kullanılarak, bu kadar fazla mükem mellik üretebilen ‘şimdi var olan dünyadan’ başka hiçbir dünya tasarımı düşünülemez. Leibniz, kusurun ve kötülüğün ‘müm kün dünyaların en idealinin’ ortaya çıkması için gerekli olduğu nu savunuyordu. (Kusur, benim imzamdır, der İ . Oktay Anar; kusur mükemmelliğin imzasıdır diyebiliriz biz de Y.N.) Daha iyisini yaratmak mümkünken, tanrının kasten ideal olmayan bir dünya yaratmayacağını ifade eden Liebniz, bu gerekçeler le halihazırdaki dünyanın en dengeli ve en iyi ihtimal olduğu düşüncesini detaylı bir şekilde eserlerinde ortaya koymaktaydı . Liebniz ideal olan tanrıyla, ideal olmayan dünyayı karşılaştı rarak bu sonuçlara varsa da, halihazırdaki dünyanın ideal olan cennetle mukayesesi daha isabetli görünmektedir. Kur’an ve Hadis’lerde cennet halkının vasıflarından bazıları şöyle anla tılır: Hastalanmazlar, üzülmezler, ihtiyarlamazlar, ölmezler, elbiseleri eskimez . . . Bu durumlar dünya hayatında yaşanıyor olsaydı, cennet ve dünya farkı ortaya çıkamazdı . Dünyaya cennet vasıflarını atfetmekle, daha ideal bir dünyanın değil, ona da dünya denecekse, anlamını yitirmiş bir dünyanın orta ya çıkması kaçınılmazdır. Schopenhauer kusursuz bir dünyanın hayalini kurmuş ve şu düşüncelere ulaşmış: "Tüm dilekler anında kabul olsaydı,

insanlar kendilerini neyle meşgul eder, nasıl zaman geçirirlerdi? Her işin kendi kendine olduğunu, nar gibi kızarmış hindilerin etrafta uçuştuğunu, aşıkların hiç aksilik yaşamadan kavuştuğunu ve hiç zorlanmadan ilişkilerini yürüttüğünü hayal edelim. Böyle ,� 59 �;

Dervişin Teselli Koleksiyonu .Mecit Onıii ı 021ıiık

bir yerde bazıları can sıkıntısından ölür, ya da kendini asar, ba zıları kavga edip birbirini öldürür, böylece doğanın onlara şimdi verdiğinden daha fazla zarara kendileri sebep olurlardı. " Şu anda, zahire bakarak, böyle olmasaydı daha iyi olurdu, diye düşünülen şeylerin yaşanmamış olması öyle arızalara se bebiyet verecektir ki , mevcut durumdan daha fazla rahatsız edecektir. Tabiatta zararlı sanılan bir şeyin ortadan kaldırılma sı daima daha zararlı başka şeylerin ortaya çıkmasıyla sonuç lanacağı gibi, yaşadığımız kederin hiç yaşanmamış olması da, bizi daha büyük kederlere giriftar edecekti . Acaba daha olum suz ne olacaktı da, onun yerine bu oldu, bu olumsuz görünen olay, daha olumsuz hangi olaylara engel oldu, diye tefekkür etmelidir insan .

" N e yaparsan

yap , yengeç

doğru yürümez. " — A ri stophanes

-� 60 �-

yengeçtir.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli MN u Oımir Ozriirk

Ölçü Tese l l isi

İnsanın algıları , onun Rabbi tarafından sınırlandırılmıştır. O ancak belli bir dalga boyunu görebilir ve ancak belli bir dal ga boyunu işitebilir. Görme ve işitme eşiğinin altında veya üs tündeki ses ve görüntüleri var olmalarına rağmen algılayamaz. Ağrı eşiği sayesinde, belli bir seviyenin altındaki ve üstündeki ağrıları hissedemez. İnsanın duyularına sınırlar çizen Rabbi miz, bu tecellisiyle, insana ne söylemek istemektedir? Mesaj elbette şudur; "Sen duygu sınırlarını aşan veya o sınırların aşa

ğısında kalan konulara karşı kendini koru, duygu sınırlarını çiz, kaldıramayacağın kadar büyük acıları da, lüzumsuz basit keder leri de hislerinden uzak tut!" Ö lçü ve sınır kavram larına d ü ş ün d ü nyas ın d a epey yer ayırmış olan Albert Camus, Tersi ve Yüzü ki tabında , “Sınır her şeyin hııkikati olmalıdır” der. Algıları mız, varlığı zihn i m ize k üçü lt e re k al ı rlar. Ağrı Da ğı’ nın aklımızda kapladı ğı ala n dağın gerçek v a r l ı ğ ı kada r ol s ayd ı n e yap a rdı k ? Bırakalım büyük b i r dağı , bir masa bile gerç:ek b üyükl üğüyle zih i nde yer etseyd i , yaşam n e hale geli r di ? Zih n i m i z i geçe l i m , gözüm üzü n küçülterek alma yeteneği o l m as ayd ı , bir masa nın g ö r ü n t ü s ü küçü c ük gözüm üzün ne resine yerleşebilecekti? 1 6. Yüzyılda yaşamış büyük Osmanlı alimi İbn Kemal, Vucud-u Zihni kitabı nda ‘zih n i varlı k’ üze rine ciddi çalışmalar y ü r ü t m üş v e �u tes p i t i yapmıştır: "Duyu ce

Dervişin Teselli Koleksiyonu !vlaiı Omuı Oz.nd

organlarımızla algıladıklarımız, zihnin idrak etmesiyle birlikte artık harici varlıklar değil zihni varlıklardır. Yani biz masaya bakarken, masanın zihnimizdeki varlığını algılamaya başlarız, masanın varlığını değil. Eşyanın kendisini değil, zihnimizdeki varlığını düşünürüz. Biz bütün nesne ve durumları, duyu organ larımıza ve zihnimize nasıl milyonlarca kez küçülterek alıyorsak, yaşadığımız musibetleri bunun aksine oldukları gibi algılamaya çalışma eğilimimiz, büyük bir hata değil midir?" Bu küçültme etkinliğine aşırı iyimserlik ve Pollyanna’ cılık gözüyle bakılmamalıdır. Çünkü bir dağın orada duran bü yüklüğünün mü, yoksa zihnimizde küçülerek kapladığı yeni halinin mi asıl gerçek olduğunu bilmiyoruz. Kim bilir, biz dağı küçülterek algılamıyoruzdur da, dağ orada olduğundan milyonlarca kez büyültülerek bize gösteriliyordur. Gerçekte büyük bir sorunu hafife almak Pollyanna’ cılık olabilir ancak abartılmış bir sorunu, normal seviyelerine döndürmek, tam bir gerçekçiliktir.

:� 62 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli 1\1" it ();mir Oztıirl:

Mercek Tesel l isi

Aynı hadisenin hem saadet veren, hem kalbi daraltan yan ları mevcuttur. İnsana düşen, çirkin olanı bırakıp güzel olana yönelmek, sıkıntılı yönlere değil ferahlatan yönlere dikkatini yoğunlaştırmaktır. Hatal ı yo rumlardan dolayı olumsuz hale gelen birçok hadise vardır. Her tarafın siyah olduğunu iddia eden biri varsa, anlarız ki , onun gözlüğü siyahtır. Endişeli bakış, kainatta her şeyi endişe kaynağı olarak gös terir. İhanet korkusu yaşayan biri etrafını bir ihanet çemberi olarak görür. Sorun, görünenlerde değil, gözlerdedir, bakış lardadır. Her güzelin çirkin göründüğü bir görme açısı, her çirkinin güzel göründüğü bir bakma açısı mutlaka vardır. Her şey yolunda gitse bile kalbindeki karanlık sebebiyle hayatı ve olayları daima karanlık gören insanlar vardır. Bir bilge, hep olumsuzluğa odaklananları , çiçekleri bırakıp sadece yaraların üzerine konan sineklere benzetir. Bazen bir şeyin bütününde var olan güzellik, ayrıntılarında görünmeyebilir. Mesela Mars’ ın dışarıdan çok güzel bir gö rüntüsü var. Ama Mars’ ın içindeyken o güzellik görülemez. Bir şarkının notaları tek tek dinlendiğinde insanı etkilemesi mümkün değildir. Başımıza gelen bazı hadiselere geniş bak tığımızda onlardaki güzellikler görülür, detaylara inildikçe o güzellikler kaybolur hatta yerini çirkinliklere bırakır. Bu du-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mffıt Omiir (buı l<

rumlarda önemli olan teferruat değil, bütünlüktür. Bir kim seye; “Okyanusu tarif et/” denildiğinde, kıyıya vuran birkaç çöpten bahsedip o muhteşem denizi görmüyorsa, detayda bo ğuluyor demektir. Detaycı insanlar kimi zaman nimeti azap olarak görürler. Biri ona nasihat etmiştir. Tam ihtiyaç duydu ğu nasihatlerdir bunlar. Bu ona yapılmış bir iyiliktir aslında. Ama o, birtakım lüzumsuz detaylara takılmaya başlar. O kişi hangi niyetle böyle demiştir? Acaba daha farklı bir şey demek istemiş olabilir mi? Onun kuyusunu kazmaya çalışıyor olabilir mi? Onu oyundan düşürmek istiyor olabilir mi? Böyle tuhaf detaylar içerisinde boğularak bir iyiliği, kendisine yapılan bir hücuma çevirebilir insan. Kur’an’ ın ifadesiyle “Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar” (Münafıkun, 4) . Çiçekteki güzellik teferruata inildiğinde değil, dış bütünlüğüne bakıldığında bel li olur. Çiçeğe mercekle bakmamalıyız. Çirkin çiçek yoktur, yanlış yerden ve yanlış araçla bakılmadığı müddetçe. İşte ba zen teferruata girmek incitir insanı, vesveselere sebebiyet verir. Bazı filozoflar ‘bilginin’ acı sebebi olduğunu, bazıları da ‘cehaletin’ mutluluk kaynağı olduğunu söylemişlerdir. Bu tes pitler doğru olmasa da, bazı durumlar için geçerlidir. Şayet kasıtları yüzeysel bakılması gereken konulara detaylı bakılma sının zararları ise bu konuda haklılar. Şeytan teferruatta gizli dir, derler. Ama sanat da teferruatta gizlidir. Bazı durumlarda önemli olan bilakis teferruattır. Kar tanesindeki sanatı arıyor sak teferruatına bakmalıyız. Kar tanesindeki ince sanatlar sa dece mikroskoplarla görülebilir. Herhangi bir insana veya ağaca bakınca, Allah insanı veya ağacı daha güzel yaratamaz mıydı, diye bir soru içimizden ge çebilir. Kendisi en fazla birkaç kilometre uzağı görebilen; içinde bulunduğu zamanın bir dakika sonrasını ve bir dakika öncesini algılayamayan, bir şeyin önünü gördüğünde arkasını, arkasına baktığında önünü göremeyen, bir şeyin dışını gördüğü anda .�, 64 �;

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli /’vlrciı Omiir Oc:tiir!?

için i, içini gördüğündeyse dışını göremeyen insanoğlunun kai natın bütünlüğü açısından bir şeyin nasıl göründüğünü, ağacın nasıl bir güzelliğe sahip olduğunu bilmesi mümkün müdür? B ütün lük algısı olmadığı müddetçe, parçaya bakarak tutarlı bir yorum ileri sürmek imkan dahilinde değildir. Çünkü ‘bütün’ , ’parçanın doğru tanımını sağlayan en önemli etkendir. Bazen detaya bakan çirkin, bütüne bakan güzellik görür, ba zen de tamamına bakan çirkinlik, detayına inen güzellik görür. İnsana düşen ne zaman detaylara odaklanacağını, ne zaman olaylara dışından bakacağını doğru belirlemektir. Yaşadığımız hadise ferahlık kaynağı olmak yerine, kasvet sebebi olmuşsa, teferruata bakmamız gereken yerde bütüne, bütüne bakmamız gereken yerde teferruata dikkat kesildiğimizden dolayıdır.

�

65 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu /ı fo.iı Omı;ı <’J;;,ı!i ; f;

İsim Tesel l isi

Musibetlerin hayatımızdaki yerini ve değerini doğru göre miyor olmamızın bir başka sebebi de onlara taktığımız isim lerdir. Adı olmayan duygular yok gibidirler. Mesela korkunun adı konmasaydı, korktuğumuzda, bu hissi, eski korkularımıza ve başkalarının duyduğu korkulara benzetemeyecek ve dünya üzerinde ilk defa bizim tarafımızdan yaşanan bu duygunun tadını çıkarmaya bakacaktık. Gerçekte bugün duyduğumuz korku, dünkünün aynı olamaz, çünkü biz de kainat da dünkü halimizde değiliz. Bir insanın duyduğu korku bir diğerininkiyle de aynı olamaz, çünkü her insanın algıları ve yaşam tecrübeleri farklıdır. Hiçbir korku bir diğerinin aynısı olamasa da, birbirine yakın duygula rın hepsine aynı ismin verilmesi kaçınılmaz olduğu ve öncesin de herkes korkuyu olumsuzladığı için, yalnız bize ve o ana has korkumuzun nasıl sanatlı bir yaşantı olduğunu idrak edemeyiz. Şayet her yaşanan korkuyu farklılığından dolayı yeniden adlan dırmak mümkün olsaydı, sözlüklerde korkudan başka kelimeye yer kalmazdı. Bu durum hüzün, dert, keder ve acı gibi keli meler için de geçerlidir. Bu duyguların adları konmamış olsay dı, şimdiki olumsuz etkilerini veremeyeceklerdi. Hatta onların isimlerini sevinç, neşe ve mutluluk olarak değiştirme imkanımız olsaydı, onlardan etkilenişimiz pozitife doğru ilerleyecekti. -� 66 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mer iı OVJı ii, Ozıii;k

Aristo’ya göre gökkuşağı dört renkten oluşuyordu. Gök kuşağının yedi renkten oluştuğunu herkes bilir. Bunu doğ ru tespit etmek için filozof olmaya gerek yoktur. Bugün ad lan dırılmış yedi rengin varlığından dolayı yedi renk olarak görebiliriz gökkuşağını. Şayet bugüne kadar sadece iki renk isimlendirilmiş olsaydı, diğer bütün renkleri o ikisinin farklı tonları olarak görmekten kurtulamayacaktık. Oscar Wilde da isimlendirmenin etkilerine tefekküründe yer ayırmış biri ola rak şu tespitleri yapar: "Yaşadığınız hüzün için yerinde bir ifade

bulu rsanız hemen kanınız ısınır ona. Neşeniz için isabetli bir ifade bulursanız, duyduğunuz sevinç ve heyecan kat be kat artar. ( . . ) Kederin dilini kullanın. Prens Hamlet’ten ve Kraliçe Cons tance’den öğrenin kederin nasıl ifade edildiğini. Göreceksiniz, sırf ifade etmek, dile getirmek bile avuntunun bir biçimidir. " Ünlü Romancı Marcel Proust ise şunu söylüyor: “Kederler, fikirlere dönüştükleri andan itibaren kalbimizi yaralayacak güçlerini yi tirmeye başlarlar.” Bir gazete haberinde, restoranları olan, gözleri doğuştan beri görmeyen bir iş adamına; "Restoran zinciriniz var, çok

zengin ve başarılısınız, gözlerinizin görmemesine üzülüyor mu sunuz? " diye sormuşlardı. O da, “Sizin gibi insanlar bana söy lemeseydi, ben gözümün görmediğini nereden bilecektim?” diye cevap vermişti. Biz onu kör olarak vasıflandırdığımız ve ona bu isimlendirmeden bahsettiğimiz anda başlar onun körlüğü. John Berger Hoşbeş’te der ki, "Kelime dağarcığımız çok fakir

olduğu için hayatta başımıza gelen pek çok şey tanımsız kalır. " Depresyon bir adlandırmadır ve on dokuzuncu yüzyılın or talarında Fransız ve Alman okullarının çalışmaları ile tanım lanmıştır. Daha öncesinde depresyon yok muydu? Çöküntü anlamına gelen depresyon kelimesi yerine, yeniden yapılanma anlamına gelen bir kelime kullanılsaydı daha faydalı olmaz mıydı ? Psikologların önceleri hasta diye adlandırdıkları ziya-� 67 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu .  icı:ıt Chmı:· Ozııi;-k

retçilerini, şimdilerde ‘danışan’ olarak nitelemeleri bu konuda olumlu bir gelişmedir. Yer çekimi bir adlandırmadır. Gerçekte çekenin yer oldu ğuna dair bilimsel bir bulgu yoktur. Yerin neresi çekmektedir ve yer ne ile çekmektedir? Bir çekimin olduğu muhakkaksa, adını dilediği gibi vermektedir bilim adamları . Buna, yerin çekmesi değil de, göğün itmesi olarak bakılsaydı, bir sorun oluşmazdı. Suyun kaldırma kuvveti bir adlandırmadır ve kal dıran şeyin su olup olmadığı halen belirsizliğini korumaktadır. Bu varsayımlar hayatın yaşanabilir olması ve teknoloj inin iler lemesi için faydalı olduğundan dolayı kullanımdadırlar. Bir kaldırma olduğu muhakkaktır ama suyun kaldırıyor olması bir varsayımdır. Bir düşünürün dediği gibi, “Bilimde anlaşılan bir şey yoktur, sadece alışılan şeyler vardır.” Yer değil de şeytan çekiyor zannetseydik, su değil de zebaniler kaldırıyor diye dü şünseydik, hayatın tadı ne çok kaçardı. Yerin değil Allah’ın çektiği; suyun değil Allah’ ın kaldırdığı bilgisiyle yaşasaydık, her an Allah’ ın huzurunda olma duygusunu, yani ihsanı ne kolay elde ederdik. Kur’an yaratılışın ilk safhalarını anlatmaya başladığında; “Ve Adem’e bütün isimleri öğretti. Sonra onları meleklere göstere rek:”İddianızda tutarlı iseniz haydi Bana şunları isimleriyle bil dirin bakalım! dedi " (Bakara, 3 1 ) buyurarak, meleklerin Hz.

Adem’ e secde edişinin gerekçesini hazırlar. Bu demek oluyor ki , insanın diğer varlıklardan üstünlüğünü ortaya koyan fark ‘isimleri bilme’ hakikatinde yatmaktadır. Bu isimler esmalar olabileceği gibi, insanın karşısına çıkacak bütün olay ve eşya nın adları da olabilir. Peygamberimiz (sav) bize isimlendirmeler konusunda na sihatler vermiş ve "Sizler kıyamet günü isimlerinizle ve baba

larınızın isimleriyle çağrılacaksınız. Öyleyse isimlerinizi güzel koyun " buyurmuşlardır (Ebu Davud, Edeb, 69) . Efendimiz : �.

68

�;

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Me, it ();ııiiı Ozıiiı /c

sadece yeni doğanlarla değil, olumsuz anlam içeren yetişkin isimleriyle de yakınan ilgilenmiştir. Mesela, o dönemin dilin de ateş parçası manasına gelen Cemre’yi ve asi kadın anlamın daki Asiye’yi, Cemile olarak, Harp ismini de Hasan olarak düze ltmiştir. Gerçi ülkemizdeki Cemre ateş değil sıcaklık an lam ında, Asiye ise Kur’an’da övgüyle bahsedilen Hz. Asiye’yi çağrıştırması bakımından isim olarak konulmaktadır. Pey gam berimizin üzerinde durduğu sorun , kelimenin söylenişiyle değil, anlamıyla ilgilidir. Efendimizin (sav) hicret ettiği , İslam’ı oradan dünyaya yay dığı ve orada vefat ettiği Medine şehrinin adı Yesrib’dir. Ancak Efendimizin bir kez dahi o şehre Yesrib demediği rivayet edilir. Yesrib, kınanan yer, hoşa gitmeyen yer anlamındadır. Hicret emri geldiğinde, henüz Medine’ye gitmemiş olduğu halde Efendimizin oraya ilk verdiği isim ‘hoş ve güzel’ anlamına ge len Tabe’dir. Hadis rivayetlerinde Efendimizin (sav) ‘’Medine’ye Yesrib diyen kimse, Allah’tan af dilesin! O, Tdbe’dir " sözünü üç kere tekrarladığı bildirilmektedir. Hicretten sonraysa bu kutlu şehre, Medine-i Münevvere denmiştir ki, bu isim aydınlanma şehri anlamına gelmektedir. İsimlendirme ve vasıflandırma insana verilmiş en büyük imkan ve en tehlikeli silahlardandır. Yaşadığımız şeye ne adını veriyorsak odur. Of çekmek yerine ’oh’ demek insanın elin dedir. Gurbete ‘vatan’ denilebildiğinde, gurbet ’vatan’dır. Bir şarkıda geçtiği gibi, “Sıla mı, gurbet mi adını sen koy!”

.� 69 �·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Alw ı Omür O: ı iı rlr

Ka bz-Bast Tesel l i s i

Hayat, negatif ve pozitif hallerin karışımından, cemali ve celali tecellilerin arka arkaya ve iç içe yansımasından doğar; kabz ve bast hallerinin birlikteliğinde yaşanır. Hiç kimsenin ölünceye kadar bast, yani ferahlık yaşamaya hakkı yoktur. Üs telik o sürekli bast, yani kesintisiz ferahlık, aslında bir kabzdır, bir darlıktır. Kalp grafiğindeki iniş ve çıkışların çokluğu ki şinin hayatta olduğunu gösterdiği gibi musibetler nimetleri, sevinçler ve hüzünleri takip ediyorsa, bu canlılık alametidir. Aksi halde insan manevi bir felç geçiriyordur. Saadetli, mutlu ve huzurlu bir dünya hayatı insanın kema latını, eğitimini ve gelişimini engelleyen bir süreçtir. Kimin hayatı zorluk ve musibetlerle geçiyorsa, varlık ve nuru hisse diş onda daha fazladır. Musibetler insanı hareketsizlikten, ro bodaşmaktan hatta eşyalaşmaktan kurtarır. Bir şeyin yokluğa doğru gitmekte olduğu, onun durağanlaşmasından anlaşılır. Monotonluk, yokluğa doğru gidiştir. Yokluğa gidişteyse ka ranlık bir duygu vardır. Dinlenme ve lezzet alma biçimlerinin tekrarlanmasında çekilen acı bu yüzdendir. Alışkanlığa dön müş bir mutluluk özünde örtülü bir buhrandır. Çalıştıkça, hatta musibet yaşadıkça alınan örtülü lezzet, nur olan varlığa yaklaşıldığından dolayıdır. Hareket ve faaliyet ve dolayısıyla musibetler yokluktan silkinme eylemidir. Durağanlıksa varlık-� 70 ,�

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Afo.·i: ( hmi? Oz.t1ir.k

tan uzaklaşıp yokluğa; hayırdan uzaklaşıp şerre; nurdan uzak laşıp zulmete yaklaşıldığı anlamlarına gelir. Yaşam durağan değil canlıdır; halden hale geçmektedir, ge ceden gündüze, kıştan bahara, sonsuz sayıda değişikliklerle dipdiridir o. Haliyle insanın hayat tecrübesi de böyle olacaktır. Ferahladım, dediği anda, yeni bir dertle, cevaba yaklaştığında, başka bir soruyla karşılaşacaktır. İnsan, hayatına değişik haller katacak, onu geliştirecek ve farklılaştıracak şeyleri daha başlamadan durdurmaya çalışır, ne yazık! Onun ömrü, yaşayabileceği değişimleri engellemeye çalışmakla geçer. Derdi, fakir, sıkıntılı insanları göremeyeceği kadar imkanla donatır çevresini. Konforlu yaşam onu sorun lardan ve derdi insanlardan uzak tutar. Düzenli olarak bankaya yatan maaşı onu gerçeklerden uzaklaştırır. Arabası onu insan larla yolculuk etmekten mahrum bırakır. Yaşamayı tercih ettiği muhit onu gerçek insan manzaralarından ayrı düşürür. Dert lileri duymayacağı, görmeyeceği ve hatırlamayacağı şekilde tasarlar yaşamını. Diplomaların peşinden koşması bu yüzden, iyi bir iş sahibi olmak istemesi bu yüzden, dünyevi imkanlar biriktirmeye çalışması yine bu yüzdendir. Hiç sıkıntı çekmesin ve çekilen sıkıntılara hiç şahit olmasın gayesiyledir bütün eme ği . . . Yani bütün emeğini var olmaktan uzaklaşıp yok olmak için sarf etmektedir. Orhan Veli’nin dediği gibi : ’:Acıkmasam dersin I Yorulmasam

dersin / Uykum gelmese dersin I Ölsem desene!"

Değişik hayatların anlatıldığı, kişisel dönüşümlerin hika yeleştirildiği filmlere, romanlara ve oyunlara ilgi duyar insan. Bu kurgusal ve sanal aleme kapağı atarken lisan-ı haliyle, "Ha

yatımın monotonluğundan, sıradanlığından boğuluyorum ve bu sıradan dlemimden sanal dünyaya kaçıyorum " demektedir. Sıra dan bir hayat yaşadığı için bari filmlerde, romanlarda göreyim der; ülkesini terk etmiş, maceraya atılmış, dünyayı değiştir meyi başarmış insanları. Bari ekran karşısında, kağıt üzerinde

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;’v{ecit Onı ür CJztüı k

tanıyayım, diye düşünür; dünyanın değişik yerlerinde değişik korkuları, mutlulukları ve hüzünleri olan insanları . . . Ben ya şamda hiç farklı bir şey yapamadım, farklı bir şey hissetmedim, bari o farklılıkları yaşayabilenlere şahit olayım, demektedir bu haliyle. Bu, var olmayı başarmışları seyrederek yok olmaya razı olmak demektir. Yokluktan memnun oluşun ilanıdır bu. Değişikliklerden ürker insan. Oysa insan hareketle, faaliyet le, değişimlerle ve musibetlerle varlığa erer. Yaşadığı şehirden taşınınca acı çeker. İş değiştirince acı çeker. Yatağından çıktı ğında bile acı çeker. Ancak nefsinin çektiği acıya karşılık, ruhu bu değişikliklerden varlığa ermenin hazzını alır. Maaş odaklı çalışır insan. İşin kıymetini maaşın yüksekliğinde arar. Oysa işin kıymetini yükselten, maaşın yüksekliği değil, çalışanın ge lişimine yaptığı katkının büyüklüğüdür. İnsan bir maaş elde edemediğinde değil, faaliyetle dönüşüp başkalaşamadığında iş sizdir. Maaşlı işsizler de çoktur, maaşsız iş sahipleri de . . . Başka laşmak, değişmek ve dönüşmek insana korkutucu gelir. Aslın da bu korku var olmaktan korkmaktır. Yeniden yapılanmaktan ve yeniden doğmaktan korkmaktır. Dirilmekten korkmaktır. Yaşamaktan korkmaktır. Oscar Wilde der ki, "Yaşamak çok na

dir rastlanan bir şeydir. Çoğu insan sadece var olur. " Sabit bir hayat aramaktadır insan; korkuların, acıların ol madığı ve risklerin bulunmadığı. Heyecanlı geçişleri engelle yerek tehlikeleri aklınca yok etmek ister. Oysa yok ettiği şey kendi varlığıdır, kendisidir. İnsan her şeyi sabitleyerek ruhunu felç etmektedir. Halden hale geçemeyeceği, zahiren sorunsuz ama gerçekte durağan bir hayat yaşayarak terakkisini durdur makta ve yokluğa karışıp gitmektedir.

.� 72 �-

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mtı’i! 01111i r <Jzıürk

Kem a l at Tesel is i

Cenab-ı Hakk herkese bir kemal noktası tayin etmiştir. Buna tasavvufta arş-ı kemal derler. Her insanın bir arş-ı kema li vardır. İbadet ve hizmetleriyle o noktaya çıkamayan insanı Cenab-ı Hakk musibetler marifetiyle kemaline erdirmektedir. Kader, manevi yolculuklarında yavaş gidenleri musibetler ara cılığıyla hızlandırmaktadır. Efendimizin (sav) ömrü dünyada yaşanmış en ideal hayattır. Cenab-ı Hakk’ın en büyük ikramları dünyada Ona olmuştur; Ahirette de yine O’na olacaktır. O, Allah’ın en sevgili kulunun yaşadığı hayat musibetlerle örülmüş gibidir. Babasını kaybedi yor daha doğmadan, doğduktan sonra annesini . . . Tam yanında kendini rahat hissedeceği bir dönemde, dedesini kaybediyor. Ardından, kendisini kollayan amcasını. . . Hz. Hatice ile biraz fe raha kavuşur gibi oluyor ama çok geçmeden onu da kaybediyor. Çocuklarını kendi elleri ile toprağa emanet ediyor. Savaşıyor, yaralanıyor. Her an ölüm tehlikesi altında yaşıyor. Arkadaşla rından her biri Kur’an hafızı olan yetmiş kişi aynı anda öldü rülüyor. Kendisine mecnun, sahir deniyor. Başına işkembeler atılıyor, şehrinden çıkarılıyor, eşine iftiralar atılıyor. Aç kaldığı, karnına taş bağladığı günler az değil. Hasır üzerinde uyuyor. Hüznünün zirve yaptığı ‘senetül hüzn’, yani hüzün senesi deni len zaman aralığında çok sevdiği insanları bir bir kaybediyor. En .� 73 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu /vlı:cit Onui ; · (hcü ; f

büyük musibetlerin isabet ettiği bu keder yılında, insanlık tari hinde kimseye nasip olmamış en büyük nimet de O’na nasip oluyor; Rahle görüşmek, yani Miraç. Kederlerle kemalat arasın da bir ilişki olmasaydı, Miraç, hüzün senesine denk gelir miydi? O ‘nun (sav) hayatında tahavvülün, yani halden hale geç menin olmadığı hiçbir dönem yok. Fırtınalar içerisinde bir hayat . . . En güzel, en kıymetli hayat O’ nunkiyse ki bunda şüp he yok, o hayattan alınabilecek en önemli derslerden biri de kıymetli bir hayatın tahavvüllerle, fırtınalarla, değişim ve dö nüşümlerle geçeceğidir. Başka peygamberlerin veya evliyaların hayat sayfalarına göz gezdirildiğinde, hemen hepsinde aynı durum müşahede edi lir. Yusuf Peygamber için denebilir mi ki, doğduğu mahallede büyüdü, insanlara eğitim verdi, sıkıntısız bir şekilde dünyadan göçüp gitti ? Hayır. Kuyuya atılan, köle olarak satılan, iftiraya uğrayan, hapse konulan o değil miydi? Ama sonunda Mısır’ a hükümdar olan da oydu. Hz. Yusuf’ un yaşadığı sahneler ne kadar da kontrasttırlar. İşte insanların en kamilleri, en büyük musibetleri yüklenmiş insanlardır. Allah dağına göre kar verir. Feriduddin Attar, Mantıku’t Tayr kitabında peygamberlik silsilesiyle at başı giden musibet silsilesini şöyle özetler: "Önce

bir bak hele Adem’in başına neler geldi / Nice zaman/arca yasa mateme düştü / neler çekti neler / Sonra alemi tufana veren Nuh’a bak / binlerce yıl kafirlerden neler çekti neler / Sonra aşka düşen / mancınığa binen / ateşi yurt edinen İbrahim’e / Nefsi sevgili nin yolunda kurban olan İsmail’e / Belalara uğrayan / oğlunun derdiyle gözleri ağaran / başı dönmüş Yakub’a / Kulluk eden / kuyuya atılan / zindanlara hapsedilen Yusuf’a ve Padişahlığına bak / Sonra sitemler çeken / kurtların derdiyle kapı önünde kalan Eyyub’u / Yolunu yitirip ayrı düşerek balığın karnını yurt edinen Yunus’u / Dünyaya gelir gelmez / beşiği tabut dadısı Firavun olan Musayı / Ciğerinin hararetiyle ateşi mum gibi eriten Davud’u gör ;� 74 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mecit Omin Oztiiıic

/ Derken tahtını yel götüren / herkesi hükmü altına alan /fakat so nu nda saltanatında yeller esen, yerini develer tutan Süleyman’a bak / Gönlü coşup köpüren / başını testere kestiği halde ses çıkar mayan Zekeriyayı / Bir topluluk önünde mum gibi zari zari başı kesilen Yahyayı / Darağacından kurtulup / Yahudilerden kaçan İsayı gör I Sonra Peygamberlerin ulusuna bak / Kafirlerden ne ce fa lar gördü I Ne cevirlere uğradı / Sen bu işi kolay mı sanıyorsun?" Evet, musibetlerle kamiller arasında birbirini besleyen iki türlü ilişki vardır. Kamil insanların musibetleri büyük olur, büyük mu sibetler de insanın kemalatını artırır. Vehb bin Münebbih der ki;

‘1sa’n ın havarilerden birinin elindeki kitapta şu parçaya rastladım; ’Eğer önünde bir bela yolu açıldı ise buna sevin. Çünkü peygam berlerin ve Salihlerin yoluna koyuldun demektir. Buna karşılık eğer önünde bir rahatlık yolu açılmışsa buna ağla. Çünkü peygamberler le salihlerin yolundan ayrıldın demektir. " Tasavvuf ehlinden Ebu Bekri Dükkiye şu düşünceleri dile getirmiştir: “Sufi afiyet ve hu zur aramamalı, zahmet ve meşakkate katlanmayı öğrenmelidir. Ha yatta keder ve sevinç birbirini takip eder. Fakat tasavvufehli belayı sevinçle karşılamalı, kurtuluşunu musibetlerde görmelidir.” Bir bedevi gelip “Ya Resulallah, seni çok seviyorum!” dedi ğinde Hz. Peygamber (sav) , “O halde fakirliğe hazır ol!”; bir başkası “A llah Tealayı çok seviyorum!” dediğinde ona “O halde belaya hazır ol!” buyurmuştur. Belaya hazır olmak, ’terakkiya ta, ilerlemeye ve kemalata hazır olmak’ anlamına gelir. Hiçbir zorluğa katlanmak mecburiyeti kalmamış birinin kemalanna ulaşması düşünülemez.

" Acı,

onu çekeni

nıükernmelliğe

yöneltir,

tıpkı tohumun çürüme içeri s in d e yeşermesi gibi. " -Li o b ı1iz

� 75 �·

Dervişin Teselli Koleksiyonu .Mcuı Omür O: ı;,r!?

Başrol Tesel l isi

Herkes kainatı kendi duyularıyla algılar. Kimsenin algısı, bir başkasıyla aynı olamayacağına göre, herkesin farklı ve kendine özgü bir kainat algısı vardır. Kimse bir başkası olamayacağına göre, herkesin ayrı bir alemi var demektir. Böylece ilahi zengin lik ve cömertliğin sonucu olarak ‘insan ve hatta varlık sayısınca kainat’ ortaya çıkmış, ancak ilahi iktisadın gereği olarak da bü tün bu özel alemler, tek bir kainatın içerisine yerleşmiştir. Aynı odada bulunan üç ayrı kişiden, biri mutlu, biri kederli, diğeri de korku içindeyse, bu insanlardan her biri, aslında fark lı odalarda bulunmaktadır. Çünkü oda birinin kederini, diğe rinin korkusunu, öbürünün mutluluğunu törpülemekte veya artırmaktadır. Genel olarak herkes aynı kainatın içinde olsa da, özel olarak, hiç kimse bir başkasının kainatı içerisinde yer tu tamaz. Herkes kendi kainatının başrol oyuncusudur. Herkesin kendine özel kainatı, genel kainattan, kalbinin ve algılarının durumuna göre ayrışmış ve farklılaşmıştır. Kainat, her insanda ‘bir kez daha’ vardır. lmmanuel Kant’ ın ’’Eğer uyanıksak ortak

bir dünyamız vardır; ancak rüya görüyorsak herkesin dünyası kendine özgüdür" sözleriyle, “İnsanlar uykudadır ölünce uyanır lar” hadisini birlikte düşünmenin vakti geldi. Bilim adamlarına göre bir elektron aynı anda iki farklı yerde ve zıt yönde bulunabilmektedir. Bazı veli kulların aynı anda ·� 76 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli .Mail Onıü; Ozni;k

birçok yerde olabilmeleri gibi, meleklerin kendileri olarak aynı anda birçok yerde bulunup farklı işler yapmaları gibi, cennette m üminlerin kendileri olarak, bölünüp parçalanmadan birçok yerde aynı anda var olacakları gibi, kainat da, şu anda, her insanda bölünüp parçalanmaksızın ayrı ayrı var olmaktadır. Abdalların, meleklerin ve cennetteki müminlerin aynı anda çok yerde bir bütünlük içerisinde var olmalarını sağlayan Nur esmasıdır ve bu tecelliye nuraniyet tecellisi denmektedir. İlahi isimlerin tecelligahı olan kainat, elbette Nur esması nın da en mühim tecelligahıdır. Güneşin kendisi olarak her su damlasında ayrı ayrı, bölünmeksizin ve özelliklerini kaybet meden var olmasına benzer bir şekilde, kainat her birim izde bir bütünlük halinde, ayrı ayrı var olmaktadır. Nur isminin hakiki sahibi Rabbimiz de, bütün varlığa Rabbülalemin ola rak muhatap olmakla birlikte, her bir varlığa ayrı ayrı ehadi bir bütünlük içerisinde tecelli etmektedir. Buna ‘huslısi tecelli’ veya ‘ehadi tecelli’ denmektedir. Milyarlarca insandan yalnızca biri olduğumuz içi n ilahi dik katin bizim üzerimizde olmadığını düşünürüz. Oysa herkesin hususi bir kainatı varsa, o kainattaki en büyük odak, kişinin kendisi olacaktır. Dünyada ondan başka hiçbir insan, kainatta onun harici nde hiçbir varlık yokmuş gibi, bütün pro jektörler ona çevrilmekte, en küçük ayrıntısına kadar onun davranışları ‘ehadi tecelli’ tarafından takip edilmektedir. “Allah, yapıp ettik lerinizden asla habersiz ve onlara karşı kayıtsız değildir” (Bakara, 1 49) “Rabbinin hükmünü sabırla bekle! Unutma ki sen Bizim gö zetimimiz altındasın” ayetleri de bu hakikate vurgu yapmaktadır. Vahidi tecelli bütüne, ehadi tecelli ise parçaya yönelik ila hi tesirlerdir. Cenab-ı Hakk, vahidi tecellisiyle bütün kainatı umumi olarak idare ederken, ehadi tecellisiyle de her varlık tekinin ih tiyaçlarını gidermektedir. Allah’ın, Rabbülalemin olarak umumi kainata tecellisi, kabiliyetine göre insan tekini-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Afa·u (Jımır Oz tur!<

nin Rabbi olma tecellisinden (Rabbünnas) ayrılır ve farklılaşır. Böylece her insan algılarına göre bir kainat ve kabiliyetine göre bir rububiyet tecellisine muhatap olur. Bu durumda kişinin kalbi, kainatın kalbi olmuştur. Hususi kainat, kumandası in sanın kalbine ve fiillerine bağlanmış bir ekran gibidir. İşte bu yüzden , alemini güzelleştirmek isteyen biri öncelikle kalbini ve fiillerini düzeltmelidir. İnsan bir güzellik ortaya koydu ğunda, şahsi alemi güzelleşmeye ve nurlanmaya başlayacaktır. Kalbini günahlarla kirletirse, hususi kainatı kirlenecek, dağıla cak ve harabeye dönecektir. İşte insan kendi kainatının aynası, temsilcisi ve vekilidir; Kendi kainatında bulunan herkesin, her şeyin hizmet ve ibadetlerini Allah’ a sunan bir temsilcisidir. Her insan kendisine özel, bu hususi kainat içerisinde, Rab binin ona özel Rububiyet tecellilerine muhataptır. Bu açıdan her bir insan kainatın tamamı kadar önemlidir. Rabbimizin hususi tecellileri açısından bir insanın işlerinin tanzimi, kai nattaki işlerin tanzimi kadar önemlidir. Kainatta her varlığın ihtiyaç içerisinde olması, o insanın ihtiyaçlarının önemini azaltan veya değersizleştiren bir konu değildir. Varlıkların çokluğu, her birinin ihtiyaçlarının çeşitliliği, herkesin her an Rabbinden talep içerisinde oluşu, insan tekinin biricikliğini ortadan kaldırmaz. Rabbimiz her varlığın ihtiyacını, kimseye havale etmeden bizzat giderir. Her canlının derdini, araya bir aracı sokmaksızın bizzat dinler. Kainatta daha büyük ve daha önemli gibi görünen şeylerin varlığı, bazı şeylerin istisnaya müsait olmayan kanunlarla yönetiliyor olması, onun kuluna yapacağı yardımlara mani değildir. Muhatap olunan her zaman Rabbimizin bizzat kendisidir. Ne bir temsilcisi, ne bir yardımcısı, ne de bir vechidir. Rab bimiz, bölünmeden parçalanmadan, bizzat kulunun muhata bıdır. O kul da, bizzat, bölünmeden parçalanmadan, kainatın bütünlüğü nispetinde, Rabbi açısından değer arz etmektedir. -� 78 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /v.!İDI Omür Oc1uık

Onun sorunları küçük ve önemsiz, istekleriyse lüzumsuz gö rülmeyecektir. Bazı insanların maddi olarak hiçbir varlıkları yoktur ama onların da bir bütün olarak Rabbi vardır ve bu onlar için her şeyden üstün bir zenginliktir. Cevşen Duasının 96. babındaki şu ifadeler, bu konuyu özet ler mahiyettedir: Ey hiçbir ses diğerine engel olmadan bütün ses leri bir anda işiten / Ey hiçbir iş başka bir işe engel olmadan kain attaki bütün işleri birden yapan / Ey bir söz diğerine engel olmadan kainattaki bütün varlıklarla aynı anda ayrı ayrı ko nuşan / Ey hiçbir dua diğer duaya engel olmadan ve hiçbirini diğerine karıştırmadan bütün dualara birden cevap veren I Ey ısrarla isteyenlerin ısrarları kendisini asla usandırmayan . . .

Dervişin Teselli Koleksiyonu 1it Onuiı Ozı!irf:

Haznh k Tesel l is i

Ruhi ve psikoloj ik musibetlerin bir hikmeti de insanı sab ra ve mücadeleye alıştırmaktır. Beden ne kadar rutin hastalık geçirmişse, bağışıklık sistemi o kadar güçlenmiş olacağı gibi, ruhi ve kalbi hastalıklar da, kalp ve ruhun kuvvetlerini artırır ve daha büyük musibetlere karşı kişiye bağışıklık kazandırır. Kendisine musibet isabet etmemiş zayıf ruhlar hamdırlar ve en küçük darbeyle yıkılabilecek bir haldedirler. Boethieus, Felsefe’nin Tesellisi kitabında şunu söyler; "Çok mutluluğa

alışmış kimseler müşkülpesent olur ve en ufak bir zorlukla karşı laşmaya alışık olmadıklarından, herhangi bir şey beklentilerine uygun düşmediğinde sarsılırlar. " Sadece yetişkinler değil günahsız masum yavrular da türlü musibetlere maruz kalırlar. Bebeklere daha dünyaya geldiklerin de ’’Hoş geldin" der hastalıklar. Ateşlenirler, kabakulak, suçiçeği gibi hastalıklara yakalanırlar. Merhametlilerin en merhametlisi olan Rabbimiz elbette onları zarara uğratmak ve ailelerini keder lendirmek için değil, türlü hikmetlerle buna müsaade etmekte dir. O zayıf ve nazik bedenlerin gücünü artırmak, ileride yaşa yacağı fırtınalı hadiselere onları yavaş yavaş alıştırmak ve onların manevi terbiyesini erkenden başlatmak hikmetleriyle manevi bir aşı görevi üstlenerek bu musibetler başa gelir. Yavrularımı za seneye de giyer düşüncesiyle bir iki numara büyük ayakkabı

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mr<’iı Oım!r Ozırirh

almamız misali, kader de onları, ileride yaşayacakları sorunlar için de yetsin diye sabır ve tahammüle erkenden alıştırır. Sağlıklı bir bedene ulaşılmasında hastalıkların payı olduğu gibi kişiliğin kazanılmasında, güçlü ve duyarlı bir bireyin yetişmesinde de ço cukluk döneminde geçirilen musibetlerin rolü büyüktür. Her musibet bir sonraki için insanı daha dayanıklı kıla caktır. Dionysius ’./l cı, acının ilacıdır" derken belki de bunu kastediyordu. Tanpınar olayların birbirlerine karşı birtakım görevleri olduğunu düşünür ve şöyle der; "Hadiseler kendili

ğinden unutulmaz. Onları unutturan, tesirlerini hafifleten, var sa kabahatli/erini affettiren daima öbür hadiselerdir. " Tek başı na dinlemeye tahammül edemeyeceğimiz iki notanın birlikte kullanımından şahane bir müzik, dilimize dahi dokundurma yacağımız iki lezzetsiz gıda, birleştiğinde harikulade bir yemek ortaya çıkabildiği gibi , kederler başka dertlerle harmanlandı ğında sekine haline dönüşebilirler. Musibetler insanı gelecekte bekleyen zorluklara hazırlamak la kalmaz, ileride yapacağı mühim görevler için de özel bir eği tim verirler. Doğduğu günlerde nehre bırakılmakla musibet ler dünyasına merhaba diyen Musa Peygamber için yüzyıllar sonra Rabbimiz Kur’an’da şöyle buyuracaktır: “Seni, ey Musd, türlü türlü imtihanlarla sınayıp yetiştirdik” (Taha, 40) . Neden başıma bu musibetler geliyor diyen birine verilecek cevap şu dur; çünkü Allah senin daha kuvvetli olmanı murat ediyor. Yetişkinlerde günahlara kefaret olan bu musibet ve hastalık lar, çocukların dünyadaki manevi terakkisine ve ahirette daha yüksek makamlara ulaşmasına sebebiyet verecektir. Diğer ta raftan onların yaşadığı musibet ve hastalıklardan gelecek se vap ve kefaret, o durumlardan en çok etkilenen insanlar olan ebeveynin amel defterine de kazanılmış sevaplar ve affedilmiş günahlar olarak kaydedilecektir. Çünkü evlatlarının başından geçenlere en çok onlar sabretmişlerdir. . � s ı �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu i’vfrw 0111 ü r O;:rit rk

Buğdayın ekmeğe dönüşüp insanlara faydalı oluncaya kadar geçirdiği aşamaların her biri ne kadar zordur. Toprağa gömülür, toprakla mücadele ede ede filizlenir, sonra biçilir, sonra har manda dövülür, sonra samandan ayrılır, sonra değirmende yine dövülür, sonra teknelerde yoğrulur, sonra fırınlarda ateşe atılır, sonra dişlerde paramparça edilir, ardından mide asitleri tarafın dan daha da parçalanır. İşte buğday bütün bu çilelerin sonra sında insan gibi mükerrem bir varlığın var oluşunun devamına vesile olacak faydalı bir hale gelir. Bu süreçler buğdaya verilmiş bir ceza değil, onun gerçek değerini ortaya çıkarmak ve özel bir göreve hazırlamak için ona yapılmış iyilik ve ihsanlardır. Hz. Mevlana’ nın bu konuda manidar sözlerinden biri şudur:

“Bahçıvan ağaçları budamasa dallar gelişir mi? Terzi kumaşı par ça parça etmese elbise çıkar mı?” (Mesnevi, Cilt 1 ) .

" O k an cak geri çekilerek atı lır. Hayat

sizi zorluklarla geri çekiyorsa,

sizi daha büyük bir ş eye

fırlatacağı içindir. "

-P a ulo C o e lho

� 82 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli Mrı,iı Ömür Oztıirk

Acz Tesel l i s i

Hastanelerde yaşam ünitesi adı altında türlü kablolarla ha yata tutunmuş insanlara rastlarız. Bir yandan serum, bir taraf tan kan , bir taraftan başka ilaçlar verilen yoğun bakım hastala rı acınacak haldedirler. Ancak göründüğünün aksine, sağlıklı insanlarla hastalar arasında hayatta kalma imkanı bakımından fark, o kadar azdır ki. İ nsan şu anda trilyonlarca faktörün bir likte var olmasıyla hayatta kalabilir. Sürtünme katsayısı yok olsa, yok olur insan; Güneş olmazsa ölür. Su olmazsa yaşam devam etmez. Hava olmazsa birkaç dakika sonra kainattan si linip gider. Kainatın bütün dengeleri şu an olduğu gibi olmaz sa, insanın hayatını sürdürmesi imkansızdır. İnsan o kadar aciz yaratılmıştır ki, bütün kainat ona her an yeniden hayati derecede lazım olmaktadır. O, kainat içerisinde her şe ye, her an ihtiyacı olan, ancak hiçbir şeyi elde etmeye gücü çatmayan bir zavallıdır. Koca kainat bu zayıf varlığa bo yun bükmüş ve ona teslim olmuş haldedir. İnsandaki acizlik ve kainatın ona teslim ve hizmetkar oluşu arasında mühim bir bağ vardır. Ateş, su, hava, toprak ve bütün kainat insandan ürktüğü ve korktuğu için değil, acizliğinden dolayı insanın kullanımına sunulmuştur. İhtiyaçlarının çokluğundan, aczinin büyüklü ğünden ve kudretinin olmayışından dolayı kainat insana hiz metkar kılınmıştır. Bu yüzden bütün evren dönüp dolaşıp ona ;� 83 �.

Dervişi n Teselli Koleksiyonu /i;f,yf; Onıü; Öc;ıü; k

hizmet eder. Onun tek sermayesi, kainatta eserleri görünen ila hi kudretin zıddı olan acizliğidir. Bu acizlik ve zayıflık sebebiyle kainattaki kudret onun üzerine celp edilmektedir. Zaaf ve acz, ilahi şefkat ve himayenin insana yönelmesini sağlamaktadır. Sartre “İnsan eksik bir varlıktır” der. Ona göre insan önce var olup sonra bazı şeylerden eksik kalan bir varlık değil ; ken disi ‘eksiklik’ olarak sahneye çıkan bir varlıktır. Sartre bu ek sikliği olumsuzlamaz, aksine onu insanın kendisini aşıp yeni olanaklarla tanışmasının bir tetikleyicisi olarak görür. İnsan her zaman eksik bir varlıktır ve hep kendini tamamlamaya uğ raşır. Bu tamamlanmaya çalışma bireyi insan yapar. Bazıları hayat bir mücadele, kimileri de hayat bir dayanışma dır, der. Hayat bir mücadeledir diyenlere sormak lazımdır: Sen hangi mücadeleyi verdin de anne babanın sana şefkatli olmaları nı sağladın? Hangi mücadeleyi vererek güneşi oraya koyabildin? Hangi güç ve kuvveti kullanarak, atmosferi dünyanın etrafına gerebildin? İki gözünü, iki kulağını bulunması gereken yerlere hangi mücadele sonrasında yerleştirdin? Beynindeki elli milyar hücrenin ve onun network ağının hangi mücadele sonrasında var olmalarını sağladın? Hayat, mücadele değil, barış ve şefkat tir. Şehirleri yıkıp geçen fırtınaların, bir çiçeği kopardığı vaki midir? Mevl ana Hazretlerinin dediği gibi; "Kasırga, ağaçları ye

rinden söker. Ama başı yerdeki otlara şeffadır. Gönül sen de Allaha karşı ot gibi mütevazı ol da rahmete eresin " (Mesnevi, Cilt 1 ) . Yağmur aczinden dolayı insana ulaşır. Güneş, aczinden dolayı onu ısıtır. Yer, onu aczinden dolayı çeker. Toprak, ona aczinden dolayı meyveler verir. Acz, tabiattaki diğer varlık ların da tek sermayesidir. Elma kurtları çok zayıf olmaları na karşın rızkın içinde, elmanın orta yerinde yaratılmışlardır. Öyle acizdirler ki, ihtiyaçlarını giderebilmeleri imkansızdır ve elmanın içinde yaratılmaları onlar için tek kurtuluş yoludur. Oysa tilkiler zeki , aslanlarsa güçlüdür: ancak hep rızık derdiyle

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli /vlew O m ii r (} ıiir!r

yaşa rlar. Bitkiler yerlerinden ayrılamadıkları için rızık onların ayaklarına gelirken, hareket kabiliyetine sahip hayvanlar rızık b akımından zorlu bir hayat geçirmektedi rler. Diğer zamanlarda süt akıtmayan memelerden, bebek dün yaya geldikten itibaren süt akmaya başlar. Yeni misafiriyle he nüz tanışmış olan an ne, rızık hazırlama telaşıyla karşı karşıya kalmaz. Rabbimiz günde onlarca kez acıkacak olan yavrucuk için zahmete girilmesine müsaade etmez ve hazırlanmış en öz bir gıdayı onun minik ağzına boşaltıverir. Bebeklere bu bere keti sağlayan zayıflıklarının hudutsuzluğudur. "En zayıfgô’rü

nen yô’nünüz aslında en güçlü tarafinızdır. Kemikleri sağlamlaş tıran da nefesiniz değil midir? " der Halil Cibran . Mevlana Hazretleri “Yavrunun boğazı nazik yaratıldığı için Allah sütü ona kolay akıttı. Sen de nazik, nazenin ve aczinin fa rkında ol ki, nimetler aksın sana” buyurur (Mesnevi, Cilt 3) . Hz. Mevlana yine bir başka yerde zıtların birbirini nasıl çekti ğini ifade ederek şunları söyler; "Varlık elde etmek için yokluk

gerek. Mimar ev yapmak için boş arsa arar. Marangoz, ahşap işi yapmak için ham tahta arar. Saka, su satmak için susuz ev arar. Yokluğa dikkat et, onda çok hikmetler var " (Mesnevi, Cilt 6) . Beyaz çizginin en iyi siyah zeminde görünmesinde olduğu gibi, ilahi kudret de en fazla, belirgin özelliği ‘acz ve zayıflık’ olan zeminde tecelli edecektir. Bilim adamlarına göre bir hücre sekiz milyar kez büyüye rek bebek haline gelmektedir. Bunu o hücrenin gücünden mi zayıflığından mı bilmeliyiz? İ nsanın en zayıf ve güçsüz olduğu zaman anne karnındaki dönemidir. İşte bu dönemde en kali teli rızka en kolay bir şekilde erişir. Anne karnındaki bebek, göbeğindeki bir hortum aracılığıyla, ağzını bile oynatmaya ge reksinim duymadan beslenir. Dünyaya geldiğinde biraz olsun güçlenmiş olduğundan memeden süt emmek için en azından ağzını oynatmak zorunda kalır, Ama yine de ciddi bir zorluk -� 8 5 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Me«iı Omtiı Ozfliık

sayılmaz bu. Asıl zorluk insan güçlenmeye, bedeni şekillen meye başladığında ortaya çıkar. Vücudu kuvvet elde etmeye başlayınca kendi eliyle beslenmek zorunda kalan insan, daha güçlendiği dönemlerde rızkını kendi kazanmak zorunda bı rakılacaktır. İnsanın acizlik ve zayıflığı azaldıkça Cenab-ı Hakk’ ın rahmet ve kudretinden istifadesi de doğal bir şekilde azalacaktır. Ancak dua, insanın acizliğiyle yeniden buluştuğu bir fiildir ve ona bütün kapıları açan sırlı bir güç kaynağıdır. İnsan kendisini güçlü vehmettiğinde, yani zaaf ve aczini unuttuğunda, Rahman ve Rahim isimlerinden ve dolayısıyla Bismillahirrahmanirrahim’ in bereketinden mahrum kalacak tır. Aksine zayıf ve yetersiz olduğunu anladığında, bu hislerin zıttı olan güç, yeterlilik, kudret ve rahmeti üzerine çekmiş ola caktır. İnsanı rahmete en hızlı rapteden sır Besmele’de saklıdır. Bismillahirrahmanirrahim insanın zayıflık ve yetersizliğinin ilanıdır; ben zayıfım, yetmiyorum, Yarabbi sense kudretlisin, güçlüsün ve her şeye gücün yeter; Rahman ve Rahim isimle rinle senden beni güçlendirmeni bekliyorum, demektir. Hakikatte güçlü insan yoktur. İ nsan ya az zayıftır veya çok zayıftır; daha doğrusu zayıflığını az veya çok idrak edenler var dır. Acz ve yetersizliği hissetmenin önündeki en büyük engel, insanı yalancı bir kudrete ve vehmi bir güce sahip olduğuna inandıran, enaniyettir. Sonsuz Kudret Sahibi’nin eksiksiz des teğinden insanı uzaklaştıran bir hastalıktır enaniyet . . . Enani yet, ilahi yardımların insana ulaşmasına, inayetin onu kuşat masına engel olur ve ilahi şefkatle arasında perde olur. İnsan enaniyeti terk edip, zayıflık ve acizliğinin farkına vararak öyle neticeler elde eder ki, kendi gücüyle o sonuçların milyonda birine dahi ulaşamaz. Sezai Karakoç’un “Kalp, yumuşadıkça sağlamlaşır” dediği gibi güç, zayıflıkta saklıdır. Dünyayı değiştiren insanların acizliklerinin farkındaki in sanlar olması tesadüfle açıklanamaz elbette . Hz. Muhammed

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i;[ffit Onıii; Ozıüd:

(s av) gücüne değil zayıflığına vurgu yapmıştır ve dünyayı de ğiştirmiştir. O (sav) “Din gariptir, gariplerle gelmiştir ve garip lerle devam edecektir. Gariplere müjdeler olsun!” buyurmaktadır. Bu radaki gariplerden kasıt, zayıf, fakir ve güçsüz insanlardır. Dilim izdeki ‘gariban’ kelimesi bu manayı gayet güzel karşı lar. İslam’ ın ilk müntesiplerinden kimsenin statüsü, makamı, gücü ve serveti yoktu. Ama onlar dünyanın her tarafına ya yılmayı başardılar. Hz. İsa (as) kuvvede değil aczle iş görmüş ve dünyaya ilahi boyayı çalabilmiştir. Hz. Nuh (as) gücünden değil zayıflığından medet ummuştur ve harcadığı bin yıla ya kın emek ancak bir elin parmakları kadar insanın hidayetine vesile olabilmişken, aczine vurgu yaparak söylediği ’’Rabbim ben yenildim " sözleri dünyanın yıkılışına ve yeniden yapılışına sebebiyet vermiştir. Karun’un çok kuvvetli görünmesi ve çok zengin olması onun yere batırılmasına engel olamamıştır. Firavun büyük imkanlara sahip bir insandır ama onun da akıbeti malumdur. Nemrutsa bir sineğin burnundan içeri girmesiyle, başını du varlara çarpa çarpa ölmüştür. Alemlerin Rabbi’nin onu ordu larla değil sinekle öldürmesi onun hakikatteki güçsüzlüğüne vurgu yapmak değil midir? İ nsanın neye hakiki ihtiyacı var ve neyi elde etmeye gücü yetmiyorsa, aczi ve zayıflığı, dua sı ve gözyaşları neticesinde kainatın bütünü, Allah’ın emriyle çözümü ona ulaştırmak için seferber olacaktır. İnsanın vehmi gücüyle açamadığı kapılar, aczine hürmeten açılacak; tüm ça balarına rağmen altından kalkamadığı sorunlar; zayıflığı, hüz nü, duası ve yakarışları sebebiyle çözüme kavuşacaktır.

� 87 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcı.·it Omiir Oztiırk

Rüya Tesel l isi

Yorgunluk veren bir günün sonunda uyumak nasıl bir ni metse, hastalık veya musibet günlerindeki uyku daha büyük bir nimettir. Hayal ve rüya ise musibetzede için bulunmaz bir imkan ve eşsiz bir sığınaktır. İnsan hapiste de olsa hayalen dünyanın her tarafını dolaşabilir. Kabe’ye gidemese bile, haya len gidip başını Hacer-ül Esved’in altına koyabilir. Hatta bazı insanların hayalleri o kadar güçlüdür ki, gerçekten Kabe’ye giden insanlardan daha derin şeyler hissedebilirler hayalleriy le. Çünkü gerçek algılar da, hayal kavramında olduğu gibi, hislerle çalışır. Eğer Kabe’nin hayali, orada bulunmaktan daha fazla etkilemişse bizi, hayal kurarken daha fazla Kabe’deyiz de mektir. İngiliz romancı Virginia Woolf, “Bir hayali öldürmek, bir gerçeği öldürmekten daha zordur” der. Bir şeyi somut olarak algılamadığımız müddetçe ondan et kilenmeyeceğimiz ve istifade edemeyeceğimiz düşüncesi yan lıştır. Etkide aslolan gerçekten görülüp görülmediğinden ziya de algımıza ne kadar tesir ettiğidir. Ö zlediğimiz birini rüyada gördüğümüzde, gerçekten görmüşçesine çok etkileniriz. Ha yalimizde bir çikolatanın tadını daha çok alıyorsak, hakiki çi kolatayı aslında hayalen yiyoruzdur. Bu konuda kuantum fizi ğindeki ayna nöronlar araştırmaları ilginç sonuçlar sunmakta dır. Hatta bir sportif hareketin fiziksel uygulaması olmaksızın

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli iYlı’CİI O/’JıÜ; (

hayal vasıtasıyla yoğun bir biçimde zihinde canlandırılmasıyla sp orcuların performansının arttığı bilinmektedir. Bu, ‘zihinsel antrenman’ (mental training) başlığı altında, spor biliminde ön em arz eden bir uygulamadır. Filozof John Locke, ayakkabı tamircisinin anılarıyla uyanan bir prensi ve prensin anılarıy la uyanan bir ayakkabı tamircisini hayal eder. Uyandığında prens ayakkabı tamircisi gibi kendini hissetmekte haklıdır. Lock’ a göre önemli olan bedensel süreklilik değil, psikoloj ik sürekliliktir: "Eğer prensin anılarına sahipsen prenssindir. Ayak

kabı tamircisinin anılarına sahipsen, prens bedeninde olsan bile ayakkabı tamircisisindir. " Dünyada eşitlik mi arıyorsun? Rüya alemine giren herkes eşittir. Fakir bir insan rüyasında da fakir yaşamak zorunda değildir. "Soğuk mermerde uyuyanların gördüğü rüyalar da kuş

tüyü yastıklarda uyuyanlarınki kadar güzelken nasıl kaybedebi lirim adalete olan inancımı?" diye sorar Halil Cibran. Rüyayı reel zamanla ölçebilsek, bir gecelik rüya 300-400 yıl tutabilir. Zira bilim adamları en uzun rüyanın en fazla bir dakika sü rebileceği düşüncesindeler. Oysa biz o bir dakika içerisinde, çocuk oluyor, büyüyor ve yaşlanabiliyoruz. Rüyada bir daki kaya bir ömür sığdırabiliyoruz. Bir de rüyanın içerisinde rüya görme olayı da var ki, uykunun bir dakikasında yıllar süren bir deneyim yaşadığımız gibi, rüyanın içindeki rüyanın bir daki kasıyla da, binlerce yıl süren bir zaman dilimine ulaşmış olu yoruz. Özede, rüyada farklı bir zaman işlemektedir. Bir insan günde on altı saat fakir, sıkıntılı veya musibet altında reel bir hayat yaşıyor ve bu on altı saatin ardından (rüya aleminde) üç yüz yıl rahat, konforlu ve lezzetli bir hayat yaşıyorsa, bu kişiye üzülmeli mi? Birkaç yüz yılda, yarım gün acı; varsın o kadar da diyemez miyiz? Rüya ve hayali lüzumsuz işlerden görür ve onları hakkıyla değerlendiremeyiz. Rüyadaki hayatımızı gerçek hayattan say� 8 9 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mrdt Omiır O:aıirh

mayız. Oysa rüyada bu metni okuyor olsaydık, reel zamanımız orası olacaktı . Uyandığımızda başlayacak olan gerçek hayat ise rüya durumuna geçecekti. Yani bir gecede rüyanın gerçekli ğinde yıllar süren bir hayat yaşıyor ve ardından oraya göre on iki, on altı saatlik bir rüyaya dalıyoruz ki, o rüya işte bu ya şadığımız hayattır. Buradayken uykuya rüya diye bakıyoruz; uykudayken de buraya. İmam Gazali Hazretleri şunları söyler: ( . . . ) "Görmüyor mu

sun, uykudayken birçok şeyin varlığını kabul ediyor, nice halleri hayalen yaşıyor, bunların sabit birer değer olduğıma inanıyor ve o hallerin varlığından şüphe etmiyorsun; sonra uyanınca bütün bu hayal ve inançlarının aslıfaslı olmadığını anlıyorsun. Bu durumda uyanıklığın o hale göre uyku! Hz. Peygamber ‘insan lar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar’ buyurmuştur. Olabilir ki dünya hayatı da ahiret hayatına göre bir uykudur" (El Munkız Mineddalal) . Hayaller insana çok geniş imkanlar sunar, kişiyi sıkıntılar dan kurtarır ve ona mutlu zamanlar hediye ederler. Hayal kuv vesi en bunalımlı anlarda bile güzel sahneler seyrettirir insana. Onu farklı alemlere çekip, oralarda seyahat ettirir. Filmlerin gerçek olduğuna aklen inanmasak da hayal kuvvemizle onları gerçek gibi hisseder ve kendimizi filmin gerçekliğinde bulu ruz. Hayal kuvvemizle dilediğimiz zaman kendimizi bir kralın yerine koyabiliriz, bunun bir masrafı yoktur. Cennete gidebi liriz hayalimizle, bunun da bir zorluğu yoktur. Mutsuz oldu ğumuz halde mutlu duruma geçebiliriz. Hatta hayal gücümüz kuvvetliyse, hayalimiz gerçeğe baskın gelir ve onun sayesinde kendimizi saadetli yeni bir hayatın içerisinde bulabiliriz. İşte uyku, rüya ve hayaller musibetler içerisinde geçen bir hayatta en etkili tesellicilerdir. Kendileri için duyduğumuz üzüntüyü hak eden insanlar, birçok kederle karşı karşıya olanlar değil, hayal gücünden mahrum olanlardır.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /’vlnıı Ömür (bürk

’’ Bir km·e rüy a md a kelebek olduğumu gördüm . Şim di artı k rüyasında kele b ek o lduğun u gören

Chuan gtze miyim , yoksa rüyasında Chuangtze olduğunu görmekte

olan bir k e l e b e k ıniyim hilcmiyorurn . " -Sofie ’nin Dünyası

:� 9 1 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mecit Omıiı O,:,rw k

İ nayet Tesel l isi

İnayetin bir anlamı, bir kapı kapandığında Rabbimizin başka kapılar açması, bir diğer anlamı musibet görüntüsünde yola çıkan olayların sonradan nimet suretine çevrilmesi; bir başka anlamı da ağır nitelikteki musibetin fevkalade hafıfletil mesidir. Öyle ki bazen musibet binlerce zarar verecek şekilde başlar ama birkaç zarar vermekle kalır. İşte bu da bir inayet tir. İnayetin en özel anlamı da, kişinin musibetlere kaynaklık edecek yanlış ve günahlardan ilahi bir engel tarafından uzak tutulmasıdır ki, bu onu musibetten değil, musibetin davetçi lerinden korumak demektir. Hastalık ve musibetlerle karşılaşmak da, günahlara girmeyi engellediğinden, özel bir inayet kapsamına dahildir. Çünkü insanı günahlardan uzak tutan bir yönü vardır musibetlerin. Hz. Yusuf, saraylı bir kadının kendisini arzulaması ve ahlak dışı teklifi karşısında “Rabbim! Zindan bana, çağrıldığım bu çirkin şeyden çok daha iyidir” (Yusuf, 33) diyerek; günah ve musibet iki seçenek halinde karşımıza çıktığında, musibetin daha yeğ tutulacak bir seçim olması gerektiğini ifade ermiştir. Her insanın içerisinde bulunan nefsani hevesler kişiyi dünya da günaha ve ahirette azaba sürüklemektedir. Ancak birtakım bela ve hastalıklar kişiyi nefsani ve dünyevi arzularından gayr-ı ihtiyari uzak tutmaktadır. Bu da Rabbimizin bir ihsanı ve ina·� 92 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mtcit O;mir Oztürf<

yetidir. Rabbimiz bu ihsanla insanı günahtan ve dolayısıyla gü nahın dünyevi zararlarından ve ahirette cehennem azabından korumaktadır. Asıl dert, musibete sebebiyet verecek günah ve hat aların kolaylıkla işlendiği ortam ve koşullara sürüklenmek; gerçek nimetse, Rabbimizin bize musibet görünümü altında olsa dahi, günahlardan korunacağımız, hatalarımızı düzeltece ğimiz, istikamete gireceğimiz hadiseler bahşetmesidir.

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;"v!<’ciı Om u ; Oz.ıü; k

H ızı r Tesel l isi

Efendimiz (sav) Ebu Bekir Hazretleriyle müşriklerden ka çarken, birlikte Sevr mağarasına sığınmışlardı. Kur’an bu sahneyi şöyle anlatır: "Eğer Siz Peygambere yardımcı olmazsa

nız, Allah vaktiyle ona yardım ettiği gibi yine yardım eder. Hani münkirler onu Mekke’den çıkardıklarında, iki kişiden biri olarak mağaradayken arkadaşına: ‘Hiç tasalanma, zira Allah bizimle beraberdir’ diyordu. Derken Allah onun üzerine sekinetini, hu zur ve güven duygusunu indirdi ve onu, görmediğiniz ordularla destekledi " (Tevbe, 40) . İşte bu iki mübarek kişinin içinde bu lunduğu teslimiyet, mağaranın önüne kadar gelen müşrikle ri bir örümcek ağı ve birkaç güvercinle yanıltıp göndermeyle sonuçlandı . Müşrikler mağaraya girmeye karar verdiklerinde içlerinden birisi "Burada bir ağ görüyorum ki, (Hazreti) Mu

hammed daha dünyaya gelmemişken bu ağ _yapılmış gibidir. İşte orada iki güvercin duruyor, içeride biri olsa orada durur lar mı? " diyerek ayrılmışlardır. Halbuki bu mağara olayın dan belli bir zaman önce inen Ankebut Suresi’nin 4 1 . Ayeti’ nde

’’Halbuki evlerin en zayıfı örümceğin evidir. Keşke bilselerdi.

"

denilerek, Mekke müş rikleri nin ileride basit bir örümcek ağı karşısında mağlup olacaklarına işaret edilmişti . Şuara Sure si’nde anlatıldığına göreyse, Firavun ve askerleri Hz. Musa ve beraberindekilerin peşine düşerler. Öyle yaklaşırlar ki, Musa .� 9 4 �:

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mtciı Oltnir Oztrirk

Peygamberin yanındakiler ‘1şte yakalandık" derler. Hz, Musa ise “Rabbim benimle beraberdir ve şüphesiz bana bir çıkış yolu gösterecektir.” buyurur (Şuara, 60, 6 1 , 62) . Bu çaresizlik hali ve teslimiyet denizin ikiye yarılması ve onları takip eden fira vun ve adamlarının suda boğulmasıyla neticelenir. B iz de çıkmaza girdiğimizde, Sevr mağarasında yaşanan o hadisenin bir numunesini tatmakta, Kızıldeniz’in karşısındaki çaresizliğin bir temsilini yaşamaktayızdır. Rabbimizin bizimle olan birlikteliğinin farkına varır, O’ ndan başka şeylerden me det ummaktan vazgeçersek, kapalı kapılar bizim için de ardına kadar açılır, geçilmez yollar bizim için de birer geçit durumu na gelir. Rabbimiz hep bizimle beraberdir ancak dara düşmek bu birlikteliği hissetmenin ön ündeki engelleri kaldıran sihirli bir iksirdir. Derler ya, karanlığın en yoğun olduğu zaman dilimi, aydın lığın da başladığı noktadır, diye. İşte ümitsizliğe sebep olacak ne kadar çok şey varsa, yani ne kadar çıkmaza girmişsek, ne kadar düzelmesi zor duruma düşmüşsek, bir o kadar büyük bir gücü arkamıza almış ve yine bir o kadar büyük fırsatlar la karşı karşıyayız demektir. Kur’an, çıkmaza giren kulların ümitsizliğe ramak kala mazhar oldukları yardımlara şöyle vurgu yapar: "Peygamberler öylesine zorlandılar ki, en sonunda . .

neredeyse tüm umutlarını yitirdiler; artık iyiden iyiye yalan/an dıklarını düşünmeye başladıklarında, yardımımız kendilerine ulaşıverdi " (Yusuf, 1 1 0) . “O ’dur ki, kulları ümitsiz kaldığı bir anda yağmuru indirir ve rahmetini her tarafa yayar” (Şura, 28) . Gecenin en koyu anında dahi yıldızlar vardır. Tamamen ışık tan mahrumiyet hiçbir zaman söz konusu değildir. Üstelik ka ranlığın en derin noktasından sonra artık bereket, ışık ve nur gelmeye başlayacak ve ardından güneş doğacaktır. Şair der ki;

“Abisten-i sefa u kederdir leydi hep / Gün doğmadan meşime-i şebden neler doğar. . .”

-� 9 5 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu }vfffiı Ömitr (burk

Menkıbeye göre bir padişah Hızır’ ı görmek ister. Tellallar çıkarır ve “Kim bana Hızır ’ı gösterirse onu hediyelere boğaca ğım” diye ilan eder. Hiçbir alimin veya evliyanın cesaret ede mediği bu işe fukara bir adam talip olur. Fukara, evden çıkar ken karısına der ki, "Hanım, ben padişaha Hızır ’ı bulacağımı

söyleyip ondan kırk gün müsaade isteyeceğim. Bu kırk gün içinde padişahtan eve ömür boyu yetecek kadar gıda ve para gelir. Kırk günün sonunda Hızır ’ı bulamayacağım için benim kelle gider, ama siz bundan sonra rahat yaşarsınız. " Hanımı, “Vazgeç bu tehlikeli işten” dese de adam ikna olmaz, padişahın huzuru na çıkar ve Hızır’ı bulacağını ancak kırk günlük müsaadeyle bunu yapabileceğini söyler. Padişahın kabulünü alır. Hızır’ı bulmak için çaba harcayacağı kırk gün içerisinde sarayın am barından tonlarca yiyecek içecek alıp evine istifler. Kırkıncı gün geldiğinde, halkı kabul günüdür ve huzura çıkıp suçunu itiraf eder ve der ki, "Hızır’ı falan bulacağım yoktu. Bende o

yetenek ne gezer Padişahım! Ailecek yaşadığımız fakir hayatı sona erdirmek yani dünyalık elde etmek için bunu yaptım " der ölüm korkusuyla titreyerek. . . Hızır’ ı görme heyecanıyla güne başlayan padişah b u sözler karşısında celallenir. Yanında bulunan üç veziriyle görüş alış verişinde b ulunmaya başlar. Onlara bu cüretkar adama veri lecek cezayı danışır. Birinci vezir, "Sultanım, bu adamı kesip

doğrayalım, etini parçalayıp çengellere asalım. İnsanlar gô’rsün de ibret alsınlar, Sultanı kandırmanın cezası neymiş görsünler" der. Bunun üzerine avluda halk arasında bir genç peyda olur ve “Külli şey’in yerciu ila aslihi” der. Padişah ikinci vezire danı şır. O da, adamın derisinin yüzülüp içine saman doldurmayı önerir. Genç yine “Külli şeyin yerciu ila aslihi” der. Üçüncü vezirin teklifiyse şudur; "Efendim, bu fokara adamı affedin, ço

luk çocuğunun rahatı için kendini feda edebilecek kadar yürekli bu kişiyi affetmek, siz padişahımızın izzetini artıracaktır. Onu

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli i1’hciı Omür (hzürl:

öldürmeninse kimseye birfaydası yoktur. " Genç yine söze karışır ve yine “Külli şeyin yerciu ifa aslihi” der. Bu defa padişah gence dön er ve “Sen de kimsin? İkide bir tekrarladığın lafin anlamı nedir?” diye sorar. Genç konuşmaya başlar; “Birinci veziri nin babası kasaptı. Onun için adamı kesip doğramaktan, etini çengellere asmaktan bahsetti. İkinci vezirin babası yorgancı idi. Yastık yorgan yapar, yatak yüzlerine, pamuk doldurmakla ô’m ür tüketirdi. Onun için adamın derisini yüzmeyi ô’nerdi. Üçüncü vezi rin babası vezirdi. O da soyuna çekti ve büyüklüğünü gös terdi. Benim tekrarladığım sözün anlamı da ‘Her bir şey aslına döner’ demektir. Vezir istersen (üçüncü veziri gô’stererek) işte ve zir! Hızır istersen (kendini işaret ederek) işte Hızır! Bu fukarayı mahcup etmemek için sana göründüm” der ve ortadan kaybolur. “Allah, bunalıp daralmış kişilerin duasını kabul eder. İsa’yı ba basız doğuran iffet abidesi Meryem, ‘Beni kötü bir kadın sanacak lar’ diye öyle bunaldı ki, Hakk’a yalvardı da, Allah, İsa’yı kundak ta konuşturdu” der Mevlana H azretleri (Mesnevi, Cilt 3) .

Dervişin · f rsel li Koleksiyonu ;1 fo ; ı Uım.:ı ();; 11!.l’k

Za h i r-Batın Tesel l isi

Gerçek imana sahip olan insan, belalarla çepeçevre b i r ha yat dahi yaşasa mutludur. Yeter ki, Rabbinin onunla birlikte olduğunu, her şeyin Rabbimizin emrinde, gözetiminde ve ta sarrufunda olduğunu bilebilsin. Yeter ki, yaşadığı zorlukların, kederlerin ve gelecekte onu bekleyen musibetlerin Rabbinin kudret elinde olduğunu idrak edebilsin. Olayların Rabbimizin kon trolünde ve hizmetinde olduğuna inanmayanlar içi n , her şey rastgele gerçekleşmekte, i nsan tesadüflerin oyuncağı ol arak hayat fırtı nası içerisinde savrulup gitmektedir. Kehf Suresi ’ nde ilerlerken, Hz. Hızır’ ın alışılmadık bir stra tej iyle, yani delerek gemiyi kurtarmasına şaşırırız. Zira alışkın değilizd i r hayatımızdaki planları yaralayarak hatta alt üst ede rek bizi kurtaran bir sisteme. Bir yere takılıp düştüğümüzde, buna bir musibet deriz de, o rada takılıp düşmekle biraz ilerde büyük bir tehlikeden kurtulmuş olma ihtimalini akla getir meyiz. Çekilen dünyevi bir sıkıntının esasında birer nimet olduğunu çoğu zaman yıllar sonra anlarız. Hızır (as) gemiyi delmiş, bir çocuğu öldürmüş ve yıkılmak üzere olan bir duvarı düzeltm iştir. Hz. Musa ise tabii olarak bu hamleler karşısında itirazlarda bulunmuştur. Birisi Batın aleminin, bir diğeri Za hir aleminin temsilcileri durumundaki bu iki zatın hükümle ri birbirini tutmamaktadır. Hükümler birbirine zıt olmasına � 9 8 �-

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vfecit Onuu (Jzrii;k

rağmen, Hz. Hızır yaptıklarında, Hz. Musa ise itirazlarında haklıdır. Hz. Hızır, Hz. Musa’ya, ’.:4. rka planını (batınını) bil mediğin bir şeye elbette sabredemezsin " diyerek onun da itiraz ların a hak vermiştir. (Kehf, 67) Evet, başa gelen musibetler is ab etsiz değildir, sebepsiz hiç değildir. Bu isabetin sebepleri i drak edildiğinde, yaşanan zorluklara kolaylıkla katlanılabilir. Muhyiddin İbn Arabi, Lühh’ül Lühh isimli eserinde bir hadi s-i şeriften yola çıkarak şunları ifade etmektedir: "Cennet

ehli cennete vardıkları zaman Cendb-ı Hakk azamet ve kibriyd perdelerini kaldırarak tecelli edecek ve insanlara ‘Ben sizin Rab biniz değil miyim?’ diye soracak. Cennet ehli, bu aşkın ve farklı tecelliyi tanıyamayarak ‘Hayır sen bizim Rabb’imiz değilsin’ di yecekler ve çok azı secde edecek. Cendb-ı Hakk onlara ikinci defa tecelli ettiğinde, yine aynı soruyu soracak ve insanlar tekrar ‘hayır’ diye cevap verecekler. Üçüncü defa Cenab-ı Hakk, cennet ehlinin her birinin idraklerindeki Rableri şekliyle onlara tecelli edecek ve hepsi ‘Evet sen bizim Rabbimizsin’ deyip secdeye kapanacaklar. " Evet, insanın zihninin kalıpları vardır ve yaşam tecrübeleri bu kalıpları daha da belirginleştirmekte ve algılar yeni tecellile re kapalı hale gelmektedir. Kriterlerimiz haricinde bir tecelliyle karşılaştığımızda bunu algılayamaz ve en kolay olan yadırgama ve olumsuzlama yolunu seçeriz. İranlı düşünür Ali Şeriati’nin üzerinde durduğu ‘insanın dört zindanı’ yani onu baskısı altı na alan, özgürlüğünü kısıtlayan ve düşünce biçimini belirleyen dört zorlayıcı güç vardır. Bunlar doğanın zorlayıcı gücü olan naturalizm, tarihin zorlayıcı gücü olan historizm, toplumun zorlayıcı gücü olan sosyalizm (sosyalizm değil) ve insanın ken disidir. Yani doğa, tarih, toplum ve benlik insanın etkinlik ve özgürlüğünü, pasiflik ve tutsaklığa çevirmektedir. İnsan bu dört zindandan kurtularak özgür düşünceye erebilecektir an cak bu mümkün gözükmemektedir. Ona göre insan; tarihin, coğrafyanın ve toplumun zindanından bilimle; ve en zor olan -� 99 �-

Dervişi n Teselli Koleksiyonu Me,·;t Oımiı Oztıirk

benlik zindanından inanç ve aşkla kurtulabilecektir. Jodorows ky’ nin “Kafeste doğan kuşlar, uçabilmenin bir hastalık olduğunu düşünürler” dediği gibi, bizler de bu dört zindanın içerisinde bulunduğumuz müddetçe, olaylara yüklediğimiz anlamlar, ba ğımsız ve objektif olmaktan hep uzak kalacaklardır. Musibetlerin hayatımızdaki yerini ve değerini göremiyor olmamızda, bu dört zindanın önemli etkileri vardır. Çünkü insan ‘musibet kavramını’ tefekkür ederken, onun tarih içeri sinde sırtlanarak getirdiği anlamlardan kurtulamaz; toplumun musibete yüklediği kültürel bakış açısından ‘musibetin kendi varlığını’ ayıklayamaz, doğa içerisinde ‘musibetin’ kazandığı etiketlerden onu bağımsızlaştıramaz ve benliğine dönük ta raflarında cereyan eden subj ektif vasıflardan ‘musibet olarak musibet’ kavramını kurtaramaz. Dolayısıyla insanın kendi ke derlerine yüklediği anlam bağımlı bir anlamdır. Bağımlı hiçbir anlam, gerçek değildir. Kant, herkesin dünyayı bir filtreden geçirerek algıladığına inanıyordu. Filtreden kastı insan zihniydi . Pembe çerçeveli göz lük takan birinin baktığı her şey pembeleşecektir. İnsan o göz lükleri takıyor olduğunu unutsa da, bu durum devam eder. İn san zihni de şeyleri ve olayları nasıl yorumlayacağımızı belirler. Algıladığımız her şey kaçınılmaz bir biçimde zaman ve mekan içerisinde gerçekleşir ve her şeyin birtakım görünen nedenleri vardır. İşte ‘zaman, mekan ve nedenlerden’ kurtulamamak mec buri bir gözlük veya bir fıltredir. Kant’ a göre gerçeği şimdiki gibi algılamamızın sebebi, gerçekliğin nihai halinin böyle ol ması değildir. Bu, zihinlerimizin bir dayatmasıdır. Dünyanın gerçekte olduğu biçimine doğrudan bir erişimimiz yoktur. Gözlükleri çıkartıp şeyleri gerçekte oldukları gibi göremeyiz. Bu filtreye bağlıyız ve onsuz herhangi bir şeyi idrak edemeyiz. Tek yapabileceğimiz, bu filtrenin farkına varmak ve baktığımız şeyleri nasıl etkilediğini ve renklendirdiğini anlamaya çalışmak: �_ ..

1 00 ,�

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mffi ı (hniı OzıiiıA:

Kant, şeylerin nasıl olduklarına yönelik eksiksiz bir resme hiçb ir zaman sahip olamayacağımızı düşünmüştür. Yaşadığımız kederleri algılayışımız da ’mekan, zaman, zihin ve neden’lerden bağım sız olamadığı için, onları oldukları gibi görme imkanımız (vahyin bakışından mahrum olanlar hariç) yoktur. Ahmet Haşim, İkdam’daki yazılarının birinde, yaşadığı kırk de recelik ateş tecrübesini anlatırken, bunu dünya seyahatine eş tutar ve şunları söyler; "Kırk derecelik bir hararet sayesinde nr.

görülmemiş bir alemde, efsanevi bir seyahat yapmış gibi, dsdbım si mdi şayan-ı hayret birtakım hatıraların intibaatıyla (etkile riyle) doludur. Kırk derece-i hararet! Bu Çin, Japon, Amerika ve Afrika’dan ziyade bir insan için görülmesi elzem (lüzumlu), meraklı bir cihandır. " (İkdam) Biraz soyutlama yaparsak, şa yet tarihte hiçbir insan bugüne dek bir keder yaşamamış ve hiçbir hüzün tadılmamış dolayısıyla ona yüklenmiş pozitif ve negatif herhangi bir değer bulunmuyor olsaydı, hüznü ilk ya şayanla uzaya ilk çıkan, aya ilk adım atan insanın mutlulukları birbirine kim bilir ne kadar benzeyecekti. Konuya tersinden bakacak olursak, binlerce yıldır yemek yemeden önce hüngür hüngür ağlamak gibi bir gelenek yaygın bir şekilde var olsay dı, soframıza yemeğin konmasıyla, gözümüzde damlaların birikmeye başlaması eşzamanlı olmayacak mıydı? Açken her insanı sevindiren ve mutlu eden yemek, bir hüzün kaynağı olmayacak mıydı? Binlerce yıldır düğün törenlerinde saatlerce ağlayıp sızlamak gibi bir gelenek olsaydı, bizler de kaçınılmaz olarak, alkışlara boğduğumuz mesut çifti, hıçkırıklarla tebrik etmeyecek miydik? Dünyaya gelen ilk insanın geceyle karşılaşmasını hiç düşün dünüz mü? Bugün hepimizin heyecanla beklediği ve geldiğin de mutlu olduğumuz gece, ilk insanın dünyasında nasıl bir duyguya sebep olacaktır? Defalarca tekrarlandığı için gecenin ardında güneşli bir günün beklediğinden emin olduğumuz -� 101 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mem ();nur (tıurl?

için gecenin tadını çıkarmıyor muyuz? Geceden sonra gün düzün geldiğini henüz deneyimlememiş olan ilk insan için, bu karanlık bitimsiz bir karanlık değil midir? Onun için ay dınlık sonsuza dek yitirilmiş değil midir? Bugün gözlerimizi kaybettiğimizde ve bir daha göremeyecek olduğumuz bilgisini öğrendiğimizde nasıl bir acı çekeceksek, ilk insan da gece kar şısında aynı acıyı çekmeyecek midir? Peki, bu ilk insan, dün yaya gündüz değil de gece gelmiş olsun, sabah güneşin doğ ması onu korkutmayacak mıdır? Ö nceden hiç tanımadığı, her şeyi belirginleştirmeye başlayan bu acayip şey, sonrasında en korkutucu şeyleri de ortaya çıkaracak olmasın? Ortalığı yavaş yavaş ısıtan bu faktör, bir süre sonra cayır cayır yakmaya baş lamasın? Henüz güneş adını veremediği bu gücün, birazdan en büyük felaketlere sebebiyet vermeyeceği nereden bellidir? Sadece güneş mi? Hayır. . . Karşılaştığı bütün nimetler ilk başta birer korku kaynağı olacaktır. Binlerce yıl önceki kahramanları bugüne getirebilsek ve on ları şehrin orta yerine bıraksak, onlar bir çocuğun bile kork madığı uçaklardan, trenlerden, arabalardan korkup ölecek hale gelebilirler. Zira bu araçlar hakkında herhangi bir bilgileri yoktur ve onların insanoğlunun kontrolü ve hizmetinde oldu ğunun farkında değildirler. Onlara yükledikleri bir ilk anlam yoktur ve bu durum karşısında çaresizdirler. Musibetlerin ve nimetlerin tarih içerisinde ilerlerken yükle nerek getirdikleri anlamlardan soyutlanamadığımız için, çoğu zaman erdiğimiz bir nimeti musibet, yaşadığımız bir musibeti de nimet olarak görmek durumunda kalırız. Bir şeyin gerçek değerini kavramak istiyorsak, yaşadıklarımıza tarihin, coğraf yanın, toplumun ve benliğin dışından bakabilmeliyiz.

-� 10 2 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mtı.n (hıılr Ö:ttiirk

İ mt i h a n Tesel l isi

Kıvam, seviye ve kalitemizin ortaya çıkarılması ve kendi iç halimizin bize gösterilmesi açısından da musibetlere giriftar oluruz. İddia, imtihanı gerektirir. Kur’an-ı Kerim’de ’1nsan

lar ‘iman ettik’ demekle kendi hallerine bırakılacaklarını mı san dılar? " buyrulur (Ankebut, 2) . İnsanların kalplerinin altın mı, bakır mı olduklarının tespit edilmesi, inanç ve düşüncelerinde samimi olup olmadıklarının kendilerine gösterilmesi açısın dan musibetler zaruridirler. Bir değil, on değil, yüz kere sınan dığı halde, aynı inanç ve kararlılıkta olan birinin, prensiplerine ve inançlarına bağlılığı ve samimiyeti zirvede demektir. Daha ilk imtihan edildiği anda ulvi düşüncelerinden vazgeçen in sanların gerçekte samimiyetsiz kişiler oldukları belli olacaktır. Bir divan şairinin dediği gibi, "Pervane olanlar narda bellolur’: Musibetler insanın benliğine ayna tutar. Kendisinin dürüst olduğunu iddia eden biri bunu hangi şartlarda söylemekte dir? Normal şartlarda her insan dürüsttür. Ortada dürüstlüğü zedelemeye sebep olacak bir baskı söz konusu olmadığında, dürüstlüğün gerçekliğinden ve insanların dürüstlük seviyeleri arasındaki farktan bahsedilemez. İnsan da kendisinin hangi nispette dürüst olduğunu bir imtihandan geçmeden bilemez. Cesur olduğuna inanan biri , gerçekten cesur mudur ve cesa reti ne seviyededir? Sınırsız sandığı cesaretinin bir nihayeti � 10 3 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu ,1Ylerit Önıiu Ozcii;k

ve haddi yok mudur? Kişi bu konuda imtihan edildiğinde, karşısına çıkan korkutucu hal karşısında gerçekten cesur olup olmadığını, cesursa ne kadar cesur olduğunu anlayabilir. Bir insanın çok fedakar olduğunu düşünmesi, hiç fedakarlık yap mak zorunda kalmamışsa, bir fikirden ibarettir. Birileri onun kapısını yardım için çaldığında imtihan başlar. Bu durum onun fedakarlığının gerçek mi, yoksa sözde mi, az mı yok sa çok mu olduğunu ortaya çıkaracaktır. Rivayete göre, Hz. Ömer, bir başkasını yakından tanıdığını iddia eden birine;

“Onunla alışveriş yaptın mı? Onunla komşuluk ettin mi? Onun la seyahate çıktın mı?” diye sormuş ve her defasında “Hayır!” cevabını alınca, “Sen, o kişiyi tanımıyorsun!” demiştir. İşte ba şından musibetler geçmemiş birinin kendi benliğini tanıyor olduğu iddiası da böyle temelsiz bir düşüncedir. Rabbini sevme iddiasında olan, O ’ nun neylerse güzel eyle yeceğini düşünen, her işinde hikmetleri olduğunu ve her ko nuda O’na t:lbi olduğunu öne süren insanın, bu düşünceleri acaba ne kadar sahihtir? Ortada bir musibet yoksa bu iddiala rın gerçekliğinden bahsedilemez. Ancak bir musibet yağmu runa tutulduğunda insan yine de böyle düşünüyorsa, işte o zaman anlaşılır ki o Rabbini gerçekten sevmektedir ve O’ndan gelen her şeye razıdır. Dolayısıyla musibetlerin işlevlerinden biri de insanın kendisinin dahi haberdar olmadığı duygularını açığa çıkarmaktır. Yaşamın önemli bir gayesi insandaki özelliklerin ortaya çı karılıp kendisine gösterilmesidir. Kur’an’da şöyle buyrulur:

“O ki, hanginizin daha güzel işler ortaya koyacağını denemek için ölümü ve hayatı yarattı” (Mülk,2) . Firavun’ un hiç musibet yaşamadığı , hatta hiç hastalanmadığı rivayet edilir; ta ki Hz. Musa ile karşılaşıncaya kadar. Firavun kendisini isyankar, ki birli ve azgın biri olarak görmüyordu elbette. Çünkü herhangi bir engelle karşı karşıya kalmamıştı. Hz. Musa’ nın getirdiği ·� 1 04 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ı·it Oıniır 0211irk

hak din ile imtihan olunca hakkı reddeden bir insan konumu na düştü. Kendi içinde zaten var olan hakkı inkar düşüncesi açığa çıktı ve buna kendisi de, toplumu da, kendinden sonraki top luluklar da şahit kılındı. Şeytanın Hz. Adem’ e secde emri gelinceye kadar hiç imti han edilmediği rivayet edilir. Yıllarca meleklere vaizlik eden ci nlerden bir varlıktı şeytan. Zaten adı kovulmuş manasına gelen şeytan değil, Azazil’di. Onun yeryüzünde secde etmediği bir yer kalmadığı da rivayetler arasındadır. Gözünün üstünde kaşın var bile denmemiştir ona. Dolayısıyla o kendini faziletli bir kul olarak görmekteydi. Hatta bir Allah aşığı sanıyordu kendini. Ama Hz. Adem’ e secde emri söz konusu olduğunda o da fark etmiş oldu esasında kibirli bir kafir olduğunu. Do layısıyla kimin altın kimin bakır, kimin elmas kimin kömür, kimin şeytan kimin melek, kimin Firavun, kimin Musa oldu ğunun belirginleşmesi için musibetlere lüzum vardır.

� 1 0 5 �"

Dervişin Tesell i Koleksiyonu W,cciı Onıü; Ozcüıf

Çıkış Tesel l isi

Okyanusta yol alan bir gemi battı . Sadece bir kişi sağ kur tuldu. Dalgalar adamı küçük ıssız bir adaya kadar sürükledi. Adam ilk günlerde kendisini kurtarması için Rabbine yalvarıp yakardı. Sonraki günlerde yardım bulurum umuduyla uzak lara bakmaya başladı. Ama ne gelen oldu ne giden . Bin bir emekle rüzgardan, yağmurdan ve vahşi hayvanlardan korun mak için ağaç dallarından ve yapraklarından bir kulübe yaptı. Balık avlıyor, pişirip yiyor ve ufku gözlüyordu. Günler böyle geçiyordu. Yine bir gün balık avlamak için yola koyulmuştu. Döndüğünde ne görsün, tek tutunduğu dal olan tahta kulü besi alevler içerisinde cayır cayır yanıyordu. Başına gelebilecek en kötü şeydi bu. Keder ve öfke içinde donakaldı . Artık bu ıssız adada başını sokabileceği bir kulübesi bile kalmamıştı . Bu üzüntüyle, Allah’ım bunu bana neden yaptın, diye feryat etti. O geceyi Allahü Teala’ya sitemler ederek üzüntü ve keder içinde geçirdi. Ertesi sabah erken saatlerde adaya yaklaşmakta olan bir geminin düdük sesiyle uyandı. Onu kurtarmaya geliyor lardı. Mutluluktan havalara uçacak gibiydi. Gelenlere “Benim bu rada olduğumu nasıl anladınız?” diye sordu. Cevap onu hem şa şırttı hem de utandırdı: ’’Dumanla verdiğin işareti gördük, o işarete göre geldik. " İşte tutunulan son dalın kırılması, ilahi yardımların önündeki son engelin de kalkması manasına gelir kimi zaman. � 106 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Meri: Omiiı Ozıii>.k

B ütün çıkış yolları kapanmış insanın duası hadiseler üzerin de çok etkilidir. Böylelerinin duası vesilesiyle en büyük şeyler, en küçük varlıklara hizmetkar olur, en zor işler umulmadık bir şekilde çözülür. Tahta bir teknede yol alırken fırtınaya tutul m uş bir zavallının duasının hürmetine denizin fırtınası diner. C emal Süreya’ nın, “Bir mısra daha söylesek sanki her şey düzele cek” dediği gibi, dua da müminin elinde her zorluğu çözebile cek bir potansiyele sahiptir. Sivrisineğe güneşi hizmet ettiren, zavallı bir böceğin suya ihtiyacı sebebiyle bulutları harekete geçiren, aciz hayvanlar için mevsimleri değiştiren Rabbimizin, zayıf ve çaresiz insana karşı merhameti ne büyük olacaktır! Pa rıldayan gökyüzünü bir dakika içerisinde bulutlarla dolduran bir yaratıcının, dilediğinde bir dakikada o gökyüzünü bomboş hale getirebileceğinden şüphe edilebilir mi? Kainatta her şey Rabbimizin hizmetinde ve emrinde olan bir asker hükmünde dir. İnsan için ‘çaresizlik’ ve ‘çıkmaza girmişlik’ kainattaki den geleri yerinden oynatabilecek güce sahip bir hazinedir. Çaresiz insan, birçok çaresi olan insana nazarla daha güçlüdür. Çünkü kurtulma yolları olan insan çıkış yollarına ve kendine güvenir ken, kurtuluş çaresi kalmayan birinin yalnızca Rabbine güven mekten başka seçeneği yoktur. İşte bu yüzden daha güçlüdür ve kurtuluşa başkalarından daha yakındır. Duadan başka silahı kalmamış birinden daha güçlü bir ordusu yoktur dünyanın. Zamanın birinde bir padişah, vezirleri arasından vezir-i azam’ ı yani baş veziri seçmeye karar verir. Bunun için vezirleri bir imtihandan geçirmek lüzumu vardır elbette. Büyükçe bir saray kapısı yaptırır. Yaptırdığı kapıya kimisi sürgülü, kimi si halkalı, baştan aşağı onlarca büyük kilit yerleştirir. Sonra vezirleri buyur eder: "Vezir-i azam olmak isteyenin, birazdan

göstereceğim kapıyı anahtar veyahut herhangi bir alet kullan maksızın açması gerekmektedir" diyerek müsabakayı ilan eder. Hazırlanmış kapının üstündeki perdeler kaldırıldığında baş � 1 07 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu M(’(it Omür (}-ıürlı

vezir adayları, kapının ihtişamı karşısında, “A nahtarlar bizde dahi olsa bunu açmak günler sürer Sultanım” diyerek müsaba kadan çekilirler. Geriye ancak bir vezir kalır. Ki bu vezir, di ğerleri arasında en küçük cüsseli ve en zayıf yap ıda olanıdır. Padişah, “Bu pehlivanların açamadığını sen nasıl açacaksın” diye merakla sorduğunda şu cevabı alır: "Sultanım! Bu kapı

nın açılma imkanı yok gibi görünüyor. Lakin bize itmek düşer. " Elini uzatıp kapıyı hafifçe ittiğinde, kapının açılıverdiğini ve aslında kilitlerin hiçbirinin kapalı olmadığını fark eder ve ve zir-i azamlığı elde eder. Tanpınar’ ın Huzur’da söylediği gibi, "Kim bilir? Bazı kapı

ların bize kapalı görünmesi, önünde değil, arkasında durduğu muz içindir. " Wittgenstein’ın Yan Deği,niler kitabında yaptığı tespit de benzerdir: “Bir insan kilitli olmayan ama içeriye doğru açılan bir kapıyı boyuna itiyor ve çekmek aklına gelmiyorsa o odada hapistir.”

’’ N eyse

Umutların

ki yarın var en

sevdiği gün

-Se zai Karako ç

.�ı os �.

. .

,

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli /’vfec;ı Omü; Ozttirk

H i kmet Tesel l i s i

Rabbimiz her duaya icabet eder. Ancak insanın bazen kendi zararına şeyler istemesi, bazen de başına gelmiş faydalı şeyler den cahilce kopmayı arzulaması gibi sebeplerle, her dua yapıl dığı şekliyle kabul edilmeyebilir. Duanın üç tür çıktısı olabilir. Birincisi, istenilenin aynen verilmesidir; zira istenen hikmete uygundur; dünya ve ahiret yararı nadır. ikincisi, istenilenden daha iyisinin bahşedilmesidir; bu durumda insan daha iyisi is tenilebilecek bir du rumun , daha aşağısı için bir talepte bulun muştur. Üçüncüsü ise, istenilenin verilmemesidir; bunun sebe bi ettiği duanın yarar yerine zarar verecek bir talep içermesidir. Bir de başkasının yararına ancak bizim zararımıza olacak şeyler vardı r ki, bir kimsen in Rabbinden onları istemesi ’ ka bule layık bir dua’ , bizim ayn ı konudaki talebimiz ise hikm et sizl iği sebebiyle kabule liyakati olmayan ve nihayetinde geri çevrilecek bir taleptir. Mesela zenginl ik, bazı insanları şükre ve cömertliğe sevk edecekken, başka insanları fıtratlarındaki birtakım özellikler sebeb iyle cimriliğe ve nankörlüğe sürükle yecektir. Bu fıtrattaki birinin zenginlik istemesiyle başına bela istemesi aynı şeydir ki , onun fıtrat özelliklerini bilen Rabbimiz bu duayı geri çevirecek veya farklı bir nimet şeklinde tezahür ettirecektir. Mevlana ne güzel söyler, "Tut ki Ali ’den Zü/fi’ktfr

sana miras kaldı. Sende Ali kolu

ve

kalbi yoksa Zülfikar neye ya-

.� 1 09 "“�”

Dervişin Teselli Koleksiyonu Afr,:i! Omıiı- Özııiri<

rar? " (Mesnevi, Cilt 5 ) . Mesela bir kişinin makam veya şöhret sahibi olması, onun dinine ve insanlığa hizmet edip dünyasını ve ahiretini mamur etmesine sebebiyet verecekken, kibirden kurtulamamış ve kalbinde makam ve şöhret zaafı taşıyan bir başkasının dünyada ruh hastası olmasına ve ahiretini tama men kaybetmesine sebebiyet verebilir. Dolayısıyla duanın ka bulünün ölçülerinden biri de insanın fıtrat ve mizacıdır. Konuyu tersinden düşünecek olursak, herkesin ittifakla za rarlıdır diye düşündüğü bir konu, mizaç ve fıtratından dolayı bazı kişilere rahmet olabilir. Mesela hayatı kibir içerisinde ge çen, kendini hep başkalarından üstün gören, etrafındaki in sanları daima hafife alan birinin başına öyle felaketler gelir ki, onu dünyanın en mütevazı insanı yapar. Kader onu öyle şeyle re şahit kılar ki, yerde yürüyen karıncadan bile üstün görmez artık kendini. Belayla ihtiyacı giderilen, hastalığı şifaya ermiş insan için bu bir bela değil rahmettir. Su gibi, herkesin ittifakla faydalı olduğunu düşündüğü bir nimet dahi, farklı hallerde zararlı olabilmekte, hatta insanı ölüme dahi sürükleyebilmektedir. Bir felaketi nimet sanarak dua ettiğimizde, onun bize verilmesi zulüm olacaktır. Cenab-ı Hakk zulmetmekten münezzehtir. Fıtrat ve mizacımızın farklılığından dolayı diğer hastalara şifa olarak verilen ilaç bize verilmemiş veya başkalarına ve rilmeyen bir tedavi farklılığımız sebebiyle bize uygulanmış sa, buna üzülmek değil sevinmek gerekir. Bir doktorun her hastaya aynı reçeteyi yazmasını beklemekte bir mantık hatası vardır. Nasihat isteyen cimriye, kirab-ı iktisattan ders vermek, ateşi benzinle söndürmeye çalışmak gibidir. Geleneksel tıbbın düsturlarından biri şudur, “Her illet (hastalık) zıdd-ı tabiatıyla tedavi olunur.”

� 1 1 0 �:

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli M,,m Omür (b ü rl?

Ta h a m m ü l Tesel l isi

Musibetlere sabrın mertebeleri vardır. Sabrın e n alt derecesi dayanmak yani tahammül etmektir. Bir üst mertebesi, dayan manın da Allah’tan olduğunun idrakinde olmaktır. Bu merte bede sabrın Cenab-ı Hakk’ın lütfu olduğu bilinir. (Sabret! Sab rın da ancak Allah’ ın yardımı iledir. Nahl, 1 27) “Allah sabrını veriyor” cümlesini duymuşuzdur. Bu mertebede dayanan insan değildir, Allah tarafından tahammül etmesi sağlanmaktadır. Sabrın üçüncü mertebes i ise, bela ve nimeti ayırt etmemek tir. Madem her şey Allah’tan geliyor, o halde hepsi güzeldir. İnsanlar evlatlarını evlendirirken düğün yaparlar da, Allah’tan gelmiş olan evlatlarını Allah’ a geri verirken neden bayram et mezler ki? Bu üçüncü mertebe işte böyle bir mertebedir. İmam Gazali’ye göre sabrın fazilet bakımından en alt dere cesi, yaşadığı güç durumdan memnun olmasa da şikayet et memek; bundan daha faziletlisi içinde bulunduğu durumdan razı olmak; ondan da faziletlisi belaya şükretmektir. (İhya, iV) . Yine Gazali’nin bildirdiğine göre Süfyan es-Sevri, bütün amel lerin en faziletlisinin öfkelendiğinde yumuşaklık göstermek ve sıkıntılar karşısında sabırlı davranmak olduğunu söylemiştir (İhya, 111) . Yine İhya’da Hz. İsa’ya atfedilen bir söz şöyledir:

“Sizler sevdiklerinize ancak sevmediklerinize karşı gösterdiğiniz sabır sayesinde ulaşabilirsiniz. Cüneyd Bağdadi Hazretlerine”

� ı ı ı .�

Dervişin Teselli Koleksiyonu kft<il ();mir Ozrıirk

göre tasavvufun sekiz temeli vardır ve her biri, peygamberler den biriyle ilişkilidir. Bu temellerden biri de ‘sabır’dır ve Ey yub Peygamber ile temsil edilir. Ebu Ali ed-Dekkak’a göre, sabır ilahi takdire itiraz etmemektir; ona göre sabrın hakikati kişinin Hz. Eyyub gibi belaya nasıl girmişse öylece çıkmasıdır. Bazı tasavvuf büyükleri, sabrın nihai mertebesinin, musibete uğrayan kişinin musibet öncesi gündeki gibi davranması oldu ğunu belirtmişlerdir. Sabır kelimesi Kur’an-ı Kerim’de beş ayette açık olarak, yüze yakın ayette aynı kökten çeşidi isim ve fiiller şeklinde geçer. Rabbimiz insanların korku, açlık, yoksulluk, yakınla rın ölümü, ürün kaybı gibi musibetlerle imtihan edileceğini, bu musibetleri sabırla karşılayanların ve Allah’ a teslimiyet gösterenlerin Rablerinin lütfuna, rahmetine ve ebedi kurtu luşa ereceklerini müjdeler (Bakara, 1 5 5 - 1 57; Al-i İmran, 1 42; Muhammed, 3 1 ) . Kur’an’da Hz. Lokman’ ın oğluna verdiği öğütlerden biri de şudur: "Namazı özenle kıl, iyi olanı emret,

kiitü olana karşı koy, başına gelene sabret. İşte bunlar kararlı lık gerektiren işlerdir " (Lokman, 1 7) . Kur’an hayatta insanın başına gelen musibetlerin bir imtihan olduğunu, bu imtihanı sabırlı olanların kazanacağını bildirir (Furkan, 20) . Bu sebeple Müslümanlar Allah’tan sabır dilemeli (Bakara, 2 5 0 ; A’raf, 1 26) ve kendileri sabırlı davrandığı gibi birbirlerine de sabrı tavsiye etmelidirler (Beled, 1 7; Asr, 3) . Ayrıca “Sabredin ve sabırda yarışın” buyrulur (Al-i İmran, 200) . Kur’an-ı Kerim’de Al lah’ın sabredenlerle beraber olduğu (Bakara, 1 5 3 , 249; Enfal 46, 66) , onları sevdiği (Al-i İmran, 1 46) , sabır ve takvalarıyla güzel davranışlarda bulunanların ecirlerinin asla zayi edilme yeceği (Hud, 1 1 5 ; Yusuf, 90) , onlara kat kat mükafat verile ceği (Nahl, 96; Nisa, 2 5 ) , sırf Allah rızası için sabredenleri meleklerin tebrik edeceği (Ra’d, 20-24) ifade edilmektedir. Mearic Suresi’ nin beşinci ayetinde geçen "Şu halde, güzel bir -� 1 1 2 �� ·

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli ,’.1cdt 01m;r ()zıiirh

sabır gô’stererek sabret" ifadesine bakılırsa, sabrın güzeli olanı da çirkin olanı da var. Hadislerde de geniş yer tutan sabrın faziletlerinden bazıları şöyle ifade edilmiştir: "Sabretmeye gayret edene, Allah sabır ih

san eder. Hiç kimseye sabırdan daha hayırlı ve geniş bir nimet ve rilmedi " (Buhari, Zekat, 5 0 , Rikak, 20; Müslim, Zekat, 1 24) . “Sabır imanın yarısıdır” (Hakim, i l , 446) . Sabrın zıttı şekvadır. Sabır nasıl ilahi birlikteliği sağlıyorsa, onun tersi olan şekva da kişiyi manevi desteği hissetmekten mahrum eder. İlk sufı:lerden Hasan Basri Hazretleri der ki :

‘’Ey Ademoğlu, Hz. Musa, Hızır ’a üç yerde muhalefet etti. Ve sonunda Hızır ona dedi ki, İşte bu seninle benim aramızın ayrıl masıdır" (Kehf, 78) . Sen her gün Rabbine defalarca muhalefet ederken, halin nice olacak? Sana’’A rtık bu seninle Bizim ara mızın ayrılmasıdır " denmeyeceğinden nasıl emin olabilirsin?

" B azı

hallerd e , d evanı etmek,

yalnızca devam etmek h arikulade bir şeydir. " -Albert Caınu s

Dervişin Teselli Koleksiyonu /’vfrcıt Omür Oz.nirl?

Özg ü r l ü k Tese l l isi

Bryan Magee’ nin The Story

Of Philosophy’den

bir not:

“Leibniz’e göre özgür iradenin, dolayısıyla zulmün ve kötülüğün de bulunduğu bir dünya, ô”zgür iradenin bulunmadığı ve hiç bir kötülüğün olmadığı bir dünyadan daha iyidir. Kusursuz bir varlık olan Tanrı’n ın neden bunca kô“tülüğün olduğu bir dünya yarattığının açıklaması budur.” Nazi Almanyası döneminde Leni Riefenstahl tarafından çekilm iş, bir Nazi propagandası olan, ari ırkın Yahudiler den farklı ve üstün olduğunu anlatan İradenin Zaferi isimli belgesel güzel midir? Bu belgesel için, fılm tekniği açısından güzel bir sanat eseri ve yönetmeninin başarılı bir yönetmen olduğunu söyleyen birine rastladığımızda, ona ne demeliyiz? Evet, bir belgesel yüksek bir estetik değere sahipken, aynı za manda düşük bir ahlaki değere sahip olabilmektedir. Biz onu fılm olarak düşündüğümüzde, estetik değerini yani güzelliğini yadsıyamayız. Film olarak fılmin güzelliği, onun ahlaki başa rısıyla ters düşebilmektedir. ’ Dünya olarak dünya’da içerisinde yaşanan her türlü hadiseyle birlikte güzeldir. Ama bu, içinde yaşayan herkesin adil ve ahlaklı; yaşanan her şeyin adalet ve ahlak üzere olduğunu göstermez. Dünya için ahiret, sanatçı için sanat eseri neyse, soru için de cevap odur. Cevap, soru’nun ahiretidir. Hayatımız sınavlarda � 1 14 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mc.:ıt Om«r Oxıürh

ön ümüze çıkan sorulara cevap aramakla geçtiği için, soruların kıymetini değil, cevapların değerini biliriz. Oysa bazı sorular vardır ki, onlar soru olarak, yanıtından bağımsız bir şekilde değerlidirler. ‘Soru olmak bakımından’ sorunun güzelliği, onu yanıta çevirmek yoluyla keşfedilemez. Soru, yanıta çevrildiğin de artık soru değildir ki, onun değerini yanıtında görebilelim. Tabiattaki sanatın birtakım ölçüleri vardır. O ölçülere uy mayan bir çakıl taşı veya bir ot bile gösterilemez. Burada bir san at gayesi güdülmemiş, hiçbir estetik yok, diyebileceğimiz herhangi bir örnek yoktur. Bazı şeyler eğri, çirkin ve hatalı gö rünebilir. Ama o eğrilikler ve çirkinliklere bir uzman baktığın da o çirkinliğin esasında bir güzellik, o eğriliğin ise bir düzen olduğuna kanaat getirilir. Dışarıdan ve yüzeysel bir gözle baka rak keşke dünya tam yuvarlak olsaydı, bu elips halindeki eğrilik olmasaydı diye düşünebiliriz. Dünyanın elips şeklindeki büyük hikmetleri, büyük sanatı ve külli faydaları anlayan biri ise, tam yuvarlak olması yerine bu şeklin daha harikulade olduğunu söyleyecektir. Sanattan yoksun görülen bir takım şeyler, bakış açısının darlığından ve bilgi eksikliğinden öyle görünmektedir ler. Dar bakışın en mühim sebeplerinden biri olaylara ve eşyaya nefsin penceresinden bakılıyor olmasıdır. Nefsin hoşuna git meyen şey ‘çirkin, kötü veya şer’ etiketlerini hak etmiş olmaz. Allah her şeyi güzel yaratmıştır ancak bazı şeylerin güzel liğini herkes fark edemez. Bazı böcekleri çirkin bulabiliriz. Bunu da mı Allah yaratmış, Allah’ ın sanatında böyle, karışık lık, eğri büğrülük ve biçimsizlik olur mu, diye düşünebiliriz. Ancak bütüncül bir nazarla bakıldığında onun da mükemmel olduğunu, kendi içinde özel bir biçime sahip olduğunu; dı şarıdan çirkinlik olarak algılanan görünümünün, tabiattaki çok önemli dengelere hizmet ettiğini ve kendisinden başka varlıkların hayatının devamına ve diğerlerinin güzelliklerinin açığa çıkmasına yardımcı olduğunu anlarız. Bedendeki bazı -� 1 1 5 �

Dervişin 1eselli Koleksiyonu /v!dit Omü; Ozıu ; k

organları ve işlevlerini tiksinti verici bulabiliriz. Ancak onlar da yaşam için diğer organlar kadar gereklidirler ve bedenin güzelliğini tamamlayan unsurlardandırlar. Bedenimizde kimi uzun kimi kısa, kimi eğri kimi düz yaklaşık iki yüz yedi adet kemik bulunmaktadır. İlk bakışta ölçüsüz ve biçimsiz sayıla bilecek bu parçalardaki hikmetler, faydalar, düzen ve uyum harikuladedir ve sayılamayacak kadar çoktur. Bugüne kadar lambaların odalardan daha küçük olduğu nu yüz binlerce kez tecrübe etmiş ve bunun aksini görmemiş insanlar olarak; güneş sisteminin tasarlanması bize verilmiş bir görev olsaydı, ısı ve ışık kaynağımız olan güneşi dünya dan daha küçük olarak belirlerdik. Ancak bu küçük varlığın bu büyük gezegeni döndürememesi sorunuyla karşı karşıya kalırdık. Anne karnındayken bedenimizin oluşumu bize bıra kılsaydı, orada görülecek şeyler, işitilecek sesler ve yürünecek yollar olm adığından, kulak, göz ve ayaklarımızı lüzumsuz bu lup onları istemeyecektik. Başımıza gelen musibetler hakkın da yaptığımız yorumlar da, bir sonraki safhaları bilmediğimiz için, böyle hatalı ve eksiktir. İnsanın başından geçen hadiseler de böyledir. En’ anı Sure si’ nin 5 9 . Ayeti’nde belirtildiği gibi, Rabbi mizin izni olmaksı zı n bir yaprak bile yere düşmeyeceğine göre, başımızdan geçen bütün bu olumsuz sahnelerin var olmasına da Cenab-ı Hakk müsaade etmektedi r. Peki, Cenab-ı Hakk bunları engelleyebi lecek güç ve özgürlüğe sahipken , engel olmak ve izin vermek aras ında onu etkileyecek ve O’nu hükmü altına alabilecek bir başka otorite yokke n , neden bunlara engel olmak yerine mü saade etmeyi tercih etmiştir? Rabbimiz bunları bize yaşatmak zorunda olmadığına göre, bütün bu olanları neden yaşatmış tır? Bu musibetler üzerinden vereceği faydaları, daha hafif musibetler hatta dilerse nimetler üzerinden de verebilecekken, bu yolu neden tercih etmiştir? Bütün bu soruların ol uşma: � 1 1 6 �:

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli ı’v!nii Onu i r 0:-ıürlr

sı nın altında yatan sebep, olayları nefsimiz üzerinden kritik edi yor ve hadiselere kalp ve ruhun penceresinden bakamıyor olmamızdır. Mesele, başımızdan ‘nimet, fayda ve hayır’ olarak g eçen olayları, ‘musibet, aksaklık ve sorun’ isimleriyle etiketle memizden başka bir şey değildir.

;� 1 1 7 �-

Dervişin Teselli Koleksiyon u Me, iı On11!! (Jzrıiık

Destek Tesel l is i

Cenab-ı Hakk kainattaki her varlığa kesintisiz bir şekilde yardım etmektedir. Çünkü o Rahman’dır. Ayırt etmeksizin destek olma manasını taşır ’ Rahman’ ismi. İlahi ahlakın en önemli yönlerinden biridir bu. Kainatta var olan her şey yar dıma amadedir ve destek üzere programlanmıştır. Kainatın içerisinde her şeyin birbirlerinin yardımına koşması da bu sebepledir. İnsana da daima türlü yardımlar ulaşır. Yardımın tamamen kesildiği bir an bile yoktur. Bazen yardım gelmiyor gibi görünse de, o durumda yardımın gelmeyişi bir yardımdır, desteğin ulaşmaması bir destektir. İlahi yardımlar insanın heveslerine göre gelmez. Bazen ki şinin darmadağın edilmesi bir tür yardımdır. Bazen ruh ha linin bozulması ona verilmiş bir destektir. Nefsin incitilmiş olmasından dolayı bunlara yardım değil de azapmış gözüyle bakılması bu hakikati değiştirmez. Mesela, dünyayı ahirete, günahı sevaba kararlıca ve daima tercih etmiş bir insan için kaderin biçtiği beceriksizlik ve tembellik, ona yapılmış büyük bir iyilik değil midir? Çocuklar çikolataya ihtiyaç duyduklarını düşünürler. Çok emindirler bu konuda; ağlayıp sızlar ve çikolata isterler. Ha kiki ihtiyacının çikolata değil de süt olduğunu kabullenen ço cuk var mıdır? Bir çocuğun elinden çikolatanın alınıp önüne �, 1 1 8 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli i :ıü r!t

bunun anlamı ‘sevinç’tir,’ itminan’dır. Başa bir musibet gel diğinde, nefsin çektiği kederi bir yana bırakırsak, ruh o an ne hissediyor, kalp ne algılıyor, latifelerimiz neler soluklu yor? Onlar bu tür durumlardan güzellik devşiriyor ve lezzet alıyorlar. Ama insan genellikle hadiselerin nefse ve diyalektik akla bakan taraflarıyla ilgilenir. Cenap Şehabettin’ in “Garip tir, yükü çeken manda ses çıkarmaz da kağnı inler” dediği gibi insan musibet karşısında yaşadığı kalp itminanını görmezden gelmekte ve nefsin feryadına kulak vermektedir. Çünkü itmi nan sessiz, feryat gürültülüdür.

� 1 23 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu i'ircit Onun Ozıini:

Perde Tesel l isi

Musibetler, dostluk ve kardeşliğin önündeki engelleri orta dan kaldırır; görüşme imkanı bulamayan dostları buluşturur ve onları yeniden kaynaştırır, yıpranmış insan münasebetlerini tazeler. Kişi samimiyetinin yeterince gelişmediği dostlarıyla da bu vesileyle yakınlık kurar; onları daha bir sevdiğini fark eder ve onlar tarafından daha da sevilir. Çok samimi olabileceği ancak yakından tanıma fırsatı bulamadığı kişilerle musibetler vesilesiyle derttaş olur. İnsanların birbirini yakından tanıması nı engelleyen örtüyü veya perdeyi musibetler kaldırır. Başka larını fark etmemizi engelleyen bu perde ortadan kalkınca et rafımızdakilerle birbirimize aslında ne kadar benzediğimizi ve ne kadar iyi anlaşabileceğimizi fark ederiz. Aile bireylerini, soy bireylerini, komşuları, iş arkadaşlarını birbirine yakınlaştıran gizemli bir arabulucudur musibetler. İş arkadaşlarımızla iliş kilerimiz resmidir. Ama bakarız ki evimize kadar gelmişlerdir. Hastalıklar ve musibetler, dostları daha candan dost, arkadaş ları daha iyi arkadaş yapan, küsleri barıştıran, akrabaları daha yakın insanlar haline getiren fırsatlardır. Şefkat beklediğimiz insanlarla aramızda bir mesafe olmuş tur. Gururdan/ nefisten dolayı etrafımızdakilerden uzaklaşmı şızdır. Kimse kimseye candan ve içten davranamıyordur artık. Hastalık ve musibet vaktinde çözülür bu sahte duygular. Kibir -� 1 24 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mt(i! ();nıi;· Oz:ür/(

ve gurur sebebiyle açılmış mesafeler yeniden kısalmaya, uzak lıklar yakınlaşmaya başlar. Evden ayrılalı beri, yuvadan uçalı beri annemiz öpmemiştir yanağımızdan . Uzun süredir sarıl mamışızdır babamıza ve öpmemişizdir onun yanaklarından . Babamız da iş, güç, borç harç derken, bize evladı gibi dav ranmayı unutmuştur. “Yavrucuğum” sözünü çıkaramamıştır ağz ından yıllardır bir kere olsun. Biz de onun babamız oldu ğundan haberdar değiliz gibi yaşamaktayızdır. Musibetler gelir ve aile ruhu yeniden canlanmaya başlar. Aile hayatı genellikle evdeki en hasarlı kişinin etrafında organize olur.

Dervişin Teselli Koleksiyonu iv/ecir Onı if, (b u ; /

Tevekkü l Tesel l isi

İnsan fezada, sonu bilinmeyen boşlukta dolaşan bir küreni n üzerinde hayat sürmektedir. Bundan daha riskli, daha kor kunç ne olabilir? Gezegenlerin, yıldızların birbirine her an çar pabileceği bir semada, kontrolü insanda olmayan bir dünyada, organları kendisinden habersiz ve izinsiz çalışan bir bedenin içerisinde, risk altında olmadığı bir anı var mı insanın? Dünya dönmekten vazgeçse insan ne yapabilir? Güneş doğ masa elinden ne gelir? Dünyaya bir yıldız çarpacak olsa, onu hangi güçle engelleyebilir? Yağmur yağmadığında bulutlara söz geçirebiliyor muyuz? Karaciğerimizin, akciğerimizin, böb reğimizin çalışmasını durdurabiliyor muyuz? Durduklarında onları çalıştırabiliyor muyuz? Bizim başımıza neler gelecek? İçinde yaşadığımız ülkeyi neler bekliyor? Üzerinde yaşadığı mız gezegen hangi tehlikelerle karşı karşıya? Bunların hiçbirini bilmiyoruz. Evet, bu kainat ve bu dünya bizim mülkümüz de ğil. Kimin mülküyse bu riskleri, elbette o düşünür. Uzayın insana ait olmaması, yağmur yağdıran bulutların onun kontrolünde olmaması ve dünya gezegeninin onun ta sarrufunda olmaması gibi, insanın benliği de kendine ait de ğildir. İnsan dünyanın dönüşü hakkında nasıl kaygılı değilse, yerçekimi aniden yok olur diye nasıl telaşa düşmüyorsa, yarın gün doğar mı doğmaz mı diye, bu kıştan sonra bahar gelir mi ; � 1 26 �.

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Me, ii Oıua Oztıirk

gelm ez mi diye nasıl endişelenmiyorsa, kendisi hakkında da aynı rahatlığa ermelidir. Tevekkül; Rabbimizi vekil kabul etmek ve yalnız ona itimat etmek demektir. Sebep sonuç bağlarıyla örülmüş bu kainatta yaşamanın bir gereği olarak, tedbir ve sebeplere riayet etmekle bi rlikte, işimizi ve halimizi tamamen Rabbimize havale etmektir, tevekkül. Efendimiz (sav) şöyle buyururlar: "Eğer Cenab-ı Hakka

layıkıyla tevekkül edebilseydiniz, sizi, sabah yuvasından aç ayrılıp, akşam tok olarak dô’nen kuşların beslediği gibi rızıklandırırdı. " Rabbimiz şöyle buyuruyor: “Tevekkül edecekler başkasına değil, sadece ve sadece Allaha güvenip dayansınlar” (İbrahim, 1 2) . “Gerçek mü minlerseniz Allaha tam bir itimad içinde bu lunun!” (Maide, 23) . “Kim de Allaha tevekkül ederse, O, ona yeter” (Talak, 3) . ’Hem niye Al!ah’rı dayanıp güvenmeyelim ki, takip etmemiz gereken yola bizi iletecek olan O dur. Bize verdiği niz her türlü eza ve sıkıntıya hiç şüpheniz olmasın ki sabredece ğiz. Zaten tevekkül sahiplerine de düşen, ancak Allaha dayanıp güvenmektir " (İbrahim, 1 2) . Efendimizin (sav) , Sevr mağara sında düşmanın soluklarının hissedildiği anda, fevkalade bir güven ve emniyet içinde: “Korkma, Allah bizimle beraberdir!” (Tevbe, 40) sözleri de bize bu gerçeği hatırlatır. Mehmet Akif Ersoy da İstiklal Marşı’nın ilk keli m esi olan “Korkma!”yı bu ayetin ilhamıyla yazmıştır. Bu konuda biraz da sufılerin dünyasına kulak verelim . . . Ebu Musa şöyle der: "A bdurrahman bin Yahya’ya tevekkülden

sordum, buyurdu ki; ‘Elini sonuna kadar ejderhanın ağzına sok san, Allah ile bulunduğun halde hiçbir şeyden korkma!’ Tevek külden sormak için Bayezid-i Bistami’n in evine gidip, kapısını çaldım ‘Ey Musa, sana Abdurrahman bin Yahya’n ın verdiği ce vap kafi gelmedi mi ki, tekrar bana sormak istiyorsun?’ dedi. Ben ısrar edince, ‘Eğer yatağında bir yılanla uyuduğunu bilsen Al /ahu Teala ile olduğun halde ondan korkma’ dedi. " Abdülkadir ;� 1 27 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu /vJrcit Oın ü r (bürk

Geylani Hazretleri ise; “Tevekkül eden kimse, Rabbin vaadi ile sukunete erer” buyurmuştur. Ey insan! Ö lümden korkma. Olması gereken, günü gelince elbette olur. Musibetler karşısında telaşa kapılma. Allah tara fından vazifelendirildiği için gelir, görevi bittiği saniyede yok olup gitmek zorunda kalır. Rızkın için telaşlanma; zira seni yaratan onu senin için önceden belirlemiştir. Gelecek kaygısı taşıma. Seni gelecekte yaşatmaya kim karar vermişse, gerekli ihtiyaçlarını gidermek de O ’ nun sorumluluğundadır. Hayal ve hedeflerin için fanilerin peşinden beyhude koşma. Bütün kainatı idare eden Tek’tir. Bütün sorunların çözümü O’nda dır. Seni korkutan her şeyin dizgini O’nun elindedir. Mevlana Hazretleri şöyle bir soru sorar: “Düğümü kim bağladı ise en iyi o çözer. Bela Allah’tandır. Öyleyse?” (Mesnevi, Cilt 6) .

�. 1 2 8 . � .

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vlnlı Omür (bü 1 k

Uya n ı ş Tesell isi

Epik tiyatroda, seyirci olabildiğince oyunun gerçekliğinin dışın da tutulur. Seyircinin kendisini oyuna bir gerçekmiş gibi kaptırması arzu edilmez. İzleyicinin kurguya dalıp gitmesini engellemek için yer yer oyuncular seyircilerle konuşmaya hat ta oyun hakkında olumlu olumsuz yorumlar yapmaya başlar lar. Klasik tiyatrodaki gibi seyircinin kendisini oyunun içinde hissetmesi amaçlanmaz. Seyirci oyunun bir parçası değil, dı şarıdaki bir gözlemcidir. Acı duymak, sevinmek, coşkulanmak yerine durumlar üzerinde berrak bir şekilde düşünülebilmesi için oyuna kapılmamak önemlidir. Epik tiyatroda, kendimizi oyuna kaptırdığımız anda, sanatçılar oyunu bırakıp bizimle söyleşerek nasıl bizi uyandırıyorlarsa, kederler de yaşamın sa nal gerçekliğine kendini kaptıranları uyandırarak onları ger çeğe döndürmektedir. Buna, gafletten uyandırma, diyebiliriz. Beladaki nimetleri tam olarak göremeyen insan, dar bir ba kış açısıyla, beladan kurtuluşu tek olumlu seçenek olarak görür. Ancak süregiden bir mutluluk veya sıhhat, gaflet kaynağıdır. Firavun’un hiç hastalanmadığı rivayet edilir. Hastalanmayan, acı çekmeyen bir insanın kendini sorgulaması, kendi nefsiyle ilgili tefekküre dalması, kalp ve zihnindeki milyonlarca fakül teyi harekete geçirmesi imkansız denebilecek kadar zordur. İn san, işleri yolunda gittiği sürece, sürekli doğru yaptığı için arzu-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mc<’iı OımL! Ozuirk:

ladığı sonuçlara erdiğini zanneder, kendi gelişme ve terakkisini durdurur. Gazali, İhya eserinde şu hadiseyi nakleder; "Adamı n biri Rasulullah’a,

‘Hem servetim gitti, hem de vücudum hasta lıklar içerisinde’ diye şekva etti. Bunun üzerine Efendimiz (sav) buyurdular ki: Zarara uğramayan servette ve hastalık gö“rmeyen insanda hayır yoktur. Allah Teala bir kulu sevdiği vakit ona musi bet verir, verdiği zaman da ona sabretmesini ö”ğretir. " Ademoğlu, sağlıklı ve sıkıntısız zamanlarında hakikatten hızla uzaklaşmakta, günaha daha rahat girmekte, Rabbinden uzak geçen hayatına rağmen esef duymamaktadır. Hastalıklar ve musibetler insanı günah ve kötülüklerden alıkoyduğu gibi, gaflet gibi büyük bir hastalıktan <la uzak tutmaktadır. Dert sa hibi olanlar bir ibadet olan tefekkü re daha meyilliyken, sağlık ve nimet içerisinde yüzenler manevi hakikatlerden, dolayısıyla Rabbinden daha uzak yaşamaktadırlar. Mevlana Hazretleri de, "Beden hasta la n ı n ca

sana ilaç aratır. İyileşti mi şeytanlık aratır"

buyurmuşlardır (Mesnevi, Cilt 6) . Ahiret saadetini kaybetmek üzere olan insan, dünyevi işleri nin rast gittiği dönemlerde bütün bütün ahiret vazifelerinden kopmakta; kendisini sorgulama ihtiyacı dahi duymadan, gaf let içerisinde bir hayat geçirmeye başlamaktadır. Yunus Sure si 1 2 . Ayet’te, insanın sıkıntıya düştüğünde Rabbine yalvarıp durduğu, işleri yoluna girdiğindeyse umursamazca sırtını dö nüp gittiği anlatılmaktadır. Dünyevi sıkıntılar, insanın hal ve gidişatını düşünmesine; Rabbiyle irtibatını sorgulamasına yar dımcı olan faktörlerdendir. Bu yüzden musibetler birer nimet, musibetzedeler de nimete ermiş insanlardır. Sufıler, ‘en büyük musibet’ olarak gafleti gösterirler. Gaflet, Allah’tan uzak yaşamak ve bunun farkında olmayıştır. Cüneyd Bağdadi Hazretleri, Allah’tan gafil olmanın ateşe girmekten daha belalı bir durum olduğunu söyler. Musibetlerden mahru miyet hakka ve hakikatlere karşı gaflet, duyarsızlık ve hissizliğe ·� 1 30 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli A’feci/ ()mü; Ozıiitk

sebebiyet vermektedir. Halk arasında “Çok gülme ağlarsın” diye bir söz vardır. O çakır keyif haller insan ruhunu sıktığında da ralan ruh, bu gaflet hastalığından kurtulabilmek için iradeden bağımsız bir duaya başlar. Bu, ihtiyaç diliyle yapılan bir duadır. Sözsüz ve sessizdir. “Allah’ım bana keder ver ve beni o kederden daha büyük bir sorun olan bu gafletten kurtar” duasıdır bu.

� 1 3 1 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mrı.’;İ Oımır Ozııırh

Mertebe Tesel l isi

Musibetlerin hikmetlerinden bir diğeri de nefsin terbiye edilmesi ve üst mertebelere yükseltilmesidir. Nefıs mertebe lerinden en aşağıda olanın, kötülük işlemekten lezzet alan ve bundan pişman olmayan ‘nefs-i emmare’ nin ıslah olması ve diğer mertebelere çıkarılması kısmen musibetler sayesinde ol maktadır. Efendimiz (sav) buyururlar ki , "Şayet kula, Allah’ın

katında, ameliyle ulaşamayacağı bir derece takdir edilmişse, Al lah onu bedeni, çocuğu veya malı ile sınar. Sonra Allah, kendi sine takdir edilen dereceye ulaşması için ona sabır verir. (Ebu Davud, Cenaiz, 1 ) “Kula bir diken batması ve ondan daha büyük herhangi bir şey isabet etmez ki, bu yüzden Allah onun mertebesini bir derece yükseltmiş ve/veya bir günahını silmemiş olsun.” (Müslim, Birr, 46-47) "

Yaşanan her olumsuzluk acı bir ilaç gibi nefsi iyileştirmek te veya bir ameliyat gibi onu hastalıklardan kurtarmakta, te m izlemekte ve onu asli tabiatına döndürmektedir. Dönülen bu tabiat ise, ‘her insan İslam fıtratı üzerine doğar’ hadisindeki hakikatin ta kendisidir. Rabbimiz şöyle buyurur: "A llah, sizin

içinizde olanı açığa çıkarmak ve kalplerinizi her türlü vesvese ve kirden arındırıp pırılpırılyapmak içindir ki bunları başınıza ge tirdi " (Al -i İmran, 1 54) . Metallerin farklı sıcaklıklarda erimeleri gibi, her insanın nefsi de farklı derecedeki bela ve dertlerle yu.�, 1 32 �

m uşar ve kişiye zararlı olmaktan çıkıp ona faydalı bir hizmet kara dönüşür. lcarus’ un dediği gibi; "Bazen firtınalar iyi gelir

insana. Tekneyi biraz yıpratır ama güvertende hiç pislik kalmaz. " Kişinin başarı üstüne başarı kazandığı, herkesin onun yü zün e güldüğü, ona iltifatlar yağdırdığı dönemlerde enaniyet ve nefs hakim duruma gelir ve birlikte sahibini hastalıklı ruh hallerine sürükleyebilirler. Ama işler tersine dönüp insanlar ve hadiseler sağlı sollu ona çarpıp geçmeye başladığında tedavi süreci devreye girmiş ve manevi yolculuk hızlanmış demektir. Bu sebepten olsa gerek maneviyat büyükleri daima rahattan kaçmış, hayranlarının olduğu, tebriklerin yağdığı, alkış tufan larının koptuğu daha doğrusu yüksek mertebelerinin ifşa edil diği yerlerden kaçarcasına uzaklaşmışlardır. İrşat vazifesi için Bursa’ya yerleşen Şeyh Hamid-i Veli’yi hatırlayalım. Çilehanenin yanına yaptırdığı fırında pişirdiği ekmekleri sokak sokak dolaşarak ‘somunlar, müminler’ nida sıyla insanlara dağıttığından dolayı adı ‘Somuncu Baba’ olarak bilinir. Yıldırım Beyazıd Niğbolu zaferini kazanınca, ‘şükür nişanesi’ olarak Bursa Ulu Camii’ni yaptırır. Ulu Cami’nin açılış hutbesini okuması için Somuncu Baba ikna edilir. Hut bede, Fatiha Suresi’ ni yedi nefs mertebesine göre ayrı ayrı yo rumlayan Somuncu Baba’ya padişah başta olmak üzere tüm cemaat hayran olur. Bu hadiseden sonra manevi halleri ve bil gelik yönü şehirde çok konuşulmaya başlanan Somuncu Baba şöhretten sakındığı için talebeleriyle birlikte Bursa’dan ayrılır ve Aksaray’ a yerleşir. Gayret ve azmi sayesinde yaşadığı devrin en büyük alimi kıvamına eren İmam Gazaliyse, Tus’tan ayrılıp Bağdat’ta, Ni zamiye medresesine gelir. Burada Nizamülmülk’ün dikkatini çeker. Nihayet en yüksek payeye erişerek Nizamiyye medrese sinin baş müderrisliğine tayin edilir. Dört yıl süren Nizamiye baş müderrisliği esnasında itibarı ve nüfuzu olabilecek en yük;� 13 3 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mi’Ciı Oımir O:tü rl<

sek seviyededir. Devlet büyükleri nezdinde hürmet ve sayg ı görmektedir. İşte bu sıralarda İmam Gazali’de bir dönüşüm gerçekleşir ve herkesin özenerek baktığı zirvedeki halini, alda tıcı, oyalayıcı ihlassız bir hal olarak görmeye başlar. "Baktım ki,

Allah rızası için değil, mevki ve şöhret hissiyle hareket etmişim. Bu halimle uçurumun kenarına kadar gelmişim. Eğer durumu mu düzeltmek için harekete geçmezsem ateşe yuvar/anacağıma kanaat getirdim " der ve vazifesinden istifa ile Şam’ a doğru yola çıkar. Mana büyüklerini ziyaret edip, tasavvuf ehlinin hallerini inceledikten sonra Şam’ın meşhur Camii Emeviye’sinin geniş minaresi içinde inzivaya çekilir ve bu inziva on bir yıl sürer. Burada uzun yıllar kimse tarafından tanınmaz ve caminin sü pürgecilerinden biri gibi hayata devam eder. Dünya ve nefs adına her şeyin olumlu gi ttiği durumlar, ma nevi ilerlemeye yani terakkiye engel olduğunu bilen kamiller için, seçim daima dertten ve meşakkatten yana yapılmıştır.

" İyi insanlar, bir musibet geçirdik ten d a h a d a i y i olurlar. " -Fre d eri c Amiel

’� 1 34 �

sonra

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Me,:;t 01mir Ozııirk

Keşif Tesel l isi

Rabbimizin bizim ibadetlerimize ihtiyacı olmadığı gibi, bize musibet göndermeye veya göstereceğimiz sabra da ihtiya cı yoktur. İbadetler kalp ve ruha şifa olduğu gibi, musibetler de türlü manevi hastalıkların şifasıdır. Bazı hastaların ayakta, bazılarının yatılı tedavi edilmesi, kimi tedavilerin kısa kimile rinin uzun sürmesi gibi, musibetler de uzun sürdüğünde bü yük bir hastalığın, kısa sürdüğünde, basit bir hastalığın pratik bir tedavisi olmaktadırlar. Musibetlerin kalp ve ruh hastalıklarına şifa verdiğinin bilin miyor olması tedaviye mani değildir. Yediğimiz bir meyvenin içindeki vitaminleri, bedende hangi noktalara ulaştığını, hatta isimlerini dahi bilmesek bile, onu yediğimizde, ondaki fayda lar ve şifalar bedene ulaştığı gibi, musibetlerin anlam ve tah lilini yapamayan insanların, bu konudaki bilgisizlikleri onları şifadan mahrum etmeyecektir. İlaçların tatları genellikle iticidir. Ama onlara, nefse yaşattı ğı sıkıntıdan dolayı şifasız ve faydasız ilaç diye bakılmaz. Mu sibetler ve hastalıklar, tatları itici şifalardır. Sabır kelimesiyle ‘Sabir otu’ aynı kökten gelen kelimelerdir. Tıpta ve ilaç sanayi inde kullanılan sabir otu, zehir gibi acıdır. İşte sabır, bu sabir otunu yutmak gibidir. Başlangıcı itibariyle acı olsa da neticesi daima tadı olacaktır. Şifa insanın kendi hastalıklarında, der;� 1 3 5 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;’vfecit Onuu (t:cüıl

man kendi musibetl erinde gizlidir. Beynin, kendiyle alakalı sorunlarda iki yüz civarında ilaç salgıladığı söyleniyor. Bitkilerden derlenen ilaçlar bile insanı n kendi bedenindedir belki . Bütün hastalıklara çözümü bede nin içerisinde arayan yaklaşımlar da var. Kim bilir karaciğe rin içinde öyle bir bölüm vardır ki, böbrek hastalıklarına şifa olabilmektedir. Beyindeki bir salgı, kalp için depolanmış bir şifadır, kim bilir. Çözümünün insanın kendi içinde yattığı sufılerce dile ge tirilen bir gerçektir. ’’Ne ararsan kendinde ara" buyuran Hz. Mevlana der ki, "Can konağını aramadaysan, cansın / Bir lok

ma ekmek arıyorsan ekmeksin / Bir damla su arıyorsan susun / Şu nükteyi biliyorsan, işi biliyorsun demektir. " Dermanlar insa nın hiç ummadığı yerde, yani musibetlerde saklıdır. Hace Bektaş Veli ne güzel söyler: “Hararet nardadır sacda değildir / Keramet baştadır tacda değildir / Her ne arar isen kendinde ara / Kudüs’te Mekke’de Hac’da değildir.” Dertlerinin dermanı benliğinde ve yaşadığı musibetlerde yatan insanın, fıtratını keşfetmesi ve kendini tanımasının yolu kuşkusuz kederlerden de geçmektedir. İsviçreli yazar ve ressam Hermann Hesse, “Her insanın hayatı, onu kendisine götüren bir yoldur” diyor. İşte yaşadığımız musibetler, bizi kendimize ta nıtacak, başka insanlardan ayrımımızı bize gösterecek olan bi rer ‘danışman’dırlar. Fıtratımızın özelliklerini keşfedebilmek, Rabbimizin bizi hangi esmanın tecelligahı olarak yarattığını görebilmek için verilmiş özel fırsatlardır onlar. ’Eşhedü’ yani şahitlik ederim diye içine girilen bir dinin mensupları olarak, yaşamımıza şahitlik etmemizi sağlayan musibetlere teşekkür etmeli değil miyiz? Olumlu veya olumsuz her hal, bir şahitlik, bir varlığa eriş ve dolayısıyla bir nimettir.

.� 1 36 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mf’<·i; <);mir Ozııirl!

İ sti h d a m Tesell isi

4 . Murat devrinde yaşayan Erzurumlu Habib Baba, gemiyle Hacca gitmek için yürüyerek İstanbul’a gelmiş fakat gemiyi ka çırmış; “Bunda da vardır bir hayır” diye düşünmüş. Uzun süre dir yol aldığından toza toprağa batmış, yaralar içinde kalmış ve uyuz hastalığına yakalanmış. Memleketine dönmeden yıkanıp temizlenmek için bir hamam arayıp bulmuş . Yıkanmak istedi ğini söylediği hamamcıdan red cevabı alınca bunun sebebini sormuş . Hamamcı, “Sultan Murad Han’ın vezirleri vardır ha mamda. Kimseyi almamam için kat’i emir var” diye söylenmiş. Yıkanmadan bu uyuz illetinden kurtulamayacağını bilen Ha bib Baba, yalvarırcasına hamamcıya: “İzin ver evladım, bir kö şede yıkanıvereyim. Kimselerfark etmez beni” demiş. Hamamcı , yaşlı adamın ısrarlarına dayanamamış, vezirlere görünmeden yıkanması konusunda sıkı sıkı tembihledikten sonra onu içeri ye almış. Birazdan hamama, tebdil-i kıyafet, Sultan 4. Murad Han da gelmiş ve yıkanmak istediğini söylemiş. Hamamcı aynı şekilde, tanıyamadığı bu gence de durumu anlatmış, onu içe ri alamayacağını söylemiş. Sultan’ ın ısrarı karşısında hamamcı bir kez daha yumuşamış. Onu da tembihledikten sonra, fukara Habib Baba’nın yanına göndermiş . Başlamışlar beraberce yı kanmaya. Birbirlerine su döküyor, sırayla birbirlerinin sırtla rını keseliyorlarmış. Bir ara 4. Murat ihtiyarın düşüncelerini � 1 37 �-

Dervişin Teselli Koleksiyon u .M,’cit Önıiu (hcü, J:

öğrenmek amacıyla sormuş; "Sen de istemez miydin baba şöyle

vezir olmayı, baksana koskoca hamamı kapatmış, gönüllerince yıkanıyorlar. Biz ise şu daracık alanda debelenip duruyoruz. . . A be evladım" demiş Habib Baba, “Böyle vezir olacaksın da ne ola cak? Şu dünyada öyle bir sultana vezir olacaksın ki, vezirlerinin bile karşısında tir tir titrediği dünya sultanlarına, senin uyuzlu sırtını keseletsin.” İşte Cenab-ı Hakk sevdiği kullarından Habip Baba’nın sırtını bir padişaha böyle keseletmiş. Habib Baba, Nalıncı Baba’yı çağrıştırdı. Onun hikayesiyse Sultan 4. Murat’la değil, bir önceki Sultan 3 . Murat’la. Sul tan 3 . Murat Han, rüyasında bir zatın cenazesini kaldırmak için manevi bir emir alır. Sultan, Veziriazam Siyavuş Paşa’yı da yanına alır ve yine tebdil-i kıyafet dışarı çıkarlar. Hala gör düğü rüyanın tesirinde olan sultan gideceği yeri iyi bilir. Seri, kararlı adımlarla Beyazıt’ a çıkar, döner Vefa’ ya, Zeyrek’ten aşa ğılara sallanır. Unkapanı civarında soluklanır. Etrafına daha bir dikkatle bakınır. İşte tam o sırada gözüne yerde yatan bir ceset ilişir. İşte aradığı, rüyada kendisine gösterilen zattır bu. Etraftakilere onun kim olduğunu sorar. Ahali, ‘�yyaşın tekidir" dediğinde hayretler içerisinde kalakalır. Sultan, “Nereden bili yorsunuz?” diye sorduğunda ahali, anlatmaya başlar;’�slında

iyi sanatkardır, Azaplar Çarşısı ’nda çalışır. Nalının hasını yapar. Ancak kazandıklarını ya içkiye yafuhşa harcar. Hem şişe şişe şarap taşır evine, hem de nerede mimli bir kadın varsa takar peşine. " Cenazenin başındaki ahali çekip gider. Sultansa olduğu yerde düşünceler içerisinde çakılıp kalır. “Bu adam bizim teb’amızdır, defin işini halletmek gerek” der. Kimsenin sahiplenmediği cena zeyi sultan ve vezir birlikte yıkar ve kefenlerler. Sultan, belki bunun bir eşi, bir ailesi vardır diye düşünerek mahalleyi kola çan etmeye başlar. Sorar soruşturur ve nalıncının evini bulur. Kapıyı yaşlı bir kadın açar. Hanım kocasının öldüğü habe rini metanetle dinler. Sanki bu vefatı bekler gibidir ve şunları

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mecit Oım11 Ozıi uA:

anl atır; "Bizim efendi bir alemdi, vesselam . . . Akşamlara kadar

nalın yapardı. Ama birinin elinde şarap şişesi gO“rmesin, elindeki ni avucundakini verir satın alırdı. Sonra getirip dO”kerdi helaya! Ümmet-i Muhammed içmesin diye. . . Sonra, malum kadınların ücretlerini iider, eve getirirdi. Ben sizin zamanınızı satın aldım mı, aldım, derdi. Öyleyse şimdi dinleyin bakalım . . . O çeker gider, b en menkıbeler anlatırdım onlara. Mızraklı İlmihal, Hüccet-i İslam okurdum. Milletin ne sandığı umurunda değildi. Hoş, o hep uzak mescitlere giderdi. Öyle bir imamın arkasında durmalı ki, derdi; tekbir alırken Kabe’yi gdrmeli. İşte bu yüzden Nişan cı ’ya, Sofulara uzanırdı taa. Hatta bir gün, bak efendi, dedim. Sen bO“yle yapıyorsun ama komşular kO”tü belleyecek. İnan cena zen kalacak ortada. Kimseye zahmetim olmasın, deyip mezarını kendi kazdı bahçeye. Ama ben üsteledim. İş mezarla bitiyor mu, dedim. Seni kim yıkasın, kim kaldırsın? Allah büyüktür hatun, dedi, hem padişahın işi ne?" Rabbimiz dilediğinde, yalnız imkanlar değil, imkansızlar da bizim destek kaynağımız haline gelecek ve girdiğimiz çıkmaz dan hiç umulmadık bir şekilde kurtulacağız.

� 1 39 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mffic ();nü, O: i ii r!?

Denge Tesel l isi

Hazlar birikmediği gibi acılar da birikmez. Ömrü boyunca ağrı çeken hasta, ağrısının son bulduğu ilk anda, hiç ağrı çek memiş gibi bir duruma gelir. Yaşadığımız acılar insanın bede ninde birikseydi, acıdan inlemeyen tek bir insan bile kalmazdı. Her elem geçicidir ve geçmesiyle ruhta manevi bir lezzet bıra kır. Hüküm giymiş, hapishaneye atılmış ve cezasını bitirmiş bir mahkum, kim bilir nasıl bir mutluluk içerisindedir. O gün, o şehirde, hiç hapishaneye girmemiş, dolayısıyla oradan çıkma bahtiyarlığına erememiş insanlar, o mutluluktan, o lezzetten o anda mahrumdurlar. Acı, kendi miktarınca mutluluğu içinde saklar. Kalpteki her ferahlık, önceden çekilmiş bir sıkıntının sonucudur. Hz. Mevlana der ki, “Gülmek ağlamada gizlidir. Zevk, gamda gizlidir” (Mesnevi, Cilt 6) . Bu durum Cibran’ın satırlarında şu ifadelere bürünür: "Keder ne kadar derin boşluk

lar yaratırsa kalbinizde, işte o kadarfazla neşe sığabilir oraya. " Sıfırı tüketmiş, dibe vurmuş bir insanın toparlandıktan son ra yaşadığı mutlulukla, dibi görmemiş bir insanın yaşadığı huzur aynı olamaz. Doğma büyüme ama olan birinin gözleri açıldığı anda onunla aynı görüntüyü görüyor olsak bile aldığımız lezzet aynı değildir. Fakirlikten yeni kurtulmuş birinin nimetlerden al dığı lezzetle, hayatı boyunca imkanlar içinde yüzen birinin nimet lerden aldığı tat elbette farklıdır. Bir Tereddüdün Romanı’ nda .� 1 40 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vi,:ciı Onu!; (}:,tii;k

ş öyle denir: ’1nsan, çektiği ıstırap nispetinde zevk duyar: Ne kadar

acıkırsa yemekten, ne kadar ararsa bulmaktan o derece zevk alır. İh tiyaç ve ıstırapla, başarı ve saadet arasındaki bu uyum, bütün in sanla r arasında tam ve ezeli bir eşitlik temin etmiştir. "

Adamın birinin başına belalar yağmış. Bir meczup ona, sabre dersen geçer anlamında ‘’Bu da geçer ya hu" demiş. Aynı kişi pa dişah olmuş. Meczup yine ona,’‘Bu da geçerya hu!" demiş. Yani padişahlık da musibetler de fanidirler. Varlıkta kalabilmeleri, tutunabilmeleri bakımından birinin diğerine üstünlüğü yoktur. Bir halin olduğu gibi devamı imkansızdır. Yine Bir Tereddüdün Romanı’ nda Peyami Safa kahramanına şunu söyletir: ’’Eğer bir

adamın hayatında duyduğu haz ve keder yekunları hesap edilecek olursa görülecektir ki hiç kimse kimseden dahafazla ne mesut ne de bedbahttır. Hepimiz kahkahalarımızı gözyaşlarımızla ödüyoruz ve bu hususta bir dilenci bir milyarderden farksızdır. Çok gülenin çok ağladığını söyleyen atalar sözü de bize heyecanlarımız arasındaki dengeden doğan bu büyük eşitliği bildiriyor. Bunun için geçici haz lar ve kederler istisna edilirse, insanlar arasında devamlı bir saadet ve felaketten bahsedilmesini bile fazla bulanlardanım. " Aslında bu Nietzsche’ nin de meselesidir: Nietzsche şöyle der:

’’Keyif ile keyifsizliğin birbirinden asla ayrılmaz şeyler olduğunu düşünelim, öyle ki, insan birinin ne kadarına sahip olmak isterse, ötekinin de ancak o kadarına sahip olacak olsun. Nasıl bir seçim yapardınız? Mümkün olduğu kadar az keyif, dolayısıyla az acılı biryaşam mı; yoksa o ana kadar hiç tadılmamış zevkleri tatmanın, büyük keyifleri yaşamanın ağır bedelini ödeten bir yaşam mı? Eğer ilk seçeneği seçer ve acılarınızı azaltmayı, hatta yok etmeyi isterseniz, o zaman zevk alma kapasiteniz de azalacak, hatta yok olacaktır. " “Acılar hatıralaşmca güzelleşir.” -C enıU M e r i ç -� 1 4 1 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu J !l’ı:i1 Oımir Ozııirk

Çağ rı Tesel l isi

Efendimiz (sav) Medine’ye hicret ederken, Medine’de kıtlık, kan davaları, salgın hastalıklar ve ekonomik kriz vardı. Kabileler arası büyük kavgalar söz konusuydu. Aslında insanların kalbi İslam’ın gelişine hazırlanmıştı; belalarla, sıkıntılarla ve dertler le. Olumsuz hallerin çoğaldığı böylesi zamanlarda kalpler daha açıktır manevi hakikatlere. Cenab-ı Hakk, insanın hakikatle kuracağı ilişkiyi kolaylaştırmak için kimi zaman onu belaya müptela kıldığını Kur’an-ı Kerim’de şöyle ifade eder: "Biz han

gi memlekete peygamber gönderdiysek, Allaha yönelmeleri için on ları yoksulluğa, hastalık ve musibetlere duçar etmiştik" (A’rif, 94) . Cenabı Hak, “Gel!” demektedir musibetlerin diliyle; “Der gahıma gel, buluşalım.’” Cenab-ı Hakkın hazinesi sonsuzdur. O dileseydi kimseye musibet vermeden, kimseyi incitmeden, hiçbir canlıya en küçük bir acı dahi tattırmadan yaşamın deva mını sağlayabilirdi . Uzaya baktığımız zaman Alemlerin Rab bi’nin böyle bir zenginliğe sahip olduğunu gözlerimizle gö rürüz. O her insana bir gezegen bahşedebilirdi; hatta her bir insana güneş sistemi kadar bir mülk veya Samanyolu galaksisi kadar zenginlik verebilirdi . Peki , Rabbimizin bu hudutsuz zenginliğine rağmen, insan neden dar bir hayat yaşamakta ve türlü sıkıntılara giriftar olmaktadır? Neden insanın başından musibetler hiç eksik olmamaktadır?

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Md/i Omür (b ü rk

Musibetler birer davet, birer çağrıdır. Nimetler, Rabbimizin cem aliyle insana ‘gel’ çağrısıyken, musibetler de O’nun celaliy le davet etmesidir. Musibetler insanı dergah-ı ilahiyeye yönlen diren rehberlerdir. Hedeflenen şey, kişinin Rabbiyle ilişkisinin p ekiştirilmesi veya bozulmuşsa onarılmasıdır. İhtiyaçlar, acılar ve belalar bu ilişkinin kurulması için kullanılan malzemeler dendir. Bu yönlendiriciler sayesinde insan, hakiki olmayan birtakım varlık ve ilişkileri kaybetmiş, ancak hakiki ihtiyacı ve kalbinin gerçek açlığı olan Rabbiyle ilişkisi tadil edilmiştir. Şair Haydar Ergülen’in deyişiyle, "Rüzgarların çarpıştığı gijvdeni sı

nırın sandım / Senden korkutuldum, sana saklandım. " Sanılır ki ‘sabır’ musibetlere dayanmanın, onlara katlan manın adıdır. Halbuki asıl mesele hadiseye tahammül etmek değil , sabır üzerinden Cenab-ı Hakla irtibat kurulabilmesidir. Kur’dn-ı Kerim ‘de “Allah sabredenlerle beraberdir” buyrulur. Allah’la beraber olmanın yollarından biri de sabırdan ve sab rın yolu da musibetten geçtiğine göre, musibetin varlığının gerçek sebebinin Allah’la birliktelik kurmak olduğu açıkça anlaşılır. Ayrıca Sahur, Allah’ın isimlerinden biridir. Sabreden kişi Rabbimizin Sabur ismine ayinedarlık etmektedir. Ayine darlık etmekten murat, deneyimlemek yoluyla O’nu (cc) daha yakından tanımaktır. Şafi ismine doktorlar, Rezzak ismine iş verenler ayna tuttuğu gibi, Sahur ismini de musibet içerisinde sabreden insanlar kainata yansıtmaktadırlar. Sanılır ki ’dua’ yalnızca musibetlerin ortadan kalkması ve ku lun rahata ermesi içindir. Oysa duanın maksadı her ibadette olduğu gibi, Cenab-ı Hakk’ ın rızasını kazanmaya çalışmaktır. Dua yalnızca bir talep listesi değildir. Ellerimizi açıp Hakk’ a yö nelmek, Rabbimizle buluşmak ve Onunla temas etmek anlamı taşıdığından, duaya sebebiyet veren her musibet, duanın do layısıyla ilahi buluşmanın vesilesi durumundadır. Musibetler, halimizi duaya dönüştürme fırsatlarıdır. Asıl mükafat, duanın � 1 43 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;’1 Omliı Oz.ııiıh

neticesinden daha çok, icra ediliyor olmasıdır. İnsanın Rabbiyle buluşması duanın kabul edilmesinden daha büyük bir ödüldür. Ki bu ödül, daha dua bitmeden alınmıştır. İşte bazı rahatsızlık ların ve musibetlerin sebebi yaşantımızda duaya ve ilahi irtiba ta ait boşluk ve eksikliklerdir. Musibetlerin dua için verildiğini Kur’an şöyle ifade eder: "Bize yalvarsınlar diye onları darlık ve

sıkıntı ile yakalayıp sarstık. Bari, kendilerine şiddetimiz geldiği vakit yalvarsaydılar, tövbe etseydiler! Fakat heyhat!" (En ‘anı, 44) . Hz. Mevlana der ki, “Dert; Allah’ı anmana vesile olacaksa, tüm dünya malından yeğdir. Dertsiz dua, soğuktur. Dertli dua gönülden, aşktan gelir” (Mesnevi, Cilt 3) . Bazı musibetler du ayla dahi geçmez. Zaten onların meydana geliş sebebi kişiyi duayla buluşturmaktır. Yakarışa vesile olsun diye verilen bu tür musibetlerin bitmesi için yapılan dua kabul olunduğun da, dua kendi kendini yok edecektir. Duanın varlığı, kendini yok etmesi için yapılan başka bir duayla çelişeceğinden, bu tür musibetler dua ile değil, Rabbimizle birlikteliğimizi yeniden sağlam temellere oturttuğumuzda sona erecektir. Evet, insanın Rabbiyle iletişiminin dayanaklarından biri musibetler olduğu gibi, dinlerin ve peygamberlerin varlığını da musibetlere borçluyuzdur. Musibet, tasa ve kederin olmadığı bir dünyada, dinlerin, peygamberlerin insana söyleyecekleri şey ne olabilir? En büyük musibet olan cehennemin olmaması, cennetin de varlığını ortadan kaldırmayacak mıdır? Büyük mu sibet olan kıyametin olmaması, hayatın da olmamasını netice vermeyecek mi? Musibetler olmasaydı, kutsal kitaplar insana ne söylüyor olurdu? Peygamberler insanlara ne anlatıyor olur du? Bir şeyler söyleselerdi bile kim onlara kulak kesilebilirdi? Kur’an ’Elhamdü’ diye başlar ki, hamd bir problemden kurtuluşun ifadesi, ‘mine! cinneti ve nas’ ile biter ki; insan ve cinlerden sana sığınırım anlamına gelen bu ibare; yine bir problemden kaçıp ilahi olana yönelişin ifadesidir. Yani Kur’an

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ıiı Oımir Omnk

başta ve sonda musibet ve teselliyi ele alır. Ve Kur’an’ ın iki kapağı arasında herhangi bir sayfa yoktur ki, musibet ve teselli bağlamında hiçbir şey dememiş olsun . Allah mükemmeldir, kainat eksik, insan sorunludur. Allah, kainat eserine insanla imza atmakla demektedir ki ‘musibet benim imzamdır’ .

"Acı

çekmek bu düny anın o1urnlu bir unsu rudur, hatta b u d ünya ile ol uınluluk aras ı n d ak i te k

bağlantıdır. " -Kafka

.-� 1 4 5 / __,Ç’ ·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mecıt Omür O: ı ü rk

Keşke Tese l l i s i

Günlerden bir gün, Musa bin Müslihiddin Efendi zikir mecli sine katılmak ve sohbetini ilk defa dinlemek üzere Sümbül Efen di’ nin dergahına gider. Bir direğin arkasına oturur ve Sümbül Efendi’yi dinlemeye koyulur. Duydukları ne şimdiye kadar dinle diği alimlerin sözlerine ne de okuduğu kitapların yazdıklarına ben zemektedir. Sohbet boyunca gözlerinden ve kalbinden kat kat per deler kalkar ve içinde ışıklı bir alemin uyandığını hisseder. Sohbet esnasında dünya ve ahiret, gözüne başka türlü görünmeye başlar. Halden hale geçmekte ve hiç hissetmediği duygular yaşamaktadır. İşte tam bu sırada Sümbül Efendi kendisini dinleyenlere, “Söy lediklerimi anlıyor musunuz?” diye sorar. Kimseden ses çıkmayın ca yine kendisi cevap vererek "Hayır kimse an/,amıyor ama direğin

dibinde oturan anlıyor, çünkü şimdi ben yalnız onun için konuşu yorum" der. Müslihiddin Efendi, şaşkınlık ve korku içinde kalır. Onun orada olduğunu ve konuşulan bu derin meseleleri anladığı nı Sümbül Efendi nereden bilmiştir? Efendi yeniden konuşmaya başladığında artık anlatılanlardan o da bir şey anlamaz olur, keli meleri duyamaz hale gelir. Bir ara tekrar Sümbül Efendi’nin sesiy le irkilir: “Bu söylediklerimi siz anlayamazsınız, direğin arkasında ki de anlayamaz, çünkü şimdi yalnız kendim için konuşuyorum.” Müslihiddin Efendi kendinden geçip olduğu yere yığılır. Şeyhin emri ile onu alıp huzura getirirler, uzun bir eğitim faslından sonra � 1 46 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli A!r-c:it !);mit Oztıi;·I,

genç medreseli hırka giyer ve çileye soyunur. Bir gün Sümbül Efendi dervişlerine bir soru sorar: “Alemi siz yaratmış olsaydınız nasıl yaratırdınız?” Bu soruya kimi, kötülü ğü yeryüzünden kaldırırdım, kimi, sefaleti istemezdim, bir baş kası , kış mevsimini getirmezdim, bir başkası da, ibadet etmeye cek kimseleri yaratmazdım, diye cevap verir. Sıra Müslihiddin Efendi’ye geldiğinde o ’’Her şey merkezinde efendim, ben olsam

hiçbir şeyi yerinden oynatmazdım. Alem mümkün alemlerin en iyisidir. Burada her şey güzel ve her şey mükemmeldir!" diye ce vap verir. Bu cevaptan memnun olan Sümbül Efendi, “Öyleyse senin adın bundan sonra Merkez Muslihiddin olsun” der. O za mandan beri adı Merkez Efendi olarak bilinir, kabriyse Zey tinburnu semtinde Merkez Efendi türbesi adıyla anılmaktadır. Kainat ve içindekilerin şu anki halinden daha güzeli, daha ef dali yoktur. Her türlü kusur ve noksanlardan uzak olan Rabbimi zin ilim, irade ve kudret gibi diğer bütün sıfatları da mükemmel ve eksiksizdir. İlahi sıfatlardan biri olan ‘irade’ sonsuz alternatifler arasından seçimler yapmaktadır. Şu andaki kainat ilahi iradenin seçimlerinden biri olduğu için; şimdi ve her zaman olabileceği en ideal halindedir. Kainat içerisindeki en mühim varlık olan insana gelince, başına gelmiş her türlü musibeti de hesaba katarak diye biliriz ki, her insanın yaşadığı hayat da en ideal hayattır. İnsanın başına daima her şeyin en iyi versiyonu, en gerekli hali gelmek tedir; bir derece daha üstünü olamayacak şekilde en güzel şeyler olmaktadır. Düne kadar bu böyleydi, yarın da böyle olacaktır. Rabbimiz için geçmiş de, gelecek de aynıdır. O, olmuş ve olacak olanı bilir. İlahi düzlemde geçmiş nasıl sona ermişse, gelecek de öyle sona ermiştir. Bu yüzden kainatta keşke yok tur. İnsan kendi kader kitabını henüz okumamış olduğundan, musibet karşısında çabayla mükelleftir ve onlardan kurtulmak için elinden geleni yapmak zorundadır. Gelecek açısından ol masa da, gelip çatmış bir musibet açısından ‘keşke’ kelimesi bir -� 1 47 �;

Dervişin Teselli Koleksiyonu +r,’rii Omü; Oc:cü ; k

değer taşımamaktadır. Kaderde olduğu için yaşanan acılar ci hetiyle ‘keşke’ ifadesi mahzurlu görülmüştür. Efendimiz (sav)

“Başına bir musibet geldiğinde ‘keşke şöyle yapsaydım da böyle olmasaydı’ deme. Bilakis ‘Allah böyle takdir etmiş. O dilediğini yapar’ de. Çünkü Şayet, keşke’ şeklindeki ifadeler, şeytana kap ı aralar” buyurmuştur (Müslim, Kader, 34, İbn Mace, Mukad dime, 1 0) . Hz. Mevlana, “Gökten yeryüzüne ne yağmış da, yer kaçıp kurtulabilmiş? ‘Sizi topraktan yarattık’ ayetini unutur da Hak’tan gelene öfkelenirsin. Topraksın, arştan gelenden kaçamaz sın. Toprak gibi razı ve mütevazı ol” buyurur (Mesnevi, Cilt 3) . Keşke şöyle olsaydı, bu sorunlar olmazdı diye düşünürüz. Ancak öyle olsaydı, musibetin gerçekleşmeyeceğinin garantisi yine de yoktur. Olmasaydı, diye düşündüğümüz şeyin olmama sı belki de başka konuda bir musibetle neticelenecekti. Akla şu soru gelebilir: Başa gelecek musibetler kaderde yazılıysa, insanın ondan kurtulma çabası ve hatta duasının ne anlamı kalacaktır? Bu noktada kader ve levh-i mahfuz hakikatlerini ayırmak gerek mektedir. Rabbimiz duayı da, sadakaları da, çabaları da musi betler üzerinde etkili kılmış, ancak hangi halimizin musibetlere ne kadar etki edeceğinin bilgisini de kendisinde mahfuz tut muştur. Kur’an bu hakikati şöyle dile getirir: ’’Herhangi bir can

lının ömrünün uzaması veya kısaltılması da mutlaka bir kitapta yazılıdır. Bütün bunlar, Allaha göre, elbette pek kolaydır" (Fam, 1 1 ) . İşte bu son bilgilerin kayıtlı olduğu yer Levh-i Mahfuz’dur. Levh-i Mahfuz insanla aktüel olarak ilişkili bir tecelli alanı değil, bilakis Rabbimizin ilminin kendisine dönük yanıdır.

" Olayl arın

arzu

ettiğiniz gibi

o lnıasını b ekl enıeyin .

Z aten oldukları gibi olmalarım arzulayın . " –Ep iktetos

;� 1 4 8 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Ahw O >nür 6 ıü rl(

H a l Tesel l isi

Sufiler, mutlulukta takılı kalmayı eksiklik saymışlar, mut luluğu yaşamın temel gayesi olarak ele almayı anlamsız bul muşlardır. Onlara göre mutluluk hallerden ancak bir haldir. O bütün hallerin gelip dayandığı en iyi ve nihai hal değildir. Ondan da geçmek, daha farklı hallere ve makamlara ulaş mak icap eder ki manevi yolculuk devam edebilsin. Günü müzde bütün insanlık mutluluğun peşinden koşmaktayken, Kur’dn-ı Kerim ‘de ve diğer kutsal metinlerde dünyada mutlu bir yaşama erme hususunda herhangi bir emir yoktur. Ama sabırlı, dürüst, takvalı ve ihlaslı birer insan olmak konusunda birçok emir vardır. Tasavvufa göre irfan makamı çileli bir hayada kazanılır. Arif, hayır ve nimeti cemal sıfatının, şer ve musibeti celal sıfatının tecellisi bilir. Allah’ ın lütfunu da kahrını da hoş karşılar. O, sükun ile hareketi, huzur ile tasayı en yüksek seviyede kendi sinde birleştirmiştir. Bundan dolayı Şibll, "Arif bahar gibidir;

bir taraftan gök gürler, şimşekler çakar, öbür taraftan çiçekler açar, kuşlar ötüşür" demiştir. Arif, benliği yok olduğu ve Allah’ta beka bulduğu için kendisini muhavvilü’l-ahvalin yani halden hale çeviren Allah’ ın tasarrufuna bırakmıştır (İbn Kayyim el-Cevziyye) . Halil Cibran ifadesiyle: "Güneşi ve sıcaklığı kabul

ediyorsak, yağmuru ve şimşeği de kabullenmeliyiz seve seve. . . İn.� 1 49 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Men ı On11fı Ozuiı.k:

sanlar nehirler gibidir, " der Tolstoy ve şunları söyler: “Her nehir bir yerde daralır bir yerde genişler, bazı noktalarda suyun akışı yavaşlar bazı noktalarda hızlanır, bir yerde daha temiz ve daha soğuktur, başka bir yerde ise daha ılık. . . İşte insanlar da böyledir.” Kur’an da, “Ve rüzgarların tasrifinde ak/eden bir kavm için ayetler vardır” buyrulur (Casiye, 5 ; Bakara, 1 64) . Tasrif; dön ’

dürmek, bir şeyi başkalaştırarak türlü şekillere soymak ve evirip çevirmektir. Ayette geçen ‘sarafallahu’riyha’ Allah, rüzgarı bir yönden diğer yöne çevirdi, anlamına gelir. Rabbimiz rüzgarları bir yönden diğerine çevirdiğinde aynı nitelikteki rüzgar bazen insanlara rahmet, bazen de felaket getirebilmektedir. Estiği yön lerin farklılığına göre karayel, poyraz, lodos, meltem, samyeli gibi farklı isimler alır rüzgar. Bazen üşütür, bazen ısıtır. Mevsim ler de durmadan değişir. Gece ve gündüz daima yer değiştirir. Tabiata baktığımızda sürekli halden hale geçişler görürüz. Dün yada tek bir meyve olabilirdi ama binlerce çeşidi var. Meyveler ve bitkiler tek renk olabilirdi ancak her birinin ayrı bir rengi var. Kokuları olmayabilirdi veya her birinin kokusu aynı olabilirdi; ama hepsi değişik. Doğadaki bu çeşitliliğe bakılırsa, insanın ba şından geçecek hallerin de çeşidi olması pek tabiidir. Rabbimiz insan hallerini de evirip çevirmektedir. İnsan farklı zamanlarda farklı tecelliler altında yaşar. Efendimiz (sav) şu duayı çok yapardı: “Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ı m! Kal bimi dinin üzerine sabit kıl!” Ve yine Efendimiz sembolik bir anlatımla “Kalpler, Rahman’ı n iki parmağı arasındadır. Onları istediği gibi çevirir” buyurmaktadır (Tirmizi, Kader 7) . Ayrıca

Kur’an ’Zafer günlerini insanlar arasında nöbetleşe diindürür dururuz" (Al-i İmran, 1 40) . buyurarak bugün galipken yarın mağlup, bugün muzafferken yarın perişan olmanın, yani hal den hale geçmenin insanın yazgısı olduğunu belirtir. Sevinç de hüzün de farklı tecellilerdir. Biri menfi, diğeri müspet değildir bunların. Biri iyi, diğeri kötü değildir. Biri ha� 1 5 0 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli l’vfecjı Onni; Ozuok

yır, öteki şer değildir. Bazen ağlar, bazen de güleriz. Gün olur aynı yuva içerisinde kader birini ağlatırken, diğerini sevindire b ilir. Akif’in Farsça’dan çevirdiği bir şiirdeki şu beyitler bunu ne güzel anlatır: "Yddında mı doğduğun zamanlar? / Sen ağlar

idin, gülerdi dlem / Bir öyle (jmür geçir ki olsun / Mevtin sana hande halka matem. " (mevt, ölüm; hande, gülüş anlamına ge lir) Evet biz doğduğumuzda ağlıyorduk, ama ailemiz sevinçten havalara uçacak gibiydi. Şairin teklifiyse şu; Öyle bir hayat ya

şamalıyız ki, vefat ettiğimiz gün, ailemiz bizim için ağlarken, bu kez biz mutluluktan havalara uçabilelim. Hüzün olumsuz bir hal veya tecelli değildir. Hüzün ruhun gıdasıdır. Hüznün olumsuzlanması ilahi değil geleneksel bir yorumdur. Sevinç de hüzün de Cenab-ı Hakk’ın farklı birer tecellisi olmaları hasebiyle birinin diğerine üstünlüğünden söz edilemez. İlla olacak olsa, hüznün bir üstünlüğü olabilir. Ha dislerde Kur’an’ın hüzünlü bir ortamda indiği belirtilmiştir (İbn Mace, İkame, 1 76) . ’’Kuran’ı hüzünle okuyun " buyurur Hüzün peygamberi olan Efendimiz . . . İnsanları hüzünlendiren sıkıntıların günahlarına kefaret olacağı (Müsned, VI, 1 57) , Allah’ın musibetler sebebiyle yaş döken gözleri, hüzünlenen kalpleri azaba uğratmayacağı ifade edilmiştir (Buhari, Cenaiz 45, Merda l ; Müslim, Cenaiz 1 2 , Birr 52) . Hüzün patoloj ik bir hal değil, bir sanattır. Herevi hüzün duymamayı da bir hüzün sebebi sayar. Zira ona göre hüzün, kulun ilahi mazhariyetlere yönelik istek ve arayışının bir ifade sidir. Şu halde üzüntü çekmeyip rahat içinde olmak bir eksik liktir. Bu yüzden sufl üzülemediği için de üzülür; ağlayamadı ğı için de ağlar (İbn Kayyim el-Cevziyye, 1, 546) . Yine hüzün, slıflyi içinde bulunduğu durum hakkında sürekli düşünmesini ve kendini yetersiz görmesini sağlayan yapıcı bir şuur hali, nefsi temizlemenin ve daha yüksek makamlara doğru geliştirmenin bir aracıdır. "Hüzün sahibinin bir ayda kat ettiği yolu hüzün -� 1 5 1 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Me<tr Onnir Ozı1irh

çekmeyen bir yılda kat eder " sözü (Hasan Şerkavi, s . 1 22- 1 2 3) bu hususa işaret etmektedir. Bu sebepledir ki, Herevi, hüzn ü havf, işfak, huşu, zühd, vera’ gibi aynı mahiyetteki tasavvufi: erdemlerin başında göstermiştir. Nitekim Ebu Nuaym, büyük sufı Hasan-ı Basri’yi ‘korku ve hüzünle dost olmuş, kaygı ve kederle kaynaşmış, uyku ve istirahati yitirmiş’ şeklindeki nite lemelerle tanıtır (Hilye, i l , 1 3 1 - 1 32) . Şu halde hüzün psikoloj ik bir arıza değil mümini muha sebe, tövbe gibi ahlaki makamlardan geçirerek salih amelle re götüren yapıcı bir bilinç halidir. Bu sebeple Hasan-ı Basri,

‘’Mümini dini konusunda ancak korku ve hüzün rahatlatabilir" der. Kur’an’ı doğru okumuş ve ona iman etmiş bir kimsenin mutlaka hüznünün artacağını, haşyetinin şiddetleneceğini ve gözyaşlarının çoğalacağını belirtir (Ali Sami en-Neşşar, 111, 1 34) . Yine Hasan-ı Basri, öldükten sonra kendisini rüyada son derece sevinçli ve mutlu gören ve bunun sebebini soran Ma lik b. Dinar’ a, bir insanın dünya hayatında hüznü ne kadar sürekli olursa ahirette de sevincinin o kadar sürekli olacağını söylemiştir (İbnü’l-Cevzi, s. 1 9) . Dünyada ‘hüzün’ ve ‘sevinç’ , nefse göre nitelenmişlerdir; bu duyguların akla, ruha ve kalbe göre hükümleriyse farklıdır. Gelenekler, nefsin mahrumiyetlerini ‘acı’ olarak niteler. Bu yalnızca bir yorumdur. İnsanlık tarihi binlerce yıldır bir şeye acı dediğinden, şimdi biz de bu durumları acı olarak yorum luyoruz. Ölümü, ayrılığı, ağlamayı ‘acı’ diye vasıflandırmak insanın genlerine işlemiş durumdadır. Belki de ağlayan insan lar, ağlamayanlara nispetle daha çok haz içerisindeler. Ağla ma hazzı . . . Ama bu haz nefiste değil, ruhta ve kalpte yaşanır. Ağlamanın negatif bir durum olduğunu söyleyen geleneksel aktarımdır. Efendimiz (sav) ise “Yaşarmayan gözden Allaha sığınırım” dua buyurmuşlardır. Adeta şeytanın şerrinden Al lah’ a sığınır gibi. "Bildiklerimi bilseydiniz az güler, çok ağlar-� 1 5 2 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli ,,!erit Öi1iÜi Oztıfı /,"

dın ız" sözleriyle bilme ve gözyaşı arasındaki bağı gösteren de yin e O’dur (sav) (Tirmizi, Zühd, 9) . Ağlamak negatif bir fiil değildir. Onu olumsuz yapan, insanın neye ve niçin ağladı ğıdı r. Mevlana der ki, ’A cizin ağlaması, ruhsuz kişinin ağla

masından farklıdır. Yakup’un Yusufiçin ağlayışı, Yusuf’u kuyuya atan kardeşlerin ağlayışı ile bir midir? " (Mesnevi, Cilt 5 ) .

·’ ll e r

r u h kendi

a c ı s ı nın

taşıyıcısı

bizatih i s a n atkard ı r. . . -Hegel

:� 1 5 3 �

"

o lara k

Dervişin Teselli Koleksiyonu /tfrdı (hmir Ozıiirk

Seçim Tesel l is i

Cenab-ı Hakk insanı hastalanmaz bir halde, hiç musibete uğ ramayacak vaziyette yaratabilirdi. Kainatın enginliğine ve uzayın ihtişamına bakılırsa, Rabbimiz her insana birer gezegen ve orada sonsuza dek tüketemeyeceği kadar nimet verilebilirdi. Durum böy leyken, neden kısıtlanmış imkanlar, biçili ömürler, daralmış rızıklar ve türlü belalar içerisinde yaşamak zorunda bırakılmıştır insan? ‘Seçilmiş’ anlamına gelen ‘Mustafa’ kelimesi Efendimizin (sav) isimlerinden biridir. Biz Allah Resulüne (sav) öncelikle, Allah tarafından seçilmiş olması dolayısıyla iman ederiz. Her şeyden ziyade bu ilahi seçim sebebiyle yaratılmışların en kıy metlisidir O (sav) . Kabe’ye, taşlarının niteliğinden veya hep görmüş olduğu saygının devamı olarak değil, Rabbimizin onu seçmiş olmasından ötürü saygı gösteririz. Taşları Ebu Kubeys tepesinden getirilmiş olan Kabe’ nin değeri onun taşlarının ni teliğinde değil, ona yüklenen anlamda, yani ilahi seçimdedir. Musibetler de ilahi seçimin bir parçasıdır ve bu sebeple hür mete layıktırlar. Zira isabet kökünden gelen ‘musibet’ kelime si, ölçülmüş biçilmiş, kendisine ulaşacak insan için ayarlanmış birtakım mesaj lar, seçilmiş özel hadiseler anlamına gelmektedir. “Rabbimiz sen bunu boşuna yaratmadın” (Al-i İmran, 1 9 1 ) aye tinden nasibi çoktur musibetlerin. Ünlü dil bilim alimi Ragıb el-İsfahani’ye göre musibet, ‘ansızın bastıran yağmur’ anlamın� 1 54 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’vlNıt Omür (_), tü r!<

daki savb kökünden türemiştir ve ‘bir şeyin hedefine ulaşma sı, birinin payına düşmesi’ manasına gelmektedir. Hikmetlerle yüklü bu musibetler Allah’ ın izniyle olmaktadır. Rabbimizin musibetlerde bir beldeyi değil diğerini tercih etmesinde; bir bi reyi değil başkasını seçmesinde; bir zamanı değil başka bir zam anı belirlemesinde türlü hikmetler vardır. Musibetler, an lamsız ve gayesiz bir biçimde insanlar arasında rastgele dağıtıl nıazlar. Kur’an’da en çok geçen ilahi isimlerden olan Hakim ismi, musibetleri bütün tesadüflerden, manasızlık ve abesiyet ten uzak tutmaktadır. Kainatta rastgele hiçbir şey bulunamaya cağı gibi, musibetler de tesadüfi değildirler. Nasıl her varlığın ve her olayın bir anlamı, gayesi ve hedefi varsa, musibetler de öyle anlam yüklenmiş hadiselerdir. Kainatı anlamlar ve gayeler üze rinden inşa eden Rabbimizin, musibetleri bu kanunun dışında tutması düşünülemez. İsyan ve itiraz niyeti taşımaksızın başa gelenlerin nedenlerini sorgulamada bir mahzur olamaz. Bilakis madem musibet bir hikmet, bir mesaj ve bir anlam yüklenerek gelmiştir, o halde bu mesaj ı okumaya çalışmak lüzumu vardır. Başıma gelen musibetlerin hakiki nelerdir? Bana bu olaylar la ne anlatılmak istenmektedir? Bu musibetlerde bana sunulan mesaj nedir? Rabbimin bunlarla bana söylemek istediği bir şey mi var? Alimlerimiz, Kur’an-ı Kerim’ i kişinin evvelen bizzat kendisine özel indirilmiş bir kitap nazarıyla okumasının fay dalarından bahsederler. Musibetlerin bazen toplumun tama mını ilgilendirmesi, ona muhatap olan bireylerin teker teker anlam devşirmelerine mani değildir. Cenab-ı Hakk hiçbir insanı unutmuş veya terk etmiş değildir. O kullarının her hareketini, her davranışını görmekte, önem semekte ve değerlendirmektedir; Rabbimiz, kendimizi önem sediğimizden çok daha fazla önemsemektedir bizi. Başımızdan geçecek musibetleri bizim için O seçmekte ve yine O organize etmektedir. Olaylar hiçbir zaman başına buyruk bir şekilde mey� 1 5 5 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mc:i’it Orml! Oztıiık

dana gelmezler. Moraller durduk yere bozulmaz, hayaller ke ndi kendine yıkılmaz, Rabbimizin izni ve dilemesi olmadan. Yaşadı ğımız hadiseler, Rabbimizin özel mesajlarını içermesi bakı mı n dan yalnızca bize inmiş özel ayetler gibidir. Bu yüzden okuma mız, anlamamız ve tahlil etmemiz gereken bir kitaptır musibe tler. Anne babamızı biz seçmedik. Onlar bizi büyütüp yetiştir miş olmalarından daha çok, onları bizim için seçen Cenab-ı Hakk’tan ötürü değerlidirler. Peygamberleri seçen zat kimse, anne babamızı da o seçmiştir. Seçimin kendisinden olm asa bile seçenden dolayı anne ve baba daha da muhteremdir. Doğ duğumuz memleketi kim seçmiştir? Yine Rabbimiz değil mi? İbn Haldun’ un ‘coğrafya kaderdir’ sözü meşhurdur. Doğdu ğumuz ve yaşayacağımız yerler ilahi seçimin bir sonucudur ve üzerimizde büyük etkileri vardır. Cinsiyetimizi, boy ölçüm ü zü, saç rengimizi kim seçmiştir? Seçime değil seçene odaklan dığımızda, üzerimizdeki nimetlerin kıymeti ortaya çıkar. Pey gamberleri seçen, Kabe’yi seçen, anne babamızı seçen Zat her kimse, başımıza gelmekte olan musibetleri de o seçmektedir. Wimbledon Tenis Turnuvasının ilk siyahi şampiyonu Arthur Ashe, kan naklinden kaptığı hastalıktan dolayı ölüm döşeğin deyken, hayranlarından biri, ’:Allah böylesine kötü bir hastalık için neden seni seçti? " diye sorar. Arthur Ashe’nin cevabı şu olur:

“Tüm dünyada 50 milyon çocuk tenis oynamaya başlar, 5 milyonu tenisi öğrenir, 500 bini profesyonel tenisçi olur, 50 bini yarışmalara girer, 5 bini büyük turnuvalara erişir, 50 ‘si Wimbledon’a kadar gelir, 4 ’ü yarı finale, 2 ’sifinale kalır. Elimde şampiyonluk kupasını tuttuğum zaman Allaha ’Neden ben?’ diye hiç sormadım. Şimdi sancı çekerken, Rabbime hangi yüzle ‘Neden ben?’ diyebilirim.”

" H er i şte

h i km eti vard ır / Ab es fiil i şlemez Allah . " -İbra him Hakkı Hz .� 1 56 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Aircı 01mir Ozı 1tr.&

Hedef Tesel l isi

Bir ayette “Her bilenin üstünde başka bir bilen vardır” buy rulur (Yusuf, 76) . Bu biraz da şu anlama gelir; her anlamın derununda başka bir anlam, her maksadın ötesinde başka bir maksat vardır. İnsan sonuç odaklı yaşadığı için başından ge çenleri yalnızca neticelerine göre değerlendiri r. Bir ağacın son da bekleyen neticesi meyve olduğundan ‘ağaç meyve içindir’ yanılgısına kapılır insan . Sondaki netice gelmeyince, her şey berbat oldu, ele avuca bir şey geçmedi diye düşünür. Oysa ağaçların meyve vermek haricinde; havayı temizleme, oksij en üretme, yaşam alanlarını serinletme, toprak kaymas ını önle me, insanları zararlı ışınlardan koruma, sinirleri yatıştırma, hayvanlara yuva olma, depremlerin etkilerini azaltma gibi pek çok faydaları vardır. İşten maksadın kariyer, başarı ve para olduğu düşünüldüğü için, o başarıyı elde edemeyenler, verimli çalışmalar yürütmüş, kendilerini çok geliştirmiş olsalar bile mutsuzdur. Çalışmanın binlerce sonucundan yalnızca birisi olan terfi, sonuçlar arasın da en sonda geldiği için, tek önemli şey olarak algılanır. İflas eden bir işadamı, kendisine sayısız maddi ve manevi katkısı olmuş şirketini, nimet değil de başına açılmış bir bela olarak görmeye başlar. Oysa o işyerinde geçirdiği yıllar da, yaşadığı iflas da, büyük birer nimettir. İflaslar, insanın sebep sonuç iliş� 1 57 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ivf,’ciı <»mu Ozıw k

kilerinin dayatmacı ağından sıyrılmasına imkan verir. Hiçb ir çıkar yolun görünmediği , yalvarıp yakarılacak kimsenin kal madığı, kredi veya borç alacak hiçbir seçeneğin var olmadı ğı bu durumlarda, kalp Rabbine yönelir ve kaybettiği onca şeye karşın Rabbini bulur. Cenab-ı Hakk’ın, “Ben sabredenlerle be raberim, ben kalbi kırıklarla beraberim” sözlerinin muh atab ı durumuna gelir. Fani olanı kaybedip, baki olanı elde eder. Aileden maksat mutluluktur, ön kabulüyle girilir evlili ğin içerisine. Daha evlenirken arabaların önüne ‘evleniyoruz’, arkasına ‘mutluyuz’ , yazılır. Bu aşamada evlilikten muradın ‘mutluluk’ olduğu ilan edilmiştir. Ama o sahte plaka kısa bir süre sonra sökülüp atıldığı gibi, o ‘mutluyuz’ fikri de az bir zaman sonra devre dışı kalır. Ailenin kurulmasının öncelik li maksadı neslin devamıdır, günahlar karşısında bir korunak bulmak ve ahirete yönelik bir yuva kurmaktır. Toplumun devamı, prensiplerin devamı, ahlakın, hasenatın, faziletlerin devamıdır ailenin kuruluş amacı. Böyle düşünüldüğünde so runlar küçülür, insanlar mutluluğu bulamadıkları dönemlerde yuvalarını yıkmayı düşünmezler. Çünkü mutluluk kilit bek lenti olmaktan çıkarılmıştır. Yuvamız, mutlu olacağımız yerdir evet. Ancak onun tek maksadı dünyevi mutluluk değildir. Yuvanın içerisinde başka birçok sonuç gerçekleşmektedir ve onlar da birer nimettirler. Tek bir sonuca bina edilen süreçler, o sonuç elde edilmediğinde yerle yeksan olmuş gibi zannedilse de, süreçte elde edilen ka zanımla yok olmayacaktır. Evliliğin nefse bakan, aileye bakan, topluma bakan tarafları olduğu gibi bir de Cenab-ı Hakk’a dönük yanları vardır. Eşiyle beklediği kadar mutlu olamayan biri, o yuvadaki yüzlerce nimeti göremez olur; Aldatmak, iha net etmek bu yanlış ön kabulün yalnızca bazı faturalarıdır. Kur’an-ı Kerim’den öğrendiğimiz kadarıyla Nuh Peygam ber, 9 5 0 yıl peygamberlik yapmış (Ankebut, 1 4) ve pek az in-� 1 5 8 ��

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mccit Oımir Oztiırk

sa nı n iman etmesine vesile olabilmiştir (Hud, 40) . Ancak üm metin in birkaç kişiden ibaret olması onun çok yüksek kıymet teki p eygamberlik görevini başarıyla yapmış olduğu gerçeğini deği ştirmez. Zahiren bir işin olmaması onun başarılamadığı anlamına gelmez. Sonuncu sonucun gerçekleşmeyişi, diğer bütün başarıları ve neticeleri ortadan kaldırmaz. Dinimizde ’ Kadir Gecesini bulunuz’ , diye bir emir yoktur, ‘arayınız’ diye va rdır. Arayıp da bulamayanlara mübarek olsun. Futbolda önemli olan goldür. İyi oynadığı halde mağlup olan bir takımı kimse başarılı görmez. Gol yerine skor, taçlarla belirlenseydi, belki mağlup olan takım kazanmış olacaktı. Skor kornerlerle belirlenseydi, yine o takım kazanacaktı, topla oyna ma yüzdelerine göre olsaydı, yine o takım kazanacaktı . Daha az faul yapmayla ölçülseydi, yine o takım kazanacaktı, paslaşma sayısıyla ölçülseydi, yine şimdi mağlup olan takım kazanacak tı. Her yönden daha iyi bir oyun çıkaran, ancak yalnızca skor yönüyle, kimi zaman da bir tesadüf sonucu ağlarla buluşan top sebebiyle mağlup olan bir takımı herkes başarısız görür. Futbolun adaleti yoktur, derler ki, bu doğrudur. Bazen ‘maçın oyuncusu’ seçilen futbolcunun, mağlup takımda olduğunu da görürüz. Sahadaki 22 kişiden en iyi oynayanı odur ama yine de mağlup kabul edilir. Bu basketbolda da böyledir, diğer bütün sporlarda da. Siyasette de ölçü budur, ekonomi ve bürokraside de. Ancak hakikatin ölçüsü bu olmadığı için; sonda gelen so nuçlar, diğer bütün neticelerden daha önemli ve daha kıymetli değildir. Kimse kaptanın dalgalarla nasıl boğuştuğuna bakmaz; gemiyi limana getirip getirmediğine bakar herkes. Ancak ilahi boyutta önemli olan onun dalgalarla nasıl boğuştuğudur. Eğitim görürken, öğretmenlerimizden birine, sınav sonra sında ’’Hocam, çözüm yoluna da not veriyor musunuz? " diye sormayanımız yoktur. Çözümü uzun süren bir matematik problemini, sonuna kadar doğru yürüten, ancak en sonda ba�159 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu Alau Oın ü ı· Cbürk

sit bir çarpma veya toplama hatasıyla yanlış cevabı veren öğ rencinin bu sorudan alacağı puan sıfır olabilir mi? Peki, yanlış bir çözüm yolu yürüten öğrencinin tesadüfen doğru sonucu elde etmesine tam puan verilebilir mi? Skor acımasızdır ve ilahi adaletin ölçüsü skor değil, çözüm yoludur. Sonuç odak lı eğitim sistemlerinin netice verdiği birey tipi sonuç ve s kor odaklı insanlardır. Mesela ilköğretimdeki bir öğrenciye ilerde ki planlarını sorduğumuzda, ‘doktor olacağım’ gibi meslek atfı içeren sözler duymak kuvvetle muhtemeldir; ancak ‘kansere çare bulacağım’ diye bir amacı olduğunu öğrenmek neredeyse imkansızdır. Burada suçlu çocuklar değil, sonuç odaklı eğiti m sisteminin onlarda açtığı psikoloj ik yaralardır. İ nsandaki acımasız skor, yaşadığı hadiselerin nefsine dönük yanlarına bakmasıyla meydana gelir. İnsan sonuncu sonucu elde edemediği için kendini hiçbir sonuca ulaşmamış sayar bu yüzden. Yaşadığı olayda binlerce olumlu netice varken, nihai ve belki de en önemsiz sonuca ulaşamadığı için bütün kaza nımlarının çöpe gittiğini düşünür.

-� 1 60 ,�/·

Doğu’dan

Ban’dan 99 Tesel l i . ’ki.’cr: Oi?ı ii ; n:: , f.o �

Hayı r Tesel l isi

Kainatta her şey potansiyel olarak hayırdır. İnsan hatalı tavır ve yorumlarıyla onları kötü lük ve şer haline geti rir. Kötülüğün

yaratılması değil, işlenmesi kötüdür. Cenab-ı Hakk her şeyi ‘hayır’ olarak yaratmıştı r. Ama insanlar n iye t ve nazarlarıyla onları kendileri hakkında kötülüğe çev i rir le r. Hayırları şerre çevirebilme özgürlüğü insanın temel b i r özell iğidir. Yaratılma itibariyle vasfı şer ve hayır değildir o hadiselerin. Şer vasfını fiillere kazandıran, şuur sahibi olan i nsanoğludur. Fiillerin aslı Allah’ a, vasıfları ise kullara aittir, derler. Bir İngiliz atasözü, kötü hava yoktur, yanlış giyim vardır, der. Hava muhalefeti yoktur, olsa olsa havaya muhalif insan halleri vardır. Evden şemsiyresiz çıkan, hava koşullarına göre giyinmemiş olan insan yağmuru kendine zararlı hale getirdi ğinde bu, insana ait bir meseledir, yaratıcının yaratımıyla ilgili değil . Yağmurdan zarar gören biri, yağmurun bir olumsuzluk olduğunu iddia edemez. Yağmuru hakkında kötülük haline ge tiren kendisidir; çünkü yağmur onu rahatsız etmek için değil milyonlarca hayırlı gerekçeyle yağmaktadır. Bu gerekçeleri gör mezlikten gelip, konuyu yal nızca kendisine dönük tarafından yorumlayarak yağmuru kötülüğe çeviren insanın ke ndis i dir. Yetersiz malzemelerle dere yataklarına binalar yapan insanoğlu ya ğmur gibi b üyük hayı rla rı sel gibi fel aketlere çevi rerek suç

Dervişin Teselli Koleksiyonu 1it Omiir Ozııi.rk

işlemektedir. Şayet insanın hazırladığı altyapıdaki boşluklar, daha doğrusu hinlikler söz konusu olmasaydı, belki de sel fes tivalleri, sel karnavalları, sel bayramları düzenlenecek, bu ha rikulade olay, heyecanla beklenen etkinliklerden biri olacaktı. Adını ‘sel’ koyduğumuz, zararlarına bakıp faydalarını hiç dü şünmediğimiz ve bu yüzden felaket olarak nitelendirdiğimiz bu doğa olayına birçok şey borçluyuz. Cebimizdeki telefonları ona borçluyuz, teknoloj ik ev aletlerimizi ona borçluyuz, uçakların ve arabaların varlığını ona borçluyuz, internetin ve televizyo nun varlığını ona borçluyuz, tıpta kullanılan bütün teknolo jinin varlığını ona borçluyuz. Çünkü Eski Mısır’da Nil nehri taşkınlarının ne zaman olacağını bilmek çok önemliydi. Taş kından sonra kaybolan toprak sınırlarını yeniden hesaplamak gerekiyordu. Böylece sınır hesaplamaları için geometri ve taş kınların zamanının tespiti için astronomi ortaya çıktı . Su taş kınları sonucunda belirsizleşen toprak sınırları devletin belir lediği geometriciler tarafından tespit ediliyordu. Mısırlılar, sel felaketleri vesilesiyle dairenin alanının çapına orantılı olduğunu saptamışlar ve pi sayısını bulmuşlardır. Yunan matematiğinin önemli isimlerinden olan Tales geometriyi, Mısır’da kaldığı süre içerisinde öğrenmiştir. Sayıların babası olarak anılan Pisagor’un ünlü teoremi varlığını bu ortama borçludur. Dolayısıyla mo dern bilimin kaynağı Nil nehrindeki su taşkınlarıdır, diyebiliriz. Ateşin yaratılması şer midir, hayır mıdır? Ateşin insanlık için faydaları saymakla bitmez. O olmasaydı insanoğlu demiri eritemezdi. Ateş olmasaydı insanlar kendilerini savunamazlar dı ve bugün yaşam devam ediyor olmazdı. Arabalar, binalar, teknoloj i ve sanayi; hepsi ateşin varlığının neticeleridir. Ateş olmasaydı, savunma teknoloj ileri olmayacak, böylece vahşi hayvanlar insan neslini çoktan sona erdirmiş olacaktı . Çıkan yangınları, birbirini yakan insanları, eli kolu yaralananları dü şünerek ateşin var olması şerdir, keşke yaratılmasaydı, denile� 1 62 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /’vfecit Ömüı Özui;k

ınez. Bir insan, elini ateşe uzatıp yaktığında bu onun kendi so ru nudur, ateşi kendine şer yapmış, ateşin kendisi hakkında ki olumlu niteliğini olumsuza çevirmiştir. Şeytanın varlığı insanın ‘insan’ olabilmesini sağlayan şeyler den biridir. Mevlana Hazretleri şöyle der: “İblis, Adem’e secde etm iş olsaydı; Adem, Adem olmazdı” (Mesnevi, Cilt 2) . Şeytan var olmamış ve insana musallat edilmemiş olsaydı, insanın ma kamı melek ve hayvanlarınki gibi sabit olurdu. İnsanın ‘Ala-yı illiyyin’den ’esfel-i safılin’ e kadar derecelenmesinin sebebi şey tan ın ona musallat olmasıdır. Onun cennetin sonsuz makam lara yerleşebilmesi de yine şeytanla girişip kazandığı bu müca del e sonucunda meydana gelecektir. İnsanların cehenneme sü rüklenmesinin, dünyada büyük kötülüklerin icra edilmesinin sebeplerinden biri de şeytandır ancak şeytanın ayak kaydırması olmasaydı insanın öyküsü başlamadan bitmiş olacaktı. Hiçbir manamız kalmayacak ve hatta yaratılmamızın bile lüzumu ol mayacaktı. Şeytanın varlığı ve sapkınlığı büyük bir hadiseye kaynaklık etmiştir. İnsanın varlığı, kısmen de olsa şeytanın Hz. Adem’ e secde etmemesi hadisesine bağlanmıştır. Cenabı-ı Hak, şeytana uyan Hz. Adem ve Hz. Havva’ya, " İnin oradan! " demeseydi, cennette çocuk sahibi olunamadığına göre belki bizler de olmayacaktık. Şeytan bilmeden bu büyük hayırlara sebebiyet verdi. Evet, şeytanın gayesi, insanı saptırmaktır. Ve türlü yollarla bunu kıyamete kadar icra edecektir. Zira, bu onun Allah tarafından tayin edilmiş bir görevidir. Biz bundan hoşlanmasak da, bu onun görevidir. Ve görevinin gereğini layı kıyla (!) yapacaktır elbette. Takva sahibi bir insan için şeytanın varlığı bir avantajdır ve onunla girdiği her temasın, giriştiği her m ücadelenin ilahi bir refleksle pozitif sonuçlanması harikula de bir olaydır. Bir mücadele noktası olarak şeytanı kullanarak yükselenler de, onun kullanımına girip alçalanlar da olacaktır. Ancak temelde insanın yükselişi hedeflenmiştir bu yaratımda. � 1 63 �-

Dervişin Te>el li Koleksiyonu ;‘c f,,,, n (),, ,; ,, Otı’ <’

Ağrı olmasaydı yaşam oluşmazdı, insanın varlığı devam edemezdi. Ağrılar bize bedeni mizin hangi bölümüyle yakın dan ilgilenmemiz gerektiğinin sinyalleri n i veren destekçi ler dir. Keşke depremler var olmasaydı diye düşünülebili r ins an. Oysa yerkürenin içindeki yüksek basıncı safha safha d ışarıya çıkaran en önemli faktör depremlerdir. Deprem kuşaklarına şehirler inşa eden , binalarını yetersiz malzemelerle yapan in sanoğluna ne demeli? Asıl suçlu deprem değil, onlardır. İnsa noğlu şehirleri doğru yerlere, yeterli malzemelerle inşa etmiş olsaydı, deprem lerin insan için bir eğlence ve sanat o l ayına dö nüşecekti . Yaşlı küremiz dansını ortaya koymaya başladığında, herkes gözlerini dört açacak ve bu ilahi farklılığı seyretmenin tadına doyamayacaktı. Cehennemi n varlığı da hoşa gitmeyebilir ama cehennemin yaratılmasını gerektiren ‘adalet’ herkesin razı olduğu bir kav ramdır. Bazı insanların kendi iradeleriyle cehennemi seçmele rinden dolayı bu adalet merkezi şer diye vasıfl ana maz. Cehen nem de yaratılışı itibariyle hayırdı r. ‘>lll1h’ın iki eli de sağdır" diye bir hadis-i kutsi vardır. (Sahih-i Müslim) Alimlerimiz bu i fadeye, Allah hep hayır işler, hiç ser i./ lemcz, h e r işlediği ha yırdır, manasın; vermişlerdir. Yoksa haşa Cenab–ı Hakk el sa h i b i o l m aktan müneLZchtfr. Müteş:lbih (sembolik) bi r ani atım vard ır burada . Ceı� ab-ı I-lıkk’tan i n sana hep iyilik ulaşır. hep m crhamer gel i r. Ve Cerı a b - ı H::ı.kk’ ın ya ratışı 3�ı sından haram d iye, kötülük diye b i r şey yoktu r. Ancak i ns a n l a ra hayırları kotülüğe ve hdalleri har:ıma (;ev i rme ye te neği ve rilmi şti r. Bu eh hür i radenin gereğidir. "Do/ju da Allah ’m dır. Batı da Allah’ı ndı r I-ler ne tarafa yöne

6·üzii) onmdır" b uyurur Kur’an Buda der ki , "Giikyüzü�ıde doğu ve

lirseniz yömlin, A llah’m vechi

(BJ.kara, 1 1 5 ) . . . GauramJ

bruı aynını yoktur, insanlar f�vrı m/,d,rı kendi zihinleı’irıce üretir ler ve bunlctra inanırlm:

" İşte hayır ve şer de bu Jynm lardan bi-

ri dir ve Rabbimiz, bir insan de ği l d i r ki, onu b e li r l eye n bir pa radigma ols u n da o n u n içerisi n de hayır veya şer gibi iki farklı nitel ik bulunsun. Hayı r ve şer ayrımı ’ in sanın insan ol ması bakı m ı ndan içerisinde yer aldığı bir meseledir. Arabanın gaz pedalıyla fren pedalı birbiri ne zıttır. Çünkü bir i arabayı hızlandırmaya, diğeri durdurmaya yaramaktadı r. Ancak bu etkinliklerden birine iyi , diğerine kötü denemez. Ç ün kü ikisinin de birlikte var olması gerekm ektedir. frensiz bir araba da, gaz pedalı olmayan bir araba gibi kimse tara fı n d an kullanılamayacaktır. Her ikisi de zıddiyederirıe karşın araba kapsamında hayı rlıdırlar ve birbirlerini ikmal etmekte dirler. Ancak her ikisinin de hayır niteliğinde olması arabanın üreticisine bakan bir yö ndür. Üreticinin zıt gibi görünen bu iki özelliği arab aya dahil ermesi, frenin de gaz ı n da hayır ol duğuna; yani bi ri nin hayır di ğe r i n in şer olmadığına dairdi r. Kullanıcıya bakan kısımdaysa, fren de, gaz da hatalı kullanıl dığı bir durumda felakete ve hatta öl üme sebebiyet verebil mektedir. Yani üretici bakımı ndan iki zıttın her ikisi de hayı r olarak üretilmiş ama tüketicinin hatalı kullan ımıyla, hayır ve şer nitelikleri ortaya çıkmıştır. Teşbihte hata olmaz, Rabbi miz de kainattaki her varlığı hayır olarak yaratmış ancak ins a n ö zgürl üğü ki o en yüksek hayırdır, onları olumsuza çevirebilm e yetkisiyle de donatılmıştır. Olum suz gibi görünen korku, inat, hırs gibi hislere, insanı çevreleyen dünyanın olumsuz görünen yanlarına, kainattaki varlık sebebi anlaşılmayan maddelere ve olaylara, cehennemin, şeytanın, kö tülüklerin yaratılmalarına bu gözle baktığımızda, her şeyin kül li hayırlar için yaratıldığını ancak insanların onları yanlış de ğerlendirerek kendi haklarında şerre çevirdiklerini görebiliriz. Bu konudaki şu hadis-i şerif dikkat çekicidir: "lvlüminin iii ’

ne acayiptir! Çünkü her durum ken disi için hayırlıdır ve bu sa dece mümine has bir durumdur. E,ğer kendisine sevinilecek bir

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mffit Oınür (bürl<

şey isabet ederse şükreder ve bu onun için hayır olur. Eğer ona zararı dokunacak bir şey isabet ederse sabreder, bu da onun için hayırlı olur. " (Müslim, Zühd, 64) Matematikte mutlak değer kavramı vardır. Mutlak değeri ifade eden iki düz parantez içe risindeki sayılar, negatif de pozitif de olsalar, parantezin dışa rısına pozitif olarak çıkmaktadırlar. Mümin için musibetlerin anlamı da böyledir, onun başına olumlu veya olumsuz ne ge lirse gelsin, ona katkı yapacak hale dönüşmektedirler. Elha sıl, kötü olay yoktur, her olay insana birçok şey kazandırmaya programlandırılmıştır. İyi günler kötü günlere dönüşmez, ama bazen şükür döneminden, sabır dönemine geçilir. Evet, küçük bir şer daha büyük bir şerre perde ve engel oluyorsa bu, şer de ğil hayırdır. Küçük bir şer, büyük bir hayra sebebiyet veriyorsa bu da bir hayırdır.

� 1 66 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mcdt CJ;m"ir Oztıi r,k

İşa ret Tesel l is i

B u kısacık hayattaki acıları büyük; lezzetleriyse kalıcı gör mek hatalı bir bakışın neticesidir. Dünyanın güzellikleri, man zaraları ve mutlulukları kısa bir zaman mutluluk verse bile uzun zaman acı çektirir. Dünya ve içindekiler kendini insana tattırır, iştahını açar, fakat onu doyurmaz. Ya o dünyevi mut lulukların ömrü ya da insanın ömrü kısa gelir. Tatmin olmak için yeterli vakit hiçbir zaman bulunmaz. Bu dünya sadece haz ve keyif için yaratılmamıştır. Bunca kıymetli ama kısa ömürlü süslemeler, ders alınsın diyedir; şükre vesile olması sebebiy ledir; daimi olan asıllarına ilgi ve iştah uyandırmak ve başka yüksek maksatlar içindir. Hatıraları vardır insanın; düşünürken duygulandığı. . . O güzel hatıralardan çoğunlukla acı ve hüzün rüzgarları eser. Ya şarken bir saat süren mutlu bir hatıra, bazen ölünceye kadar esef kaynağıdır. Ölüm gelip insanın sevdiği birini aldığı zaman başlayan acı dinmek bilmez. Onunla birlikte ne kadar güzel günler geçirdiyse, aniden başlayan kopuş acısı, gitgide azalsa da ölünceye kadar sürer. Maziye doyamamıştır. Eski mutlu luklarına doyamamıştır. Dünyadaki hiçbir şeye doyamamıştır. Ama o mutluluklar, onlara doyamamış olmasına aldırmadan, ondaki saadet ihtiyacını giderip gidermediğine bakmadan, onu terk edip giderler. Hiç bitmeyecekmiş gibi gelen şeyler, � 1 67 �·

Dervişi n Teselli Kuleksiyonu . H,,,;, (h’ u ; f),; iı . J

hiç: başlamamış gibi binnektedirler. İnsan ilk bakışta doğduğu andan itibaren ölmeye başlayan bir varlık gibi görünür. Na mık Kemal, İntibah’ta der ki, ’’İnsanoğlu her adımını mezardan

uzaklaşmak için atar, fakat yine de her adımda mezara biraz daha yaklaşır. Her nefesini ömrünü uzatmak için alır, fakat yin e de her nefes alışta ôm ründen bir nefeslik zaman eksilir. " Evet, severiz babamızı ama bir gün yitiririz onu. Annem izi severiz başta. Ya bizim ömrümüz onunkinden uzundur ya da onunki bizimkinden. Dolayısıyla ya o bizim cenazemizi görür, ya da biz onunkini birden omuzlarımızda buluruz. Peki, hangi mizin daha önce ölmesi daha az acı verir? Annemiz bize, biz ona, eninde sonunda kahrolalım diye mi verildik? Dünya nimetleri yalnız dünyevi mutluluk için yaratılmış olsalardı, hiç bu kadar kısa ömürlü olur ve bu kadar uzun süre acı çektirirler miydi? Dünya lezzetler, nimetler ve mutluluklarla dolu olsa da bu güzelliklerin hepsi bize gösterilip geri çeki lmektedir. İştihamız açılıyor ama doymamıza izin verilmiyor. Biz o güzelliklere giz li bir el tarafından yaklaştırılıyor ve tam doyacakken aynı el tarafindan geriye çekiliyoruz. Dünyadaki bütün nimetler bize, asıllarını hissettirmek, o asıllara ilgi uyandırmak için veril mektedir. Doymak içi n, kanmak içi n, o nlarla muradımıza bu kısıtl ı ve geçici dünyada ermek için değil . Önümüze konan menüdeki yem ek isimleri bizi cezp edebilir. Ama o menünün elimizden alınma sebebi , listedeki yemeklerin gerçeklerinin gelmesidir. Menünün gitmesi, yemeklerin de biz den uzaklaştığı an lamına gelmez. Menüyü asıl zannedip onun gitmesine üzülen birinin aklı başında değil demektir. İşte dün yadaki nimetler de cennet nimetlerinin fihri sti, menüsüdürler; ahiretteki asıllarına ait dünyaya düşen gölgelerdir. Ahiret ni metleri, dünya nimetleri görüntüsüne bürünerek önümüzde listelenmiştir. Dünyevi nimetler, cennetin davet edicileri, ha tırlatıcılarıdırlar. Ünlü Yönetmen Andrey Tarkovsky’ nin dedi-

Doğu’ dan Ban’dan 99 Teselli Mı :.ıı (),. ,,7, , D:;u:rı·

ği gibi; "imge, hakikatin sureiidir, körlüğümüzden aman bulup

ufa cık bir parıltısını yakalayabildiğimiz hakikatin sureti. . . " Bir Çin Atasözü, “Ben size parmaklarımla güneşi gösteriyo rum, siz parmağıma bakıyorsunuz” der. Gözlüğe değil, gözlük

ten bakmak esastır. Pencerenin kendisine değil , pencereden dışarıya bakılır. Dünyadaki mu tlul uklar, lezzetler ve nimetler in sana cennetteki asıllarını işaret etmekte; i nsansa işaretlere ve nimetlerin listesine takılıp kalmaktadır. Asılları gelecek olma sına rağmen listenin elinden gitmesine beyhude üzülmektedir. Dünya nimetleri , ahi retteki asıllarını işaret eden tabelalardır. İstanbul tabelası, İstanbul’ un kendisi midir? Tabelayı İstanbul sanarak oraya yerleşmeye çalışmak ne gariptir.

Dervişin Teselli Koleksiyonu /v!ecit Ömiiı Oztiiık

Sonsuzl u k Tesel l isi

Şer gibi görünen şeylerin tamamı geçicidir. Musibetlerin hepsi fanidir. Geçici olan şeylerse hakikatte yok sayılırlar. Zira sonsuzun içindeki sınırlı herhangi bir şeyin hükmü sıfırdır. Tolstoy, “Güzellik nedir” şeklindeki bir soruya, “Sonsuz içe risinde çatışma oluşturmayan şeydir” diye cevap verir. (Sanat Nedir) Sonsuz içerisinde telafi edilen hiçbir acı da hakiki de ğildir. Oluşan bir negatiflik, bin yıl sürdükten sonra pozitife döndüyse ve o olumluluk sonsuza dek kalıcıysa, şimdiki ne gatifliğin de hakiki bir varlığı yok demektir. Nietzsche der ki;

“Dünyaya zaman sona ermiş gibi bakın, bükülmüş olan her şey size düz görünecektir.” Kainattaki dengelerin bir gereği olarak dünya hayatın da musibetler hep var olmuştur ve olmaya devam edecektir. Ancak insanın soğukkanlılıkla karşıladığı, Rabbiyle ilişkisini bozmayan, onu şekvaya ve isyana sürüklemeyen musibetler gerçekte musibet sayılmazlar. Özellikle insan hayatının fani ve geçici olan tarafına yönelmiş musibetler hakikatte var değiller dir. Bedeni ve sahip olduğu maddi varlıklar insanın fani tarafı; inançları, değerleri ve fikirleri onun kalıcı yanıdır. İnsanı ebedi bir hayat beklemektedir. Ne büyük nimet! Son suzun içerisinde beş on yıl acı çekmek, gün içerisinde bir sinek ısırığından daha az süreklidir. Sonsuz karşısında geçici herhan� 1 70 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mecit Omtiı Oztıil/:

gi bir sürenin hükmü sıfır olduğu matematiksel bir gerçektir. Bu yüzden rninde sonunda geçecek olan şeyler esasında var sayılmazlar. Hadis-i Kutsi’de “Rahmetim gazabımı geçmiştir” buyrulur. Evet gazap da, rahmet de vardır, ama rahmet gazaba seb kat etmiştir ve bu üstünlük sonsuza dek sürecektir. Hakiki var olansa her zaman rahmet, şefkat, güzellik ve iyilik olacaktır. Gerçek musibet insanın maneviyatına ve kalbine ulaşan be ladır. Çünkü bu tür musibetlerin etkileri kalıcıdır. Hastalıklar, mutsuzluklar ve musibetler hayat boyu sürse bile, insan öm rünün süresiyle sınırlı ve kısıtlı değil midir? Geçici dertlerin tümü uç uca eklense bile kalıcı bir hale gelemezler. Ancak ka lıcı bir şeyin tek parçası bile kainata bedeldir. Damlayan bir musluk, durgun bir gölden daha büyüktür, derler.

·� 1 7 1 �

Tezat Tesel l isi

Kad er kimi zaman insanları, birbirleri için

çok şey ifade zan nettiği şeyin aslında öyl e o lmadığını göstermek içi n onları kavuşturur. Nimeti n varlığı ve kıymeti, onun yokluğunda his sedilir. Zenginliğin kıymeti fakirl ikle, sağlığın kıymeti hasta l ı kl a anlaş ılır. Daimi, kesintiye uğramaksızın süren n imetler hissedilemez, algı lanamaz ve dolayısıyla şükrü eda edilemez. Her şey zıddının varlığı üzerinden bilinebilir. Güzell ik, çirkin lik olmadan bilinemez. Karanlık olmaksızın aydınlığın anlamı yoktur. Soğuk olm asaydı, sıcağı hissedemezdik. Musibetler ol masaydı, mutluluğu i drak edemezdik. B ize bir aklım ızı n var olduğunu hatırlatan şimdilerde pek ortalarda görün meyen mahalle delileri değil midir? Dostoyevski şunu anlatır: "İdam mahkumunun birinin ne

ettikleri n i anlasın l ar diye ayırır; bazen de, çok kıymetli

ölümünden bir saa t önce, yüksek bir dağın tepesinde, ancak iki ayağının sığabileceği kadar daracık bir yerde yaşaması gerekse. . . Çevresindeyse uçurumlar, okyanuslar, uçsuz bucaksız karanlık fm� firtınalar ve bitimsiz bir yalnızlık olsa Yine de o bir avuç yerde ömrü boyunca, hatta binlerce yıl yaşamayı, o anda ölmeye yeğleyeceğini söylemiş. Yeter ki ytışasın, yalnızca yaşasın. Evet, . . .

"

hayatın kıymeti onun zıddı olan ölüml e burun buruna gelme den yeterince anlaşılamaz. Fernando Pessoa der ki , "Hiç baskı .-� 1 72 ,.dÇ .

Doğ,ıı’dan

Batı’dan 99 1esclli :ıJ,ı·: ()ry;i,

r),.;u; . k.:

alt ındtı yaşmnamış biri özgürlüğün ne olduğunu bilmez. ’ Uykunun lezzetini onu bölen aksilikle:-<le bu lan romanct M a rc e l Proust şunları söylüyor: "Yataga girdiği gibi uykuya da

la n ve uyanacı.1ğı ana kadar yaşamı askıya alan bir ins.m, değil uyku hııkkında büyük keşifle r yapması, küçük gözlemlerde bu lımması bile imkansızdır. Hatta o, neredeyse hiçbir zaman uyu duğunun farkına varamaz. Uykuyu bölen ufak bir aksilik, değe ri ni bilmediğimiz uykunun kıymetini anlamamızı, onun tadına vtı rmamızı, karanlığı bir ışık demetiyle a.ydınlatmtzmızı sağlar. ‘·’

Sudan aldığımız lezzeti çoğaltan içimizdeki hararettir. Yani susamaya borçluyuzdur suyun lezzeti n i . Açken yenen kuru ek mek parçasındaki lezzet, onun tadının yoğunluğundan değil, açlığın va rl ı ğ ı n d a n dolayıdır. Açlık da bir tür lezzettir ve diğer lezzetlerin varlık sebebidir. Açl ık olmasaydı yem e k susuzluk olmasaydı su ne derecede bir ni met sayılabilirdi ? İştah, açl ık v e s u s u z l u k i nsanoğluna v e r il m iş birer ceza değil, birer hediyed ir. Şayet insan h i ç h asta ol mayacak şekilde yaratılsaydı. sı h hat ve afıye r lnzeti söz ko nusu olmayacaktı. S a ğl ı ğı n lezze ti , varlığı nı hasralığa b o rç l u du r. Hastalık ol masaydı, asıl h astal ık aral ı k<; ;/, s ı h h atteki m onoto nluk ve boğuculuk olurdu . Dili m izi n lezzet J.lm aya n kıs ı m l arı ol masaydı , yan i o Lama m ı ta t :ılan böl gelerden oluşsayd ı , l en.er alam azd ı k. C özümi.i z de s iya h t:ıba ka n m nra f ır; daki beya z ı ah ak.ıda gö rm e özell iği yoktur <ıma görmeyi s2 ğlayan böl ü rnler<ltn bi ris i de b uras ı dı r. ,

Yan i gii rm eyen bölüm ü o l m aya n h i r göz görr:rrh: mek:edi r.

duyuyor o l m am ı zın sebeb i , kul<ığnnızda ses duymayan bazı bölgel erin me vcud iyeti ve tabiatta ses özelliği taşı mayan şeyl erin de var olm.tsıdır. Madem b i z b u kainatı algılamaya geidik, kai natta her şeyin b i r zıttı ol m a k zo ru n d adır ve biz her şeyi zı ddıyla deneyimlemek m ecburiyetindeyi z. Sokrates ö ncesi düşünürlerden Anaksagoras’a göre bir benzer başka b i r Sesl eri

benzeri algı l aya m az, ay nı ol an �eyler birbirini idrak edemez.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mccit Oınıtr Özıiirh

Algı, karşıtların meydana getirdiği uyarımın bir sonucudur. O şöyle der: ’’Bizim kadar sıcak olan veya bizim kadar soğuk olan

bir şey bizi ne ısıtır ne de soğutur. Geceleri göremiyor olmam ızın bir sebebi de, gecenin siyahlığı ile göz bebeğimizin siyahlığı ara sında bir fark olmamasıdır. " Yolunda giden, nimet olan şeylerin hissedilmesi ve anlaşıl ması için Cenab-ı Hakk, yolunda gitmeyen, insanı üzen ve hoşnutsuz eden olayları da yaratmaktadır. Böylece insan ne kadar büyük nimetlere mazhar olduğunun farkına varır ve üzerindeki nimetlerin gerçek değerlerini kavramaya baş lar. Nimetlerin hakiki kıymetleri geri alındıklarında ortaya çıkar. Rabbimiz, zenginlik verdiği birine, o zenginliğin anlamını kavrayabilmesi, değerini bilebilmesi için fakir bir dönem de yaşatabilir. Hayat boyu sıhhat verdiği bir başkasına hastalıklar verir ki, önceden sahip olduğu şifanın değeri ortaya çıkabilsin. Hastalığın ardından gelen sıhhat, fakirliğin ardından gelen ni metler, eski hallerinden çok daha tadına doyulmaz olacaktır. Hayattaki tezat, kontrast ve zıtlıklar ne kadar fazlaysa, hayat o kadar lezzet ve keyif kaynağıdır. Bugün ne kadar acı çekiyorsak, yarınki saadetimizden o denli fazla haz alacağız demektir. Acı lı bir dünya hayatından sonra ebedi cennet, kontrasttan dolayı çok daha büyük lezzetler sunacaktır insana. Friedrich Nietzsche şöyle der: /:lcı çekmeyi reddediyor, kendi acına bir saat bile katla

namıyorsan, çekebileceğin bütün sıkıntıları önlemeye çalışıyorsan; acıyı, hoşnutsuzluğu nefret edilecek, kötücül yok edilmesi gereken şeyler olarak algılıyor, bunları yaşantının kusurları gibi görüyorsan, o zaman rahatlık dinine inanıyorsun demektir. Siz rahatlık düş künleri, insan mutluluğuyla ilgili ne az şey bilirsiniz! Mutluluk, mutsuzluğun kardeşi, hatta ikizidir. Bu ikisi ya bir arada büyür ya da sizin yaşantınızda olduğu gibi hiç büyümez; hep küçük kalır. " Charles Dickens, meşhur romanı İki Şehrin Hikayesi’ne hayattaki zıtlıkların birlikteliğini sezdiren şu enfes girişle başlı-� 1 74 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli lvfecit Ömür O:::ı ürk

yordu: ’Zamanların en iyisiydi, zamanların en kötüsüydü. Hem

akıl çağıydı, hem de aptallık. Hem inanç devriydi, hem de kuş ku. Aydınlık mevsimiydi, karanlık mevsimiydi. Umudun baha rı, umutsuzluğun kışıydı. Hem her şeyimiz vardı, hem de hiçbir şeyimiz yoktu. Hepimiz ya doğruca cennete gidecektik ya da tam öteki yana. Lafin kısası, şimdikine öylesine yakın bir dijnemdi ki, kimi yaygaracı otoriteler bu dönemin, iyi ya da kötü fark etmez, sadece ‘daha’ sözcüğü kullanılarak diğerleriyle karşılaştırılabile ceğini iddia ederdi. " Kainatta bulunan bu zıtlıklar nihayetinde, Rabbimizin Za nna olmasa dahi esmalarına zıddiyetleriyle ayinedarlık ederler. Frithjof Schuon şöyle der: "Alemde var olan kiitülük, Tanrının

iyi olduğunu hatırlamaya hizmet eden bir şeydir. Aksi takdirde alem de Tanrı olurdu ki, bu da aslında alemin var olmadığı an lamına gelirdi. "

"Ay d ınlıkla karan lığı , savaşla b a rı ş ı , yükselişle düşüşü yakın dan tanım ı ş olan kişi

hayatı gerçekten y a ş amı ş sa yı lır. " -Stefan Zweig

� 175 �

Dervi� in ‘Iesd !i Koleksiyonu Afr<’i; !), ,n’ ’ ()zt ; ’r/:

Beli rsizl i k Tesel l isi

Belirsizliklerin hikmetleri vardır. İnsanın eceli belirsizdir. Eceli insana bildirilmiş olsaydı, yetmiş yaşında vefat edeceği kesin olan biri, otuzlu kırklı yaş lar ı n a kadar, ‘ne de olsa ölü me daha çok var’ hissiyatından kurtulamaz ve hayatının ilk yarısı ölüme karşı gafl e t ve d uyarsızlık içinde geç e rdi Otuz kı rk yaşından son r a ise darağacına çıkmakta olan bir idamlık gi bi emdi ğ i süt burnundan gelir ve doğal bir biçimde yaşamı nı sürdüremezdi. Kı yametin vakti belirsizdir; Belirli o l s aydı ilk ve orta çağ insanl arı ne de olsa bizimle alakası yok diyerek kıyamet hakikatine karşı gaflet içi nde kalırlar, son çağın insan larıysa hayatın anlamsızlığı içerisinde yaşamlarını sürdüremez ve sorunlu b i r psikoloj i içerisine gömülürlerdi. Bu du r u m da bilim, teknoloj i ve sanat ne de olsa artık ihtiyaç olmayacak düşüncesiyle il e rleyem e zd i . Kıyamet zamanının belirsizliği bürün çağların kıyamet ge rçe ği n de n istifadesine, insan eceli n i n belirsizliği de, her insanm hem yaşama ümidi taşıyarak dünya işlerini şevkle yapmasına, hem de ölümle her an kar şılaşma o l as ı lığınd an dolavı ah ire t hazırlığına vesile olmuştur. Bu ö r t ü k hakikatler, hem dünyası hem ahireti için çalışmasına insanı motive etmektedir. Ruh un denge hali olan ‘havf ve reca’ yan i korku ve ü m i t dengesi bu beli rsizlikl er s aye si n d e korun .

,

,

,

,

m u ş durum dadır.

Doğu’dan

Bat ı ‘d3 n 9’) Teselli /ı·,‘ıı< ( h " iJ 1hıu’ •’

Rızık da belirsizdir. Yani kim i n rızkının hangi işlere ve han gi zaman dil imlerine yazılmış olduğunun bilgisi insanın ke n disinde yoktur. İnsan-rızık ilişkisi beii rsizleştirilerek, insa n ın onu her yerde araması ve bu çabayla ataletten kurtulması sağlanmıştır. Kadir gecesinin beli rs izliği sayesinde Ramazan’ın her gecesi Kadir hürmeti görürken, insanlar arasında Hızır’ ın kim olduğunun bilinmeyişi, her insana hürmet gösterme gibi bir hasletle sonuçlanmıştır. Cuma günü her d:.ıanın kabul edi leceği bir ‘icabet vaktin in’ varlığı ndan bahsedilir ki , bu saatin belirsiz olması, Cuma gününün her saatinin duayla süslen mesi sonucunu doğuru r. İlahi isimler içerisinde, kendisi ve sile edilerek edilen her duanın kabul edileceği rivayet edilen ism-i azam’ ın hangisi olduğunun bildirilmemiş olmasında da hikmetler vardır. Rabbimizin ortaya koyduğu belirsizliklerin öyle derin anlam ve faydalan vardır ki, onların belirli olma durumlarındaki olası faydaları, belirs izlikleriyle çok çok aşıl mış durumdadır. İşte, insanın gelecekte başma gelecek musibc-deri bilmiyor olması da büyük bir nimet "e rah mettir. Şayet bu kederli va kitler önceden bilinseydi, musibeti beklemek, o musibetin kendi ağırlığından kat be kat daha yıpratıcı olurdu. Rabbi mizin hikmet ve şefkati, b u fazladan yükün gereksiz yere çekilmemesi için kaderde var olan musibetleri insanın bilgi alanından gizlemiştir. Dinim izde gaybdan h aber vermenin ya saklanmış olmasının bir hikmeti de bu olsa gerektir. Gaybdan verilen özellikle olumsuz haberler, insanların psikoloj ilerini alt üst edecek, acıları yüzl erce kar artıracak ve daha musibet gelmeden o musibetleri n vehmi acılarını yıllarca çektirecek potansiyeldedir. Belirsizlikler haya n yaşanır kılmaktadı r. Kavrayabileceği n den d aha fazl a şey bilme.>i insan için m ut suzluk kaynağıdır. Dosroyevski, "Baylar, yemin ederim. her şeyifa:z.lasıy!cı tınlarrwk

Dervişin Teselli Koleksiyonu /’vfeciı Omür o�ıürl<

bir hastalıktır; hem de tam anlamıyla, gerçek bir hastalık" der, Yer Altından Notlar’da . . . Aynı toprakların bir diğer yazarı Gorki ise “Ne kadar az bilirsen, o kadar iyi uyursun” der. Be şinci yüzyılda yaşamış ve zindandayken felsefenin tecessüm ederek, kendisiyle konuştuğunu ifade eden Filozof Boethius, Felsefe’nin Tesellisi adlı meşhur eserinde, adeta bu asra da hi tap eder gibi konuşur ve şunu anlatır: "Hiç kimse kendi konu

munu az da olsa kusurlu bulmayacak kadar mutlak anlamda mutlu olamaz. İnsan mutluluğunun özü kaygı uyandırıcıdır. Ne tamamen ele geçirilir ne de hep sürer. Bir adamın çok büyük geliri olabilir, ama aşağı bir sınıftan geldiği için hicap içinde dir. Bir başkası soylu olduğu için tanınır, ama ailesinin maddi kaynakları yetersiz olduğu için tanınmamış olmayı yeğler. Bir adam hem zengin hem de soylu olabilir, ama yaşamını bekar sür dürdüğü için hayıflanır. Bir başkasının mutlu bir evliliği, vardır, ama hiç çocuğu olmadığından servetini bir yabancıya bırakacak olmanın sıkıntısıyla yaşar. Başka bir adam ise çocukları olduğu için mutludur ama oğullarının ya da kızlarının işlediği kusurlar yüzünden üzülür, gözyaşlarına boğulur. Demek ki hiç kimse ken di payına düşen mutlulukla tamamen nasiplenemez. Çünkü her mutlu durumun tatsız bir yanı vardır. Sadece henüz yaşanmadı ğı için bilinmiyordur. Bilinseydi ürkütücü olurdu. " Madem Rabbimiz, bu acıların önceden çekilmemesi, mu sibetlerin olduğundan fazla büyütülmemesi hikmetiyle bu kederleri belirsiz hale getirmiştir. O halde insana düşen de, dövülmeden ağlamamak, olmayan bir duruma ‘olmuş’ vasfı kazandırmamak ve varlığı sadece olasılıklar aleminde olan sa nal kederlerden arınmaya çalışmaktır.

.�_, 1 78 .__�

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mrcit Omiir Oztıirl<

Reh berl i k Tesel l isi

Sınırlar ülkeleri birbirinden ayırabilir ama kederleri ayıra maz. Dünyanın neresinde hangi kültür içinde yaşıyor olursa olsun, insanın dertleri benzerdir. Şair, ’’Kederlerde bütün yüzler birleşir " derken bu ortak paydayı kastediyor olmalıdır. Bazı in sanlar zengin bazıları fakirdir; kimileri hasta kimileri sağlıklı dır; bilgili insanlar da vardır cahiller de; ancak bir kedere sahip olmayan tek kişi bile yoktur. Schopenhauer, "İnsanlar arasın

daki uygun hitap biçimi, ‘hanımefendi, beyefendi’den daha çok, ’dert ortağım, kederdaşım’ şeklinde olmalıdır" der. Evet, kederler ve teselliler evrenseldir, insanlığın müşterek malı ve meselesi dir. Bu yüzden bütün insanları kaynaştıracak, kardeşliği hatır latacak, dünyadaki çatışmaları dindirecek olan sırlı güç; keder, musibet ve teselli kavramlarında aranmalıdır. Başımıza gelen olumsuz hadiseler, musibete uğramış başka insanlarla bir ortaklık kurmamıza, onları daha iyi anlamamıza ve onlara daha fazla yardımcı olmamıza vesile olur. Aile içinde problem yaşayan biri, bu konuda tecrübe kazanacak ve ilerle yen zamanlarda benzer sorunları yaşayan başkalarına rehber lik yapabilecektir. Biz de bunları yaşamış ve şöyle atlatmıştık, d iyerek söylediği sözler, verdiği tavsiyeler muhatabına tesir edecektir. Bu yaşanmışlık, onu dinleyen kişiyi olumlu etkile yecek, önerilerde bulunan kişinin tuzunun kuru olmadığını ve -� 1 79 �.

Dervişin 1 e�el l i Koleks iyom; .’.’;,·. ;.· ().,, , ;; , ( b ;, , j

benzer bir pro blemden başarıyla s ı y rı lmış o ldu ğ u n u o n a i drak ettirecek ve tecrübelerinden faydalanmasın ı sağlayacaktır. İh tiyarlı ktan bunalmış bir insanı yaşlı bir insan ı n , h as t al ı k tan mustarip birini benzer bir h ast a l ığ ı yaşamış olan bi r i n i n tese lli etrr:esi nasıl daha doğal ve daha etkiliyse, dertle r içerisindeki biri nin de, elbette bir başka dertli tarafından teskin edilmesi daha isabetli olacaktır. Etrafimızdaki musibetzedelerin h a ll e ri n i anlamak her zaman m ümkün olmayabi lir. Ramazan ayında oru ç lu olduğumuz va kitlerde yoksulların çektiği açlığı hissettiğimiz gibi, etrafımızda ki dertlilerin gerçek durumlarını da , dertli olduğumuz zaman larda an layabiliriz. İşte musibetler bir yan da n bize rehb e rlik e ğitimi vermekte, diğer yandan aldı ğı mız eğitimin başkalarının istifadesi ne su n ul m as ı n a vesile olmaktadır. Kim bilir, ş i m diler de dünyada sadece başkalarını anlayabilsin veya b aşkalar ını te sell i edebilsin diye musibet altında ohuı kaç insan vardır. İnsan ları teselli etmek büyük bir fazil ettir. Nasıl olmasın ki, Efend i m iz (sav) “Mü rn ’ in kardeşinin derdiyle dertlen meyen biz den .değildir” buyurmaktadır. Rabbimizin as ra yem in ederek başladığı ve ’ i nsan l a r hüsrandadır’ diyerek deva m ettiği Asr Sures i ’ nde, hü�randa olmayan insan toplul ukları dört vas ıfla i fa de edi l i r v;: o n ların i m an ed enler, .’ alih amel işl eyenler, hak kı harırh r:ınlar ve ’:ab n tavsiye eden ler oldukları belirtilir. Sab- rı

tavsiye ermen i n ; i m a n

ar< ‘1 n da’<tyı l rn as ı

o n un

ve

sal i h amc-l gibi s�o k m ü h im vasıfbr

A!:ah l<arı.nda

ne

b ü yük b i r iş

oldu

ğu ıı u göstermek içi n ye te rlidir. Sabn t�wsiye etmek; dertl ileri �C�l0 l li etmekti r ve iman gi b i , salıh amel gibi i nsan ı h üsrJndan kurtaran b i r etki s i etki rıi ikti ;·. Hz. !’>.1cvlan a d er b , “Dertli kişinin tereddü t ve tlemlerle dolu gihıül rvi ;:arciıı: Onu dinlemek o eve pencere açıp onu havalandır mak demektir” (Mesnevi, Cilt 3 ) . Bir de i nsanları teselli etmeyi h ayatın ı n gayesi haline getirmiş insa;1 lar vardır. Bunlardan biri

de Kars’ta medfun olan; Mevlana Hazretleri’nin kendisi nden

’ Bilgeler Bilges i ’ diye bahsettiği, Hacı Bektaş Veli’nin, Ah met Yöevi’nin, Yusuf Hemedan i ’ n i n ve hatta Yunus Emre’nin h oca sı ve gönül üstadı olan, Anadol u’ nun kap ılarını İslam’a açmakta büyük hissesi bul unan Ebu’! Hasan J–fa rakani Hazretleri’dir. Ne büyük m ü rşitler gö nüll erini Harakani Hazretleri yle ay- dınlatm ış ve kendileri de b i rer ışık haline gelmişlerdir. Mevlana Hazretleri, 1lfesnevi’sin i n mu htelif yerlerin d e , Eb ul- Hasa n’ ın deri nliklerini dile get i rm eye çalışmıştır. Harakani H azred nini böylesi bir meşale haline getiren ne d i r ? O n u tanıyanlar ken disi nde iki vasfın öne çıktığını anlatırlar. B unlardan biri, i n sanlara yemek yedirme konusundaki bitip tükenmeyen arzu sudur. H atta dergah ı n ı n girişinde, “Her kim bu dergaha gelirse ekmeğini veriniz, inancını sormayınız” yazılıdır. Harakani H azretleri nin göze çarpan diğer h ususiyeti de, dertli insanları teselli etme arzudur. Harakini H az re tl e r i buyu rur ki, "Türkistan’dan Şam’a .kadar olan sahada bir kardeşimin

parmağına hatan diken, benim parmağıma batmıştu�· birinin ayağına ça rpa n taş, benim ayağımı acıtmıştır. Bir kalpte hüzün varsa, o kalp benim kalbimdir. " (Attar, Tezkiretü’l -Evliya) Ra incr Maria Rilke, Ağır Saat şiirinde, “Kim ağlarsa şimdi dün yada bir yerde / Nedensiz ağlarsa dünyada / Bana ağliir” derken belki de, farkında olmaksızın Harakanlı b ilgeyi kas rediyo rdu . Harakanl Hazretlerini tanıyanlar şunu anlatmaktadırlar:

“Sabahleyin krdkrın alim ilminin, zdhid de zühdünün artmasını ister ve bu doğrultuda planlar yapar. Ebu’l-Hasan ise, hangi kar deşinin kalbine sevinç ve neşe vereceğinin, bugün kimi teselli ede ceğinin derdindedir” (Attar, 1ezkiretü’l-Evliya) . Bizim Yunus da, “Yunus Emre der hoca / Gerekse var bin hacca / Hepisinden iyice / Bir gönüle girmektir!” derken, insanları teselli etmenin faziletinden bahsediyor olmalıdır. Bu aydınlık ruhlar elbette; kendisine "Ya Rasulallah! Amel,- �,,. 1 8 1 .� .

Dervişin Teselli Koleksiyonu Meciı Omiiı Ozıii ı k

lerin Allaha en sevgili olanı hangisidir? " diye sorulduğunda, “A mellerin Allaha en sevgili olanı; bir kardeşinin kalbine teselli vermen veya onu sevindirmen veya onun bir sıkıntısını giderm en veya borcunu ödeyivermen veya açlığını doyurmandır” (Hey sem!) buyuran Zat’ ın talebeleridir.

� 1 82 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’v.l<’Cit Onıü; Ozıürk:

M ü kafat Tesel l isi

Gerçek hayatımız olan ahirete ait kazanımlar, kısmen de bu dünyada kaybettiklerimiz vesilesiyle meydana geldiklerine göre, musibete uğrayarak, geçici olanı kalıcı olanla değiştirmiş olmak zarar ettiğimiz anlamına gelmez. Başa gelen musibetler, fani varlıkları sadaka haline getirerek bakileştirmekte, onları sonsuza dek kalıcı hale getirmektedir. Ömer Efendimiz, Os man Efendimiz, Sad bin Ehi Vakkas Efendimiz gibi malının tamamını veya büyük bir kısmını hayır yolunda harcamak her kese nasip olacak bir yiğitlik değilse bile, musibetlerde malının bazen tamamını, bazen de bir kısmını yitiren birçok insan var dır. İşte onlar da büyük bir sevap kazanmış ve kayıplar karşısın da sabrederek, o varlıklarını bağışlamışçasına, Cenab-ı Hakk nezdinde ödülü hak etmişlerdir. Zira kaybedilen mal sadakadır. Zaman olur, Rabbimiz kaybedilen mutluluk ve imkanları ahirete yöneltip bakileştirmekle bırakmaz; Hazreti Mevla na’ nın, ’�yağın kırıldı diye üzülme. Allah belki sana kanat vere cek" (Mesnevi, Cilt 4) dediği gibi, dünyada dahi o şeyin yerini daha evlasıyla doldurur. Böylece hem dünyada hem ahirette kazanç lütfeder. İşin doğrusu, insana ait gibi görünen varlıklar bütünüyle ve sadece Rabbimize aittir. Onlar, insanın kullanı mına geçici olarak verilmiştir. Emaneten verdiği bir şeyi geri almak dahi Rabbimizin yüceliğine uygun düşmeyeceğinden, � 1 83 �

Dervişin Tesel li Koleksiyonu ,, ,, ,

emanetin alınması ancak Heride, geri veril mek üzere, saklanıp bereketlendirmek için olabilir. Hiçbir acı boşa gitmez ve her kayıp mutlaka kazanca dönü şür. lnsanın durumu , elinden oyuncağı alınıp, yerine gerçeği nin verilmesine rağmen ağlayan çocuk misalidir. Ahireti el de etmiş birinin dünyayı tamamen yitirmesi bir şey ifade etmez. Elimizden kaçırdığımız dünyevi n i metin, varlığıyla dünyada ve ahirette bize faydalı olup olmayacağı şüpheli bir durumdur; ancak kaybedilmesiyle kabirde ve ahirette kazanca dönüşeceği ilahi teminat altındadır. İşte bu sebeple varlığı ve faydası şüphe li bir nim eti kaybedip, katkısı muhakkak bir kazanç elde etmek karlı bir alışveriştir. Eskilerin “Kesin maslahat, mevhum zarara feda edilmez” sözü manidardı r. Mecelle’ nin ilk yüz kaidesi ara sı nda yer alan şu iki ifade bu ko nuyu aydınlatacak cinstendir: "Umumi bir zararı gidermek için gerekirse hususi bir zarar tercih

edilir. . . " “İki fesat karşı karşıy,1 geldiğinde, hafifıne katlanılarak büyüğünün çaresine bakılır.” İşte dünyevi zarar basit, uhrevi . .

zararsa büyük bir sorundur. Şayet dünyevi kayıplar ahireti ona rıyor ve kazanca çevri liyorsa , o kayıplar dahi birer kazançtır. Meczup Velilerden olan Behlül Dane kumdan saray yap makla meşguldür. Halife Harun Reşit yanı ndan geçerken ‘’Ne ycıpıyorsun Behlül? " diye sorar. Behlül de, “Saray yapıyorum Ha lfe Hazretleri” der. Halife “Sat o sarayı bana” der. Behlül Dane, “7iımarn elli ııltına satayım” diye cevap verir. Halife, “Kumdan bir saray için elli altı n çok” deyince; Beh l ül Dane’‘A lmazsan alma’’ diyerek sitem eder ve halifeyi başından savar. O gece Harun Reşit rüyasında cennette dol aşmaktadır. Öyle güzel bir saraya rastlar ki h ayran ol mamak elde değildir. "Acaba bu han gi peygamberin,

hangi büyük

zatındır,

girip de selam vereyim"

diye d üşünür ve sarayın kapısını çalar. Kapıyı açan Harun Reşit’ in hanımıdır. B una çok şaşıran halife, “Hangi ameline karşılık Allah sana bu sarayı verdi?” diye sorar. Hanımı , "Dün : �- 1 84 �- ,

Dogu’dan Ba n’dan 99 Tt sclli

iOn, it · O •tı • , f

Behlül Dane’den elli altına aldığım sart�yın k:arşdığı nda Rübbim

ba na b u sarayı verdi " der. Halife, “Eyvah ben ne yaptım " diye düş ünürken üzüntü içerisinde uyanıverir. Cün ışıyınca Beh l ül Dane’yi bulur. O y i ne kumdan saray yapıyordur. Hemen yan ına sokul ur ve "Ne yapıyorsun Behlül? " diye so rar. O da; "Sarrıy yapıyo rum, görm üyor m usu n " der dünden kalan bir kır gınlıkla. Halife yeniden”Sat o .sanıyı ba na deyince Behlül, “Olur ama on bin altın isterim” diye cevap verir. Halife dünkü elli altın fiyatını hatırl atınca Behlül, () fiyat riiya,vı giirmeden önceydi " diyerek kerametini sergiler. . . Kıssadan hisse, perde kapalı ve sırlar açığa çıkmamışken yapılan ibadetlerin veya çekilen musibetlerin değeri büyüktür. Rabbimizi, ah iret i , cen neti ve mükafatları daha görmeden sabreden ler, bunun karşı lığını kar kat alırlar. Efendi miz (sav) de ahir zaman ü m metine, "

"

“Onlar ben im kardeşlerim . . . Onlar ba na giirmeden inıan ettiler”

şeklinde iltifat etmiştir. Musibetlere de onların mükafatlarını henüz görmeden sabretmekte değil midir müminler? Mus ibetlerde çoğu zaman ’’E’lbette senin için, işin sonu, ba şından daha hayırlıdır " (Duha, 4) ayeti tecelli etmektedir. ’Al

lah, inananlardmı,

mallarını ve ca n la rı n ı, Cennet karşılığındtt

almıştır " (Tevbe, 1 1 1 ) mealindeki ayetten yola çıkarak, fani mai ve mutlııluldarın bakiye çevrilmesinden ibarettir m u sibetler. Musibetler aracılığıyla fani mutluluklar, kabir haya tında ve ahirette karşımıza bereketlenmiş bir s urette çıkaca ğ ı n d an ve cennet gibi b üyük bir karşıl ığa vesile olacağından dolayı , dünyada eninde so nunda yitip gidecek olan ni metlerin kaybedilişini sabır ve tevekkülle karşılamak Mesnevi Müelli fı’nin de önerisidir: “Malla beden eriyen ,kar gibidir. Am,1 onları satmak dilersen, en iyi alıcı Allah tır” (Mesnevi, Cilt 3) . Rivayete göre, Süleyman Peygamber devri ndeki ordu gece vakti karanlık bir vadiden geçmekte ancak ayaklarına takılan taşlardan zahmet çekmektedirler. Kom utan kendileri nden satın

�, 1 8 5 �,

Dervişin Teselli Koleksiyonu i\1c.:it Oınılr Öz.tıirk

sonra gelecek askerlere eziyet olmasın diye bu taşların to p lanm asını emreder. Askerlerin çoğu o zahmetten bir an ön ce sıyrılıp çıkmayı düşünerek geçip giderler, bazıları da onlardan biraz alıp ceplerine, torbalarına koyarlar. Emre itaat içindeki askerler de elinden geleni yapar ve heybelerini taşla doldurur lar. Sabah olup gün aydınlanınca bakarlar ki, taş sandıkları cisimler elmasmış. Bu durumda emre uymayıp hiç taş top lamayanlar pişmanlıkla ah çekip dövünürken emre yeterin ce uymayıp az miktarda taş toplayanlar ise neden daha çok al madık diye eyvahlar ederler. Yaşamda insanın karşısına çıkan zahmetleri menkıbedeki taşlara musibetleri de menkıbedeki karanlığa benzetecek olursak, zahmet ve meşakkat olarak gö rünen olayların ahiret hayatında elmas değerinde oldukları ortaya çıkacaktır. Ahirette kalıcı olanın verilmesi maksadıy la, dünyada geçici olanın elinden alınması insan için bir rah mettir. Ahiretten bakıldığında, dünyada hiç sıkıntı çekmemiş olanlar üzüntü ve pişmanlık yaşarken, dert ve ıstırap yaşayan larsa karşılaştıkları mükafatları elde edince, dünyada keşke daha çok çekseydik, diyeceklerdir. Bir hadis-i şerifte, dünyada gözleri görmeyenlerin, ahirette en iyi görenler olacağını, bu hayatta yürüme engelli olup bu hallerine sabretmiş kişilerin cennette insanların en hızlı koşanı olacağı ifade edilmektedir. Dünyada engelli birine rastlayınca ona karşı duyduğumuz acıma hissine bedel, ahirette ona her rastladığımızda gıpta ile bakacağız.

" Bugünün en neşeli insanları , d ü n ün

en

çok acı çekenleriydi . " -Konfüçyüs

� 1 86 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vfwı Omür Ö:Jürl?

Değer Tesel l is i

İnsana herkesin saygı duyması, onu saygın yapmaz. Herkesin onu beğenmesi onun değerli biri olduğunu ispat etmez. Çünkü insanlar birbirlerine taşıdıkları sıfatlara göre muamelede bulunur lar, özlerindeki değerlere göre değil. Dünya tarihindeki tiranların, diktatörlerin ve despotların herkesçe saygı duyulan biri gibi görün dükleri dönemden, herkesçe horlandıkları bir başka döneme geç meleri çoğu kez yalnızca bir gün sürmüştür. Milyonlarca kişinin alkışladığı bir sanatçı, kendini saygın biri olarak görür. Oysa o al kışlar onun şahsiyetine değil, sanatınadır. Ona duyulan hayranlık lar sanatçının kişisel özellikleriyle, zatıyla, özüyle alakalı değildir. Kendisini anlatırken, diplomalara, evlere, kariyere, giyim kuşama, telefon modellerine, araba markalarına muhtaç his seder insan. Yüzlerce etiketle varlığını şekillendirmeye çalışır. Koleksiyonlarını, gittiği ülkeleri, aldığı diplomaları, maaşını, ilginç anılarını, evini, arabasını, bahçesini, eşsiz yeteneklerini etrafına anlatarak özelliklerini ortaya koymaya çabalar. Oysa kişinin özünde ne olduğu, ancak ona sonradan yapıştırılmış olan etiketler atıldıktan sonra belli olur. Kartvizitini, diploma sını, bankadaki parasını, hangi sülaleye mensup ya da hangi milletten olduğunu bir kenara bırakınca, geriye ne kalıyorsa kişi işte odur. İnsanın şanlı bir millete mensup olması, önemli bir titre sahip olması, büyük bir eve, güzel bir makam odası� 1 87 �

Den:i j i n Tssd li Koleksiyo n u " f�oı iJ:. ; ; i

i :, 1 1 ! • /.

ve ö n emli insanlardan oluşan bir çevreye sah ip buiunm ası

na

özünü açıklamaz; onu büyü k ve önemli yapmaz. Paraya çevrilemeyen ne kadar varlığı varsa aslında insan o dere cede ze ngi ndi r. Fransız F i lozo f Gabriel Marcd’ e göre, insanlar ge nellikle kendileri n i sahip olduklarıyla bir ve aynı görmek eğili mindedirler. B u eğilim onları nesne kon umu n a indirgem ekte ve insan ol maları bakımından değerlerini yok c:tmektedir. Hüdayi Hazre tleri bir kadıyd ı, şehri yöneten insanlardan biriydi . I–f ocası bu unvan ını kaldırıp ona ciğer sattırdı, tuvalet tem izlettirdi ama onun özün deki kıymet yok olmadı , bilakis ortaya çıktı. Hiç savaş kaybetmemiş olan büyük kumandan Halid bi n Vdid’ i Hazreti Ömer, "Halk zaferleri senden bili o n un

yor,

oyfrı ben

biliyorum

ki

bu zaferleri bize ihsan eden Allah’tır"

sözleriyle, ordun un başı ndan almış, onu sıradan bir a sker yap mıştı . Hal id bin Velid , rüıbesinin düşürülmesiyle küçülmedi, bilakis bu olaya verdiği muhteşem ka rşılıkla, tarih boyunca aşılamayacak zi rvelerden biri oldu. Papatyanın, Hamingonun ve tabiattaki her canlının rengi içseldir, ilahi boyayla boyan mışlardır; bu yüzden onlar silinmeye çalışıld ıkça parhr. Ama duvarın rengi ve arabanın boyas ı dışsaldır, maddi boyayla boyan mış olduğu içi n s i lin di kç e yok olur. Lao Tzu şöyle der:

’’Kuğu kendisini beyazlaştırmak için uğraşmak zorundıı değildir. Sen de kendin olmak için bir şey yapmak zorunda değilsin. " Başa gelen musibetler de, insanın özüne değil, vasıflarına

gelmektedir. Haya tı vasıflar üzerinden algı layan, vasıflarının varlığıyla kendi varlığını birbi rine karıştırmış insanların yıkı mı bu y ü zd e n büyük olmaktadır. Yoksa Allah’ ın ilminde yiti rilen bir şey yoktur. Ancak ku d re t dairesinden ilim dairesine geçen şeyler olmaktadır, fakat insan bu yer-boyut değiştirme işine ’ kayıp’ olarak b:ıkmaktadır. Kaybettiklerimiz, kaybolmuş değildi r, şeylerin yalnızca bize dönük ilişkisindeki farklılaşma lardır, yalnızca vasıfların kaybıdır.

Doğu’dan I>an’d an 99 Teselli

/j, , , r

(h , " ’

’ hıı,,

Öngörü Tesel l i s i

kederi ö n gö re re k ve pla n l ayarak yaşarsa, yani kendisini psikoloj ik olarak gam ve acılara hazı rlarsa, mu sibetlerin olumsuz etkileri ni hafifletm iş ol ur. Hayatı birçok m usibetle karşılaşma a lanı o l a ra k göre n , her zo rluktan başa rıyla çıkmayı eğlenceli bir oyunun pa rçalarından biri ol arak algılayan kişi, musibetlerle dolu b i r b ay3 t yaşasa da, bundan İnsan hüzün ve

lezze t al acaktır. Ertesi gün amelhrat olacağına kendis i n i ha zırlayan bir i nsan ı n d urumu yla, hiç beklemediği anda neş leri

yiyen insa n ın s�cktiği

acı

ayn ı olamaz. Plan, ked er açıs ı n dan

acıyı hafıfkrerı. bir fa k tördür. O ruç t a aç·iığa onced e n

planbı

dığımız için, gün boyu aı;l ık çekmekte pek z.orlanmayıı ancak elimi zde o l mayan sehepk r!e, pl ansız b i r şekilde gün Lxıyu aç kald ıgı m ızd a, gıdasızl ı ğ ın ‘K t s ın ı il i kleri mize kada r lı i s snie r i z . Marcus Au relius Diişiinceler ad lı eseri nde,’’Beden t>,�itilni dersinde kazam biri bizi tı:walt!r, yı dı:ı bize ,kızmayız, alınmayız, _ya da bize kötülük etmek ku;-kuy!.1 bakmayız; tctiluc oLuru.z fa,tşkusuz,

sındtıpnış gibi ya d,1 gii.vensizlilde

kafa tJ tarsa.

o n ,ı

isteyen biri gibi

rtma

diişman

o rtJ

değil. 4;:rıdice kP-çmm::,

dan. Yıışamın başka tılanlr,ırmda da

011-

b�vft d,wramnalıJıız: bi:drrı

gibi beden eğitimi ytıpünltırdan gelebilecek zararları göz önünde tutm�ılıyız " der. Eve t, karate eğitim inde yediğimiz yu m ruğu, işyerinde çal ışırken ald; ğım ızda , ilk d u ru mda hiç um ursama-

Dervişin Teselli Koleksiyonu /v[erit Onıü; Ozıürk

<lığımız hatta keyif aldığımız aynı olay, ruh halimizi berbat bir duruma sokacak güçtedir. Milyonlarca izleyicisi olan Survivor yarışmalarında, bir ada yaşamı içerisinde açlık, hastalık ve doğal olaylar karşısın da ölüm kalım mücadelesi veren insanlar, bu tehlike ve zorlukl ar dan keyif almakta, programın elli ülkede yayınlanıyor olma sına bakılırsa da, onları izleyenler de farklı bir mutluluk his setmektedirler. Survivor’daki katılımcılardan herhangi biri, bir yarışma ortamı olmaksızın ve yaşadıklarının ne zaman sona ereceğini bilmeksizin o adada aynı durumları yaşıyor olsaydı, yine de mutlu bir şekilde yaşamına devam mı ederdi, yok sa daha ilk günden psikoloj ik bir çöküntü mü yaşardı? Evet, planlanmış keder ve niyetlenilmiş musibet insana mutsuzluk değil mutluluk getirmektedir. Sonsuzluk yolcusu insanın bi timsiz serüveninde, bu kısacık dünya hayatı, tamamı musibet lerle geçse bile, bir Survivor adasından başka nedir? Planlandığında veya öngörüldüğünde kederin olumsuz et kileri nasıl azalıyorsa, kabullenilmiş ve benimsenmiş olan acı lar da kendiliğinden hafifleyecektir. Kaygılarından kurtulmak istiyorsan, korktuğun şeylerin başına geldiğini düşün, ö nerisi nin sahibi Filozof Seneca der ki; "Bu davayı kaybedersem, sür

güne gönderilmekten ya da hapse atılmaktan daha beter bir şey gelecek mi başına? Yoksul bir adam olabilirim. Ben de pek çok yoksul insandan biri kabul ederim kendimi, ne olur. Beni sürgü ne mi gönderecekler? Ben de gönderildiğim yerde doğduğumu farz ederim. Beni zincire mi vuracaklar? Ne yapalım yani? Şimdi de zincire vurulmuş gibi yaşamıyor muyum zaten? " Hayat boyu kederi göze alan ve yaşamı bir keder eğitimi olarak gören bir insan, bu dünyayı bir çilehane gibi görür, ha yat sona erdiğinde keder heybesinde ne kadar çekilmiş keder varsa, o kadar kardayım, diye düşünür. Böylece başına gelen musibetlerin şaşırtıcı ve şok edici etkilerinden kurtulur ve ha.� 1 90 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli !İft<it Oıniir Ozıiirk

yat eğlenceli bir musibet oyununa dönüşür. Efendimiz (sav) ,

’İnsanların arasına karışıp onların ezalarına katlanan Müslü ma n, onlara karışmayıp, ezalarına katlanmayandan daha hayır lıdı r" buyurmuştur. (Tirmizi, Kıyamet, 5 5) İşte insanlardan gel ecek sıkıntıları bilerek onlarla iç içe bulunmayı göze almak da , bahsettiğimiz planlı keder kategorisine girer.

� 1 9 1 �-

Dervişin Tesel l i Koieks iyonu ’:l

:!’

ı ); : : d· () "’ ’ ’�

Ben l i k Tesel l i s i

Sorunların büyümesinin ahında yatan faktörlerden biri de insanın kendini abartıyor olması yani enaniyetti r. Kendini faz la mühim gören birinin sorunları da haliyle mühim insanın mühim sorunlarına dönüşmektedir. Enaniyetin, kibrin ve gu rurun coşkuyla yaşandığı bir asrın çocuklarıyız. Şairin dediği gibi, “Balkonlarınız çok yüksek sizin baş döndürüyor / DiinJıa pek alçak bir yer olacak yakında öyle görünüyor. . .” bi naların yükselip yeryüzünün aşağı l a rd a kald ığı, eşzarnanlı olarak, kibrin ilerle yip alçakgönüllülüğün gerilerde kaldığı bir zamanda yaşıyoruz. Laf dedi ğimiz nedi r? Seslerden oluşan kelimeler. . . Ama ba zen hafrab rca insanın uykusunu kaçıra Lir şeydi r laf Hatta bazen lafla bile değil, i ma n:ya işaretle, m uhatabının onu ha fife aldığını düşündüren yor u ma açık küçük bir davranışıyla günlerce acı çekebilir insan . Lafa bile tahammülü olmayan insanın, başında dönüp durmakta olan büyük felaketler karşı sında acınası bir çaresizliği vardır. Üzülmesine sebep olan kişiier ve olayların , kendisini kasten indtriğini düşünme eğilimi ndedir insan . Filozof Seneca der ki, "Bizimle dalga geçer gibi masııdmı düşüp duran bir kalem

inatla açılmayı reddeden bir rekrnece öfkelenmemize yol Bu öfte genelli/de hu nesnelerin aslmda bhi aşıığıladıkları

yıt da açar.

inancından beslenir.

Omeğin }cafern m bizi can.muzdan bezdir-

Doğu’daıı Batı’dan 99 Teselli A.hn ’ < ),;

f, ’ ı ’ ; ’ ’ " ’ ’"

mek için yere düşüp durduğuna, bunu yapa ra k da bir anlamda, başkaları tarafından onaylanan zekamızı ya da bulunduğumuz mevkii hiçe saydığını gösterm ek istediğini düşünürüz. " En aniyet, varl ığın devamı için kısmen gerekl i egodan daha ziyade, kibre akraba bir duygudur. Tarihsel seyre baktığımız da, teknoloj ik gelişmeler hayatımızı her ne kadar kolaylaştı r sa da, bir yan etki olarak enaniyeti artırmaktadır. Televizyon kan alları b ize başka kıtalardan görüntü sağlıyor. Bir telefonla herh angi birine istediğimiz anda ulaşabiliyoruz. Evimizin çeş melerinden dilediğimiz zaman sıcak, dilediğimiz zaman soğuk su akıtabiliyoruz. Eskiden bir ayda gidilecek mesafeleri şu and a birkaç saatte kat edebiliyoruz. Aldığımız eği tim, yaşadı ğımız şehir, yaptığı mız iş, bütün bu konfor, lüks ve teknoloj ik gelişmeler fark ettirmeksizin cnaniyetimizi artırıyor ve insan ke ndini olduğundan ve başkal arından üstün görmeye başlıyor. Bilgisayarda bir tuşla binlerce işçinin hareketlerini değişti rebilme imkanı Firavun’da var mıydı? Tek bir işaretle yüzlerce makineyi hareket ettirebilme gücüne Nemrut sahip miydi ? Ama şimdi birçok insanda bu imkanlar var. Firavun’u Firavun, Nem rut’u Nemrut yapan, şeytanı şeytan yapan kibir ve ena niyet değil miydi? Onlarda kibir ve enaniyete sebebiyet veren , insanları yönetme gücü ve hayatı şekillendirme arzuları değil miydi ? Ş i mdi herkesi şeytan, herkesi Firavun , herkesi Nemrut yapabilecek derecede ayrıcalıklara her insan sah i p değil midir? Bin yıl önceden bir kralı getirsek, asgari ücretle geçinen bir insanm i mkanlarını ona sunsak, kendini cennete girdi zannet mez m i ? Veya bizi alıp bin yıl ön ceki bir kralın yaşadığı kon ford a yaşatsalar, taştan bir taht, ilkel ulaşım ve iletişim araçları karşısında kendimizi hakarete uğramış say maz mıyız? Kinıse i ti raf etmese de kendini tanrıya benzer bir pozisyon d a görüyor artık insan . H e r şeyi yapabileceğini, her şeye sah i p ola bileceğini, istediği her şeyi dcgişti rebil cceği ni ve her şeyi yönete-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mc,.·iı 0Mir Ozıiirk

bileceğini düşünüyor. Her insanın nazarı, dikkati, odağı kendi benliğine dönük. . . Herkesin enaniyeti okşana okşana çıldırtıl mış durumda. Eskiden dünyayı kasıp kavuran veba gibi salgın lar vardı. Şimdi herkese bulaşmış olan hastalığın adı enaniyet. Oysa insan kendi sadeliğine ve basitliğine dönebilse, ke ndi sine doğada ayrılmış olan sıradan yerine geçebilse, kendisine atfettiği uydurulmuş önemden vazgeçebilse, tabiatın ve varlı ğın bir parçası olduğunu algılayabilse, gerçekte büyük olmayan ama büyütülmüş sorunlarından rahatlıkla kurtulabilecektir.

·� 1 94 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ivf<’tit 0111 ü r O,:,ui; k

Nasi p Tesel l isi

Rızıklandırma, kainattaki e n önemli kanunlardan biri ve Rahman esmasıyla insanları buluşturan noktadır. Rızık, dünyanın farklı yerlerine dağıtılmış ve elde edilmesi şartlara bağlanmıştır. Bunun sebebi insanı hareketlendirmek ve onu ataletten kurtarmaktır. İnsanın ataletten kurtuluşu, onun kar nının doyurulmasından daha yüksek bir değer taşır. Asıl rızık uyuşukluktan kurtulmaktır. Erken kalkan, hayata heyecanla atılan, doğadaki tazeliği günün ilk saatlerinde süzmeye baş layan insanoğluna bunu yaptıran rızık arayışı değil de nedir? Eski bir sözde, “Odunu kendi kesen iki kere ısınır” denmiştir. Rızık dağıtılmış değil de sabit, elde etmesi zor değil de kolay, istenildiği her an yanımızda bulabileceğimiz şekilde yaratılmış olsaydı, durağan bir hayata mahkum olurduk. Hayat, rızık arayışıyla hareketlendirilmiştir. Türlü meşakkatlerle elde edi lebilen rızık, insanı rehavet ve tembellikten uzak tutan, dolayı sıyla bedenin yanı sıra, kalp, ruh ve maneviyatı da güçlendiren bir faktöre dönüştürülmüştür. Rabbimiz, hangi elmanın hangi ağaçtan çıkacağını belirle miş olduğu gibi, o elmanın hangi insana, hangi tarih ve saatte nasip olacağını da belirlemiştir. İnsanın belirli bir yerde bu lunan ve yazılmış bir vakitte elde edeceği rızkı onun hayatı nı şekillendirmeye ve yolunu çizmeye başlar. Rızkı nerelere, -� 1 9 5 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mr ·i: Oı "ii : ()z;ir ı

,·

ha n g i m e kan l ar a yaz ılm ı ş s a o da oralardan geçecek, oradaki halleri yaşayacakur. Ç a pa da içecek bir çorbası varsa o sem te m uhakkak uğraya ca ktı r Belki has ta olarak, belki de ziyaretçi olarak gidip kendisine ait olan ve başka hiç ki ms e n in el uzata mayacağı o çorbayı içecektir. Cerrahpaşa’da içecek bir yud um suyu varsa, o su onu Cerrahpaşa’ya götürecektir. Umre’de ağ zına girmesi mukadder bi r hurma varsa, umreye muhakkak gidecektir. Hz. Mevlana, ’’.Susuzluk; sıqun çekmesinden ileri gelir " der (Mesnevi, Cilt 3) . Abdülkadir Geylani Hazretleri de “Rızh1ını dert etme. Çünkü o seni, senin onu aradığından daha çok aramr.ıktadır” bu yur ur Bir hak dostu, talebeleriyle birli kte s uçs uz yere hapse düştüğünde ya p tı ğ ı i lk yonı m “Bu hapiste yiyecek rızkımız varmış” ifadesi olur. Rızık öyle mü him bir ha kikattir ki, i nsanın b aş ı n da n geçen olayların tümünü sadece nzık haki kati üzerinden açıklamak mümkündür. Efendimiz (sav) buyurdular ki : “A llah bir kulunun hir memlekette ölmesini takdir etti mi, onu oraya -veya orada bulımıın bir şeye- muhtaç !ular” (Tirmizl, Kader, 1 ;) Menkı beye göre, adamın biri koşarak Süleyman Peygam beri n huzuruna girer. Ti r tir ti tremektedi r. Yüzü sararmış, ,

’

.

.

.

dudakları nıo rarmiştır. Hz. Süleym a n , ’�“f’Ve uldu hu hiılin?” d iy·: hczna

rok

so rar.

Adam sol uk

sa na,

nedir

so�u ğ;1 cevap verir; ’’.4zrail

ruhaf bir naz.tria. hutta htşımL1 baktı. fç-irne tarifsiz

sıf;ındmı " der. “P::ki, benden ne i:;t(vorsım?” buyurur 1:–I z . Sükyrn ,�n. Ad ,un : "Ey ı.tdil padişah, emriY<.a’eki rüzgara s�yle, beni Hindistan ’dd bir lıdaya bıraksın. hir korleu düştü. Korl<:udan si::;e

Belki orada Azrai! ’i n hışmı ndan

ca n ı m ı

A:urtaırım " der. Hı.

ada mı H in d istan’da bir adaya b ı hal kı kabul e derken Azrail çıkagelir. Hz. Süleyman, bir gün evvelki hadi seyi hatı rlatarak adama niçin hışımla ba ktıgını so rar. Azrail ise şu cevabı verir: "Ey Allah’ın _yüce peygamberi.’ Ben o admna hı-Süleym an emred e r

ve

i·üzgar

rakır. Ertesi gün, Hz. Süleyman divan vaktinde

Dogu’dan Batı’dan 99 Teselli

.H:, ir ( İ; .

"’

( jz/. i k

sadece onu görünce şaşırdım. Çünkü Ce1uıb-ı R.abb-ül Alemin bana: ‘Git, falan kulumun canını Hindistan’da al’ buyurmuştu.’ Bu adamın yüz tane kanadı oLıa yine de Hin dista n ’a gidemez, d�ye düşündüm. Bugün bu adamı Hindistan ’da buldum ve cımını aldı m " der. İşte rızık hakikati de böyledi r.

şımla bttkmadım,

Yarınki lokmamız Hindistan’daysa, bu konuda bugün hiçbir planımız olmasa dahi yarın kendimizi orada buluruz.

�, 1 97 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Meciı Omur Ouurk

Esma Tesel l isi

Bedenimize elbise giydiririz. Beden de Rabbimiz tarafından insana giydirilmiş bir başka elbisedir. Hatta varlık yani kainat da beden elbisemiz üzerine giydirilmiş bir başka elbisedir. El biselerin farklı tasarımları, renkleri, biçimleri ve modelleri ol duğu gibi, beden elbisesinin de kişiden kişiye değişen muhtel if tasarımları vardır. İnsan bir modeldir ve üzerinde bu vücut ve kainat elbisesi yaşam boyunca biçimlendirilmektedir. Rabbimiz insana giydirdiği varlık ve beden elbisesini keser, biçer, değiş tirir, dönüştürür ve böylelikle değişik ilahi isimlerin cilvelerini sergiler. Şafi ismi hastalık üzerinden ortaya çıkar, Rezzak ismiy se açlık üzerinden. Kederler ruh ve kalbimizi şekillendirirken, biz de karşı tavrımızla kederlerimizi şekillendiririz. Böylece birbirini meydana getiren karşılıklı iki sanat eseri ortaya çıkar. İşlenmemiş ham bir taş, heykeltıraşın elinde sert aletlerle delinip yontulmaya başlanır. Kaba saba taşın mükemmel bir sanat eserine dönüşmesi, dağılıp parçalanmasına, birçok mer hale ve süreçten geçmesine bağlıdır. Dünyaya gelen insan da ilahi sanatın bir ham maddesidir. Onun mükemmel olmasına giden yol musibet, gam ve kederlerle yontulmaktan geçmek tedir. Bu merhalelerden geçmeyen insan hiç yaşamamış sayılır. Kader insana kostümler giydirir. Gün gelir başarı, bir baş ka zaman zenginlik, bir başka dönem mutluluk kostümüdür .� 1 98 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mct:it 01>ıiir Öztıirk

giydirilen. Ama gün gelir hasta veya musibetzede kostümü; fakirlik veya başarısızlık üniforması giydirir. Kaderin “Şimdi de bunu giyme zamanı” dediği her üniforma, hayatın renkle rin den biridir. Allah’ın tecellilerini hissetmenin dışında bir hissediş müm kün değildir. Çünkü hislerimiz ilahi isimlerin içimizdeki tem silc ileridir. Pişmanlık da, mutluluk da Cenab-ı Hakk’ın tecel lilerini hissediş biçimlerindendir. Her esmanın ayrı bir rah meti ve tadı vardır. Rahman isminin başka, Kahhar isminin başka, Müntakim ismininki başka türlüdür. Piyanonun tuş larından çıkan sesler farklı olsa da, piyanonun iyi tuşu, kötü tuşu yoktur. Varlıkta kötülük yoktur, farklılık vardır. Cenabı Hak Sani’dir; biz de onun sanat eserleriyiz. O halde hayatımız ve bedenimiz üzerinde farklı notaları çalan O ’dur. Nietzsche’nin bu konudaki düşünceleri kayda değerdir:

“Eğer bir acıdan kaçınamıyorsak, o acıyı çekmeyi ögrenmeliyiz. Dünyaya da kendi yaşamımıza da armoni açısından bakarsak, seslerin her zaman uyumlu olmadığını, bu armonik yapı içeri sinde hoş tonların da sert tonların da, diyezlerin de bemollerin de duyulduğunu, bazı seslerin yumuşak ve rahatlatıcı; ötekilerinin se rahatsız edici olduğunu gö”rürüz. Eğer bir müzisyen yalnızca bunların bazılarından hoşlanırsa nasıl şarkı söyleyebilir? Müzis yen bu ses ve tonların hepsini birden kullanmayı, bunları bir ara ya getirmeyi bilmelidir. Biz de yaşamımızdaki iyi ve kötü şeylere böyle bakabilmeliyiz; çünkü iyi şeyler de kö“tü şeyler de aslında aynı özdendir, bizim yaşamımıza aittir. Keşke verimli tarlalar olabilsek, o zaman derinliklerimizde hiçbir şey kullanılmadan kaybolup gitmezdi; o zaman her olaya, her nesneye, her insa na kucak acar, bunları toprağımızın gübresi bilirdik.” (Bonom, Felsefe’ nin Tesellisi) Evet, önemli olan toprak gibi, bağrımıza her düşeni kabullenebilmek ve onu dönüştürebileceğimiz en güzel şeye dönüştürebilmek. � 1 99 �

Dcrvi�in Tesell i Koleksiyonu ,>,/mt o�, ii; Ozruı(’

Marcus Aurelius, Düşünceler ki tabında der ki; "Sağlıklı bir

göz, görülebilen her şeye bakmalı, ama ‘yalnızca yeşil olanı isti yorum ben’ dememeli, çünkü bu, hastalıklı gözlerin belirtisidir. Sağlıklı bir kulak ve burun da bütün sesleri ve kokuları algıla maya hazır olmalıdır; sağlıklı bir mide de her türlü besini sindir meye eğilimli olmalıdır, tıpkı değirmenin ogütmesi gereken her şeyi öğütmeye hazır olması gibi. Sağlıklı bir zihin de olup biten her şeyi algılarnaya hazır olmalıdır; ama, ‘Çocuklarımın sağlı klı ve güvenlik içinde olmaları için Allaha yakarıyorum!’ ya da ‘Ne yaparsam yapayım, herkes beni övsün!’ diyen bir zihin, yalnızca yeşil gO“rmek isteyen bir gO”z, ya da yalnızca yumuşak şeyler isteyen dişler gibidir. " İnsanın dert, bela ve musibet olarak algıladığı durumlar, esasında üzerinde tecelli eden ilah i isimlerin farklılaşmaların dan öte bir durum değildir. Daha yoğun sanat için, tecellilerin çoğalması ve farklılaşması gerekir. Böylelikle Rabbimiz insa nı halden hale çevirir, birçok farklı hadise içerisinden geçirir ve ona çok farklı deneyimler yaşatır. İlahi tasarımların içinde elemler de vardır, nimetler de. Elemler birtakım ilahi isimlerin hükümlerini ortaya koymak içindir, nimetler de başka bir ta kım ilahi isimlerin . . . Rabbimiz insanın başına hikmet, şefkat ve lütuf içeren her türlü hadiseyi geti rir ki, her esma yerini başka bir esmaya bırakabilsin. Cenab-ı Hakk’ın Kabıd ve Basır isimleri vardır. Kabıd da ral ta n, Basıt genişleten manasına gelir. Bu sebeple hayatımızda kabzlar ve bastlar, yani daralmalar ve ferahlamalar bir döngü halinde birbirini takip eder. Bazen daralma dönemi uzun sü rer, bazen ferahlık dönemi. Bazen ikisi iç içe geçer. Kur’dn-ı Kerim ’Zorlukla beraber kolaylık vardır" buyurmaktadır (İn şirah, 5 ) . “Allah bir güçlükten sonra bir kolaylık yaratacaktır” (Taiak, 7) . Kendimizi hastanede bulduysak üzerimizde tecelli eden Şafi ism i, mahkemede bulduysak tecelli eden Adl ismidir. :-� 200 �·

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mc,-;: / / ; .,,, ()zh_ , ı,

Muhyi ismi hayatın varlığını gerektirirken, Müınit ismi ölü mü ve ölüme vesile olan hadiselerin varlığını gerektirir. Bir de, ilahi esmalara zıddiyet yönünden ayna tutmak söz ko nusudur ki, beyaz yazı en iyi siyah zeminde açığa çı ktığı gibi, insandaki birtakım haller de Cenab-ı Hakk’ a ait esma ların zuhur etmesine vesile olur. İnsan hastalanarak Cenabı Hakkın ‘hastalanmayışına’ ayna olurken, her varlığın ölmesi, ölümsüz bir varlığa işaret etmektedir. Her varlığın bir şeylere muhtaç oluşu, hiçbir şeye muhtaç olmayan yani Sa med olan bir varlığı gösterirken, yaratılmışların aciz ve zayıf oluşu, Mut lak Kudret sahibi bir varlığı ispat etmektedir. Hayatı ve ilahi isimleri bir bürün olarak algılayabilmek için farklı ilahi isimlere muhatap olunması icap eder. Kur’an’da, “O her an ayrı bir tecellidedir”buyrulur (Rahman, 29) , Muhte lif esmalara mazhar olabilmenin yolu sürekli hal değiştirmek ten, hareket etmekten, daima tavır değişikliği içinde olmaktan geçer. Bunu sağlayan önemli faktörlerden biri musibetlerdir. Yerinden kıpırdamayan, başından farklı haller geçmeyen in san, farklı ilahi isimlerin tezahürleriyle karşılaşmıyo r demekti r.

Dervişin Teselli Koleksiyonu iv[erit ÖY11 ü r Ozcürk

An lam Tesel l isi

Fiziğin metafiziğe, metafiziğin d e fizik aleme etkileri vardır.

Kur’dn-ı Kerim de bir ayette "Ey iman edenler! Siz toplantı ha ’

lindeyken ‘Biraz yer açıverin!’ denildiği zaman yer açın ki Allah da size genişlik versin" buyrulmaktadır (Mücadele, 1 1 ) . Mekan olarak birine yer açmanın, kişinin kendi hayatında birtakım genişliklere sebep olması arasında kurulan bağ harikuladedir. Metafiziğin fiziğe olan etkileri ise dua hakikatinde apaçık şe kilde anlatılmaktadır. Maddi bir sebep, manevi bir sonuca kay naklık edebileceği gibi, manevi bir aksaklık da, maddi gerçek lik dünyasında bir takım aksamaların gerekçesi olabilmektedir. Bediüzzaman Hazretleri, Risale-i Nur Külliyatı’ nın değişik yerlerinde başa gelen musibetlerin sebeplerini maddi ve mane vi sebepler olarak ikiye ayırır. Ona göre, Rabbimiz kainatta vesilelerle, sebeplerle iş görür. Dolayısıyla yaşanan her şeyin görünür gerekçeleri ve maddi izahları vardır. Her musibet bir gerekçeyle gelir ve her hastalık bir sebeple bedene yerleşir. An cak, bu sebepler ana sebepler değil, ikincil sebeplerdir. Has talandıran, musibete giriftar eden Allah’tır. İkincil sebeplerin gerçek bir etkileri yoktur. Neden hasta oluruz? Bunun maddi sebeplerini anlayabil mek için doktora gideriz. Ancak bir de bunun manevi sebep leri vardır. Acaba hangi duygularımızda kaymalar vardı da � 202 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mecit Oımiı Ozıiiık

bunlar oldu? Musibet ve hastalıkların sebepleri yalnızca fizik sel, biyoloj ik ve tıbbi faktörlerde aranırsa, hikmetten uzaklaşıl mış olur. Hastalıklar ve musibetler yalnızca maddi ihmallerin değil, aynı zamanda manevi ihmallerin de sonucudur. Gurur, kibir ve enaniyet gibi kalbi hastalıklar da maddi musibetlere kaynaklık edebilirler. Sonuca dönüşmesi bakımından, maddi sebeplerin manevi sebeplere bir üstünlüğü veya ona kıyasla daha belirleyici bir rolü yoktur. Birincil sebebi Rabbimizin takdiri olan yaşadığımız tüm olayların ikincil, yani sonradan yaratılan sebepleri maddi ve manevi olarak ikiye ayrılır. Daha açıkçası, görünür ve görün meyen sebeplerdir ikincil sebepler. Baş ağrısının tıbbi bir sebe binin olması, onun aynı zamanda manevi bir gerekçesi olmadı ğını göstermez. Mutsuzluğumuzun açıklanabilir gerekçelerinin olması, onun görünürde olmayan manevi ihmallerden kaynak lanmadığını ispatlamaz. Manevi sebeplerle hüküm veren ka der müsaade ettiğinde, maddi sebepler sonradan yaratılmaya başlanır. Burada bir adım daha önde olan manevi sebeplerdir. Olumsuz bir durumun, hangi yanlışımızdan kaynaklan dığını düşünürken aklımıza en yakın somut sebepler gelir ve böylece konuyu hayli daraltmaya başlarız. Diyelim ki arabayla giderken arkadan biri çarptı . Bu hadisenin gerçek sebebi nedir? İlk akla gelen şudur: Biz yavaş gidiyorduk veya bize çarpan kişi frene basması gerekirken basmadı. Veya o kişi telefonla konu şarak araba kullanıyordu ve hadiseye bu ihmaliyle sebebiyet verdi. Ama biz yıllardır trafikteyiz ve telefonuyla araç kullanan binlerce insan var. Bu kaza dün değil bugün niye oldu? Bunun sebebini balatalarda, frenlerde, debriyajlarda aramak oldukça kısıtlı bir bakış açısıdır. B izim de böyle çarptığımız biri mi vardır? Bu çarpma illa arabayla da olmayabilir. Bir lafla bile çarpabilir insan insana. Biri hayatında kendi normal ritminde gidiyordur, onun yolculuğunu alt üst etmişizdir. Kendi mane� 203 �

Dervişi n Teselli Koleksiyo n u , tfr, ıi ( )ıttın- (’ ; ;; ,;.

vi yolculu ğ unda, Al lah’a veya başka bir maksada doğru ilerle yen biri nin motivasyonunu kırmış, onun yolculuğunu sekteye ugratınışızdır ve şimdi bun un bedelini ödüyoruzdur, kim bilir. Bazen de musibetin maddi sebeb i , manevi ve hakiki sebeb in tam zıddı durumundadır. Görünürde bir fıilimizden dolayı cezalandınlmışızdır ancak hakikatte o flili yeterince işlemedi ği mizden dolayı kader ceza takdir etmiştir. İbadet ettiği için işten çıkarıl an b iri , suçu ibadetlerde aramamalıdır; kim bilir, ibadetlerini i hlaslı ve huşu içe r i si nd e yapmıyor ol masının bir karşılığıdır bu. Musibetlerin altında yatan manevi sebepl erle yüzleşmek zordur. Sebep-sonuç ilişkisini tespit etmek, manevi gerekçeyi bulmak biraz yorucu olacaksa, bunları düşünerek vakit kay betmek de istemez insan . Çünkü orada derinlere inmeden başa gelen belayı zahmetsizce ilişkilendirebileceğimiz somut bir faktör veya bir insan vardır çoğu zaman. O s o m ut sebebe yani bize haksızlık edene odakl anırsak kendi eski suç:la rımızı örtbas edecek ve böylelikle bir taraftan teselli olurken diğer yandan hatalarımızı zihnimizden çıkarmış olacağızdır. Yalnızca belalar açısından değil, nimetler açısında da bu böy ledir. Bu diyeti bu yıl nasıl başarabildin? Eskiden defalarca uğ raşmış ama yapamamıştın, fakat şi mdi başardın. Acaba kader sende hangi konuda nasıl bir düzelme gördü de defalarca de nediğin bu şeyi bu kez başarmana müsaade etti? Farklı bir şey olmuş olmalı. Eskiden girdiğin birtakım günahlardan vazgeçtin de mi böyle oldu? Yoksa Cenab-ı Hakk’ ı razı edecek davranışlar sergiledin de mi böyle oldu? Yoksa bir başkası için yaptığın bir iyilik sebebiyle mi bu oldu? İzn-i ilahi olmadan bela da gelmez, nimet de erişmez. Kaderden mutlaka izin çıkması lazım . . . Bu izinler insanın daha çok manevi hal ve tavırlarına bağlanmıştır. İnsan başına her gelene maddi gerekçeler arar ve bütün dav ranışlarını maddi bir sonuca yönelik yapmak ister. Olayları

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli

M,,«fı Om·ı. r.h ·i · ,;

görünen sebep-sonuç ilişkisi dışında değerlendirmek ist emez. Oysa her olayı n zahiri, yani görünen sebebi, hakiki ancak gö

rün meyen sebebinin önünde perde ve engeldir. Bu p e rd e a ra lan dı ğında m u s i be t i nsan ve Rabb i baş başa kalacak ve musi bet gerçek anlamını kazanacaktır. Bu a nl am kasvet değil huzur kaynağıdır. ,

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mn:it Oımlr Oztürk

S 1 r Tese l l isi

İnsanın başına gelen olumsuz olayları kendi gibi aciz insa noğluna sayıp dökmesi, Allah’ ı kullarına şikayet etmek anla mına gelirken; belki aynı cümlelerle elini ve içini Rabbine açıp başıma şunlar geldi diye serzenişte bulunması dua yerine geçer. Allah’ a iç döküp yakarmak oldukça kıymetli, aciz insanlara ha linden şekva etmekse günah sayılmıştır. Yaşadıklarının anlamı nı çözebilmek, yanlışlarını görebilmek ve musibetin hikmetine erebilmek niyetiyle insanın “Bunlar neden başıma geliyor, neden hep beni buluyor?” diye Rabbinden sual etmesi sevap kazandı ran bir tefekkür ameliyesiyken; aynı cümleleri kendisine hak sızlık edilmiş bir insan edasıyla, şikayet duyguları üzerinden kurması Rabbe itiraz ve kadere isyan anlamlarına gelmektedir. Rabbimiz musibetlerle insana esasında rahmet indirmekte dir, ancak insan rahmetin bu alışılmadık şeklinden hoşnutsuz luk duyar. Başa gelenlerden şikayet etmek, onu bize yaşatan dan şikayetçi olmak demektir ki, bu da kaderin, yani kaderin sahibi olan Rabbimizin tenkit edilmesidir. Bazen musibetin kendisi nimettir. İsyan, itiraz ve şikayetlerle bu nimet azaba döner. Bazen de musibetlerin sonucunda insanı bekleyen ni metler vardır. Yine şekvalarla neticedeki nimetler yok olur hat ta kedere çevrilirler. Kaderi tenkit etmek, onu eleştirmek, ki şinin sıkıntısını hafifletmez; olsa olsa mukavemetini azaltır ve � 206 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli jOmür Oc::ıüd

d olayısıyla başa gelen musibetin var olan acısını artırır. Ede bü’d-Dünyd ve’d-Din eserinin ‘Sabır ve Tahammülsüzlük’ bölümünde Maverdi der ki; ’’Musibetleri kolaylıkla atlatmanın

ve acıları hafifletmenin yolları vardır. Tahammülsüzlük musi betlerden doğan acıları daha da artırmaktadır. Musibetler kar şısında sabırlı ve metanetli davrananlar onların etkisinden daha çabuk kurtulabilir. " Nimetler şükürle fazlalaştığı gibi, musibetler de şekva ve şikayetle artar. Zira şükür, bir kıymet bilme ve memnun olma tavrıdır. Üzerindeki nimetlerden memnun olan ve onu doğru değerlendiren birine o nimet artırılarak verilecektir. Şükrün zıt tı olan şekvaysa bir kıymet bilmeme halidir ve nimetin kaybe dilmesine, musibetlerin etkisinin fazlalaşmasına sebebiyet verir. Şükür ve hamd, musibetin azalmasına bir vesiledir. Peki, mu sibete şükür nasıl olacaktır? Musibete şükrün birinci boyutu, şükrün tam zıttı olan isyan ve itiraza girmemek, ikinci boyutu daha da kötüsünün yaşanmadığına memnun olmak ve verilenin eziyetten ziyade bir armağan olduğunun farkına varmaya çalış mak, üçüncü boyutuysa getireceği yüksek sevaplar cihetiyledir. Tebe-i Tabiinin büyük alimlerinden İbn-i Mübarek’in şu sözü manidardır: ’’Musibet önce birdir, ağlayıp sızlanma sonu

cunda ikiye çıkar, şöyle ki; Birinci musibet başa gelen neyse odur, ikinci musibetse, şekva ederek sızlanma sonunda o musibetin mükafatının elden gitmesidir. " Kaderi eleştirmek, bir yandan da onun sahibi olan Rabbimizden uzaklaşmaya da sebebiyet verir ki, en muhtaç olduğumuz zamanda, en ihtiyaç duydu ğumuz destekçiden kopuyor olmamız, acılarımızı büyütmek ten başka bir işe yaramaz. Rabbimizin kulu olması hasebiyle merhamete her insanın liyakatı vardır. Ancak bu liyakat, isyan ve itirazlarla azalır veya yok olur. Merhamet, ona ihtiyaç duy duğunun farkında olup merhamet sahibini dışlamayanlara la yıktır. Şekva ve şikayetle yaşayan insanlar, kendilerindeki mer� 207 �

Dervişin Tesdli Koleksiyonu Ye:.’ ( , ,., . ;/ .’ C.iLt • i ; /,

hamet ihtiyacını görmezden gelmekte, ke ndi l e ri n i merhamete değil azaba odaklam akta ve adeta bir m usibet üzerinden baş ka bir musibetin duasına çıkmaktadırlar. Mesnevi ( Ci l t , 5) b i ze ş u ders i verir: "Yoksul bir derviş He

rat’ta, Horasan Amidi’n in süslü püslü kölelerini gördü. Köleler Arap atlarına binmiş, altın sırmalı elbiseler giymiş, daha başka süslerle J·üslenmişlerdi. Derviş ‘Bunlar hangi beylerdir, hangi ül kenin pııdişahlarıdır?’ diye sordu. Ona dediler ki: ‘Bunlar bey değil, Hor�ısan Amid’i nin köleleridir:’ Yoksul derviş kalbinden geçen _‘IJ.llah’ım kula bakmak nasıl olurmuş bak da Amid’den öğ ren’ cümlesine engel olamadı. Derviş çıplaktı, yoksuldu, yiyeceği yoktu, kışın soğukta tir tir titriyordu. Elinde olmaksızın böyle bir cürette bulundu. Nihayet günün birinde padi�·ah, Amid’in bazı işlerinden rahatsız oldu ve elini ayağın ı bağlatıp onu zindana attı. O süslü püslü kölelere de ‘Efendinizin hazinelerinin yerini sö)lleyin’ diye türlü işkenceler etti. Gece gündüz çekilen işkenceler neredeyse bir ayı buldu. Fakrıt tek bir köle bile efendisinin sırrını söylemedi. Konuşmayacağı anlaşılan kölelerin hepsi paramparça edilerek öldürüldüler. Yoksul derviş, uykudayken ötelerden şöyle bir ses işitti. Ey kendini derviş zanneden kişi, gel sen de kul olma yı Amid’in kölelerinden öğren. " Rabbimizin tabiat aracılığıyla bize verdiği t es el l i l erd e n biri de Settariyet hakikatidir. Settar, bir esmadır. Örtmek manas ı na gelir. Yerin örtü s ü vardır, bitki örtüsü dediğimiz. Bir de bit kilerin örtüleri vardır, bakınca bize içini değil dışını gösterir. tvieyvelerin örtüsü va rdı r, buna kabuk adını ve rs e k de. Ağaç ların ö rtüsü vardır, çıplak ağaç yoktu r. Hayvanların ör t üs ü, onl arın derileri ve kürkleridir. Ambalaj sektörü, in san ü rünle ri rı i b i le bir s e tt a r iye t perdesi a l t ın a almıştır. Bu teknoloj ide de böyled i r. H iç b i r cihazın içerisi, dışarıda değildi r. Her a rab a nı n kapo rtas ı , her televizyo n un kutusu vardı r, her yazılımın bir don an ı m ı va rdır. Dünyada elbisesiz <lobşan insan yoktur. Ev

Doğu’dan

Bar ı ‘dan 99 Tesell i’. f, ,

ıi

fl,,tu ı ) ·t::ri·

de insanın bir başka ö rt üsü dü r ve bu da yetmez, perdeler evi n bir başka örtüsü olur. Kur’an’ ı n tabiriyle eşler birbirin in örtü s ü dür. Beden insan ın örtüsüdür. Biz bir insana baktığım ızda on un böbreğ i n i , midesini, damarlarında akan kanı gö rm eyiz . Ç ünkü arad a örtü vardır. Settar ismi bütün kainatı , parça ve bütün her şeye sinm iştir. M us i b e t karş ı s ın da Sett ariyet kanunu i n sana, ge reks i z detayla rı bırakmasını, teferruatlara perde çekmesini, kederini k ay n aş tırıp birliğe erdirmesini salık verm ek le kalmaz; aynı zaman da şunu söyler: ac ını önüne gelene açıp u.cuzla�;tırnıa, acını soyu ndurup uta n d ı rm a , Rabbi nle arand aki bu özel il işkinin mahremiyetin i onu saçıp döke re k ihlal e t m e, onu ört. Onu bastı rm a ama ört! Hz. Peygamber’ i n (sav) vahiyle ilk şe re fl e n diği gün, evine döndüğünde, “Beni örtün, beni örtiin” demesi ni hatırla. Toprak nasıl ki ö rttüğü basit nes neleri ağaç ol a rak , meyve olarak n etice ve r iyo rs a , acılarımız da, gönlümüzdeki örtük yerde durduğ u müddetçe büyük i mkan l a ra ve müka fat lara dönüşecekierdi r.

‘j·, lJ L·1 ’ı. .1/’ . { ;;;; lu, !‘1, d’· I L l l.l ’ 1. ıl l J 1 1,l .t. . d . ) .) (•Pj ,. L ‘;)·"’ l··ı z. it,.·ı. J,ı t11

<; ’ ! ·c;

·; t )  ·

·. . " •1i
0· 1· i r ıi ı· z·t· i tJ t· ı r� . !‘(’ (’ <’’ - k ’-n ı· z • -

– >

•••

’

·-

‘·’

—I- hı l ıl Cihra n

· •-

L

•

.J

Dervişin Teselli Koleksiyonu lvfl’Cit Ömür O�türl<

Seva p Tesel l isi

Efendimiz (sav) şöyle buyurmuşlardır: "Mükafatın büyüklü

ğü, bela ve musibetin büyüklüğüne göredir. Allah, sevdiği toplu luğu belalara uğratır. Kim başına gelen musibetlere razı olursa, Allah ondan hoşnut olur" (Tirmizi, Zühd, 56; İbn Mace, Fi ten, 23) . Bir başka hadis-i şerife göre de afiyette olanlar, bela ehline ahirette verilen karşılıkların çokluğunu görünce, “Keşke dünyadayken derimiz makaslarla doğransaydı” diyecekler ve on ların ahiretteki hallerine imreneceklerdir (Tirmizi, Zühd, 58) . Ömer bin Abdülaziz “Amellerin en üstünü nefislerin zorlandığı amellerdir” buyurmuştur. İbrahim Ethem ise “Öbür dünyada terazide en ağır amel, burada bedene en zor gelenidir” der. İbadetlerin mükafatları sabit değildir. Nasıl bir psikoloj iyle, nasıl bir moral veya moralsizlikle, hangi zorlukları yenerek, nelere rağmen yapıldıklarına göre değişir karşılıkları ibadetle rin. Soğuk havalarda alınan abdestin sevabının daha fazla olu şunu ve düşman karşısında nöbet bekleyen kişinin mükafatı nın büyüklüğünü açıklayan hadis rivayetleri, bize bu yorumu yapma imkanını vermektedir. Hastayken kılınan bir namaz la, sağlıklıyken kılınan bir namazın Hak katındaki değerle ri farklıdır. Şehitlik birkaç dakika süren bir meseledir ancak çok sıkıntılı o birkaç dakika insanı veliler mertebesine çıkarır. Çok sancılı hastalıklardaki sevap, bazen insanı cehennemden -� 2 1 0 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli /ı.il’r:it ();mir Öztürk

kurtaracak hatta şehitlik mertebesine yükseltecek hale gelirler. Bu hastalığı çekmesem, bu musibeti yaşamasam da ölsem de dirten dertler vardır ve bu durumdaki bir insanın sabretmeyi başarması, hayatı boyunca başını secdeden kaldırmamış gibi on a sevap kazandırabilir. Hz. Aişe annemizin anlattığına göre: ’:Allah Rasulü (sav) bir

gü n yanıma geldiği sırada, bir yakınımın nefesini ölüm kesmek üzere idi. Benim çok üzüldüğümü giir ünce buyurdu ki: Akraban için üzülme. Zira onun şu ıstır-abı, yaptığı iyilikler gibi sevap kaynağıdır. " (Ebu Davud, Cenaiz, 5) Yine Efendimiz (sav) buyurdular ki : ’’Zahitlik, helal olanı haram etmek veya malı ziyan etmekle olmaz. Gerçek zahitlik, Allah’ı n elinde olana, kendi elinde olandan daha çok güvenmen ve bir musibete düştüğün zaman getireceği sevabı sebebiyle, onun devamına rağbet göstermendir" (Tirmizi, Zühd, 29) . Hicretin ilk yıllarında Efendimiz (sav) halka namaz kıldırır ken, bazı kimseler açlık sebebiyle kıyam sırasında yere yıkılır lardı. Bunlar Ashab-ı Suffe idi . Medine’de misafir olarak bu lunan bazı bedeviler, onlara akılsız gözüyle bakarlardı. Efendi miz (sav) namaz bitince onların yanlarına uğrar ve şöyle derdi:

‘’Eğer bu çektiğiniz sıkıntı sebebiyle Allah indinde elde ettiğiniz mükafatı bilseydiniz, fakirlik ve ihtiyaç yönüyle daha büyük bir imtihan dilerdiniz" (Tirmizi, Zühd, 39) . Beş vakit namazını kılan bir mahpusun, hapis hayatı tüm den ibadet hükmüne geçer. Musibet onun için gayr-ı iradi girilmiş bir çilehane, kendisiyse bir münzevi sayılır. Musibet onun Allah’ a ulaşması için tanınmış büyük bir fırsat; hapis, zihnini meşgul edecek şeylerin olmadığı, dünyanın boş işle rinin kendisini oyalamadığı mukaddes bir Medrese-i Yusufı ye’dir. İftiraya uğrayan bir insanın yaşadığı sıkıntılar ona iba det sevabı kazandırır. Bir insan fakirse ibadetlerinin karşılığı artar; ihtiyarsa, hastaysa veya ağır koşullar altında çalışıyorsa; � 21 1 �

kısacası içerisi nde bulunduğu şartlar zorlaşıyorsa kazandı ğı sevaplar, yaşadığı zorl uklar nispetinde arta r. Geçip gitmeye n; ancak hayatı zehir de etmeyen, hayat fonksiyonlarımı zı d ur durmayan, hizmet ve ibadetlerimize mani olmaya n birtakı m hastalıklar ve musibetlerin çok bereketli yanları vardır. Mes ela migren , hafif şeker hastalığı, işitme bozukluğu , konuşma so runları , görmede veya yürümedeki aksaklıklar gibi süregi den sorunlar kesintisiz birer sevap kaynağıdırlar. Geothe “Bir şey leri biriktiren insan hep mutludur” der. Manevi birikimleri ar tırmakta olan musibetler bu açıdan bakı ldığında kasvet değil mutluluk kaynağı oluverirler.

Doğu’<lan

B a u ‘dan’) 9 Tesel l i �/ı-n c

r

; .,,;ı ,, (ı__!i�r;,

Müddet Tesel l isi

Az m ı çok m u yaşadığımız yı l ları n sayısına göre değil, ya

şamdan ne kadar etkilendiğimize göre değişir. Güzel i m kele bekler bize göre az yaşıyorlar; Birkaç gün, hatta birkaç saat . O güzellik içi n acınası bir hal . Esasında hayatın uzunl uğu süresinde değil, hissedilişindedir. Uzun süre yaşamak, çok yaşamış olmak anlamına gel mez. Kelebekler hayatı çok uzun hissettikleri için, bu hayat n i ye bitmiyor diye sıkıntıdan , bık kın lıktan öl üyorlardır belki de kim bilir? İnsan ömrünün kele beğin hayatından uzun olduğu fikri doğru değildir. Çünkü iki farklı zaman ölçüsü birbiri ile kıyaslanamaz. Bizim günlerle, saatlerle ölçtüğümüz zaman , onların hayatında kim bilir han gi ölçüyle hissediliyo rdur. Montaigne’nden bir tespit: "Ölüm, . .

uzu n

ö’m ürle

kısa ö’mür arasındaki farkı ortadan k.1ldırır. "

Hoşumuza giden bir fılm saader sürmüş olsa da bir dakika gibi gelir. Sevilmediğimizi hissettiğimiz bir ortamda, bir saat kalmak ise senel er gibidir. Zaman izafi d ir. Mutluluk zamanla rı uzun sürse de kısaymış gibi algılanır. Buna karşın musibet zamanları kısa bile olsa uzun hissedili r. Musibet içerisinde bir gün bazen yıllar gibi yaşanır. Kur’an-ı Kerim, zamanın bu izafi yönüne dikkat çekerek, ahiret hayatından bir sahneyi şöyle an latır: “(Allah inkarcılara) Yeryüzünde kaç ytl kaldınız? diye sorar. Onlar,”Bir gün, ya da bir günden dahrı az bir süre kaldık. Hesap

Dervişin Teselli Koleksiyonu Meciı Onıiiı Oztiiıic

tutanlara sor" derler. Allah, şöyle der: “Çok az bir zaman kaldın ız. Keşke bunu (daha önce) bilmiş olsaydınız” ( Müminun 1 1 2- 1 1 4) . Nimetler akıp giderken, musibetler zamanı olabildiği ne yavaşlatır. Zarifoğlu’ nun şiirindeki ifadeyle, “Kavuşmaları mız ağır aksak / Ayrılıklarımız koşar adım.” Bu gerçek Pablo Ne ruda’ nın satırlarında, /lşk ne kadar kısa ve unutmak ne kadar uzun" şeklinde kendini buluyor gibidir. Oğuz Atay’ ın şikaye tiyse şudur: “Hep kötü olaylar, can sıkıcı yaşantılar tekrarlanı yordu; güzellikler, bir kere gô.rünüp kayboluyordu.” Fuzuli’yi bu meseleden ayrı düşürmemeli; "Şeb-i yelddyı müneccimle mu

vakkıt ne bilir / Mübteld-yı gama sor kim geceler kaç saat. " Yani, en uzun gecenin hangisi olduğunu, takvim yapanlar ne bilsin! Gam müptelası olan söylesin geceler kaç saatmiş? " Bediüzzaman Hazretlerine göre, musibet zamanının uzun algılanmasının sebebi, ahirette uzun zaman dilimine tekabül eden neticelerinin daha dünyadayken hissedilmesidir. Üstat, ‘uzun hissedilen musibet vaktini’, berzahta ve ahirette uzun zaman dilimlerine yayılan mükafatların insan ruhunda algı lanması olarak yorumlar. Şeyh Edebali’nin Osman Gazi’ye vasiyetinde geçen, “Ey Oğul,· Sabretmesini bil, vaktinden ô”nce çiçek açmaz" sözü ne gü zeldir. Evet, kainatın altı evrede yaratılması, ağaçların bir yılda yeşermesi, kış ve yazın belli sürelerle gelmesi gibi tabiatın her yanındaki kanunlar bize, her şeyin zamanla kayıtlı olduğunu, takdir edilen vakit gelmeden dertlerin sona ermeyeceğini fısıl damaktadır. Gecenin aniden sabaha, kışın birden bahara dön memesi gösteriyor ki, yaşadığımız kederler de aniden değil, safha safha hayatımızı terk edecektir. Mevlana Hazretleri’ nin bu konudaki önerileri şöyledir: "Ey

tez canlı, aceleci, ham kişi! Bir çatıya bile basamak basamak, merdivenle çıkılır. Tencereyi dahi ocakta yavaş yavaş kaynatmak gerekir. Delice kaynayan tencerede pişen yemekten hayır gelmez. � 214 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vleciı Önıii; Ozıiiık

Cenab-ı Allah’ı n bu kainatı bir kerede “ol1” demekle yaratma ya gücü yetmez mi? Neden kainatın yaratılışı altı evre sürdü? Çocuğun dünyaya gelişi neden dokuz ay sürer? Onu bir anda yaratmaya Allah’ın gücü çatmaz mı? Hakk’ı n adeti yavaş yavaş yaratmaktır " (Mesnevi, Cilt, 6) . “Sıradan otlar, bir ayda yetişir. Gülyetiştirmek isteyen bir sene beklemelidir” (Mesnevi, Cilt, 6) . Çöldeki bedeviler uzun süre susuz kalmış birine rast geldik le rinde, onlara kesinlikle su vermezlermiş. Ö nce onun vücu duna ıslak bezle masaj yapar, sonra dudağına ıslak bezi sıkarak yavaş yavaş su damlatırlarmış. Çünkü uzun müddet susuz ka lındığında kana kana su içmenin, insanı ölümle burun buru na getirdiğini iyi bilirlermiş. İşte musibetler de, aniden değil safha safha, damla damla çözülürler. Onların birdenbire sona ermesinin yaşatacağı zararlar, bu durumun getireceği faydalar dan çoğu zaman daha fazladır.

� 215 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu

Nasihat Tesel l isi

Musibetlerin belki de e n büyük hikmeti insana nasihat ver mesidir. Cenab-ı Hakk, insanlar üzülsün diye deği l, düşün sünler diye m usibet verir. Kur-‘dn -ı Kerim’de helak edilen kavimlerin anlatıldığı yerlerde, hep duyarsızlıktan, düşünce sizlikten, cahillikten , nasihat almayışlardan dem vurulmuştur. B ir ayet- i kerimede şöyle buyrulur: . . . düşünüp öğüt alsınlar diye, senelerce onları kuraklık, kıtlık ve ürün azlığı ile cezalan dırdık" (.Nraf, 1 30 ) . İnsanlar bu helakleri yerin ve göğün ha reketleriyle, sosyal analizlerle, psikoloj ik izahlarla açıkl a mayı sürdürseler de işin özü ve esası dinlen memiş mesaj lar, alınma mış uyanlar, hiçe sayılmış ıslah ve nasihat çalışmalarıdır. Kötülükler başa gelen musibetlerin sebeplerinden olduğu gibi insanlara yardım etmek, iyiliklerde bulunmak üzerimiz deki musibetlere engel olabilecek sadaka türlerinden biridir. Kur ’dn’da şöyle buyrulur: “Muhakkak ki iyilik edenlere Allah’ı n rahmeti çok yakındır” (A’raf, 5 6) . " İyilikler kötülükleri giderir" (Hud, 1 1 4) . Hz. Ali, Kümeyi’ e yaptığı tavsiyelerden birinde insanlara karşı iyi davran manın, onları sevindi rmen in, kişiyi Allah’ın lürfona erdireceğini ve onu musibetlerden kurtaraca ğını ifade etmektedir (Şerif er-Radi, s. 5 1 3 ; Meclisi, LXXI, 3 1 9) . Bu hakikat, Peygamberim izin (sav) anlattığı bir hadise de, mağarada m ahsur kalan üç gencin, yaptıkları birer iyiliğe "

;� 2 1 6 ,� .

Doğu"dan Barı’dan 99 Teselli

,’.:icw .•ı:co U :tı/J

vurgu yapmaları neticesinde, mağaranın girişini tıkayan kaya dan yavaş yavaş kurtulm:ıları örneğinde de görülebilir. Buhari ve .�üslinı’de geçen bu vakı a özede şöyledir: "Yolculuğıı çıkan üç kişi,

akşam olunca, yatıp uyumak üzere bir mağaraya girerler. Fakat dağdan kopup gelen bir ka_ya mağam.nın ağzını kapatır. Bunun üzerine birbirlerine ‘Kıptığnnız iyilikleri a nla tam k Al lah a dua etmekten başka bizi hu kayadan hiçbir şey kurtaramaz’ derin: İçlerinden biri, anne ve babasının yaşlı olduklarını, önce onllırtl yemek )‘edirmeden karınlarını doyurmadıklarını anlatı r ve b-unu Allah rızası için yapmışsa Rabbinden kayanın açılması nı talep eder. Kaya biraz a ralan ı r; ama dışarıya çı/::ı lacak kııdar değildir. Bir diğeri, aşık olduğu halde karşılık bulamadığı bir ka dı n ı n kıtlık senelerinde kendisine muhtaç duruma düştüğünü; yüz yirmi altın karşılığında onu elde etmek gibi bir imkanla kıır şılaştığın ı ancak kadının 511lah’tan kork!’ demesiyle son anda bu işten vazgeçtiğini ve ıtltınları da geri olmadığını anlatır. “Bunu senin rızan için yaptımsa bizi kurtar” diye dua eder; kaya biraz daha a ra lanı r. Ancak yine de yeterli olmaz. Üçüncü kişiy.i e bir zaman ücretini almadım giden bir işçisinin parasını çalıştırdığı- nı, o n unla yatırmıltır yaptığını ve bu paradan bir servet elde et tiğini, ücretini almak için çıkagelen o işç�ye bu serveti tarnanuyla verdiğini anlatır ve ‘Bunu senin rızan için yaptımsıı bizi kurtar’ der demez mağaranın ağzını tı kaya n ka)’tl tamamen açılır. ,

,

Buradaki anlatım ın sembollerine odakland ı ğ ımızda, kaya,

hayatımızda karşılaştı ğımız zo rluklar, kayanın açılmasıysa Rabbimizin rızasını gözeterek yaptığımız yardımların, verdi ğimiz sadakaların b elayı def etmesi; bizi o zorluklardan ve ke derlerden kurtarmasıdır. Hz. Mevlana’nın anl a t tı ğ ın a göre, ’’Bir türlü söndürülemeyen bir yangın karşısında, Hz. Ömer’e dan ışılm ış. Halife; ’Bu yan gın insa n l.1 rı n cimrilik ateşinden bir pa rçadır. Boşa çabalamayı

bir kenara bırakın da, fukaraya yiyecek gıda dağıtın’ demiştir "

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mr<:it Omiir Özriirk

(Mesnevi, Cilt 1 ) . Tarihçi İbnü’l-Esir’in de anlattığı bu olay da, Hz. Ömer’ in bu teklifinin yerine getirildiğini, dağıtılan sa dakalar sonucunda yangının kendiliğinden söndüğü anlatılı r (İbnü’l-Esir, el-Kamilfi’t- Tarih) . Hadislerde sadakanın Allah’ ın gazabını teskin ettiği ve za rarları def ettiği belirtilir (Tirmizi, Zekat, 28) . Sadaka deni lince akla genellikle maddi yardımlar gelse de bu, sadakanın yalnızca bir türüdür. Gülümsemek dahi bir sadakadır ve sa daka türlerinin oldukça geniş bir yelpazesi vardır. Sadakalar maddi olabildiği gibi, fedakarlık ve hasbilik gibi manevi tür den de olabilir. Güzel söz söylemek ve insanlara iyi davranmak da sadakadır. İlim de Allah’ ın insanlara lütfettiği mallardan bir türdür ve onu muhtaçlara ulaştırmak da bir sadaka çeşididir. Sadakaların en büyüklerinden biriyse nasihattir. Musibetlerin bazıları, verilmesi gerektiği halde verilmeyen şeyler sebebiyle; yapabilecekken yapmadığımız iyilikler, etra fımızdakilere destek olmayışımız, yakınlarımıza duyarsız kalı şımız gibi sebeplere dayanarak, bir uyarı anlamıyla bize ulaşır. Kişi sadaka vererek, yaklaşmakta olan musibetlerin kaynağına bir mesaj yollamaktadır. "Ben üzerime düşeni yapmaya çalışı

yorum ve yapmaya devam edeceğim; ey musibet, madem senin gönderilme hikmetin bana duyarlılık kazandırmak; o halde ben kendi kendimi duyarlı hale getirmek için çaba saifedeceğim" de mek ve gayret etmektir, sadakalar. Kişi kendi kendini ıslah etmeye başladığında, onu oldurmak ve ıslah etmek maksadıyla başına gelmesi mukadder musibet ler anlamsız ve hikmetsiz duruma düşer. O musibetler kader sayfalarından gerçekleşmek üzere yola çıkmış olsalar bile, Ce nab-ı Hakk atasıyla, sadakanın belayı geri çevirmesi, duanın ömrü uzatması gibi, onları iptal eder. Ancak kişi kendi kendine nasihat vermeyi, ders almayı, kendini düzeltmeyi bıraktığında musibetler yeniden insanı ıslah etmeye, düzene sokmaya ve do� 218 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli .Mm c Omür o� ıü rlc

layısıyla eğitim vermeye başlarlar. Bu sebeple insanların nasihat alarak kendilerini ıslah ettikleri ortamları veya eserleri terk et m eleri de birtakım musibetlere davetiye çıkarır. Bir dönem ma nevi dersler takip edilmiş, gerekli ıslah ortamına girilmiş ancak sonrasında dünyevi nedenlerle o kutsi ortamlar terk edilmiş olabilir. İşte bu dahi bir musibetlerin sebebidir. Kur’an-ı Kerim de anlatılan felaketlere bakıldığında, onların nasihat almayı reddetmiş veya aldıkları nasihatlere uymamış ka vimlerin başına geldikleri görülür. Rabbimiz şöyle buyurmak tadır: "Rabbin, halkı dürüst hareket eden, hem kendi nefislerini, ’

hem de birbirlerini düzeltmeye çalışan diyarları, haksız yere asla helak edecek değildir" (Hud, 1 1 7) . Manevi ve ıslah edici eser lerle meşgul olan insanlar kendi kendilerine bir ıslah çalışması içerisindedirler. Bu ıslah süreci kasten sonlandırılırsa önceden istihkak kesp ettiği halde, birtakım nasihatlere riayet etmesi se bebiyle iptal edilmiş veya ertelenmiş olan belalar yeniden yol bulup insana isabet etmeye başlar. Daha açıkçası, o kendini bir takım manevi eserleri okuyarak ıslah etmeye gayret ederken, ıs lah amaçlı gelen musibetler perdelenir. Kendini ıslah eden bir insan haline geldiği için kader onu musibetlerle ıslah etmez. Her insanın kendini düzeltme ihtimali söz konusu olduğu için, başa gelmesi mukadder olan olayları bekletmek ister Ce nab-ı Hakk. İnsana mühlet verir, musibeti tehir eder, erteler. Ama bu tehir ne içindir? Kulun kendine gelmesi ve gittiği yan lış yoldan dönmesi içindir elbette. Kendine nasihat eden, dersler çıkaran, nefsini ıslah etme ye gayretli bir insanın, musibetlerle terbiye edilmesine ihtiyaç kalmamış olacaktır. Böyle biri için musibetler öğreticilik için, onu geliştirmek için gelebilir ama ıslah etme maksadıyla gel mez. Bir musibet bin nasihatten iyidir, derler ama esasında tutulmuş bir nasihat, binlerce musibete engel olabilmektedir. Musibetten karlı çıkmanın yolu, ıslah edici, kalp ve ruhu arın-

d ı rıcı

ve

onarıcı , kişiyi günahlardan uzak tu tacak eserlere, or

taml ara ve dosdara yö nelmekten geçer.

Mesnevi

’’Bişnev! " (dinle) ,

Kur’an ’’İkra!" (oku) ,

İstiklal Marşı “Kortzrna!” diye

yor. Özede, okuyup di nliyorsak, korkm amıza gerek yok.

başlı

Bel i rg i n l i k Tesel l isi

Dert ortaya çıkmış ve belirginleşmişsc çözümü basitleşmiş- tir; gizli o l d u ğu nd ays a zararl ı ve tehlikelidir. Yerkürenin i(; basıncını dengeleyen depremler olmasayd i , dünyamıı büyük b i r parçalanmayla karşı karşı ya kalacaktı. Depremler ü zeri ne kafa yo rm u ş filozoflardan biri olan Seneca şunları söyl er. "Dep rem büyük bir

öfkeyle şehirleri,

sonrıı, hemen arktısından

o

En büyük şok yaşandıktan

olrıcaktır. Çünkü

o

denli

ülkeleri bir kez sarstılaan

bü_yük bir sarsmtı daha gelmez.

sonra ancak küçük küpik s..,mıntdaı

ilk Sitrstntı sayesinde yerkıhnieki ha va dıs.1rı

çıkaca.k bir yol bulrn uştuı� ’’

açığa çıka mamış mus ibetler de büyi ik zararlara sebep olabilirler. Musi betle r, ortaya çıkmakb , üze rinde tecelli ettiği şahsı bütün b ütün parçalan rn akt�nı koru maktadırl ar. Mevcut o l,fo.ğu ha lele fa rk edemediğimiz b i r prohiemimizi n aç.ığa çıkrn !Ş ol ması na sevin n-ıeli; o n u n kapalı v e gizli kal ması d u r u m u n u n geti receği daha olumsuz dünyevi ve u h revi son uçlardan kurtulduğumuza m e mn u n olınalıyız. Kanser gibi hastalıklarda erken teşh is in Ö!’.emi m al u mdur. Bazen yıllar geçer de kanser illeti kendini fark ettirmeden, acı çekti rmeden b üyür v e hastalık öyle b i r safhaya gelir k i , artık geri dön üş imkansızdır. Musibetler de böyledir. A i l e içi problem içten içe büyür, hiçbir kavgaya , sürtüşmeye sebebiBir ye re sıkışmış

ve

Dervişin Teselli Koleksiyonu !vfeciı Omio Ouii;/,·

yet vermeden yıllarca gelişip ilerler ve acı gerçek ortaya çıktı ğında ailenin bütünlüğünü kurtarmak mümkün olmaz. Bazı fiyaskoları erken yaşamanın büyük faydası dokunur insana. Başımıza gelen olaylardan daha ziyade başa gelmeyen olaylar etkiler bizi. Hz. Mevlana’nın ’�yağına batan dikenler, aradığın gülün habercisidir" dediği gibi, sorunların belirginleşmesi çö züme yakınlığın habercisidir. Çocuklarıyla ilgili sorunlardan haberi olmayanlar, hallerin den memnun bir hayat yaşamaya devam ederken; evlatlarıyla ilgili sorunlu ebeveynlere rastladıklarında kendilerinde aynı sorunun olmadığına içten içe sevinirler. Oysa karşısındakiler, gelecekte çözümsüz hale gelme potansiyeli olan problemleri nin şimdilerde açığa çıkmasıyla büyük avantaja sahipken; ken dileri açığa çıkmamış olan sorunların gizlice büyüyen ağında uçuruma doğru sürüklenmektedirler. Açığa çıkmış her musi bet, gizlice gelişip daha büyüğünü doğurma potansiyelinden sahibini kurtarmaktadır. Halil Cibran’dan kısa bir hikaye: "Bir istiridye, yanındaki

başka bir istiridyeye, ‘Çok acı çekiyorum, içimde dayanılmaz bir ağrı var, tahammül edemiyorum’ demiş. Öbürü halinden mem nun ve umursamaz bir şekilde şu cevabı vermiş: ‘Denizlere şü kürler olsun, ne ağrım ne sızım var, hem içim hem dışım o kadar sağlıklı ki!’ O sırada yanlarından geçen ve bu konuşmayı kulak misafiri olan yengeç umarsız istiridyeye dönerek şunu söylemiş, ’Dostunun ağrısı taşıdığı muhteşem inci sebebiyledir. "

“Acı , i n sana s o n radan verilmiş yaşama gücüdür.”

-Melih Cevdet An day

-� 222 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mhit Oımir Ozıiirk

Ca n Tese l l isi

Yavrucağı vefat eden insanlar, dünyadan öyle soğurlar ki, kalpleri doğrudan Rablerine yönelir. Evladını geçici olarak kaybetmiş biri, kalıcı olarak Cenab-ı Hakk’ı ve ahireti kazan ma imkanıyla serfırazdır. Dünyanın üç beş günlük cefasının bir an önce geçip gitmesi ve evladına kavuşacağı ahiret yolcu luğunun başlaması için gün sayar. Ahirete karşı kalbi sımsı caktır. Necip Fazıl’ın şu mısraları adeta bu durumu anlatmak içindir; "Seni dağladılar değil mi kalbim / Her yanın içi su dolu

kabarcık / Bulunmaz bu halden anlar bir ilim /Akılyırtık çuval, sökük dağarcık / Sensin gökten gelen oklara hedef! Oyası ateşle iş lenen gergef/ Çekme üç beş günlük dünyaya esefI Dayan kalbim üç beş nefes kadarcık" Evlat kaybı, kişinin dünya hayatıyla oluşturduğu bağlarının kopmasına; evladı nereye gittiyse o alemlere gönül bağlamasına ve böylelikle muttaki bir mümin olmasına vesiledir. Rabbimiz kutsi hadiste, “İki korkuyu bir arada vermem. İki emniyeti de bir arada vermem” buyurmuştur. Bunun anlamı dünyada zevk ve sefa içinde olanın ahirette korkulara gark olacağı, dünyada kederden kedere savrulan birininse ahirette emniyet içerisinde yaşayacağıdır. Evlat kaybıyla dünyası kararan insanların ahi retleri, hem kendi adlarına, hem de yitirdiği çocukları adına aydınlanmış ve nurlanmış demektir. Yıldızlara ait ışıkların gö� 223 �

L)ervişin Teselli Koleksiyonu J f,YF/, () ;·1u:· _ , (} : Aı-lı

rülebilmesi için yaşadığımız şehrin yapay ı ş ı klarını n sönm es i gerekti ği gibi, ahiret nurun un kal p l e ri ay dınlatması da, ins a n ı dünyaya bağlayan varlıkların kaybedilmeleriyle gerçekleşir. Resulullah Efendimiz (sav) şöyle buyurdu: "Bir kulun ço cuğu vefat edince, Allah meleklere (bilmesine rağmen) şöyle so

rar: Kulumun evladının ruh u n u kabzettiniz mi? Melekler, ‘Evet’ Rabbimiz: Yani ka lb in i n meyı1esini elinden mi aldınız? der. Melekler yine ‘Evet’ derler. Rııbbimiz tekrar sorar: ‘Kulum bu esnada ne dedi?’ Melekler, ’Sana ham d etti derler. Bunun üzerine Allah Teala şöyle emreder: Oyleyse kulum için cennette bir köşk inşa edin ve bunu Beytu ’l-hamd d�ye adlandırın " (T ir

de rle r

.

.

’

,

mizi, Cenaiz, 36) . Efendimiz (sav) çocuğu vefat eden Muaz b. Cebel’ e yazdığı mektupta canlarımız, mallarımız ve aile fertle rimizi n Allah tarafından b ize bağışlanmış tatlı hediyeler ve ge çici bir süre i ç in bize teslim ettiği emanetler olduğunu belirtir. Ölümün yüzü soğuktur, derler. An cak insan ‘ölümü’ geri de kalan ces e de bakarak değerlendirmekte ve hata etmektedir; Cesedin cansız, ilgi s iz, gülümseyemeyen, bir cümle bile kura mayan , el dahi sallayamayan haline bakarak, ölüm ne kadar soğuk, ne kadar incitici ve ne kadar ağır d iye düşünmektedir. Halbuki ceset ayrı , ö l en kişi ayrıdır. ô 1 :iınle kişi cesedinden ayrı l m ı ş tır ve başka bir mekanda çoktan yer tutmuştur. Vefat eden kişi, çürümekte olan o bcndende deği l d ir artık. Ama in san ona bakarak, çürüyen oymuş gibi üzülür. Halbuki insanı ölüm konusunda kederlendiren şey, o cenazenin başına hiçbir ş e kilde gelmemiştir. Ölüm cesedin başına gelmişti r; ve fat ede nin değil. Wittgenstein ifadesiyh, söylersek: "Ölüm hayattaki

olaylardan biri değildiı: " Bazen vefat eden h uzur i çerisindedir,

parampar çadı r. İnsanl ar huzur içerisi n d eki varl ığa değil cesede bakar ve qzlanır dururl a r. O kişinin o cesette n ibaret olduğuna dair bir y:uıı] g;nın çektirdiği acı dır bu. Daha dün onlarla b i rlikte yaama ceset

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ı1J. •n: OmıA r (bu rk

şayan insan bugün vefat ederek daha da dirilmiş ve daha yo ğun bir can kazanmıştır, tıpkı dokuz ayın sonunda anne kar nından daha gerçekçi bir yaşamla tanışmış olduğu günlerdeki gibi. . . Aslında Hz. Adem’den bugüne kadar henüz ‘bir varlığın hayatının sonlanması’ manasında bir ölüm gerçekleşmemiş tir. Yalnızca biyoloj ik bedenini kaybedenler vardır. Biyoloj ik bedenini kaybedip, hakiki bedenine ulaşanlara nasıl yok oldu diyebiliriz? Vefat eden insan daha gelişkin ve daha gerçek bir hayata geçtiğine göre, buna yok olmak mı, yoksa daha fazla var olmak mı demeliyiz? Ölüm güzeldir, çünkü insanı ölüm süzl üğe o ulaştırabilecektir.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcciı Oı111iı Öztiirk

Tevh it Tesel l isi

Nimetler ‘nimet vereni’, sanat eseri ‘sanatçıyı’, sebepl erse ‘müessir olanı’ açığa çıkarma değil bilakis onları perdeleme vazifesi görürler. İnsana düşen, nimete bakarken nimet vere ni, esere bakarken sanatçıyı, hadiseleri tefekkür ederken onlar üzerinde hakiki müessir olan Cenab-ı Hakk’ ı zihnine, hayali ne ve fikir dünyasına getirmeye çalışmaktır. Mevlana deyişiyle, “Nakış ve suret manayı gô”rmeye engeldir " (Mesnevi, Cilt 1 ) . Rivayetlerde kişiyle Rabbi arasında aşılmayı bekleyen yet miş bin perdeden bahsedilir. Cenab-ı Hakk’ın bizimle arasın da herhangi perde yok ancak bizimle onun arasında çok bo yutlu, çok desenli bir perde var. İşte bu perde şahit olduğumuz alemdir. Her bir insanla Cenab-ı Hakk arasındaki bu perdede başka insanlar, iş yerleri, ülkeler, denizler, şehirler, ilişkiler kı sacası her şey desenlenmiş durumdadır. İçinde hayatı barındı ran bir perdedir bu . . . Alabildiğine gerçekçi bir edep perdesi, bir saygı perdesidir bu. ‘Masiva’ adı verilen her şey, Cenab-ı Hakk’la insan arasındaki perdenin desenlerinden ibarettir. İnsanın Rabbiyle arasındaki perdeler ‘nurani ve zulmani perdeler’ olmak üzere ikiye ayrılır. Nurani perdeleri temaşa eden biri Cenab-ı Hakk’ı görüyormuş gibi olur. Bunlar kutsal kitaplar, peygamberler ve ibadetlerdir. Onlar da birer perde dirler ancak nurani yani şeffaftırlar. Onlarla temas edildiği za� 226 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ivfff i t Önıü; Ozıü;/e

man kişi Rabbini daha çok hissetmeye başlar. Bir de zulmani p erdeler vardır. Eşya zulmani bir perdedir. Lezzet ve keyifler z ulmani perdelerdir. Onlar Cenab-ı Hakk’la kişinin ilişkisini örter ve o perdeyi açma konusunda bir çabası olmayanla Rab bin in arasına engel ve uzaklaştırıcı olarak girerler. Musibetler de zulmani perdelerdendir. Onları nurani yapmanın yolu, yo rum lamaktan ve tevilden geçer. Bir hak dostu eve geldiğinde oğlunu üzgün görür ve sebe bini sorar. Oğlu konuşmak istemez. Bu kez hak dostu dışarı çıkar. Kapıda asılı bir kurt postu vardır, onu alır üstüne giyer. Ellerini havaya doğru kaldırıp ulumaya başlar. Oğlu babasının bu haline bakıp gülmeye başlar. Hak Dostu, ’’Evladım, gör dün mü?" der, "Kurt, aslında korkutucu bir hayvandır. Ama sen

o postun arkasında babanın olduğunu bildiğin için korkmadın ve gülümsedin. İşte bütün dertlerin arkasında da Rabbinin ol duğunu bil ve O’na güven. " Hz. Gazalı’ nin, Kimya-yı Saadet eserinde kullandığı bir anlatım da bu durumun güzel bir örne ğini verir: "Karınca, kağıt üzerindeki yazıları görünce, bunları

kalem yazıyor, zanneder; başını kaldırıp yukarıdaki parmakları, eli ve bunları harekete geçiren iradeyi, insanı, sonra insandaki iradeyi ve kudreti Yaratanı görmez. İnsanların çoğu da, olaylarda en yakın ve en aşağı sebebi görür gerisini ötesini düşünmezler. " Mesele belaya vasıta olanı değil, belaya müsaade edeni bulmaktadır. O bulunduğu takdirde yük hafifleyecek ve ona tevekkül edip sığınılarak cefadan sefaya geçilecektir. Sufiler belada ‘mübtell’yi yani belayı veren Allah’ı görürler; musibetin neticelerini ve karşılığını düşünerek teselli bulurlar. Belanın acısını sevgiliyi temaşa lezzeti sayesinde hissetmez olurlar. Sev giliye bakarken belanın ızdırabını unuturlar. İğnesini vurunca hayatını kaybedecek arılar gibi, ıstırabını kaybetme korku su içindedir onlar. Fuzılli’ye’.llz eyleme inayetini ehli dertten / Yani ki çok belalara kıl mübtela beni" dedirten, Eşrefoğlu � 227 �-

Dervişin "Teselli Koleksiyonu 1 h’i! ();ıuir ();Jıir::

RCımi’yi "Bela gökten yağmur gibi yağsa / Başını altına tutmak

tır adı aşk / Bu dünya sanki ateşten bir denizdir / Ona kendi n i atmaktır adı aşk" diye söyleten de işte budur. İbnu Ö mer hazretleri anlatıyor: “Resulullah (sav) bir cema atte oturduğu zaman, ashabı iı;in şu duayı okumadan nadi ren kalkardı: Allahırn! Bize korkundan öyle bir pay ayır ki, bu, sana karşı işlenecek günahlarla bizim aramızda bir engel olsun. İtaa tinden öyle bir nasib ver ki, o bizi cennete ulaştırsın. Yakininden öyle bir hisse lutfet ki dünyevi musibetlere tahammül kolaylaşsın” (Tirmizl, Deavat 73) . Olaylar üzerindeki ilahi tasarruf ortaksız ve doğrudandır. Ancak bazı gerekçelerle olayların Allah’la ilişkisi ndeki doğru danlığı örtmek üzere araya vasıtalar girmiş ve insan nefsince çirkin addedilebilecek musibetlerde itiraz ve isyan ihtimaline karş ı izafi hedef, hakiki hedefle yer değişmiştir. Bir hadis riva yetinde itiraz ve şekvaların doğrudan Rabbimize yönel memesi için aracıların yaratıldığı ; Azrail’in (as) insan ölümleri açısın dan bir perde, ölüme sebep olan kaza ve hastalıkları n ise Azrail (as) ile insanlar arasında bir perde olarak tayin edildiği açık lanm ıştır (Suyuti) . Rabbimiz mesaj larını peygamberler olmaksızın da iletebi lirdi ancak onları aracı yapmayı tercih etti . Vahyi peygamber lerine doğrudan gönderebilirdi ama böyle yapmayıp Cebrail’i (as) aracı olarak kulla ndı . E l m ayı doğrudan yaratabilirdi ama ves ile olarak ağacı kullandi . Dünyayı doğrudan dön dürebilirdi ama bu dönüş için güneşteki çeki mi vesile kıldı . Efendimi7, (sav) bizden b i r bardak su isteseydi , hayattaki en büyük şeref olm az mıydı bu bizim için? Hayat boyu bunun la iftihar etmez miydik? Bir bardak su kaybettim, yazık oldu, zarara uğradım diye düşünür müydük? Oysa dünyamızın ta mamının değeri bir bardak su kadar bile değildir Rabbimiz katında. Peygamberimiz değil , bizzat Cenab-ı Hakk’ ın ken-

Doğu’daıı Batı’daıı 99

Teselli ,\1�, i: (hıin (lztıJrk

di si bizden ömrümüzü, dünyamızı, mal ve mülkümüzü iste m iş, ayetin ifadesiyle cennet karşılığında satın alm ışsa (Tevbe, 1 1 1 ) , bu bir iltifat değil de nedir? O alma ve vermeler olmasa, on unla temasımız, buluşmamız ve tanışmamız nasıl mümkün ol abilir? Rabbimizin bize bir şeyi vermesiyle bizden onu alına sı arasında bir fark yoktur. İkisi de birer tenezzül-Ü ilahidir. Alsa da verse de, her iki durumda da bize kendisini vermiştir. Bizi dikkate aldığın ın, muhatap kabul ettiğinin, yok saymadı ğının, temasa layık gördüğünün ispatıdır bu alışverişler. Beyazıt B istami Hazretl eri vefatından sonra, bir talebesinin üyasına girer. Talebe ona Allah’ ın kendisine nasıl muamelede r bulunduğunu sorar. O da şunu anlatır: "Cenab-ı Hakk, ’Bana

ne getirdin: d�ye sordu. Ben de, ‘Ya Rabbi, sana sevap olarak bir şey getiremedim; ama birçok günahla geldim; getirmediğim günah kalmadı ancak işlemediğim bir günah var, o da şirk!’ de dim. O da bana buyurdu ki, Ey Beyazıt, hani sen bir gün yoğurt yemiştin. Ardından başın ağrımıştı. Sonra da, l<eşke şu yoğurdu yemeseydim de başım ağrımasa_ydı, demiştin. Bu şirk değil de ne dir? " İşte, n imetlerde olduğu gibi belalarda da vesileleri fail olarak görmek, kişiyi müşrik yapmasa bile şirke bulaştırır. İş gören kudret-i ilahiyedi r. Allah’ın havl ve kuvvetinden başka kuvvet yoktur ki o kuvvetle iş görülebilsin.

;�_, 229 �·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mnit Omür ()�’.türk

İ l ha m Tesel l isi

Rahimiyet’ in anlamı şefkattir. Şefkatin gereğiyse ihtiyaçları gidermektir. İhtiyaçları gidermenin biri fiili, diğeri sözlü ol mak üzere iki yönü vardır. Annenin bebeğine süt emzirmesi şefkatin fiili neticesiyken; ona sesi ve kelimeleriyle inşirah ver mesi ve onunla konuşması, şefkatin sözlü neticesidir. Bebek süt emerken, annesinin gözünün içine bakarak duygu, insaniyet ve şefkat transferi gerçekleştirilmektedir. Annenin görevi yalnızca süt vermek değil, duygularla ve seslerle de bebeğini emzirmek ve beslemektir. İnsanın insandan gıdalanması, insanın bitkiler den veya hayvanlardan beslenmesinden elbette farklıdır. Cenab-ı Hakk bizimle hiç iletişim kurmuyor olsaydı, bu, rahimiyete zıt olurdu ve gerçek bir şefkat sayılmazdı. Rabbimiz isteklerimizi fiilen yerine getirmiş olmasına rağmen bizi mu hatap almamış olsaydı, bu yeterli bir şefkat olmazdı. Allah’tan gıda istediğimizde bu bize verilmektedir. Fakat içimizdeki asıl açlık olan Cenab-ı Hakk’la görüşme, onunla konuşma ve bu luşma ihtiyacımız giderilmiyorsa, ekmeğin verilişi de hakiki bir merhamet sayılamaz; olsa olsa O ’nun bizi aradan çıkarması, maddi ihtiyacımızı gidermek suretiyle bizi susturması ve bu durumun O’nunla aramıza giren bir perde olması anlamına gelir. Böylelikle ihtiyaçlarımızın karşılanması bizim O’nunla ilişkimizi sağlayan değil, engelleyen bir faktör olurdu. Nimet � 230 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /l.ft,.·i; O;mir Ozıiirk

vericiliğin susturuculuğunu . . . Mevlana Hazretleri der ki; "Kô’tü

kişi Allaha yalvaramasın diye Allah ona dert keder vermez. Unut ma, Firavun’un başı bir kez bile ağrımadı " (Mesnevi, Cilt 3) . Cenab-ı Hakk’ın mide gibi basit bir organı doyurmak için koca yeryüzünü bir nimetler cümbüşü haline getirmesi, ancak en kıymetli latife olan kalbi aç bırakması şefkate muhalif olmaz m ıydı? "Desteklerin bana ulaşıyor ya Rabbi, ama içimde Senin

sesini duyamıyorum. Keşke beni teselli eden hitabını da duyabil seydim" diye düşünmez miydi insan? Bu ilahi sesi en çok kim duyar? Elbette musibetzedeler ve hastalar. Hem de yürekleri nin orta yerinden duyarlar bu sesi. Hz. Musa, “Ya Rabbi seni nerede bulayım?” diye sorduğunda Cenab-ı Hakk ‘’Ben kalbi kırıklarla berberim Ey Musa!" buyurur. Kalbi kırılmış, incinmiş bir insan, Allah’la konuşma halindedir zaten . Rabbimiz bizimle hep konuşur ama onunla aramızda dün yevilik ve gaflet perdesi olduğu için onu gereği gibi işitemeyiz. Musibetler ve belalar bu kalın perdeyi yırtar ve bu mukad des görüşmeyi yeniden başlatırlar. Cenab-ı Hakk’ın kalbimi ze olan hitabı seslerle değil, duygular ve manalarladır. Bakara Suresi 1 86. Ayet’te Rabbimiz şöyle buyuruyor:’’Kullarım Ben’i

senden soracak olurlarsa, bilsinler ki Ben pek yakınım. Bana dua edenin duasına icabet ederim. Öyleyse onlar da davetime icabet ve Bana hakkıyla inanıp tasdik etsinler ki doğru yolda yürüyerek selamete ersinler. " “Dua edin icabet edeyim” (Mümin, 60) ayeti, dua edin, size cevap vereyim, sizinle konuşayım, manasındadır. Dua bizim O’nunla konuşma imkanımız, ilhamsa onun bizimle konuş masının niteliğidir. Üstelik insan bu görüşmelerde zaman, mekan ve şartlarla sınırlandırılmış değildir. Dilediği zaman, hangi mekanda olursa olsun, durumu ve hali ne olursa olsun, O’nunla her an konuşabilir. Sadece ilhamla değil semboller ve hadiseler aracılığıyla da � 23 1 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu /,/,,r!t (inw ; (h;ıi;k

Rabbimiz bizimle kon uşur. Böylece fiili olarak bize varlı ğını ve huzurunu hissettirir; bizi himaye ettiğini ifade eder. Mes ela dünyanın dönüşünü düşünelim. Çok riskli bir alanda, büyük gök cisimleriyle birlikte iç içe dönen gezegenimiz, havada, boşlukta büyük bir hızla ilerliyor. Dünyanın dönüşündeki bir derecelik sapma bile yaşamın bütün dengelerini alt üst edebi lir. Müthiş bir dengeyle, bugüne kadar hiç istisna verme den, bozulmadan, hızını azalıp artırmadan, aynı seviyede ve ay nı şekilde dönüyor. Bunun anlamı şudur; “Sakin olun kullarım, bunu ben ayarladım, bu konuda bir endişe taşımayın!” Bugüne kadar güneşin düzenli olarak vakti vaktine doğması; ‘güneş konusunda kaygıya kapılmayın’ demek değil midir? Yer çeki mindeki istikrarın anlamı, ‘Siz bu konuda müsterih olun, yer çekme vazifesini hep aynı ölçüyle yapacak’ demek değil midir? Demek ki, Cenab-ı Hakk himayesini ve yardımını fiili ola rak daima hissetti riyor. Bu da bir tür konuşma biçimi. Kendi hayatımızı tefekkür ettiğim izdeyse, geçmişteki sıkıntılarımı zın hallolmuş olduğunu, Rabbimizin bizi en zor durumlardan dah i kurtardığını hatırlayarak, “Sakin ol kulum, önceden oldu ğu gibi yine seni kurtaracak olan Benim!” nidasını duymamız gerekmez mi? Başımıza bir bela geldiğinde Rabbimizden yardım isteriz. Fakat asıl bela Rabbimizle irtibatımızın kopmuş olmasıdır. Başımıza bir musibet geldiğinde Allah’ a yönelir ve musibetin giderilmesinden daha ziyade, Allah’la olan kopukluğumuzun giderilmesine bir çare bulmuş oluruz. Duanın sonucu her ne olursa olsun, duanın kendisi en büyük sonuçtur; Allah’tan uzaklık gibi büyük belalardan kurtarır bizi dua. Hicrandan ney gibi inleyen latifelerimizi Rabbiyle buluşturur, dua. Madem Cenab-ı Hakk darda kaldığımızda yardımcı oluyor, o halde asıl darda kalmışlığımız olan O ’ ndan gaflet içerisinde oluşumuzla ilgilenmiyor olamaz. Sakin ol kulum, çok acı çe-� 232 �-

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mr ·it (hd ir Ozı1irk •.

kiyorsun, merak etme seninle beraberim, hiç kaygılanma bun lar geçecek, demesi bizim için çok önemlidir. Bu sözleri bir p sikolog deyince bile rahatladığımızı düşünürsek, Rabbimizin bize bunları söylemesinin tesiri ne kadar büyüktür. Yoksa sı kıntılarımızın çözüleceği, belaların geçeceği bilgisi hakiki bir teselli vermemektedir. Hakiki teselli , Rabbimizin "Merak etme

Ben seninle beraberim, seni yalnız bırakmam, dağılıp gitmene müsaade etmem " sözünü kalbimizde hissetmektir.

�. 233 �;

Dervişin Teselli Koleksiyonu /’v!c’Cit Ömür Oztürt:

İ stidraç Tesel l isi

Allah’ın şefkati kimi zaman musibet görünümünde zuhur eder. İlahi şefkat hep okşama şeklinde değil, bazen de sarsma şeklinde tecelli eder. Bazen de durum tersidir ve kader insa nı nimete boğarak da batırabilir. Karun’ a onca nimeti veren kimdi? Nemrut’ a, Firavun’ a büyük imkanlar ve güç sağlayan kimdi? Dış yüzü nimet ama iç yüzü musibet olan bu imkan ların yaratıcısı da Rabbimiz değil miydi ? Nimetler kimi za man insanı Rabbinden uzaklaştıran, O’ nunla manevi irtibatın kesilmesine sebep olan ve kişiyi kainat içerisinde yapayalnız bırakan faktörlere dönüşür. İşte bu ödül görünümlü cezadır. Nimetler, duaya ve ibadete engel olmaya başlamışlarsa onlar hakikatte musibettirler. İnsan musibetlerle imtihan edildiği gibi nimetlerle de imtihan edilmektedir. Neml Sılresi’nin 40. Ayeti’nde bu hakikat şöyle ifade edilir: "Bu, dedi, şükür yoksa

nankörlük mü edeceğim diye beni imtihan etmek üzere Rab’bi min gönderdiği lütuflardan biridir. " Karun’ a verilen zenginlikler daha bu dünyada yere batırı larak onun hakkında belaya dönüşmüştür. Durum dünyada böyle neticelenmemiş olsaydı bile, o nimetler onun için ha kikatte birer belaydılar, çünkü onu asıl cennetinden yani Ce nab-ı Hakk’ ın rahmetinden ve yakınlığından koparmaktaydı lar. Bu yüzden gerçekte her safhası bir cezadır bazı nimetlerin. � 234 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Meciı Omıiı Ozıiiıl.:

İnsanı mutlu eden sahip oldukları değil, Rabbiyle birlikteliği dir. Onu perişan edecek olan da kaybettikleri değil, Rabbimiz le yakınlığını yitirmesidir. Cenab-ı Hakk, Firavun’ a kesintisiz b ir sağlık ve hükümdarlık vermiştir. Firavun’ un hayatında rast gitmeyen bazı şeyler olsaydı, belki de halini sorgular, ilahlık i ddiasından vazgeçer ve Rabbini bulabilirdi . Evet, Allah bazen nimetle cezalandırır, bazen de musibetle ödüllendirir. Saadetle felaket birbirinden uzak kavramlar değildir. Saa detin oluşması için binlerce faktörün yan yana gelmesi icap ediyorken, bu saadetin darmadağın olması için çoğunlukla tek bir olay yeterlidir. Telefon çalar, bir haber alınır, yıllardır çok g üzel giden hayat tek bir cümleyle en istenmeyen bir duru ma gelebilir. Enstrümandan yalnızca bir tel kopar ve bütün müzik bozulur. Saadet, felaketten daima bir nefes uzaklıkta dır. Piyanonun seksen sekiz tuşu vardır. Bir eseri mükemmel çalmak için hepsinin var olması yeterli değildir; piyanistin de belli yetenekte olması gibi pek çok koşulun bir araya gelmesi icap eder ancak eserin berbat olması için bir tuşlardan tanesi nin olmaması tek başına yeter. Keder ve mutluluğun çarpıcı yakınlığını Tolstoy şöyle örneklendirir: ’1nsan güllerle kaplı bir

yatakta sırf bir gül yaprağı batıyor diye, soğuk bir zeminde yatan çaresiz biri kadar acı çekebilir. Yaralı ve çıplak ayaklarla yürü mek zorunda olan bir yoksul, ayağına dar gelen balo ayakkabıla rından muzdarip bir zenginle aynı acıyı çekebilir. " Şair Zarifoğlu der ki; ‘’Evet hatırladım / Küçük basit şey ler / Yetiyor kederlenmeye / Ya mutluluğa?" Filozof Boethius da;’‘Mutluluğu çok büyük olan kişilerin mutluluklarını toptan yok edebilecek şeyler o kadar küçük şeylerdir ki!" der. Mutluluk la mutsuzluk arasındaki bir adımlık mesafeyi Sadi Şirazi ise şöyle özetler:’’Kimsenin senin yanında görünmesine güvenme.

Karşına geçmesi için bir adım, düşman olması için bir lafin ye ter. " Montaigne’nin şu söylediğine bakılırsa, mutluluğun kısa � 235 �

Dervişin Tcselii Ko leksiyo n u / h ı : Oıw.a O . uıJ

öyküsü felakete her daim pek yakındır; “Sağlığım yerindeyken, güneşli güzel bir gün bana gülümserl<en, tam havamdayımdır; ama ııyak tırnaklarımdan biri batmaya görsün, o zaman ben den alıngan, benden huysuz, benden çekilmez bir adam yoktur.”

İ şlerin yolunda gitmesi, kişi nin doğru yolda olduğunu ve gi dişatı nın iyi olduğunu göstermediği gibi, işlerin ters gitmesi de yanlış yolda oluşunun kanıtı değildir. Bazen kişi yanl ış yolda gittikçe üzerindeki nimetler artar durur. Ancak bunlar sadece görünürde nimettirler. Yolunda giden işler, bazen de insanın iyilik ve ibadetlerinin uhrevi ücretlerini tüketen birer canavar haline gelirler. Mesela kişi anne babasına saygı gibi bir davra nışının neticelerini alıyordur yaptığı işlerden, işlerin kendi ne ticelerini değil. Anne babaya hizmetin neticesi ahirete kalaca ğına, bu dünyada akıyordur ve kişinin dünyevi işleri, yanlış bir yaşam tarzı içerisinde olmasına rağmen, harikulade iyi gidiyor dur. İyiliklerinin karşılığı bu dünyada veriliyor ancak cezaları sürekli ahirete bırakıl ıyordur. Böyle birinden daha talihsiz kim olabilir. İşte buna ‘istidraç’ denilir. İstidraç, nimet görünümü ne bürünmüş ilahi cezadır (Bk. Kalem, 44 Araf: 1 82) . Saadet içerisinde yüzmek kişinin bütün bütün hayırda ol duğu anlamına gelmez. Bu saadet bir frlaketin başlatıcısı da olabilir. Çok fırtın alı musibet dönemlerinden başarıyla çıkan Sahabe Efendilerimiz şunu söylemişlerdir; "Acılara sabrettik -

kazandık, fakat nimetlere şükredip kazanabildik mi, işte onu bilemiyoruz. " Belalar da nimetler de imtihan sebebidir. Ancak nimetle imtihan daha çeldiricidir. Çünkü acıya karşı insan ne yapacağını az çok kestirmekte ama nimet karşısında Rabbine karşı duyarsızlaşmanın önüne pek zor geçebilmektedir. Hadis lerde şükreden zengin sabreden fakirden üstün görülmüştür. Zira nimet azken belirgindir; şükredilmesi, yani kıymetinin bili nmesi kolaydır. Fakir, az bir şeye sahip olmakla mutlulu ğunu yaşayabilir. Ancak zenginin şükredebilmesi, yani onca

Doğu’dan

Batı’d an 99 Tescili /l,,f,,ifı Omir ; /):-:uo/c.

varlık içerisinde, h issizl iğe kapılmadan, varl ığın değerini bil mesi zor b i r iştir. İşte her musibet, i nsanı bir istid raçtan, yan i nimet görü nümlü ve Al lah’tan uzaldaştırma potansiyeli olan bir cezadan kurtarmakta; daha zor ve çeldirici olan n imetle imtihanı kaldı rıp yerine nispeten kolay b i r im tihan başlatmaktadır.

;�,. 237 ,��

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mrdt Oıniir Oztıirk

Fa n i l i k Tesel l isi

Mezarlıklarda dolaşan insan, başkalarına kendini beğendir meye uğraşmanın lüzumsuzluğunu, bazı şeylere üzülmenin veya sevinmenin anlamsızlığını, önemsediği birçok meselenin aslında beş para etmeyen işler olduğunu idrak eder. Dünyanın aldatıcılığını yüreğinde hisseder, işte bu yer benim gerçek ika metgahım, eninde sonunda varacağım kara topraklı kabrim , der. Mezarlıktakilerin hallerini düşündükçe, bu dünya oyunca ğıyla kendini aldatmış olduğuna kanaat getirir. Ama insan, meğer aldanmışım derken bile kendini aldat maktadır. Bir gün ben de toprak olacağım, dediğinde bile, top rak olacak kişi imgesine kendisini yerleştiremez. Kendi yerine, ona birçok yönden benzeyen ama kısmen benzemeyen birini bulup toprağa hayalen gömer. Bazen o yalancı imgenin boy uzunluğunda küçük bir fark, bazen saç renginde bir değişik lik, bazen de duruşunda bir başkalık oluşturarak, kendisine ait zannettiği o cenazeyi, tefekküründe, küçük detaylardaki rötuş lar sayesinde bir başkasına çevirir. Dışarıdan kendi ölümünden bahsediyor gibi görünse de esasında hep başkasının ölümünü anlatmaktadır. Dublör kullanmaktadır yani, kendi ölümünü düşünürken . . . İçten içe hep başkalarına yakınlaştırır ölümü. Çünkü gazetelerde okuduğu hep başkalarının ölümüdür. Çün kü romanlarda hep başkalarının ölümü vardır. Filmler hep � 238 �-

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vfecit Omür (bürh

başkalarının ölümlerini anlatmıştır. Şiirlerdeki ölüm, hep bir başkasınındır. Kısacası başkalarının ölümüne alışmıştır zihni. B öylece ölenin o değil, hep b aşkası olduğuna binlerce defa şa hit olmuş ve durumun hep böyle gideceği yalanına inanmıştır. Bir ölüm haberi duyduğunda, ölen asla kendisi olmayacak mış gibi dinler. Çünkü haberi işiten odur ve ölüler işitemezler. Kendi cenazesinin yanı başına hayalen gitse bile, ölü değil, diri olarak gider. Ölenler hayal kuramayacağına göre, oradaki ölü, onun kılığına girmiş bir başkasıdır. Kendi ölümünün detayla rını düşünürken, -ölüler düşünemeyeceğine göre-, ölüm ger çeğinden sağ olarak kaçmayı her seferinde başarır. Bu oyunu öyle sık oynar ki insan, ölümü en çok, kendi cenaze törenini düşlerken unutur. Ölmeyecekmiş gibi bir his herkesin içinde vardır. Doğru, gerçekten insan ölmeyecektir. Bu hissin kaynağı, başka bir alemdeki ölümsüzlüktür. Bu gerçek duygunun, dünyada insa na yaşattığı yalancı kalıcılık hissinden kurtulmak kolay değil dir. Bu beden, bu ilişkiler, bu sorunlar ve bu nimetler, içinde yer tuttuğu tarih ve coğrafyayla birlikte yok olup gidecektir. Kıyamet sadece fiziki dünyayı yıkan bir şey değildir, metafizik dünya, hisler, düşünceler ve fikirler dünyası da kıyametle bir likte yok olup gidecektir. İçinde yaşadığımız dünyanın bir gün yok olup gideceğini ifade eden yalnızca semavi dinler değildir; bunun yanında Big Bang Teorisi-Entropi Yasası gibi bilimsel yaklaşımlar da bu gerçeğe değinmektedir. Eğer, bu dünya bitimsiz, insan ölümsüz olsaydı, ahiret gibi muhteşem bir yaşam insanı bekliyor olmasaydı; geçici dünyevi dertlerimize üzülmekte haklıydık. Fakat bu dünya, akıp giden bir nehir. . . Hiç kimseyi kendi içinde tutmayan, herkesi yolcu eden bir konak. .. Musibetler namına hiçbir şey fazla önem senmeye layık değildir. Kur’an-ı Kerim de Rabbimiz, ‘’Ey Re sulüm, sen de öleceksin, onlar da ölecek" buyurur (Zümer, 30) .’

.� 239 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mc,

<!

On< ı«r ();;, ii rf:

Bu demektir ki, seni küçümseyen, hafife alan , yadırgayan, al datan , sana ihanet ve zulmeden her kim olursa olsun onlar da ölecekler. Başına gelen musibetler de günün birinde yoklu ğa karışıp gidecekler. Sen de öleceksin sevdiklerin de . . . Seni üzenler de, sevindirenler de ölecekler. İçerisinde bulunduğun dünya gezegeni de, o gezegeni taşıyan Güneş Sistemi de, onu kapsayan Samanyolu Galaksisi de, sonu bulunamamış evren de ölecek. Rabbimiz buyurur ki, “O’n un Vechi (Zatı ve rızası) dışında her şey yok olup gitmeye mahkumdur” (Kasas, 88) . Yer yüzünde bulunan her şey yok olacak. Ancak azamet ve ikram sahibi Rabbinin Zat’ı baki kalacak (Rahman 26, 27) . Çölde sıcak altında günlerce susuz kalmış iki insandan biri, biraz ilerden yürüdüğü için uzakta bir çeşme görmüşse, diğe ri arkadan geldiği için bu çeşmeyi henüz göremiyorsa, aynı seviyede susuz oldukları halde her ikisinin de susuzluktan çektikleri acı aynı olamaz. Zira, çeşmeyi görmüş olan kiş i , su suzluğunun birazdan biteceğini anlamış ve yaşadığı acı, henüz o suyu içmemiş olmasına karşın, acıdaki geçicilik bilgisinden dolayı azalmıştır. Dünyanın faniliği ve musibetlerin geçicili ğinin idrakinde olan insanlar da o çeşmeyi (cenneti) uzaktan görmüş sayıl ırlar. Diğer insanlarla aynı sıkıntıları çekmelerine rağmen yaşadıkları acı daha hafif hatta bazen eğlencelidir. Dünyayı kalıcı gören insanın yaşadığı acılar büyür ve altın dan kalkılamaz hale gelir. İnsan; dertlerine de mutluluklarına da “Bu da geçer ya Hu!” demelidir. Muhibbi’nin dilinden dö külenler: "Gamına gam/anıp olma mahzun / Demine demlenip

olma mağrur / Ne dem baki_.

ne

gam baki / HU, "

Hz. Musa’ nın kederleri üzerinden üç bin dört yüz yıl geç ti . Sokrates’ in artık acı çekmiyor olduğu yıl sayısı iki bin dört yüz yıldan fazla. Biteli binlerce yıl olmuş bir acılarla dolu de ğil mi d i r mezarl ıklar? Bir gün bizim acılarımız da bitecek ve üzeri nden yıllar hatta asırlar geçmeye başladıkça onların etkisiz

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli :‘ı 1’<1; ( j

.. , • •

,.

i)n’iiık

varlıkları bize katiyen acı veremeyecektir. Zonguldak’ta geçti ğimiz günlerde Bronz Çağ’da hayata adım atmış 4 1 1 2 yaşında bir Porsuk ağacı bulundu. O ağaç yerindeyken, dünyada ne ler oldu, tarih sahnesinden kimler gelip geçti, ne medeniyetler kuruldu ve yıkıldı, ne acılar ve mutluluklar yaşandı! Ş imdi o ağaç orada öyle sağlam duruyor ki, bizi m şimdilerde çektiği miz acıları ve yaşadığımız mutlulukları da, önceden yaptığı gibi geçiciliğin sularına kağıttan bir gemi gibi bırakmaya kararlı. . . Marcus Aurelius’ un Düşünceler’deki önerisi şudur: "Dara

düştüğünde, insan yaşamının kısa bir süre daha devam edeceğini, çok geçmeden hepimizin ölüm döşeğine uzanacağımızı düşün. " İnsanın dünyadaki görevleri, ibadetleri ve kederleri sonsuza dek sürmez. Burada yaşanan sıkıntılar bir süreliğinedir. Bu ge çici hayatı istikamet ve mutluluk içerisinde sürdürmenin yolu, dünyayı misafirhane olarak görmekten geçer. Şairin dediği gibi; "Gelir bir bir, gider bir bir, kalır Bir / Gelen gider, giden

gelmez bu bir sır / Gelirse gelir, bir kıl ile eyleme tedbir / Giderse gider, eylemez bir koca zincir. "

" As l a

o h nuş olanı göremem ,

y a imzca o la nd a n gf�riye k al am görü rüm . " —-B u d a

Dervişin Teselli Koleksiyonu lvfl’Cit Omür O::: ıürl<

Şefkat Tesel l isi

Başa gelenlere üzülmemek elde olmayabilir. Ancak b u üzün tü aşırı seviyelere vardığında, Rabbimizin bu hadiseleri belli bir hikmet üzerinden gönderdiğini tekzip etmek anlamına ge lecektir. İlahi şefkatin azlığını hatta yokluğunu ima eden bu düşünce, ilahi merhametten fazla merhamet iddiası taşıyan bir dengesizlik halidir. Rabbimizin merhametini aşan bir merha met ve hikmetinden daha ileri bir hikmet öne sürmek, mantı ğın hastalığa tutulduğu bir noktadır. Aşırı üzüntüyle, Rabbi mizin şefkatinden daha fazla kendimize şefkat beslediğimizi ve Onun hikmetlerinden daha fazla hikmete sahip olduğumuzu öne sürmüş oluruz. Bu da mümkün değildir, zira ilahi şefkat ve hikmet aşılamaz, aşıldığında bunların adı şefkat ve hikmet değil, olsa olsa bir kalp hastalığı olur. Kimsenin Rabbimizden daha şefkatli olma hakkı ve imkanı yoktur. Bizim kendimize olan dar çerçeveli şefkatimiz, belli bir sü reyi ve belli şartları kapsamaktadır; hali hazırdaki nimeti elde etmeye ve şimdideki musibetten uzaklaşmaya güdümlüdür. Rabbimizin hikmet ve şefkati ise, yalnızca bugünkü faydaları ve şimdiki şartları değil, bizim sonsuza uzanan yaşantımızın tümünü gözeterek, kalıcı sorunlardan ve dertlerden bizi kur tarmayı öngörmektedir. Dolayısıyla insanın kendisine olan şefkati, Rabbinin ona olan şefkatini aşamaz. Aştığında insan ·� 242 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mrcit Oıniir Oztiirk

kendisine zulmetmiş ve üzerindeki şefkati yalanlamış olarak desteğe olan liyakatini kaybeder. İnsanın kendine ve diğer varlıklara duyduğu şefkat kemale ermemiş eksik bir şefkattir, Rabbimizin merhametiyse mutlak ve kamil bir merhamettir. İşte bu iki şefkatin gerektirdikleri birbirini tutmaz. İnsan kendisi için geçici olanı, Rabbimizse onun için kalıcı olanı; insan nefse bakan taraflarını, Rabbi mizse onun latifelerine bakan taraflarını, insan dünya haya tını, Rabbimizse onun için ahiret hayatını tercih ettiğinden dolayı, O’ nun yüce şefkati insanın bütünü göremeyen eksik şefkatiyle uyuşmamaktadır. Efendimiz (sav) yıllar boyunca aile ve arkadaşlarıyla boy kot altında acılar çekmiştir. Müslümanlara selam vermenin bile suç sayıldığı, yiyecek ve içeceklerin onlara ulaşmasına izin verilmediği, hatta Hatice Validemizin dahi boykot sebebiyle yaşadığı açlık sonucu vefat ettiği dönemde, bir çıkış nokta sı bulabilmek niyetiyle Efendimiz (sav) Taif’e gider ve Taif’te taşlanır. Bu son çıkış kapısı da kapanınca, “Ya Rabbi” der,

‘’Eğer bu başıma gelenler Senin bana olan kızgınlığından değil ise ben bunların hepsine sabrederim. " Bu sözlerin manasında şu vardır: “Ya Rabbi, sen benimle birlikteysen, bana küskün de ğilsen ve bu olanlar bana olan gadabın sebebiyle değilse, hiçbir önemi yok, bunların hepsine katlanırım. Ama şayet bunlar ba şıma senin kızgınlığından dolayı geliyorsa buna çok üzülürüm. Çünkü bu kez geçici olanı değil kalıcı olanı kaybederim. Ve o zaman bu büyük ve hakiki bir bela olur.” Rabbimizin bize olan gazabı söz konusu değilse, en büyük sorunlar bile hiçtir. Ve O’ na kavuştuğumuz gün onun bize hoş geldin deyişi, dün yada çektiğimiz her şeyin unutulmasına sebebiyet verecektir. Tanpınar’ın deyişiyle; "Gülüşü bana kaybettiğimi sandığım her

şeyi bir lahzada iade etti. "

� 243 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;�f.·; !: O.•ı111r O":ı . u k

Bedel Tesel l isi

İ nsanlığın mazhar old u ğ u büyük ni metlerden biri olan uçaklar, bir metal yığını ola rak, havada nasıl kalmaktadır? Ço ğumuz uçakların motor sayesinde havada kaldığını düşünü rüz. Oysa uçakları havada tutan faktö r yine havadır. Uçak mo torları öndeki havayı arkaya itmeye yaramaktadır. Bu hareket, uçağın ileriye doğru yönelmesini sağlar. Uçak ileriye doğru ha reket ettiğinde kanatların altında bir kaldırma kuvveti ol uşur. Uçağın süratinin artm asıyla birlikte kaldırma kuvveti daha da artar. Kaldırma kuvveti, yerçekiıni ve hava direncinden fazla olduğu nda uçak havalanır. U çağı n havalanmasını ve uçmasını sağlayan esas şey motorlar değil havanın kaldırma kuvvetidir. Uçakları n varlığını, daha önceleri akışkanların kaldırma kuvveti için kullan ılan Bernoulli Denklemi’nin hava için de geçe rli olduğunun an l aşılmasına borçluyuz. Bunun öncesi nde o kadar çok uçma denemesi yapılmıştır ki, dünyanın birçok yerinde yapılan hu çalı şmalarda sakatlan an, fel ç olan ve ha yatını kaybeden birçok insan ol muş tur. Bugün beş yüz kişilik uçaklarda kıtalar arası keyifle seyahat edebiliyorsak, konunun ilahi boyutu haricinde, bu uğurda hayatını kaybetmiş ve sa ka dan mış insanlara pek çok şey borçluyuz. Dünyad a hayatı mızı kolaylaştıran her ne varsa, ha rcanm ış emekl er, çekilmiş çileler ve kaybedilmiş hayatlar söz konusudur. Büyük nimet–� 244 �

Doğu’dan Barı’dan 9 ’J Teselli Mcm () . n 4:· 0; 1 1A r l

ler, büyük kederlerle yoğrulm uştur. Evet, büyük mutluluklar da, büyük acıların neticesidir. Cennet arzulanan bir yer

o l m as ı n a

karşın, onun köp rüs ü durumunda olan ölüm v e kabir tatsız gö r ül m e kt e d i r. Tı pkı bunun gibi hayatı da insan için hazırlanmış nimetlerle do l udur ancak dünyaya ulaşmak için anne ka r n ın ı n da r yaşa mından çıkışın zorl uklarını yaşamak mecb uriyeti vardır. Yusuf Peygamberin Mısır’ a aziz olması, kuyuya atı lmas ın ı n , iftiraya uğramasının ve hapse düşmesi gibi zorlukların meyvelerinden yalnızca biridir. Şadi Ş i razi der ki, "Mutluluk vadisine ulaşma

nın yolu, mutsuzluk vadisinden geçmektiı� " En büyük mutluluk olan cemalullahı müşahede ve cennet nimetleri de kendisine kavuşulmadan önce birçok bedel ister. Rabbim iz Bakara Suresi 2 1 4. Ayet’te şöyle buyurur: "Yoksa siz,

daha önce geçmiş ümmetlerin başlarına gelen durumlara ma ruz kalmadan cennete gireceğinizi mi sandınız? Onlar öyle ezici mihnetlere, öyle zorluklara duçar oldular, öyle şiddetle sarsıldılar ki, Peygamber ile yanındaki müminler bile ‘Allah’ı n vaad ett(�i yardım ne zaman?’ diyecek duruma geldiler. İyi bilin ki Allah’ı n yardımı yakındır. " Rabbimiz Al-i İm ran Su res i 1 42 . Ayet’te ise şöyle buyurur: “Yoksa siz, Allah içinizdeki mücahede edenleri a_yırt etmeden, bir de sabredenleri belirlqip ortaya çıkarmadan hemen Cennete girivereceğinizi mi sandınız?” Sonunda cennete ulaşmaya namzet insanın geçireceği zor l u evreler va rd ı r. Kur’an “Andolsun biz insanı sıkıntılar içinde yarattık” buyurur (Beled, 4) . Müfessirler, bu ayeti açıklarken insanın genellikle meşakkatli süreçlerden geçen bir varlık ol duğunu anlatırlar. Babamızın belinden geçerken sıkıntı ; an ne m izin karnından geçerken sıkıntı, emzik zamanında sıkıntı, ergenlik çağında sıkmtı , geçimliğimizi elde etmede sıkınn, ölümde sıkıntı . .. Hayat boyu musibetlerde sıkıntı; ibadetle ri eda ederken zorluklar ve sıkıntı; ardından ahiret sıkıntıları, .� 245 �;

Dervişin Teselli Koleksiyonu /Vfeciı Önıiiı Oztıiıh

ölüm, melek sorusu, kabir karanlığı, sonra yeniden dirilme ve Allah’ ın karşısına çıkarılıştaki zorluklar. . . Ahiretteki yerini bu luncaya kadar devam eden sıkıntılar her insanın yazgısıdır. Çözümü insan kudretini aşan ve sona erdirilmesi mümkü n görünmeyen olaylara dört açıdan bakılabilir. Bunlar merha met, hikmet, adalet ve rububiyettir. Merhamet açısından ba kıldığında, insana keder veren musibet, daha geniş planda onu mutlu etmek gayesiyle vardır. Yoksa Rabbimizin merhamet i, kişinin bu acıyı çekmesine müsaade etmezdi. H ikmet açısın dan bakıldığında, bu musibetin başkasına değil ona yönelme sinde, başka zamanı değil bu zamanı seçmesinde, başka şekil de değil bu şekilde olmasında çok derin anlamlar vardır. Bu olanlar boşu boşuna yaratılmış olamazlar. Bu gizler ancak te fekkürle açılabilir. Adalet açısından bakıldığı zaman, bu musi beti hak edecek hata ve günahlarının varlığından dolayı, insan bu musibetle o suçlardan arındırılmış olmaktadır. Rububiyet penceresinden bakıldığındaysa, Rabbimizin rububiyeti, yani terbiyecilik hususiyeti, bu musibetle insanı eğitmekte, olgun laştırmakta, terbiye etmekte ve kemale erdirmektedir.

� 246 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’vleriı Oııı ü r Ozctiılr

H izmet Tesel l i s i

Güçlülerin her zaman desteklendiği, zayıflarınsa daima desteksiz ve dayanaksız bırakıldığı sanılabilir. Ancak Cenab-ı Hakk’ın kudret kütüphanesinden bir kitap olan ‘kainat’ dik katli bir gözle okunduğunda bunun böyle olmadığı; ihtiyaç olduğunda en önemli şeyin , en basit şeye boyun eğip hizmet ettiği görülür. Mesela güneş sivrisineğe hizmet etmektedir; sivrisineğin, güneşi istihdam etme, onu kendi hizmetinde tut ma gücü olmamasına rağmen . . . Diyelim ki yediğimiz çikolatadan bir parçayı istemeden yere düşürdük. Onun birazcık şekere ihtiyaç duyan ve onu bulamaz sa ölecek olan bir böceğe, bir canlıya nasip olmadığı nereden belli? Peki, böceğin insana o hareketi yaptırma gücü ne kadardır? İnsana çikolatayı aldıracak parayı kazandıran, onu ürettirecek fabrikaları kurduran, onu bir yerden alıp başka bir yere attıran, insanı o gün başka bir caddede değil de o caddede yürüten bö cek midir? Elbette hayır! Hiç umursamayacağımız bir varlık için bizi o caddeden geçiren kaderdir ve dolayısıyla Cenab-ı Hakk’tır. Yani insanın yanlışlarıyla bile -sorumluluk insana ait olmakla beraber- Cenab-ı Hakk başka varlıkların ihtiyaçlarını giderebi lirken, insanın doğru etkinlikleriyle kim bilir neler oluyordur? Karınca, evin kapısında duruyor. Demek ki evden almak istediği bir şeyler var. Rızkını arıyor. Karınca bu kapıda durdu� 247 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ; /r,·iı f)ı;nir ();:ı ıi–i·

ğuna göre, kapıyı biri mutlaka açacaktır. İnsan ın eve girm ek maksadıyla kapı kolunu çevirmesi, bu etkinlikle başka var lıkların işini görmediği anlamına gelmez. Kim bilir başka ne hikmetleri vardır bu basit eylemin! Peki, karıncanın o kapıyı açtırması için insanı kontrol etme gücü var mıdır? Hyperion ağacının 1 1 5 , Helios ağacının 1 1 4 ve Icarus ağa cının 1 1 3 metre boyunda olması, suyun herhangi bir makine olmaksızın, köklerden en üstteki yapraklara, dünyada boru teknoloj isi bakımından henüz üretilememiş küçüklükte kılcal damarlar tarafından çıkarılabilmesine engel olamamaktadır. Bilimin erişemediği bu görünmez teknoloj inin kaynağı nedir? Çağrışım yapmışken Arif Nihat Asya’ nın hayretine de kulak verelim: "Durup ibretle baktık / Dedik: Biz ikisini zor idare eder

ken / Kırk ayağını birden / Nasıl idare eder bu zavallı yaratık?" Evet, yaralı koyun, ayağındaki ağrıyı dindirecek otu, Al lah’tan gelen ilham vasıtasıyla bilmektedir. Kedi, gözündeki sancının hangi gıdayla geçeceğini Allah’ ın bildirmesiyle bilir; gider, onu bulur ve şifaya erer. Kaplumbağalar engerek yıla nı tarafından ısırıldığında doğrudan kendisini kurtaracak olan yabani mercanköşk otuna yönelir. Kedinin gözünü n ağrısıyla, karıncanın bacağındaki sızıyla, örümceğin organlarından biri nin romatizmasıyla Cenab-ı Hakk kainatı n tamamıyla ilgilen diği kadar yakından ilgilenmektedir. O zayıf varlıklara ihtiyaç duydukları yardımları, tam da muhtaç oldukları bir anda gön dermektedir. O şifanın, o yaraya ulaşması için kainatın bütün sistemleri ortaklaşa hareket eder ve her şey çözüm için seferber olur. Bir böceğin hastalığına iyi gelebilecek bir bitki zaten onun yaşam alanında bulunmaktadır. O bitkinin hayatta kalabilmesi için ise şu anki kainatta her ne varsa istihdam edilmiştir. Menkıbeye göre, Hz. Süleyman bir karıncanın sene boyunca neyle yaşadığını sormuş. “Bir buğday tanesi” diye cevap vermiş ler. Yıl içerisinde binlerce buğday biriktiren karıncanın yalnız :� 248 �.

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli ,,/,,u: (lnıil• Owii k

b i r tanesiyle yetindiğine hayret eden H z . Süleyman, bu bilgiyi teyit etmek için bir karıncayı kutuya koymuş ve içine bir buğ day tanesi bırakmış. Bir sene sonra kutuyu açıp baktığında ka rıncanın buğdayın sadece yarısını yediğini görmüş. Bu duruma daha da hayret ederek, ona “Sen, senede bir buğdayla idare etmez miydin?” diye sormuş. Karınca, "Ey Süleyman! O durum rızkımı

Rezz.ak-u Kerim olan Allah verirken ojleydi. O beni unutmaktan münezzehtir. Ama rızık senin vasıtanla gelince, senin ileride ne yapacağını bilemedim, ya beni burada unutursan diye endişe et tim, işte onun için iht�vatlı davmndım" diye cevap vermiş. Böcekleri ve bitkileri dahi önemseyip onlara bütün kai natı hizmetkar kılan Rabbimizin, insan gibi mükerrem bir varlığı nın dertleriyle ilgilenmemesi, onun için dertlerden kurtuluş fırsatları hazırlamaması düşünülem ez. Rabbimizin hikmeti ve rahmeti karar verdiğinde her şey insana yardımcı olmak için can atar.

;� 249 �:

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mrdt Ömıir Ozılirk

İ rşat Tesel l isi

Başında yeterince derdi ve musibeti olan insan daima irşat edi liyor haldedir. Zira onların mürşidi olan kederler, yanı başındadır ve onu hiç yalnız bırakmamaktadır. İşte bu yüzden nefs mertebe lerini aşmak ve Allah’ a giden yolculuğunu hızlandırmak isteyen biri için musibetlerin gelişi değil, sona erişi hüzün sebebidir. Başa gelen hastalık ve musibetler insanı ikaz eden, ona hakikatleri te sirli bir şekilde bildiren ve beliğ nasihatler eden bir mürşittir. Ö lüm de bir musibet ve en büyük mürşittir. Hadis-i şerif te “Lezzetleri tahrip eden ölümü çok anınız” buyrulmaktadır (Tirmizi, Züht, 4) . Efendimiz (sav) bir dönem mezar ziya retlerini yasaklamış ancak sonrasında ölümü hatırlatmadaki, ahirete ait hisleri canlandırmada ve nefsi gafletten uyandırma daki önemli etkisi sebebiyle onu serbest bırakmış hatta teşvik etmiştir. Tasavvufta ölümün sık sık hatırlanması nefsin ıslahı için gayet faydalı görülmüştür. Tasavvufta ’ rabıta-i mevt’ tabi ri vardır: Ölümü hatırda tutma ameliyesi. Kişi bu ameliyeyi kendi kendine yeterince yapamasa da, hastalıklar, felaketler ve etrafındaki insanların musibetleri ve ölümleri vasıtasıyla doğal bir şekilde yapmak mecburiyetinde kalmaktadır. Dervişlerine halvet, uzlet ve sükutu tercih etmelerini, velayet ehli kişilerle beraber bulunmalarını tavsiye eden Ömer el-Hal veti, Allah’a giden yolculuğu ilk sufilerden Hatim el-Esamm’ın � 250 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;Hffii Omür o,. türlr

bahsettiği dört ölüm türüyle açıklamıştır. Yolcunun seyri sulü künü tamamlaması için bu dört ölümü nefsine tattırması ge rekmektedir. Birincisi mevt-i ahmer yani kızıl ölümdür. Kızıl ölüm, insanın nefsine muhalefet etmesi ve onunla mücadele et m esidir. İkincisi, mevt-i esved yani siyah ölümdür. Siyah ölüm, her türlü belaya sabretmektir. Üçüncüsü, mevt-i ahdar yani ye şil ölümdür. Yeşil ölüm var olana kanaat etmek ve şikayetten ka çınmaktır. Dördüncüsüyse, mevt-i ebyaz yani beyaz ölümdür. Buna göre salik az yemeli ve sürekli riyazette olmalıdır. Eskiden mezarlıklar mahallelerin ortalarında, hatta evlerin bahçelerindeydi. Semtlerin içerisinden geçerken mutlaka bir kabristana rastlanırdı . Ama şu anda mezarlıklar kentlerin dı şında, gözden uzak sapa yerlerde, ölümü hatırlatmaktan ziyade unutturmakla görevliymiş gibi yüksek duvarların arkasında. 1 874 yılında İstanbul’ u ziyaret eden İtalyan seyyah Edmondo de Amicis, Eyüp mezarlığını şöyle anlatıyordu: "Ölüm tasvi

rini güzelleştiren ve korkmadan seyrettiren Müslüman sanatı. " Geçtiğimiz günlerde yayınlanan ‘Yeni Trend Ölüm Cafeler’ baş lıklı haberde, "A BD’de ölüm hakkında daha fazla bilgiye ulaşmanın

amaçlandığı ‘ölüm kafa’ zincirlerinin ülkenin dört bir yanında yayıl maya başladığı anlatılıyordu. Ölüm Cafe’lerin amacı ölüm korkusunu yenmek, ô’lüm gerçeğiyle yüzleşmek isteyenleri buluşturmak. Bu kafe lerde, çay içilip, pasta ve börekler tüketilirken bir yandan da ölüme duyulan merak ve bu konudaki fikirler paylaşılıyormuş. Cafe’lerde bir de konuşmacı bulunuyormuş. " Nasıl ve ne zaman ölmek ister diniz? Uykunuzda mı, hastanede mi? İdeal ölüm yaşı ne olmalı? Ölümden korkuyor musunuz? Hayatınız sona ermeden ne yapmak isterdiniz" gibi sorulara yanıt aranıyor, çeşitli fikirler ortaya atılı yormuş. Kahveler yudumlanırken, ölüm ve sonrası hayat hakkında bir-iki saatlik sohbetler gerçekleştiriliyormuş. Kahve yudumlarken ölüm üzerine konuşmanın, ölülerin mezarlıklarda hayat üzerine sohbetlerinden pek farkı olmasa da, pozitif bir gelişme sayılabilir. � 25 1 �

Derv i ş i n Tesell i Koleksiyonu -f::n ı Unl!ı> lh:i •ı. <:

Şifa Tese l l i s i

Elde etmek uğruna elinden geleni yaptığı her şeyin insa na yararlı olacağının garantisi yoktur. ’ İlla’ deyip arkasına dü şülen konuların bazıları insanı dünyada felakete, ahiretteyse cehenneme sürükleyecek niteliktedirler. İnsan beklentilerin peşinden ısrarla koşar, onları elde etmek için çabalar durur; gün gelir bu ısrarları n n eticesinde Cenab-ı Hakk onları insana nasip eder, ancak o şeyler bu kez başına bela olur. Bazı insanla rın ısrarla var olmalarını diledikleri halde sonradan, doğurmaz olaydım, dedikleri çocukları , rastlamaz olaydım, dedikleri eş leri, başlamaz olaydım dedikleri işleri yok mudur? Zafer tuğla larıyla yenilgi binası yapanların durumu ne hazindir! Bazen ‘illa!’ dediğimiz şeyden çıkar en büyük imtihanımız. Peygamberimizden ısrarla zenginlik duası isteyen, kendisine “Şükrünü yaptığın az mal fükrünü yapamadığın çok maldan ha yırlıdır!” denildiği halde, bu isteğini yineleyen; sonunda “Salebe’ye istediğini ver ya Rab!” duasına mazhar olan; ancak adım adım fe lakete sürüklenen Salebe’ nin çarpıcı hikayesi siyer kitaplarında anlatılmaktadır. Ö nceleri, ibadete olan düşkünlüğünden ‘cami kuşu’ olarak adlandırılan Salebe’ nin, kavuştuğu zenginlik netice sinde mescide artık uğramayışı, hatta Efendimizin (sav) gönder diği elçileri nezaketsizce geri çevirişi, bir peygamberin dilinden “Sa/,a,be’ye yazık oldu” cümlesine muhatap oluşu ibretamizdir. ;� 2 52 .� .

Doğu’dan Ban’dan 99 Tesell i .  !r-,:ı ı /) ; ; • ii , ();_ 1 1 , ;·/.:

Cesare Pavese, Yaşama Uğraşı’ nda diyor ki, "Kaderin amansız

oluşu değildir sorun; çünkü insan bir şqi inatla isterse, onu elde eda: Korkunç olan, istediL�imiz şey i elde ettikten sonra ond-1m bıkmamzz dır. O zaman suçu kaderde değil, kendi isteğimizde aramalıyız. " Biri için nimet olan şey, başkası için musibe t olabilir. Ma kamı aracılığıyla insanlığa hizmet eden birisi için makam bir nimet; enaniyetinden sıyrılamamış, hizmet maksadıyla değil nefsani lezzet güdüsüyle hareket eden biri için maka m , dün yasını da ahiretini de karartabilecek bir tuzaktı r. insan baş ına gelen şeylerin hayır mı şer mi olduğunu bilemez. Ama seçtiği yol, hayırlı bir yolsa o yolda başına gelen olumsuz şeylerde ha yırlıdır. Şer bir yol seçmiş s e o yolda başına gelen hayır görü nümlü işler dahi şerdir. Olayların kendisi hayır veya şer değil dir. Gidilen yolun durumu, niyetin niteliği onu hayır veya şer yapmaktadır. Bu sebeple bir insana Allah’ ın bahşetmesi nimet ve hayır, başka bir insana ilahi bir ceza olabilm ektedi r. Renksiz bütün sıvılar su olmadığı gibi görünümü nimet olan her şey de nimet değildir. Hz. Al i’den şöyle bir söz nakledili r: “Bazı nimetler vardır ki onlara sahip olmamak da büyük ni m etti r.’ Mesela , k u vvetli b i r hafıza nimet midir? Nietzsche’nin bu kon udaki çarpıcı tespiti şudur:”Birçok insan sı rf hafizaları fazlasıyla iyi diye oı·ijinal düşünür olan111mıştır. Kötü bir hafizaya sahip olmanın av,1ntajı, ,

"

ay nı güzel şeyi ili: defa yaşıyormuş gibi tekrar tekrar deneyimleye bilmektir. " Bir edebiyatçımız bize tersten baktırarak şöyle bir tespitte b u l un uyo r : “Güçlü bir hafiza, ağır b i r cezadır ve işirı kötüsü: iyi anları nadiren, kötü anları sıklıkla hatırltttır: Bizi”

üze n olaylar hafızada ilk e tk i ettiği and aki gibi kalsalardı ve musibetler b ütün tazeliğiyle hafızada korunuyor olsaydı, kim se bunu kaldıramazdı . Unutmak, büyük bir ilahi lütuftur. Al zamier hastalarında gördüğümüz gibi, in san her şeyi unutarak da yaşayabilir ancak her şeyi hatırlayarak yaşamı sürdüremez.

Dervişin Teselli Koleksiyonu iv!eciı Omiir Oz.ıürk

Rızık bolluğuna, dünya mutluluk ve nimetlerine mutlak ikram nazarıyla bakmak doğru olmadığı gibi, rızık darlığı nı, dert ve musibetleri mutlak hor görmek de yanlıştır. İkisi de birer imtihandır. Derdin mi, nimetin mi hayırlı olduğu ne ticede belli olacaktır. Nimeti şerre çevirmiş insanlar, belayı nimete çevirmiş insanlardan imtihan sonrasında ayrılacaktır. Gelen musibetleri sabır ve tevekkülle karşılayanlar, doğru bir yaklaşımla onları sevaba ve hayra çevirmektedirler. Süleyman Peygambere binek olan rüzgar, Ad kavminin fela keti olmuştur. Hz. Mevlana der ki, ’’Atemde hiçbir zehir yahut

şeker yoktur ki birine ayak, öbürüne ayak bağı olmasın! Evet. . . Birine ayak olur, öbürüne bukağı. Birisine zehirdir, öbürüne şeker gibi tatlı! Yılanın zehri, yılana hayattır, insanaysa ölüm! Deniz mahluk/arına deniz, bağ, bahçe gibidir. . . Fakat karada yaşayanlara ölümdür, dağdır! Bu nispeti birden tuttur da böylece bine kadar saya dur!" (Mesnevi, Cilt 4) .

·� 2 54 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mtcit Omıir Ôztiirk

Dön ü ş Tesel l isi

Musibetlerin gayelerinden bir başkası da, bizi günahlarımızı düşünmeye ve dolayısıyla tevbeye sevk etmesidir. Rabbimiz, Rum Suresi’ nin 4 1 . Ayeti’ nde; "İnsanların elleriyle yaptıkları

yüzünden karada ve denizde bozulmalar meydana geldi. Netice de Allah, yaptıklarının kötü sonuçlarından bir kısmını kendile rine tattıracaktır; umulur ki yol yakınken dönerler " buyurarak, günahlarla, yaşanan olumsuz hadiseler arasındaki bağı göster mekte ve musibetten muradın kulun geriye döndürülmesi ol duğunu ifade etmektedir. Tevbe’ nin anlamı geriye dönüştür. Musibetleri doğuran önemli etkenlerden biri günahlar oldu ğuna göre, başa gelene kahretmek yerine, günahlardan pişman olmak ve onlardan vazgeçmek elbette daha isabetlidir. Yoksa günahlar, onu işleyene eninde sonunda dönüş yapan bir bu merang olur. Yunus Peygamber denize atıldığı, balığın karnı na düştüğü, hiçbir çıkış seçeneğinin kalmadığı bir durumda, ‘ben nefsime/kendime zulmettim’ cümlesiyle yakarışa geçmiş ve bunun sonucunda selamet sahiline çıkabilmiştir. Kişinin kendine yapabileceği en büyük kötülük Rabbiy le bağını koparmasıdır. Rabden uzaklık gibi, O ’ na kulluğun hakkını verememek, haktan uzaklaşıp batıla doğru kayıyor ol mak da, insanın kendisine yaptığı zulümlerdendir ve bunlar da birer musibet kaynağıdır. Gelecekte insanı bekleyen acı ve .� 25 5 �;

Dervişin Teselli Koleksiyo n u Jfruı ı’),nii.,- O.·:ii rl<

kederlerin en önemli sebebi gaflet ve günahlardır. Rabbimiz bir ayette şöyle buyurur: “A llah onlara zulmetmedi, haksızlık yapmadı; fakat onlar kendi kendilerine zulmetmektedirler” (Al-i İmran, 1 1 7) . Rabbim izin musibetleri yaratmasındaki mura dın tevbe, yani pişman olup günahlardan dönmek ve Rabbine yeni den yön elmek olduğunu bildiren ayetlerden bir diğeri de şöyledir: . . . dönüş yapmaları ümidiyle, o büyük azaptan önce, dünyadaki peşin azaplardan da tattıracağız" (Secde, 2 1 ) . Kalp ve ruhu kanatan günahlar, işlendiği esnada insanın iç yapısını tahrip ettiği gibi, diğer yandan, o günahların dü nya ve ahiretteki olumsuz neticelerine davetiye çıkarmaktadırlar. Tev be Suresi’nin 1 26. Ayeti’nde Rabbimiz şöyle buyuruyor: “On”

lar heryıl bir veya iki defa, çeşitli belalara uğratılıp sınandık/arını görmüyorlar mı? Böyleyken yine de tevbe etmiyorlar ve ibret almı yorlar. " Bu ayetin ifadesiyle insan, yılda bir iki defa, türlü acılara gark olur; ancak o acılar dindiğinde sanki hiçbir şey olmamış, hiç acı çekmemiş, yıpranmamış ve üzülmemiş gibi, hayatına kaldığı yerden eski halleriyle devam eder. Başına gelenlere rağ men, önceden işlediği günahlara yeniden dalan insandaki bu duyarsız hal , kaderin uyarılarını hiçe saymak demektir. İhtar aldığı ve cezasını çektiği halde, yeniden ’; ynı musibete kendini sürüklem eye çalışan insan ın , mantığından şüphe edilir. Rasullullah Efendimiz (sav) "Bir kimse istiğfara devam ederse

/ çokça istiğfar ederse, Allah azze ve celle ona her sıkıntısı için bir çıkış yolu, her keder için bir ferahlık sağlar ve ona hiç beklemediği. yerlerden rızık verir" buyurmuşlardır (Ebu Davud , Vitir, 26; İbn Mace,

Edeb, 57) . İnsan günahlardan vazgeçip Rabden uzaklığını

gidermelidir ki, hem o günahlara bir kefaret, hem de başına gel miş musibetlerin çözümü için bir vesile bulmuş olsun . Günahları ve ga fl et i sebebiyle musibetlere gi r ifta r olan kul , şuna sevi nmeli dir ki; Rabbinin kat ında bir değere haizmiş ki, O (cc) m usibetler le olsun onu geri çevirmeyi , kendine d öndürmeyi m u rat ermiştir.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /ı,/,’ui (),’ii ,! r U:nJ ; k

Bu çerçeveyi ifade eden bir ayet-i kerimede şöyle buyrulur:

“Allah, o üç kişinin de tevbelerini kabul buyurdu. Çünkü onlar öylesine bunaldılar ki, dünya bütün genişliğine rağmen başları na dar geldi. Vicdanları da kendilerini sıktıkça sıktı. Nihayet, Allah’ın gazabından, yine Allah’ın kapısına sığınmaktan başka çare olmadığını anladılar da, bundan sonra, önceki iyi hallerine dönebilsinler diye, Allah onları tevbeye muvaffak kıldı. Çünkü Allah tevvabdır, rahimdir” (Tevbe, 1 1 8) . Günahlardan kaçın manın ve tevbenin, kişinin yaşadığı sorun ların çözümüne ve sile olacağı, günahlar sebebiyle kaybedilen nimetlere yeniden kavuşulacağı vaadini içeren ayet-i kerime ise şöyledir: "Kaçın

manız emredilen büyük günahlardan uzak durursanız, kusurla rınızı örter ve sizi onurlu-üstün bir makama yerleştiririz " (Nisa, 3 1 ) . Bu ayet-i kerime günahtan kaçı nmanın, günah sebebiyle kaybedilen nimetlerin geri dönüşünü ifade etmekle birlikte, günaha dalan insanların ellerindeki nimetleri kaybetmek yo luyla uyarılacağı anl amını da içermektedir. Dünyadaki kederlerin güzel yanlarından biri de, işlenmek te olan günahı işaret ediyor olmalarıdır. Musibetler, farkında olunmayan, işlerken dert edilmeyen günah ve ihmalleri, tıpkı ağrının hastalıklardan haber vermesi gibi insana işaret etmek tedir. Bu açıdan bazen suç cezayı değil, ceza suçu ortaya çıkarır ve bu açıdan kıymetli olur. Hz. Mevlana der ki; "Gam yaşayınca

istiğfar et. Çünkü gam, yaratıcının emri ile tesir edn: Allah dilerse, gam ve sıkıntı senin için neşe kaynağına diiner " (Mesnevi, Cilt 1 ) .

Dervişin Teselli Koleksiyonu i\1c<iı Omiiı Oztiiık

S ü kut Tesel l isi

İbrahim Peygamber, Nemrud’ un emriyle ateşe atılacağı sı rada, Hz. Cebrail, “Ya Rab! Kulun İbrahim sana olan bağlılığın dan dolayı ateşe atılıyor!” diye inler. Rabbimiz de, “Eğer senden yardım talep ederse ona yardım et!” buyurur. Hz. İbrahim man cınıktan ateşe atıldığında, henüz havadayken, Hz. Cebrail ge lip, ‘’Kurtulmak istiyor musun? " diye sorar. Hz. İbrahim’‘Hayır! Yardımına ihtiyacım yok" diye cevap verir. Cebrail,’’Peki seni kurtarması için Allaha yalvarmayacak mısın?" deyince de İbra him (as) , “Rabbimin benim durumumu bilmesi, bir şey söyleme me ihtiyaç bırakmamaktadır” diyerek cevap verir (Semarkandi, Razi, İbn Kesir, Taberi, Enbiya 6 8 . ayetin tefsiri) . Bir ayet-i kerimede, “Cendb-ı Hakk’ın benim halimi bilmesi, benim bir şey istememe ihtiyaç bırakmamıştı” buyrulur (Zümer, 39/38) . Arap Şairi Safıyyüddin el-Hilli’nin şu mısraları da bu konuyu ifade sadedindedir, “İçimdeki haceti bilmedesin, sen onu dilimle ifadeden münezzehsin” (Şerhu’l-Kafıyeti’l-bediiyye) . Yaşadığımız hali idrak ederken eksiltiriz. Dile getirirken daha da noksanlaştırırız. Kimi ıstıraplar da büyüdükçe dilsizle şir. Halimizi kelimelere ne kadar dökmeye çalışsak da, Rabbi mizin hakkımızda bildiği kadarına denk gelmez. Çünkü insan kelimelerle düşünür ve konuşur. Allah’tan bir şey isterken de kelimeler aracılığıyla ister. Kelimeler sınırlıdır. Oysa Allah’ın -� 2 5 8 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’v.lerit Önıüi Oztüik

bizim halimizden haberdar oluşu sınırsızdır. Biz hiçbir şey an latmadan da Rabbimiz halimize teferruatına kadar vakıftır. Bilindiği gibi Ebrehe’nin orduları Kabe’ye saldırmaya gelir ken Abdulmuttalip Hazretleri, “Ben develerimi alırım, Kabeyi de sahibi düşünür” diyerek ayrılır. Sahibi de Kabe’yi Ebabil kuş larıyla korur. Kabe nasıl Allah’ a aitse; aidiyet bağlamında her bir insan da Allah’a aittir. Sufilerden bazıları “Benden bana ne!” demişlerdir (Abdulkadir Geylani Hz.) . Varlığımızın korunması ve bize ait gibi görünen şeylerin muhafazasında “Benden bana ne!” diyerek rahatlamalı; Allah’ın çok iyi korunan ve bakılan mülkleri arasındaki yerimizi hatırlamalıyız. Hz. Mevlana, "De

niz ölüyü üstünde taşır, diriyi boğmak ister. Nefsi sıfatlardan arın ki, hakikat denizi seni üstünde taşısın " (Mesnevi, Cilt 1) derken bu teslimiyeti ve ilahi aidiyetin sırrını anlatıyor gibidir. Rabbimize ait olduğumuza göre, O kendimizi önemsedi ğimizden daha fazla önemsemektedir bizi. Faydamıza olanı bizim istediğimizden daha çok murat etmektedir. Akıbetimi zi, bizim hesaba kattığımızdan daha fazla hesaba katmakta dır. Sorunlarımız bizden çok Rabbimizi ilgilendirmektedir. Rabbimiz, durumumuzu bizden daha iyi bilmekte, içerisinde olduğumuz kederli psikoloj iyi ve başımızda dönüp duran teh likeleri bizden çok daha iyi görmektedir. Rabbimize ait olu şumuz ve halimizin en detayına kadar ilahi dikkat altında ol ması, bizim için en ümit verici müj de, içinde bulunduğumuz musibetten kurtulacağımızın da en sahih garantisidir. Hz. İbrahim’in atıldığı ateşin ona serin ve selamet kılındığı gibi içine düşmekte olduğumuz musibet ateşi de bizi serinleten ve feraha kavuşturan bir nimete dönüşebilir.

� 2 5 9 �·

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;11,, ;c ı )1 >0 ,:;· ( i;Jur/,

Sa h i plenme Tesel l isi

Organlarımızın doğru çalışmasında e n küçük bir katkımız dahi olmamaktadır. Onları ‘benim organlarım’ deyip sahip lenemeyiz. Bize ait olsalardı, onları bizim üretmiş olmamız veya şu anda bizim çalıştırıyor olmamız lazım gelird i. Mesela kalp kapakçıklarımızın açılıp kapanması harikulade bir olay dır. Onların açılıp kapanması irademizle olsaydı defalarca açık veya kapal ı unuturduk. Organlarımız bize ait değil, onları biz yaratmadık, bir yerlerden satın da almadık ve biz işletm iyoruz. Görevlerinin isimlerini dahi bilemeyecek kadar cahili olduğu m uz organları ne hakla sahiplenebiliriz? Bir saniyed en az sürede aldığı kokuyu i.iç bin koku çeşidin den ayırt eden burun adlı organın, b i r doğruyu bariz bir yan lıştan tefrik edemeyen insana ait olduğum! nasıl düşün ebiliriz? İnsanın bedenini her istediğinde yürütebilmesi, dilediğinde koşabilmesi , elini d ilediğinde kaldırıp dilediğinde indirebil mesi ve bu nları her gün tecrübe ediyo r olması, bedenini ken disine ait sanmasına ve onu kendi tasarrufunda görmesine se bebiyet vermiştir. Oysa bir elin havaya kaldırılmasında beyin ve kaslar arasında binlerce etkinlik cereyan etmekte ve insan bu etkinliklerden haberdar olmadığı gibi, onların adlarını bile bilmemektedir. Doğuştan verilmiş beden ve onun içerisinde ki organlarımız bize ait olmaması gibi sonradan kazandığımız

Doğu’dan Barı’dan 99 Tescili .,:,

•!

(h; : n •);:tıi : k·

varlıklardaki durum da böyledir. Bazı şeylerin kağı t üzeri nde insana ait olması, onları kendi mülkü haline getirmez. Ban-· kada kağıt banknot oiarak bile değil, bilgi işlem datası olarak duran ve yalnızca bilgisayarda izafi varlığı olan parayı kendi ne ait zanneden insan yanılgı içindedir. Hatta cebimizdeki para bile gerçek değil izafi bir maldır. Kağıt olarak bir değeri yok tur ama bir alışveriş anınd a atanacak bir değeri beklemekte dir. Hiç parası olmayan bir insanla, çok parası olan bir insan arasındaki zenginlik, şayet bir bilgi işlem datasından ibaretse, onun bir hükmü yoktur. Ayrıca, insanın kendine ait zannet tiği mülk, çoğu zaman emek verip onu kazananlar tarafından değil, o kon uda hiç emek sarf etmemiş oğulları ve torunları tarafından acı masızca tüketilmekte veya birtakım musibetler sebebiyle yok olup gitmektedi r. Mülkten gerçek istifade ka ğıtlarda, datalarda yazılı olan değil, insanın faydalanabildiği miktardadır. Rızık, herkesin midesinin büyüklüğüyle sı nırlı dır. Bu noktada zenginin de fakirin de sını rı birkaç tabak ye mekten ileriye gidemez. Üstelik fakirin kuru ekmekten aldığı lezzeti, zenginler alışkanlığın verdiği öğütücülükle en pahalı yemeklerde dahi bulamazlar. Sadi ne güzel söyler: "On derviş ._

bir kilimde uyurken, iki padişah bir dünyaya sığmaz. " İki tür mülkiyet ilişkisi vardır: B iri insanın sahip olduğu mülkiyet, diğeri mülkiyetin sahip olduğu insan . Bir düşü nürün dediği gibi, ’.!iz şeye sahip olursan az şeye ait olursun. " Alman Filozof Hegel, "Kişiler şeyleri, iizneler nesneleri mülk

edinirler. Kişilerin şeyler üzerinde hakları vardır ama şeylerin kişiler üzerinde hakları yoktur" der. Filozof Gabriel Marcel’ e göre varlık tecrübe edilir, gösterilebilir, doğrulanabilir ama sa hiplenilemez. Platon der ki; ’Zenginlik çok şeye sahip olmak

değil, az şeye ihtiyaç duymaktır. " Temelde üç noktada tevhitten ve bu üç noktada şirke giri lebileceğinden bahsedilir; Allah’ a ullıhiyetinde, rububiyetinde .� 26 1 �-,

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcciı Oınür Ö�türk

ve mülkünde şirk koşmak. Allah’ a mülkünde ortak koşmak, en yaygın olanıdır. İnsan, bedeni dahil herhangi bir şeyi ken disine ait gördüğünde, Rabbine ilahi mülkte kendini ortak koşmuş olur. Rabbimiz karşısında küçük ve büyük ayrımı ol madığı için, kainattan küçük bir çakıl taşını sahiplenmekle, kainatın tamamını sahiplenmek arasında bir fark yoktur. Aile sini, çocuklarını, evini, arabasını, gözünü, kulağını kendisine ait gören biri, aynı şeyin iki hakiki sahibi olamayacağına göre, bu kainatta Allah’ a ait olmayan bir parçanın da var olduğunu ifade etmiş olur ki, artık umumi mülk bölüşülmüş demektir. Hiçbir nimet insanın malı değildir. Dolayısıyla nimetin kaybı anlamına gelen musibetlerde kimsenin Rabbine itiraz hakkı yoktur. Mülkün sahibi mülkünde dilediği gibi tasarruf eder, onda dilediği kararlara imza atar ve onu istediği hallerden ge çirir. İnsanın hayatı da, bedeni de, içerisinde yaşadığı dünya da ona ait değildir. Sokrat’ a ‘’Niçin hiç kederlenmiyorsun? " diye sorarlar. O, “Kaybettiğimde beni kederlendirecek şeyler edinmi yorum” diye cevap verir. Bir mümin, bu cümleyi bir adım daha ileriye götürerek, ’hiçbir şeyin bana ait olmadığını bildiğim için, onları kaybettiğimde kederlenmiyorum’ diyebilmelidir. Büyük bir alim; aynı zamanda başarılı bir tüccar olan, on binlerce talebesinin bütün masraflarını üstlenmiş bulunan Ebu Hanife Hazretlerine, kumaş yüklü iki gemisinin tama men yandığı haberi gelir. O ‘’Elhamdulillah" der. Sonrasında haberin yanlış olduğu söylenir. O yine’’Elhamdulillah" der. Bu tavrının hikmeti sorulduğunda şöyle cevap verir: "Geminin

battığı haberi geldiğinde kalbimi yokladım. Dünya malını kay betmiş olmaktan dolayı en küçük bir üzüntü yoktu. Bu sebeple Allaha hamd ettim. Batan geminin benimki olmadığı haberi ge lince yine kalbimi yokladım. Kalbimde en ufak bir sevinç yoktu. Kalbimi bu halde tutan Allaha yeniden hamd ettim. " Filozof Seneca der ki, ’’Hiçbir zaman bana bahşedilen/ere gü� 262 �

Doğu’dan Bau’dan 99 Teselli Mcdt (),,ziir Oz.tiirk

venmedim, bana huzur verdiği zamanlarda bile. Bana bahşedilen her şeyi; parayı, mevkii, gücü öyle bir yere koydum ki, kader onu geri almak istediği zaman beni rahatsız etmeden alabilsin. Bütün bu sahip olduğum şeylere belli bir mesafede durdum ki, kader is tediği zaman onları bulundukları yerden rahatça alsın, benden söküp koparmasın. " İnsanın dünya hayatındaki izafi mülk ve vasıflarının tamamı tehlike altındadır. Çalınabilen, gasp edilebilen, el konulabilen cinstendir hepsi. Ancak insanın bu izafi mülkünün ahirete yönlendirilmiş yanlarında hiçbir tehlike yoktur. Menkıbeye göre adamın biri, evliyaya “Evime hırsız girdi ve yiyeceğimi gö türdü!” diye şekva eder. Veli, “Allaha şükretsene; ya şeytan kalbi ne girip imanını çalsa ne yapardın?” diye mukabelede bulunur. Evet, hiçbir güç insanın imanına el koyamaz, sevaplarını gasp edemez, birikmiş manevi kazançlarını çalamaz, onların kıy metlerini düşüremez. Dünyanın en güçlü devlet ve orduları dahi kişinin zad-ı ahiret, yani ahirete ulaştırmış olduğu mülk lerine bir sineğin etkisi kadar tesir edemezler. Musibet isabet ettiğinde, söylenmesi hem Kur’an-ı Kerim’ in emri hem de Efendimizin sünneti olan ‘İnna lillahi ve inna ileyhi rici’ün’ (Bakara, 1 56) ifadesi, biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz, anlamına gelmektedir. Biz Allah’ın kullarıyız. Bizi yaratan O, yaşatan O, varlığımızı, kudretimizi, kuvvetimizi, melekelerimizi, kabiliyetlerimizi, hislerimizi, azalarımızı, ak lımızı, fikrimizi her şeyimizi veren O, her şeyimiz O’na ait. Bu açıdan bakıldığında, fakirin de zenginin de mülkü yoktur. Sokrat da Karun’la eşit mülkiyete, yani birer sıfıra sahiptirler. Dolayısıyla Rabbimiz, musibet anında ilk olarak, acı çekmekte olan benliğimizin de, kaybettiğimiz şeylerin de bize değil, O’ na ait olduğunu hatırlamamızı emretmektedir. ‘Biz Allah’ a aidiz’ ibaresiyle malımız, canımız ve her şeyimiz Allah’ın tasarrufun dadır; canlarımızda ve bedenlerimizde dilediği gibi yönetim � 263 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu i’vlff i ı Omii, Ozı ti ; k

hakkı Rabbimize aittir ve mülk tamamen O’na ait olduğu içi n hiçbir tasarrufuna itiraz caiz değildir, demiş olmaktayız. Şekva ve şikayet, hakların zayi olmalarından kaynaklanır. Gerçekte insana ait olan bir şey yoktur ki, kaybından dolayı Allah’ a isyan ve itiraz etmekte haklı olsun . Yitirildiği düşü nülen hakların ve imkanların tamamı Allah’ a aittir. Cenab- ı Hakk kendisine ait olan bu hakları , mecbur olmadığı hal de karşı lığında cennet gibi bir mükafat dahi vererek, insandan emaneten geri almaktadır. Bundan rahatsızlık duymaya kimin hakkı ol abilir?

.� 264 � .

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mc, it Oıı2w

Oztiid

Kader Tesel l isi

Kadere inanmak ve kalpte kader inancını işletmek, acıları dindiren bir iksirdir. Kadere i nan mamaksa, kişinin karşısına ah irette çıkacak bir sorun olmakla birlikte, dünya mutlulu ğunu da yitirme sebebidir. Bir hadis-i şerifte şöyle buyrulur:

‘’Kul, hayrıyla, şerriyle kadere iman etmedikçe; kendisine isabet eden bir şeyin onu atlamasının mümkün olmadığını ve kendisini atlamış olan bir şeyin de yanlışlıkla ona isabet etmesinin imkan sız olduğunu bilmedikçe iman etmiş olmaz" (Tirm izi, Kader, 1 ) . Ali Efendimize atfedilen bir sözde’’Mukadder olan şeyler başa gelir. Başa gelene sabredersen sevabını görürsün. Sabretmez sen takdir olunan şey yine btışa gelir. Fakat sen sabırsızlığınla günah kazanmış olursun " denmiştir (Gazali , Abid/er Yolu) . Kadere iman, tadına doyulmaz bir rahatlık ve emniyet duygusunun kaynağıdır. Kaldıramayacağı yükleri, güç yeti remeyeceği tehlikeleri, kader inancıyla Rabbinin kudretine emanet eden biri gerçek huzuru ve özgürlüğü elde etmiştir. Oysa zayıflığında hudud olmayan insanoğlunun sırtına kainat kadar büyük bir ağırlık yü kler, kadere iman etmemek . . . Ma nevi istidat ve yetenekler baskı altında değil, emniyet duygusu içerisinde ve serbest olarak gel işebilirler. Baskılarsa yetenekle ri köreltmektedir. Kadere iman etm emek en büyük zorluk ve en büyük baskıdır. Çünkü kainattaki her varlık ve her hadise, .� 2 6 5 � ;

Dervişin Teselli Koleksiyonu /’vlecit Önıü; Ozcüık"

kadere inanmayan biri için, başıboş ve kontrolsüz halleriyle yaşamı dayanılmaz kılabilecek serseri mayınlardır. Kainattaki her varlıkla ilişkilenmiş olan insan, her türlü tehlikeyle karşı karşıyadır. Kadere iman etmeyen insanın, dünyanın dönüş ü, yer çekimi ve güneşin doğuşu gibi kimsenin hükmedemediği ve sözünün geçmediği konularda dahi içsel endişeleri vardır. Kader, Rabbimizin kainatı kontrol edişidir, iplerin O’nda olu şudur, hiçbir hadise ve varlığın başıboş olmayışıdır. Kadere iman etmemek, insanın o zayıf varlığıyla, bu sınırsız kainatı kontrolü altında tutma kompleksi ve kendisine yapabileceği en büyük eziyettir. Kadere iman eden birinin ya doğal afet olursa, ya güneş doğmazsa, ya gezegenimiz dönmekten vazgeçerse, ya bir yıl dız dünyamıza çarparsa diye bir korkusu yoktur. Kazalardan, musibetlerden, hastalıklardan korkusu yoktur. Etrafındaki in sanlardan, eşyadan, tabiattan korkusu yoktur. İşten atılma, aç susuz kalma, insanların gözünden düşme, hor görülme, yalnız kalma, dışlanma, malını, canını veya makamını kaybetme en dişesi yoktur. Allah’tan başka kimsenin olayların seyrini değiş tiremeyeceğini idrak eden biri yalnız Allah’tan haşyet duyar ve böylece diğer bütün korkuları yenmiş olur. Kur’dn’da bu hakikate şöyle değinilir: "Hiçbir zaman Al

lah’ın bizim için takdir ettiğinden başkası dokunmaz. O bizim Mevlamızdır. Müminler yalnızca Allaha tevekkül etsinler" (Tev be, 5 1 ) . “Yeryüzünde ve kendi nefslerinizde, sizlere isabet eden bir musibet yoktur ki, onu yaratmamızdan önce kitapta yazıl mamış olsun. Muhakkak ki bu, Allah’a kolaydır. Bu, elinizden çıkan şeylerden dolayı gam yememeniz, Allah’ın size nasip ettiği nimetlerle şımarmamanız içindir” (Hadid, 22-23) . “Allah’ın izni olmaksızın hiçbir musibet isabet etmez” (Tegabun, 1 1 ) . İbnu Abbas (ra) şöyle anlatmıştır: "Bir gün Hz. Peygamber (sav): ’Bana bak yavrucuğum, sana Allah’tan fayda/anmana ve� 266 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli Meciı Omiiı Oztiil.k

sile olacak birkaç cümle ögreteyim mi? ’ buyurdu. Ben ‘Tabi, ya Resulallah!’ deyince, Hz. Peygamber (sav) şunları söyledi: Allah’ı gözet ki, O da seni gözetsin. Allah’ı an ki O ’n u yanı başında bulasın. Rahatlık ve genişlik günlerinde Allah’ı tanı ki O da sı kıntılı günlerinde seninle olsun. Bir şey isterken Allah’tan iste, yardım dilerken Allah’tan dile. Çünkü olacak şeyler hakkında Al lah’ın kaderi (yazısı) kesinleşmiştir. Eğer bütün insanlar, Allah-u Zülcelal’i n senin hakkında takdir etmemiş olduğu bir konuda sana yararlı olmak isteseler, o işi yapamazlar. Buna karşılık bü tün insanlar, Allah’ın alnına yazmamış olduğu bir zararı sana dokundurmak isteseler bunu başaramazlar" (Tirmiz!) . Sahabeden Ubade İbnu’s-Samit (ra) oğluna ölümü sırasında demiştir ki: "Oğulcuğum, başına gelecek olan şeyin asla atlatıla

mayacağını, kaçırdıklarını da yakalayamayacağını bilmedikçe, imanın tadını asla bulamazsın. Zira ben, Resulullah aleyhis salatu vesselam’ı n şöyle söylediğini işittim: Allah’ın ilk yarattığı şey kalemdir. Kalemi yarattı ve: Kıyamete kadar olacak şeylerin miktarlarını yaz! dedi. Oğulcuğum, Resulullah aleyhissaldtu ves selam’dan şunu da işittim: Kim bu inanç dışında olarak ölür se benden değildir " (Ebu Davud, Sünnet 1 7; Tirmiz!, Kader 1 7) . Hz. Peygamber (sav) oğlu vefat etmek üzere olduğu için büyük acılar çeken kızı Zeyneb’i, “Veren de alan da Allahtır; O’n un katında her şeyin belli bir vakti vardır” şeklinde teselli etmiştir (Buhar!, Cenaiz, 3 3 ; Müslim, Cenaiz, 1 1 ) . Ecel birdir, değişmez. Canı hastalık değil, Allah alır. Her kesin vefat tarihi; saati ve dakikasıyla bellidir. O vakti insanlar geriye alamaz ve ileriye oynatamazlar. Ö lüm, insanı nerede ve ne zaman bekliyorsa, onunla orada mutlaka karşılaşır. Hasta lıklar ve musibetler ölümün gerçek sebebi değil, vesilelerdir; hakiki sebepse kaderdir. Ecel nasıl belirliyse, başa gelen mu sibetler de, yaşanılan mutluluklara ait ecellerdir ve onlar da belirlidir. Bir hak dostu attan düşünce, “Elhamdülillah” der. � 267 �

Dervişi n Teselli Koleks i yo n u M,w

O.nü () ; ;;_ , ;,

“Niçin hamd ed�yorsun” diye soranlara şöyle cevap verir: ’Attan düşmek kaderimizde vardı. Ezelde bôjle olacağı takdir edilmişti. Düştüğümüzde artık o hükmü atlatmış olduk. " ’Ağaçtaki elma olgunlaştığında neden yere düşer? Yerçekimi ne yenik mi düşmüştür yoksa artık dayanacak gücü kalmamış mıdır? Güneşten kurumuş mudur, .Yoksa ağırlaşmış mıdır? Belki de ağacın altındaki çocuk onu yemek istiyordur. Hayır, bunla rın hiçbiri yeterli bir açıklama değildir. Kendi özgür irademizle yapıyoruz diye görünse de tarih açısından hiçbir eylem aslında tamamen özgür değildir. Her şey önceden belirlenmiştir. " Bu söz lerin sahibi Tolstoy. . . F ilozof Seneca der ki, "Kışın hava soğuk olur; titreriz. Yaz

gelince sıcak havada ter/eriz. Havrı sıcaklığındaki zamansız de ğişimler insan sağlığını olumsuz etkiler; bu defa da hastalanırız. Bazı yerlerde vahşi hayvanlarla karşılaşırız; ya da bazen en vahşi hayvandan bile daha zarar verici olan insanlarla. . . Ve bu akı şı değiştiremeyiz. . . Kendisini doğanın kuralına göre ayarlaması, buna uyması, bunu kabullenmesi gereken bizleriz. . . En iyisi de ğiştiremeyeceğin şeyi kabullenmektir. " Nietzsche’den söylemesi; ’A mor Fati: kaderini sev, çünkü hayatın buduı: "

" H avaya

ken d i

atı l an bir taş düş ü n ebilseydi

isteğiyle

yere

d üştüğünü

-Sp i n o z a

�. 268 � .

sanırdı . "

Doğu’dan Batı’dan 99 Tesel l i ,l{,,, i/ Onıiiı Ozıii , (’

Arı n m a Tesel l isi

Yüce Kitabımızdaki ayetler incelendiğinde insanın günah larından arınmaya dört farklı yerde mu hatap olacağı anlaşıl maktadı r. Ceza ve azap şeklindeki bu arınmalar insanoğlunu temizlemek üzere dünyada, kabirde, kıyamet gününün çeşitli safhalarında ve cehennemde gerçekleşecektir. Dünya birçok göreviyle birlikte müminin günahlarından arındığı bir yer dir aynı zamanda. İnsanın ahiretteki mükafatları nın eks iksiz olması için bu dünyada bi rtakım musibetlere uğraması kaçı nılmazdır. “Sopayla kilime vuranın gayesi, kilimi dövmek değil, tozu kovmaktır” der Mevlana Hazretleri (Mesnevi, Cilt, 3) . Rasıılullah Efendimiz de (sav) bu konuda şöyle buyurmuş tur: "A llah bir kulu için hayır murdd ederse, onun cezası nı daha

dünyadayken verir: Günahı sebebiJle kula dünyadayken doku nulmayıp, cezasının kıyamet gününe ertelenmesi ise o n u n için kötüdü r " (Tirmizi,

Zühd, 5 6) . Evet, dünya insanın a r ı n .c.ıa merkezlerinin ilkidir ve bu arınmayı gerçekleştiren önemli faktörlerden biri musi betler dir. Musibetler genellikle insanların günahlarının sonucudur. Güna hların çoğunu bağışl ayan Rabbirn iz, bir kısm ının cezas ı nı dünyada vermektedir. En küçük musibet dahi b i r günahın neticesi olmaksızın yaratılmaz. Musibet nam ına Allah’tan ne geli rse, insanın istihkakıdır, hatta istihkakının çok hafıfletil.-o�/ 269 ·… � ·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mccii Oınılr Ozıürk

miş bir halidir. Kur’an bu gerçeği muhtelif ayetlerde şöyle anlatır: “Başınıza musibet gelince, ‘Bu musibet de nereden?’ m i diyorsunuz? Ey Rasulüm, de ki: Elbette kendi yüzünüzden!” (.Al -i İmran, 1 65) ‘� bizzat işledikleri suçların karşılığında bir mu sibete maruz kaldıklarında " (Nisa,62)’� bizzat işleyip kendi . .

. .

elleriyle gönderdikleri sebebiyle başlarına bir musibet geldiğin de " (Kasas, 47) “Başınıza gelen her musibet kendi yaptıkları nız yüzündendir; kaldı ki O birçoğunu bağışlar” (Şura, 30) “Sana gelen iyilik Allah’tandır, başına gelen kötülük ise kendindendir” (Nisa, 79) . Hz. Mevlana da ’1nsan’ı n başına bir iş gelince neden niçin oldu diye kırk türlü sebep bulur da, ben ne yaptım ki bu iş başıma geldi diye düşünmez" der. . . .

Hepimiz hastalanmaya veya musibete uğramamıza sebebi yet verecek birçok hata yapmışızdır. Yanlış beslenmiş, yanlış yaşamış, yanlış uyumuş , yanlış tedaviler görmüşüzdür. Amba lajlı gıdalar, deterjanlardaki ve ilaçlardaki kimyasallar, plastik içeren mamuller bedenimizin her köşesinde yer tutmuştur. Herkesin hastalıkla sonuçlanabilecek yeteri kadar ihmali, mu sibetle sonuçlanmayı hak eden fazlasıyla kusuru mevcuttur. Hatalı şehir planları, bina tasarımları, yanlış teknoloj ik ürün tasarımları, yanlış yürütülen tıp felsefesi gibi etkenler hastalık ve musibetleri netice vermek üzere biçilmiş kaftan gibidirler. Şu anda bütün insanlığın yok olmasına yetecek kadar yanlış yapılmış durumdadır. Kur’an’da şöyle buyrulur: ’� zulümle . .

ri sebebiyle insanları hemen cezalandıracak olsaydı, yeryüzünde hareket eden tek bir canlı kalmazdı " (Nahl, 6 1 ) . E n basit örnekle, durmadan konuştuğumuz telefonların sağlığımıza etkisini düşünelim. Düzenli olarak maruz kaldığı mız radyasyondan kaynaklı, beynimizde bir ur çıktığı haberini alsak, Allah’ a isyan etme hakkına sahip olur muyuz? Bunu hak etmiş olmuyor muyuz? Veya bunun sorumlusu dünyayı bu şe kilde kuruyor olan insanoğlu değil midir? Cenabı Hakk bu � 270 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’vlffi r Omü’ (büılr

yanlışların çoğunu affediyor, bize bu ihmallerin acı sonuçla rını yaşatmıyor. İşte bu Allah’ ın ikramıdır. Ama hatalarımızın bir tanesi adalet olarak bize tattırıldığında, suçumuzun ceza sıyla karşılaşmış oluyoruz. Dokuz yüz doksan dokuz ihmali mize rağmen bizi hastalandırmayan ve musibete giriftar etme yen Rabbimiz bize rahmet etmemiş de ne yapmıştır? O halde bir ihmalimizin sonucunu adalet olarak önümüze koyduğu zaman buna zulüm denilebilir mi? İnsan ya kendi suçları veya mensup olduğu insanlık ailesinin hataları sebebiyle pek çok musibete istihkak kesp etmiş durumdadır. Ancak buna rağ men hak ettiği musibetlerin çoğu birtakım faktörler sebebiyle başına gelmemektedir. Bu faktörlerden en önemlisi Cenab-ı Hakk’ın insana olan şefkatidir. Onun ardından insanın yaptı ğı iyilikler, verdiği sadakalar ve ettiği dualar gelir. Kainatta hakiki anlamda zulüm yoktur. Ya rahmet ya da adalet vardır. Büyük zatlar dua ederken, Allah’ım adaletinden rahmetine sığınırım; adaletinle değil bize rahmetinle muamele eyle, derler. Zira Cenab-ı Hakk’ın terazisi hassastır. Hataları nın çokluğuna bakıldığı zaman insanın başına kaderden her ne gelse adalet olur. Başına ne gelirse ona denk gelecek kadar suçu ve kirlenmişliği vardır günah havuzunda insanın. Ancak Rabbimiz bu hataların çoğunu affetmektedir. Kur’an şöyle buyurur: “A llah insanlara asla zulmetmez. La kin insanlar kendi kendilerine zulmederler” (Yunus, 44) . Pey gamberimiz (sav) : "Bir kula isabet eden az veya çok felaketler

ancak günahı sebebiyledir. Allah ise günahların çoğunu bağış lıyor " buyurdu ve “Başınıza gelen musibetler kendi ellerinizin kazandıkları yüzündendir. Allah ise günahlarınızın çoğunu ba ğışlıyor” ayetini okudu (Tirmizi, Tefsir, 44/32 52) . Hasan Bas ri, bu ayet nazil olunca Peygamberimizin şöyle buyurduğunu anlatıyor: "Nefsim yed-i kudretinde olan Allaha yemin ederim

ki, kişinin ayağının sürçmesi, ayağını bir ağaç parçasının yırt� 27 1 �·

ması, damarının seğirmesi hep kendi günahı yüzündendir. Allah ise günahlarının çoğunu bağışlıyor" (Kurtubi, El-Camiu li Ah

kamil-Kur’an, 1 6/30; Mecmuatün-·Nimet- Tefasir, 5/4 1 2) .

Başımıza bunlar neden geliyor, hangi eksikliklerimiz bu musibetlere davetiye çıkarıyor, bizdeki hangi haller musi bet leri üzerimize çekiyor, hangi boşluklarımız musibete istihkak kesp etmemize neden oluyor, diye tefekkür etmemiz gerekir. Hz. Mevlana şöyle der: ’1nsanLardan gördüğün zulümler senin

huyundur. Sen kendi huyunu onların aynasında seyredersin" (Mesnevi, Cilt 1 ) . “Sana bir töhmet gelse, mutlaka zulmettiğin birisi zorluğa düşmüş, beddua etmiştir. Ama sen dersen ki, ben bir şey yapmadım, kimse hakkında bir töhmette bulunmadım. Fakat başka çeşit bir günah etmişsindir. Tohum ektin, nasıl olur da meyve vermez? Zina edene yüz sopa vururlar da o, ‘ben kim seyi dövmedim ki’ der” (Mesnevi, Cilt 4) . Günahlar, imandaki bir boşluğun dışa vurumu ve mane vi has talıkların göstergesidir. Günahlar, içimizdeki kaymala rı dışa vururlar. Günahlar ruh ve kalpteki boşlukl a rdan veya manevi hastalıkların varlığından destek alarak açığa çıkarlar. Kalpteki bu hastalık, acı da olsa bir karşılıkla tedavi edilir. İla hi ceza, o hastalığı onarmak için bir ilaç, bir fırsattır. Musi betlerin günahlarla sıkı bir ilişkisi vardır. Bu yüzden insan, so rumluluğu üzerine almalı; yaşadığı bu zor durumu kendisini, daha doğrusu nefsini, terbiye etme fırsatına dönüştürmelidir. Gelen başarıyı başarısızlığa, zenginliği fakirliğe, şifayı hastalığa dönüştürmüş olma ihtimalini düşünerek mesuliyet hissetme li, özeleştiri yapmalıdır. Hz. Ömer’in yaşanan kuraklığı kendi günahlarıyla ilişkilendirme çabası gibi . . . Hz. İbrahim’ in söyle diği “Hastalandığımda O’dur bana şifa veren” (Şuara, 80) cüm lesinde, şifayı Allah’la, hastalığı kendiyle ilişkilendirmesindeki yüksek ahlak gibi . . .

.-� 272 ,;;:,;-;; -.

Doğu’dan Barı’dan 99 Tesell i M« ir i )nr

’

< h:i1 r,Z

Hed iye Tesel l isi

Musibetlerin kaynağı insanın hataları ve günahları olsa dahi bu durum, musibetlerin birtakım nimet ve ödüllere sebep teş kil etmeyeceğini göstermez. Musibetin birinci hediyesi, başa gelmesine sebep olan günahın affedilmesidir. İkinci hediye si, gelecekteki başka nimet ve ödüllerin başlatıcısı olmasıdır. Üçüncüsü, gelmesi mukadder olan bir nimete engel olan o gü nahın ortadan kalkmasıyla, kader yollarında takılmış o nime tin insana doğru yeniden yola çıkmasının sağlanmasıdır. Dör düncüsü, musibetin günaha denk gelen cezadan fazla olması durumunda, birtakım yeni nimetlerin önünü açacak olmasıdır. Her durumda musibetin varlığı eski hatayı siler; kaçırılmış nimetin önündeki engeli kaldırır ve insana yen i birtakım ni metlerin kapılarını aralar. Musibetin beşinci hediyesiyse şu dur; Bazen kabz yani daralma uzun sürer. Ama zaman gelir birçok insanın bedel ödediği, bir yanlış yapıp on ceza çektiği zamanlarda o bedel ödemez, ceza çekmez. Çünkü önceden ödediği bu bedeller sonrasında çekmeyi hak ettiği başka ce zaları ortadan kaldırmıştır. Cezaya müstahak olduğu yerler de hep af tecellisiyle karşılaşmaya başlaması bu yüzdendir. Bu hediyelerden en büyüğü ise dünyada çok bela çeken insanın ahirette çekmemesindeki yüksek olasılıktır ki, bundan daha büyük mü jde ne olab ilir?

Dervişin Teselli Koleksiyonu !vftcit Oınü;- (bürk

Hakka yakın kulların ödül saydığı musibetler, Rabbin de n kopuk yaşayanlarınsa musibet saydığı ödüller vardır. İşin ger çeği, insan Allah’ a yaklaştıkça başına gelen olayların şekli ve niceliği değişmese bile, niteliği değişmek zorunda kalacaktı r. Aslı değişmese bile vasfı değişecektir. Nehrecuri’ye göre kul, yakınin yani kurbiyetin hakikatine tam olarak ulaştığında, onun nazarında belalar nimet, rahatlık ise musibet halini ala caktır. Musibetin en değerli hediyesiyse Allah’ a yakınlıktır. Allah’ ı bulmuş bir insanın, her şeyini kaybetmiş olması dahi önemsizdir. Allah’ ı bulan neyi kaybetmiş, Allah’ ı kaybeden neyi bulmuştur? Musibetzede her ne kaybetmiş olursa ols un, öncelikle Rabbine yakınlık gibi büyük bir şerefi kazanmıştır. Kaybettiklerinin en büyük telafisi de budur. Hazinelerin değerli olanları harabelerin içerisine gömül ü dürler. Hazine, harabenin kim bilir neresinde? Yemeğin be reketinin hangi parçasına inmiş olduğu belli olmadığı için, bereket belki son lokmada gizlidir. Hazine musibetin, başın da, ortasında veya sonunda saklı olabilir. Hazine, musibetin sebebinde veya sonucunda gizli olabilir. Hazine, musibetin ka zandırdığı sevapta veya insanı kurtardığı günahta saklı olabilir. Hazine, musibetin zahirinde veya batınında olabilir. Zamanı nın seçiminde veya zamansızlığında olabilir. Hazine musibetin biçiminde veya anlamında olabilir. Hazine bazen de musibetin ta kendisidir. Marcel Proust der ki, "Gerçek yolculuk yüzlerce

ülkeyi aynı gözlerle dolaşmak değil, aynı ülkeyi yüz değişik gijz/,e görebilmektir. " Biz de kederimize yüzlerce farklı gözle bakabilir sek, çok farklı anlamlara erişebilir, değişik hazinelerle karşı kar şıya kalabiliriz. Gerçek bu olsa dahi, “Bizler ki ıstırapları heba edenlerdik” diyen Rilke’nin çektiği fotoğraf daima geçerlidir.

;� 274 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mecit Omrir Öztürh

Rıza Tesel l isi

Cüneyd Bağdadi Hazretleri sabrın tarifini şöyle yapar: “Sa bır, acı olanı yüzünü ekşitmeden içmendir. Yani şikayet ve fer yatta bulunmadan, hoşnutsuzluk göstermeden, gelen belaya kat lanmandır.” Halk, sufılerden Zünnun-i Mısri’ nin değişik hal lerinin sırrını anlayamadı ve sözlerinden duydukları rahatsız lıktan onu tımarhaneye attırdılar. Bunu duyan yakın dostları Zünnun’un ziyaretine gittiler. Zünnun, dostlarına: “Sizler de kimsiniz?” diye bağırmaya başladı. Onlar şaşkınlık içerisinde

“Bizler senin dostlarınız, tanımadın mı, halini, hatırını sormaya geldik” diye cevap verdiler. Zünnun; gelenlere saldırmaya, Üzerlerine taş toprak atmaya başladı. Hepsi kaçıp bir köşeye saklandılar. Zünnunsa bir kenara çekilmiş hem gülüyor hem de şöyle mırıldanıyordu: "Neden boyle köşe bucak kaçıyorsunuz?

Hani dostumdunuz? Dostun eziyeti dosta ağır gelir mi? Dostlu ğun alameti, dosttan gelen her zorluğa severek katlanabilmektir!" Mutasavvıflar, Hak’tan gelen bir şeye kul güceniyorsa, bu gü cenme kulun sevgilisine beslediği muhabbetin eksikliğinden dir, diye düşünmüşlerdir. Hz. Mevlana, Mesnevi’sinde (Cilt, 2) şunu anlatır: "Lokman

Hekim önceleri bir hizmetkardı. Efendisi ondaki bereketi sezmiş olduğu için yiyeceği yemeği önce Lokmana gönderirdi. Sonra kendisi yerdi. Bir gün karpuz aldı Efendisi ve Lokmana yolla.� 27 5 �.

Dervişin Teselli Koleksiyo n u +!,·oı (h · ii , U:u" .:.

madı, onu huzuruna çağırdı. Ona karpuzdan bir dilim ikra m etti. Lokman iştahla yedi. Bir daha kesti, onu da yedi. Derken son dilime gelindi. Efendi, ‘Bunu da ben yiyeyim’ dedi. Isırması ile tükürmesi bir oldu. Efendi, ‘Lokman! Bu karpuz zehir gibi, bunu nasıl yedin, neden acıdır demedin?’ diye surdu. Lokman ‘Efendim, bana bugüne değin öyle çok iyiliklerde bulundunuz ki, bu karpuz acı diyemezdim. Bu edebe ters ve size nankörlük olur du’ diye cevap verdi. Hakk’tan gelen belaları acı karpuz bil. Allah sana ne nimetler verdi. Bir dilim acı karpuz verdi diye hemen kızacak mısın, yoksa Lokman olma niyetin var mı?" İmam Gazali, Kimya-yı Saadet e s eri n de şu hikayeyi an latır: “israiloğullarından bir abid, yıllarca ibadet edip durdu. Bir gün rüyasında ona ‘Cennette senin yol arkadaşın filanca ka dındır!’ dediler. Abid uyandığında o kadının ne tür ibadetlerle kmdisine layık bir eş olduğunu merak etti ve onu aramaya ko yuldu. Bi r vesileyle kadına mstladı ve hakkında bilgi edinmeye çalıştı. A ma kadının ne geceleri kaim (namazda-kıyamda), ne de gündüzleri sdirn (oruçlu) olduğunu öğrendi. Farzlardan başka hiçbir ibadet )ıapmayan bu kadının rüyada kendisine gösterilme sebebi ne olabilirdi? Abid kişi kadıni!. rastladı ve ‘Ey hatun! Senin farklı bir amelin, değişik bir ibade tin var mı?’ diye sordu. Kadın: ‘Benim amelim, farzlardan ibarettir’ dedi. Abid kişi ısrar edince kadm en sonunda bir m esele hatırlayıp ş�yle dedi: ‘Benim bir hasletçiğim va rdt r Eğer belaya vqa hc1stalığa uğramışsmn afiyette olmayı dilemem. Çünkü her şeye hükmeyleyen Allahü Tealadır. Benin·ı hastalığıma da O hüküm vermiştir. Eğer güneşte bulunu yorsam gölge istemem. Gölgede olsam güneşte bulunmt�yı arzu et mem. Yüce Allah’ım her neye hükmetrniş ise ben ondan razıyım.’ Abid bu sözler karşısında sevinerek. ‘Bu küçük değil, büyük bir haslettir!’ dedi.” Bunu ancak h astayken hastalığı , afiyetteyken .

sağlığı, kederliyken kederi, delikanlıyken gençl iği, yaşl ıyken ihtiyarlığı sevmeyi başarabilenler idrak edeb ilirler. . � 276 � .

Doğu’dan Baıı’dan 99 Tesdl i _ -ı-luF 1 ) ı , ı w O, , ,;, ı k

Eski Ahit’ e göre Eyyub Peygamber, yedi oğul, üç kız ba basıdır. 7000 koy u nu, 3000 devesi , 500 çift öküzü, 500 d işi eşeği ve p e k çok köl esi vardır. Şarktaki insanların en tanınmış ları ndandır. Çocukları ö l dü rülür, malları çalınır ve telef edilir. Bu s uret l e imtihana çekilen Eyyub Peygamb e r, b ütün bu fela ketleri b üyük bir tevekkül ve tesli miyetl e karşılaya r ak Allah’ a secde e d e r ve “Anamın bağrından çıplak çıktım ve toprağın bağ rına çıplak döneceğim; Rab verdi ve Rab aldı. Rabbin ı’sm.i mü barek olsun” der. Bunca m us i b e tten sonra Hz. EyyCıb’ un çile s i artarak devam eder. Ayak taban ından tepesine kadar bütün vücudunda çıbanlar çıkar. Çıbanları k az ı m a k için bir çömlek parçası alır ve küller içi nde oturur. Onun bu durumuna ç�ok üzülen karısı, “Sen h!ıld mı kemalini sıkı tutmaktasın? Allaha dua et de öl” der; fakat Eyy ub, “A!lah’tan iyilik kabul edelim de kötülük kabul etmeyeli m mi?” d iye cevap verir ve Allah’ a isyan etmez. Bir başka rivayete gö re de Benim bolluk ve refah için "

de yaşadığım müddet seksen senedir. Ş’imdiden sonra seksen sene musibet de çeksem sabrederim " demiştir. Allah onu tekrar sağlı ğı n a kavuşturduğu gibi ö nc e k i m alının iki ka tı büyüklüğünde servet verir; ayrıca yedi oğlu ve üç kızı daha dünyaya geli r. Hz. Eyyub bu musibet döneminden sonra yü z kırk yıl daha yaşar. Rabbimiz, diğer insanlar için ibret olmak üzere Eyyub Pey gamber’ e ailesini ve onlarla beraber malının mislini vermiştir (Enbiya, 83-84) . Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur: "Ku

lumuz Eyyub’u da an. O, Rabbine, ‘Ş’eytan gerçekten bana bir yorgunluk ve eziyet verdi’ diye seslenmişti. �yağmı yere vur! İşte Jııkanılacak ve içilecek soğuk bir su ’ dedik. Bizden bir rahmet ve aklıselim sahiplerine bir ibret olmak üzere ona hem ailesini hem de onlarla beraber bir mislini armağan ettik. ( . .) Gerçekten biz onu sabreden bir kul bulmuştuk. Ne güzel kuldu o! Daima Allah’a yiinelirdi " (Sad, 4 1 -44) . Kur’dn-ı Kerim’de Hz. Ey yub’ un, ağır musibetlere maruz kalmasına rağmen dualarında :� 277 �;

Dervişin Teselli Koleksiyonu Metil Omtiı Ozriiı k

Allah’tan istekte bulunmadığı, sadece durumunu arz etmekle yetindiği görülür. Eyyub Peygamber, “Başıma bir bela geldi, sen merhametlilerin en merhametlisisin” (Enbiya, 83) demiş, ancak “Bana şifa ver” dememiştir. Onun bu tutumu kulluk terbiyesinin zirvede bir örneğini teşkil eder. Yaşarken cennetle müj delenmiş on sahabeden biri olan Sad bin Vakkas, duası makbul kişilerdendi. Birçok insan ken di sinden dua istiyor ve onun duasıyla dertlerine derman bulu yorlardı . Yaşlılığında gözleri görmemeye başlamıştı, ancak bu kon uda şifa duası etmiyordu. Bunun sebebi sorulduğunda

‘:Allah’ın takdiri, gözlerimin görmesinden daha çok hoşuma gidiyor " diye cevap veriyordu. Ola ki, Vakkas Hazretleri, İslam’ın ve insanlığın dertleri karşısında kişisel meselesini pek önem semiyor ve Cahit Sıtkı Tarancı’ nın mısralarındaki şu duyguya tercüman oluyor gibiydi: “Öylesine karanlık ki gecemiz / Ha olmuş, ha olmamış penceremiz.” Bitmesini istemediğimiz gece ler, geçmesini istemediğimiz kışlar olabildiğine göre, birlikte yaşamayı sevdiğimiz kederler de yok değildir elbette.

� 278 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /v!ı:ciı Ömür Öztiiı k

Gözyaşı Tesel l is i

İbn’ül Arabi’ nin meşhur eseri Füsus’ul Hikem ‘de şöyle bir menkıbe anlatılır: Başına çok musibet gelen mübarek bir evli ya ağlıyordur. Ona derler ki, “Sabredip tahammül etsene, neden ağlıyorsun?” O da şu cevabı verir:’’Kardeşim, Allah bu hadise

de benim sabretmemi değil, ağlamamı murat etmiştir. O yüzden ağlıyorum. Neden tahammül edeyim?" Hazreti Mevlana’nın di linden, coştuğu vakitlerden birinde şu ilhamlar dökülür; “Ben birini ağlatmam rahmetim coşar, ağlayıp taşan kişi de rahmete erer. Rahmetim ağlamalara bağlıdır. Kul ağladı mı, rahmet de nizi dalgalanmaya başlar. Dal, ağlayan buluttan yeşerir. Mum ağladıkça aydınlık artar” (Mesnevi, Cilt 2) . “Bulut ağlamadık ça yeşillik güler mi, bebek ağlamadıkça süt pınarları coşar mı? Ağlayınız ki Allah’ın rahmet pınarları coşsun. Nebi neden ‘Çok ağlayın’ dedi anlayınız artık” (Mesnevi, Cilt 5 ) . Evet, bazen Rabbimiz ağlamamızı murat eder. Zira kalbin yumuşamasının vesilelerindendir gözyaşları. Hadislerde bir damla gözyaşının insanı cehennemden uzaklaştırabileceği, şe hitlerin kanıyla denk gelebileceği ifade edilmiştir. İnsanın ağla yabilmesi, Rabbiyle münasebeti adına da çok önemlidir. Evet, dayanmanın, tahammül etmenin de kıymeti vardır, ama isyan içermeyen ağlamanın değeri de az değildir. Efendimiz (sav) oğlu İ brahim’i kendi elleriyle toprağa emanet ederken, gözyaşları içe-

Dervişin Tesel li Koleksiyonu .  Jr ,-ı.

r i11mr

Ozılirk

risinde “Kalp hüzünlenir, gô’z ağlar; ancak Allah’ın dilediğinden başka bir şey dilemeyiz” bu yu rm uş lard ı r (Buhari, Cenaiz, 43) . İnsan kendisini her sorunda dayanmaya ve tahammü l et meye zorlayarak, Allah’ ın onu yö nlendirdiği içli hallerden uzak kalmakla hata etmektedir. Zaman olur, musibete ‘taham mül edememek’ dahi büyük faziletlere kapı aralar. Çünkü in san sorunlarını kaldıramamaya, onların üstes inden bir türlü gelememeye başladığında, Cenab-ı Hakk’la yüre kt e n konu ş ma imkanı elde eder. Nuh Peygamber, “Ben yenildim Yarabbi” buyuruyo r. İnsan da birçok kez yenilir ama bir türlü bunu kendine ve Rabbine itiraf edemez. İşte asıl yenilgi bu itirafı yapamamaktır. Daha büyük yenilgilerin başlangıcıdır bu iti raftan kaçış . Cenab-ı Hakk kulunun ağlamasından, kendisine iç dökmesinden hoşnut olur. Tabi bu hoşlanma insanın başka sını ağlatmaktan hoşlanması gibi ‘sadizm’ özelliği taşıyan bi r durum asla değildir. Mevlana , Mesnevi’sinde şöyle bir hikaye anlatır: "l,ömertli

ğiyle tanınmış bir şeyh vardı. Bu yüzden bir türlü borçtan kurtu lamazdı. Şeyh yıllarca bulduğunu dağıttı, bundan dolayı da bor cu arttıkça arttı, nihayet dörtyüz dinara kadar yükseldi. Bir gün şeyh hastalandı. Öleceğini anlayan alacaklıları başına toplandı lar. Şeyhe kötü kötü bakıyor, onun hakkında fena şeyler düşünü yorlardı. O sırada helva )·atan bir çocuk sokaktan geçiyordu. Şeyh, hizrnetçisine: ‘Git şu çocuktan helvanın tamamını satın al da, bu zavallı alacaklılar yesin, hir olmazsa bir süre gönülleri hoş olsun’ dedi. Hizmetçi çıkıp helvacı çocuğu çağırdı, yarım dinarlık helva istedi, getirip şeyhin borçlularına ikram etti. Borçlular helvayı yiyip bitirdiler. Helvacı çocuk boş tepsiyi eline aldı ve ücretini is tedi. Ölmek üzere olan Şeyh: ‘Ben zavallı ve ölmek üzere olan bir adamım, bende para ne gezer’ diye sôjlendi. Bunu duyan helvacı çocuk ağlayıp inlemeye, feryada başladı. Alacaklıların da bu du ruma canları iyice sıkıldı. İleri geri söylenmeye başladılar. Çocuk .·� 2 8 0 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ı i,,cit Or:ı iı ı ( hiıi ı k

da ikindi vaktine kadar ağla_yıp durdu. İkindi vaktinde hizmetçi elinde bir tabakla içeriye girdi. Tabağı şeyhin önüne bıraktı. Şeyh tabağın örtüsünü açınca alacaklılar hayretler içinde kaldı. Zira tabakta şeyhin toplam borcu olan dört yüz dinar vardı. Tabağın bir köşesindeyse başka bir kağıda sarılı yarım dinar daha var dı. O yarım dinar da helvacı çocuğun parasına denk geliyordu. Bu duruma şaşıran alacaklılar, utandılar. Şeyh hakkındaki kötü sözlerinden ve yanlış zanlarından dolayı pişman oldular. Şeyhin ellerine sarıldılar: ‘Ey ulu kişi, bu işin sırrı, hikmeti nedir; an-· lat bize’ dediler. Bunun üzerine şeyh ‘Ey insanlar, bunun sırrı şudur. Ben bunu Allah’tan diledim. Cenab-ı Allah bana bir yol gösterdi. O paranın gelmesi çocuğun ağlamasına bağlıydı. Helva cı ağlımasaydı, mhmet den izi coşmayacaktı’ dedi. " B u hikayeyi anlattıktan sonra Hz. Mevlana buyurur ki, “Ey kardeş, helvacı çocuk, senin cisim çocuğundur. İyi bil ki, muradına erebilmen ağlamana bağlıdır. Allah’ı m, sen kimi dertle hasta etmek dilersen ona ağlayış kapısını kapatırsın. Kimi de belad,m kurtarmak di lersen gönlüne sızlanma ve ağlıyış verirsin.” Peygamberlerin ve velilerin hayatları acılarla, kederlerle doludur. Hak dostlarının dünyevi anlamda gal ip gelme, mu zaffer ve mutlu olma zamanları pek sınırlıdır. Çünkü dünya yaratılışı itibariyle sıkıntılı bir yerdir, gurbettir ve mutluluklar dan çok acılara elverişlidir. Bu acılar karşısında insan oldukça zayıf b i r yaratılıştadır. Güçlü olma rolünü bir noktaya kadar oynayabilir i nsan . Kur’an’da Rabbimize iç dökme vasfıyla övülenlerden biri İbrahim Peygamber’dir. Kur’an Onun için “İnne ibrdhime le evv!thuıı halimun” buyurmaktadır. Evvah , huşu içinde çok ah çeken, demektir. Ayette ‘evvah’ vasfından sonra ‘halim’ sıfa tının gelmesi manidardır. Zira çok ah etmek, aynı zamanda bir h iddeti ve sabırsızl ığı da ima edeb ilir. İşte hiddetten uzak, cefaya katlanan ve sabırlı kişi anlamındaki ‘halim’ sıfatı, ev; �/ 28 1 ,� ·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mcdt Ömıir Öztıirk

vah vasfıyla bir ahenk oluşturmaktadır. Hz. İbrahim’ in çok ah eden biri olması, hiddetinden, sabırsızlığından ve tahamm ül süzlüğünden değil Allah’ a olan bağlılığındandı. Cenab-ı Hakk bazen tahammül etmemizden ziyade, acz ve dayanıksızlığımızı fark edip, m usibetin yaşattığı sarsıntı lar içerisinde “Ya Rabbi” diyerek gönül feryadıyla gözyaşı dök memizi murat eder. Dişimizi sıkıp dayanmamızdan ziyade iç döküp, şikayet dilekçemizi başkalarına değil O ’ na sunmamızı bekler. Bazen çaba ve emek değil, dayanmak da değil; gözler den düşecek birkaç damla gözyaşıdır, bütün kuraklıklarımızı yağmurlarlarla buluşturacak olan.

� 282 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli İ’vfmı Omür O: ıür!t

Kefa ret Tesel l isi

Musibetlerin kaynağı ihmaller ve hatalar olsa da bununla birlikte aynı musibetler bir takım birtakım günahlara da ke faret olurlar ve hak katındaki cezaların silinmesine sebebiyet verirler. Ve bazı günahlar vardır ki, onlara musibet türlerinden ancak bir türü kefaret olabilmektedir. Efendimiz (sav) "Mu

hakkak öyle günahlar vardır ki, onları ne namaz, ne oruç, ne hac, ne de umre temizler. Onları ancak geçim yolunda çekilen sı kıntılar giderir buyurmuştur (Taberani, el-Mu’cemü’l-Kebir) . "

Cenab-ı Hakk insanı tertemiz yapmak ve bu dünyadan onu günahsız ayırmak maksadıyla belalara müptela kılmaktadır. Musibetler günahlara kefaret olmasaydı, Günahlar dünyevi musibetlere dönüşerek affedilmiyor olsaydı, günahların cezala rı cezalar tamamen ahirete bırakılmış olacaktı . Böylelikle dün yadaki geçici musibetler, ahirette kalıcı dertlere dönüşecekti. İslam alimlerinin çoğunluğuna göre, dinen yasak sayılan fiilleri işleyen kimse dünyada dinin koyduğu cezaya çarptırıl dığında ahirette ayrıca azaba uğratılmayacaktır. Çünkü ceza suçun kefareti sayılmaktadır. Bazı alimlere göre de dünyadaki belalar suçun uhrevi değil dünyevi cezası olup ahiret azabı nı kaldırmaz. Ahiret azabından kurtulmak için ayrıca sami mi bir tövbe gereklidir (İslam Ansiklopedisi). Hadisi Hadis-i şeriflerde, hastalıkların günahlara kefaret olduğu, hastalığın � 28 3 �

Dervişin Tesell i Koleksiyonu ı\1’,,, ıt O:mr : !}uınk

büyüklüğüne göre de kefaretin b üyüdüğü hatta titreyen bi r hastanın , sallanan bir ağacı n m eyvelerini yapraklarını dök mesi gibi gü nahları nı döktü!;ü rivayet edilir. Ali Efendimiz şunu anlatır: "Al/ahin kitabındakı en faziletli ayeti size haber vere

yirn mi? O ayeti Resulullah (sav) barıtı söyledi ve b uy urdu ki: ‘Başınıza gelen rnusibetler ke ndi elleri n izin kazan dığı günah lar yüzündendir. Allah ise günahların çoğunu bağışlıyor (Şura, 30)’ ayetidir. Resuiullah Efendimiz ba n a ‘}a Ali! O ayeti kerimeyi sana t�fir edeyim’ dedi ve şun la rı söyledi: Size dünyada hastalık, ceza ve bela ohırak isabet eden m usibetler kendi ellerinizin ka zandı/darı günahlar yüzündendir. Allah dünyada cezasını verdi ği günaha ahirette ikinci bir defa ceza vermez. O çok kerimdir. Dünyada affettiği bir günaha ahirette ceza vermez. O çok ha ,

limdir "

(Mecmuatün-nimet- 1lfasir, 5/4 2 ; Heysemi , 71 1 03-

1 04 ; Kurtubi, 1 6/30) . En küçük sıkıntı lar dahi günahları temizleyen birer musi bettirler. Efendimiz (sav) insanın eli ndeki kandilin istemeden sö nmesinin dahi bir musibet olduğunu, büyük küçük her mu sibetin hata ve günahlara kefaret olarak değerlendirileceğini ifade etm iştir (B uhari, Merda 1 -3 ; Müslim, Birr, 45-52) . Yüce All ah’m, “Kim bir kötülük yaparsa onun eczasını görür” (Nisa, 1 23) buyruğunu, Peygamberimiz şöyle tefsir etmiştir: ,

ayette geçen ceza, kulun yakalandığı bir sıtma hastalığı veya başına gelen bir musibet yahut kaybettiği küçük bir miktar dün yalık için üzülmesi gibi maruz kaldığı her tür sıkıntıdır: Sonun da kul, saf altının kor ateşten temizlenip çıktığı gibi, günahla rından temizlenir çıkar " (Tirmizi, Tefsiru’l-Kur’an-3 ; Ahmed, "Bu

Müsned, VI , 2 1 8) . B u konuda diğer bazı hadis-i şerifler ise şunlardır; "A llah,

batan bir diken de dahil olmak üzere, başına gelen her bir mu sibet sebebiyle lvfüslümanın hatalarını ve günahlarını örtmekle kalmaz, onu bir derece de yükseltir " (Buhari, Merda, 1 ; Müslim,

Doğu’dan Ban’dan 99 leselii Mr’:u ! ; 1111:,· :’ hiü .;<

Birr, 46-47) . "Bir Müslümana isabet etmiş herhangi bir hasta

lık, dert, hüzün ve gam yoktur ki, Allah bunu onun hatıı!arı için kefaret kılmış olmasın!" (Müslim , Birr, 52; Ahmed, Musned, 3 , 24) . ‘’Hastalıkla geçen zaman, günahlarla geçen zamanı teldji eder" (Beyhaki) . “Dünyadııyken, müminin eziyetlerle geçirdiği anlar, ahiretteki eziyetli anlarını karşılar” (İmam Suyuti) . “Yer yüzünde günahsız bir şekilde yürüyünceye kadar belalar mümi nin yakasını bırakmaz” (Tirmizi, Zühd, 5 6 ; İbn lvlace, Fiten, 23) .’’A llah’ın huzuruna günahsız olarak Vlırmaları için, mümin erkek ve kadından canı, evlatları ve malı hususunda belalar eksik olmaz" (Buhar!, Edebü’l-miifred, s . 1 74 , Tirmizi, Zühd, 56) . ;’Hastalık, yorgunluk, geçmişe üzülmek, gelecekten tasalanmak ve başkalarından kaynaklanan sıkıntıdan, ayağa diken batmasına varıncaya kadar başına gelen her şeyi, Allah müminin günahla rını bağışlamaya vesile kılar" (Buhari, Mertiô., l ; Müslim, Birr, 5 2 ; Tirmizi,

Cenaiz, 1 ) .

Dervişin Teselli Koleksiyonu .rWff il Ömi,/; Öztii;k

Uyu m Tesel l isi

Müminle dünya arasında hep bir uyumsuzluk olmalıdır. Çünkü dünya mümin için bir gurbettir, onu Cenab-ı Hakk’tan koparmış olan bir yerdir. Onun dünyaya meyletmesi, ondan hoşlanması, onun sistemine yürekten ayak uyduruyor olması, gurbeti vatan telakki etmesi anlamına gelir ki, hayra alamet de ğildir bu hal. Mümin, dünya ile arasındaki mesafeyi korumalı ve aralarındaki mukaddes uyumsuzluğu devam ettirmenin yoluna bakmalıdır. Bu uyumsuzluğu ya mümin kendi iradesiyle inşa eder veya Cenab-ı Hakk musibetler aracılığıyla bunu tesis eder. Eğer hastalıklar ve musibetler kıymetli olmasalardı, Cenab-ı Hakk sevdiği kulları olan peygamberlerine ve velilerine onları ziyadesiyle yaşatmazdı . Öyle ki, Hz. Aişe annemiz, Peygam berimizden daha şiddetli acı çeken birisini görmediğini ifade etmiştir (Buhari) . Ebu Said el-Hudri, Resulullah Efendimizi hastayken ziyaretine gidip, Onun ne büyük acılara katlandığı nı bizzat müşahede etmiş ve şunu anlatmıştır: ’’Elimi üzerine

koydum, hararetini, yorganın üstünden bile hissediyordum. ‘Ey Allah’ı n Resulü, hararetiniz çok fazla’ dedim. O (sav) ‘Biz pey gamberler işte böyleyiz. Musibetler bize kat kat gelir, buna mu kabil mükafatları da kat kat verilir’ buyurdu. Bunun üzerine, ‘Ey Allah’ın Resulü! İnsanların en çok bel!ıya maruz kalanları kimlerdir?’ diye sorduğumda, ‘Peygamberlerdir’ buyurdu. ’Sonra -� 286 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;·it Omıir Ozhrk

kimlerdir’ diye sordum. ‘Sonra salihler!’ buyurdu ve şu açıklama yı yaptı: Onlardan biri fakirliğe öylesine müptela olur ki kendini örten bir abadan başka bir şey bulamaz. Onlar, sizin bolluğa sevindiğiniz gibi belaya sevinirler" (İbn Mace, Fiten, 23) . Mevlana Hazretleri der ki, ’’Dünya bir ağaçtır. Bizler de bu ağa cın yarı ham, yarı olmuş meyveleri gibiyiz. Ham meyveler ağacın da lına iyice yapışır; oradan kolay kolay kopmazlar. Çünkü ham meyve köşke ve saraya layık değildir. " İşte kamil mümin de dünyayla gö nül bağı zayıf ve ondan kopmaya daima hazır insandır. İnsanların zalimlerden şekva ettiğini duyan Mevlana Hazretleri, "Kasaplar

pazarında hiç köpek kesiyorlar mı? Kesilmek zahmetine katlanan hep koyunlardır" diyerek, kıymetli olanın dünyada hep eza ve cefa içerisinde olduğuna vurgu yapar ve bir başka yerde şunları söyler:

“Müminlerin nişanı kırık ve mağlup olmalarıdır. Ama o kırıklıkta bir güzellik var. Misk şişesi kırılırsa ortalığı güzel koku kaplar. Eşek tezeğini kırsan, burnunu tutarsın” (Mesnevi, Cilt 3). Yine bir sufi, “Hakikat ehlinin alameti bela içinde olmasıdır” demiştir. Dünya duyguların hedefi değil, bir araçtır. Dünya bir köprü dür. Muhyiddin-i Arabi, “Köprülerin üstüne ev kurulmaz” der. Kişi misafirliğini anlar, gerçek görevi olan kulluğa yönelirse, aşı rı önemsediğinde onu yutmaya başlayan dünyanın sıkıntılı işle ri, onları hafife alması sebebiyle yoluna girmeye başlar. Zira, Al lah Teala dünyaya, "Ey dünya! Senden kaçanın peşinden koş. Sana

hizmet etmeye çalışanı hizmetine al, köle yap, sana bakanlara şirin görün " diye emir vermiştir (İmam Gazali, Kudsi Hadisler) . Musab b . Sa’d babasından rivayetle anlatıyor; ’’Dedim ki: Ya Resulallah, insanların belası en çetin olanı kimdir? Buyurdu ki: Peygamberler ve sonrada derece derece müminlerdir. Kişi dini nispetinde bela görür. Dini kuvvetli ve sağlam ise belası ağır olur. Dininde zayıflık söz konusu ise dini kadar bela görür. Bela in sanın yakasına öylesine yapışır ki, günahsız gezene kadar peşini bırakmaz" (Tirmizi, Suylıti) . � 28 7 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ır·c ’ !

(J, ; t iJ (

(b in i<

Arayış Tesel l i si

İslam tarihinin e n büyük tıp bilgini ve meşhur filozof İbn-i S ina’nın, bir gencin hastalığını nasıl teşhis ve tedavi ettiğine dair ilginç bir hikayesi vardır. Hükümdarın yeğeni amansız bir hastalığa tutulur. Saray hekimleri bu hastalığın teşhis ve teda visinde çaresiz kalırlar. Sararıp solmuş, gücünü kuvvetini kay betmiş, bünyesi zayıflamış ve yatağa düşmüş bu gencin teda visi için İbn-i Sina davet edilir. İbn-i Sina gelir ve daha gence elini sürmeden onun hasta olmadığını, sadece aşık olduğunu, kara sevdaya yakalandığını fark eder. Sonra hastanın nabzını tutar ve “Bana buradaki şehirleri iyi bilen bir adam getirin” der. İbn-i Sina’ nın eli hastanı n nabzındadır ,.,: aynı esnada getirilen adamdan komşu şehirlerin isimlerini saymasını ister. Bir şeh rin ismini duyunca hastanın nabzı hızlanır. İbn-i Sina bu sefer adamdan hastanın nabzını hızlandıran o şehrin mahallelerinin isimlerini saymasını ister. Bir mahallenin ismine gelindiğinde hastanın nabzı daha da hızlanır. İbn-i Sina bu defa o mahal lenin sokaklarının sayılmasını söyler. Adam bir sokak adına geldiğinde hastanın nabzı tekrar yükselir. Bundan sonra İbn-i Sina: “Bu sokaktaki evleri iyi bilen birini geti rin der. Getirirler. Sokaktaki evlerin sakinlerinin isimleri birer birer sayılmaya başlanır ve bir isme geli nce hastanın nabzı d eğişir. O zaman İbn-i Sina”Bu mesele halledildi " d e r ve teşhisi koyar, “Bu genç”

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /’vi,ecir (hıiir (Jzıft r,:

filan şehirdeki, filan mahalledeki, filan sokaktaki, filan evdeki, filan kıza aşıktır. Çaresi ve devası, o kıza kavuşmasıdır. Aşık "

delikanlı İbn-i Sina’ nı n söylediklerini işitince utanır ve başını yorganın altına sokar. Bu olaydan sonra İbn-i Sina’yı, Cür can hükümdarına götürürler. Hükümdar onun ilmine hürmet göstererek “Ey yücefilozof Bu tedavinin sırrını bana söyle! ’’ der. İbn-i Sina da:”Bunun tedavisi aşık ile maşukun bir araya gel mesidir. " diye cevap verir (Bolay, İbn-i Sina) . Blaise Pascal şunları söylüyor: "Her insan mutluluğu aramak

tadır. Bunun istisnası yoktur ama her insan şikayet etmektedir; prensler, hizmetçiler, asiller, halk, yaşlı, genç, güçlü, zayıf, eğitimli, cahil, sağlıklı, hasta, her ülkede, her zamanda, her dô’nemde, her şartta. . . İnsan boş yere etrafindaki her şeyle boşluğu kapamaya ça lışır, o şeylerden hiçbiri ona yardımcı olamaz, çünkü bu sonsuz boşluk ancak sonsuz olanla yani Allah ile kapatılabilir " (Pensees) . İrlandalı düşünür Clive Sraples Lewis’in aynı konudaki tes pitleri daha çarpıcıdır: "Eğer kalplerine gerçek anlamda bak

mayı öğrenirlerse, insanların çoğunluğu, şiddetli bir şekilde arzu ettiklerin şeyin bu dünyada olmadığını anlayacaklardır. Öyle bir hasrettir ki bu, hiçbir evlilik, hiçbir seyahat, hiçbir eğitim gerçek anlamda onu tatmin edemez. Bunu söylerken başarısız evlilikle ri, tatilleri ve eğitimleri kastetmiyorum. Olması mümkün en ba şarılılarını kastediyorum. Eğer kendimde, bu dünyadaki hiçbir deneyimin tatmin edemediği bir arzu tespit edersem, bunun en muhtemel açıklaması, bu arzunun başka bir dünya için yaratıl mış olduğudur. Eğer dünyevi hazların hiçbiri onu tatmin ede mezse; bu, dünyanın bir hile olduğunu göstermez. Şunu gösterir ki, dünyadaki hazlar onu tatmin için değildir, fakat onu açığa çıkarmak içindir. Giderilemese dahi açığa çıkmalıdır ki, gerçek arayışının tespitini yapabilsin. Durum bu olduğu için, bir yan dan bu dünyevi nimetleri hiçbir zaman küçük görmemeli ve şü kürsüzlük etmemeliyim, diğer yandan bunları; bir kopyası, yan;� 289 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu :();niir Öztürk

kısı, serabı oldukları şeyle karıştırma yanılgısına düşmemeliyim. Gerçek vatanım için bana verilmiş arzuyu muhafaza etmeliyim, o vatan ki, ölmeden ona kavuşamam . . . " Goethe, Fausita “Hep daha fazlasını arzular / Hasret do lu açlığını çekenler / Erişilemez olanın” der. Biz de Rabbimizin . . .

yakınlığını hissedemediğimiz, O ’nunla ilişkimizi kuramadığı mız müddetçe, dünyanın tamamı bize ait ve bütün problem lerimiz çözülmüş olsa dahi mutlu olamayız. Musibetler birer malzemedir; onlar asıl meselemiz olan Rabbimizle irtibatımızı sağlamaktadırlar. Kur’an şöyle buyurur: ’1yi bilin ki gönüller ancak Allah’ı anmakla huzur bulur" (Ra’d, 28) .

� 290 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mtı.·n Omıh Öztıd!

Tutu n m a Tesel l isi

Ad kavmi benzeri görülmemiş bir ihtişama sahipti . Ahalisi iri yapılı, kuvvetli insanlardı. Arazileri verimli topraklar üze rindeydi. Bereketli bağlara ve yeraltında büyük su depoları n a sahiptiler. Allah’ ın azabından korunmak için dağları yontarak kaleler ve saraylar yapıyorlardı . Yıkılmasını imkansız gördük leri ve onları her türlü tehlikeden kurtaracaklarına inandıkla rı sağlam binalarda yaşıyorlardı. Bu imkanlar içerisinde Hud Peygamberin uyarılarına kulak tıkıyor ve Allah’tan gelen afet ler dahi kendilerine zarar veremez diye düşünüyorlardı. Bu ka vim kasırga şeklinde bir rüzgarla helak oldu. Çok güvendikleri binaların kendilerine hiçbir yardımı dokunmadı: "Giirmez mi

sin Rabbin nasılyaptı Ad’e? Sütunlar sahibi İrem’e? Ki, o şehirler içinde benzeri yaratılmamıştı. " (Fecr, 7-8) Semud kavmine de ataları olan Ad kavmi gibi büyük nimet ler verilmişti. Atalarının durumundan ibret almadılar ve ken dilerini güvende hissedecekleri yüksek sütunlu binalarda türlü günahlara daldılar. Bu kez karşılarında bulunan Salih Peygam ber vardı. Onu inkar ettiler ve yapmamaları söylenen her fiili işlediler. Gökten Üzerlerine bir sayha, altlarından da şiddetli bir sarsıntı gelince, o çok güvendikleri sağlam binaların kendileri ne bir faydası dokunmadı ve onlar da helak olup gittiler: “Rab bin vadide kayaları oyan Semud kavmine neler yaptı?” (Fecr: 9) :� 29 1 �-

Dervişin Teselli Koleksiyonu :’vLcit Omür Ozıiirk

Titanik isminde bir gemi vardı, tanrı bile batıramaz sloga nıyla yola çıkmıştı ama sonu hazin oldu. NASA tarafından uza ya gönderilen ve ‘meydan okuyan’ anlamına gelen Challenger Uzay Mekiği’nin, onuncu uçuşundan 73 saniye sonra havada infılak edişinin video kayıtları ibretamizdir. Tanrıya veya kai nata yapılan bir meydan okuyuş olarak algılanmıştı onun fır latılışı . Onun akıbetiyle, insanın dilediği her şeyi yapabileceği ne dair kibri de zedelenmiş oldu. Çanakkale Deniz Savaş’ ında topraklarımıza saldıran fılodaki meşhur üç zırhlının adları da manidardır: İrresistible, karşı konulamaz demektir. İnflexib le, boyun eğmez anlamına gelir. Ocean, okyanus demektir. Kelime anlamları ve maddi donanımları çok büyük görünen bu gemilerin karşılarında Seyit Onbaşı gibi kullardan bir kul vardı ve o gemiler de Seyit Onbaşı’nın fukara elleriyle denizin dibini boylamış oldu. Seyit Onbaşı’nın ne isminin anlamında bir büyüklenme ne de bedenindeki kuvvette bir harikuladelik vardı. Rabbine dayanmış olmaktan başka bir sermayesi yoktu. Herkes daha güçlü olabilmek, ayakta kalabilmek, kendini garantiye alabilmek için uğraşır durur. Bankada fazla parası olan, iyi bir kariyeri olan, yüksek diplomaları olan, kendini huzurlu ve emniyette hissetmektedir. Oysa bunların gerçekte insanı musibetlerden koruma veya kurtarma gücü yoktur. Bu tür maddi donanımlara güvenip kendini güvende hissetmek ayrıca bir takım musibetlere davetiye çıkarabilir. Allah’ a güve nilir, başka bir herhangi bir şeye güvenilemez. Kur’an’ı Kerim, Yusuf Peygamberin hapsinin uzaması ko nusunu anlatırken şu ifadeleri kullanır; "Yusuf kurtulacağına

inandığı arkadaşına -Efendine benden bahset, suçsuz olduğumu hatırlat- dedi. Fakat şeytan, efendisine söylemeyi ona unutturdu. Böylece Yusuf birkaç yıl daha hapishanede kaldı. (Yusuf, 42) "

Bazı müfessirler, bir takım rivayetlerden yola çıkarak hapsin sekiz sene uzadığını ve bunun sebebinin peygamberin bir fa-� 292 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli Merit Önıiir Oztiirk

niden medet umması anlamına gelen bir zelle olduğunu ifade eder ve şu hadis rivayetini naklederler; ’’Kardeşim Yusuf’a Allah

rahmet etsin. Eğer, ‘Beni efendinin yanında an demeseydi’ zin danda bu kadar uzun kalmayacaktı. " Yardım istemek elbette bir günah değildir, ancak insanın Rab binden başka şeyleri gerçek birer dayanak olarak algılaması so rundur ve imtihan sebebidir. B irileri olmasa bazı işler yürümez, zor durumda kalırız, diye düşünürüz. Kimileri patron olmasa ayakta kalamam, kimileri sevdiğim olmasa yaşayamam, kimi leri kariyerime bir şey olursa mahvolurum diye düşünür. Oysa insanı, ayakta tutan çevresel faktörler değil Rabbidir. Patronu, kariyeri ve rızkı ona ulaşması için istihdam eden de Allah’tır. ‘Şu öğretmen olmasaydı sınavı kazanamazdım’ , ‘filan kişi ol masaydı huzurlu yaşayamazdım’ gibi cümlelerin hepsi bu hastalığa dahildir. Huzurlu yaşatan da, şifayı veren de, rızkı veren de Allah’tır. İnsan, her olayda Cenab-ı Hakkı devre dışı bırakarak yaşarsa, ilahi kader onu tadil etmek için, yani hayır ne patronundandı, ne şundandı, ne bundandı demek mak sadıyla o şeyleri insana musallat edebilir. Aynı patron orada durmasına rağmen geçinemez, aynı doktora gitmesine rağmen şifayı bulamaz, aynı öğretmenden ders almasına rağmen sı navları geçemez hale gelir. Her seferinde iyi sonuçlar aldığımız süreçlerden hayal kırıklığıyla çıktığımız zaman Cenab-ı Hakk bize bir hatırlatma yapıyor demektir. ’ Bak bu nimetler onlar dan değil, onlar var olmasına rağmen ters giden işlere bak ve üzerindeki nimetleri Benden bil ve insanların yalnızca aracı ve vesile olduklarını anla! ’ hatırlatmasıdır bu! İnsanın o kadar çok sanal ve sahte yardımcıları, destekçileri vardır ki, bu yüzden Rabbinin yardımını, desteğini, yanında oluşunu hissedemez. Rabbimiz birçok ayette yalnızca ve yal nızca kendisine tevekkül edilmesini, başka şeylere bel bağlanıl mamasını emretmektedir. Hatta bu ayetlerden birinde, mü� 293 �.

Dervişi n Teselli Koleksiyonu Aicw: Oınür O:.· tü;·k

min olmanın koşulunun bu olduğu ifade edilmekte ve şöyle buyrulmaktadır; "Gerçek müminler ancak o kimselerdir ki, Al

lah anıldığı zaman yürekleri ürperir, ayetleri okunduğu zaman imanlarını artırır. Ve onlar yalnızca Rablerine tevekkül ederler.

"

(Enfal, 2) Ümitsizlik nasıl büyük bir hataysa, çaresizlik de öyle büyük bir imkandır. Çaresiz kalan kişi sahte ilahlardan mec buren sıyrılmış ve gönlündeki ilahi sesi ’ Ben varım, Ben sana yeterim’ nidasını duymuştur.

� 294 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mt1it Omiir Oztıirf.:

Nefs Tesel l is i

İnsan hoşuna giden şeyleri nimet, canını sıkan şeyleri azap olarak niteler. Moral bozukluğu da bir nimettir, ama nefse göre değil, ruha göre . . . Baş ağrısı bir nimettir ama nefs bu nimetten hoşlanmaz. Yaşanan bir iflas boğulma hissini de be raberinde getirir. Ancak iş hayatı ve sosyal hayattan dışlanma duygusu Allah’ a kavuşmayı bekleyen latife için büyük bir im kandır. Oruç nefs için azap tır, mahrumiyettir, ruhunsa gıda sıdır. Öte yandan, musibetlerin beslediği latifeler gibi, nimet ler yığını karşısında çöken veya yaralanan latifeler de vardır. Kur’an-ı Kerim inkarcıların sahip olduğu gelip geçici dünya nimetlerinin aslında kendileri için bir azap olduğunu (Tevbe, 85) haber vermiş, bu şekilde maddi imkanların insan bede nine haz vermesine karşılık onun manevi cephesinde ıstırap kayn ağı olabileceğine vurgu yapmıştır. Latifelerimiz için asıl azap, insanın mutluluk olarak nitelediklerinde saklı olmasın? İbadet etmek keyifsiz ama bir makama gelmek keyifli . . . Neye göre? Nefse göre. Ağrı çekmek kötü ama ağrısızlık iyi . Neye göre? Nefse göre. İltifat gö rmek hoş ama hakarete uğra mak nahoş . . . Neye göre? Nefse göre. Nimetler insanın zevk lerini tatmin edip etmediklerine göre mi büyük veya küçük? Başa gelen olaylar, hoşa gidip gitmemesine göre mi güzel veya çirkin? Allah’ın lütufları nefsin kriterlerine göre mi nimet veya � 29 5 �:

Dervişin Teselli Koleksiyonu !Hl’Ciı Ömür O::türk

ceza? Azap sanılan şeylerin nimet, nimet görülen şeylerin ceza olmadıkları nereden belli? Exupery Küçük Prens’ inden şöyle seslenir: ‘1nsan gerçekleri sadece kalbiyle görebilir. En temel şeyi gözler göremez. " Hermann Hesse’ nin düşüncesi de şöyledir :

“Mutluluk denen şeyi ancak ruh duyumsayabilir, ne akıl ne ka rın, ne kafa, ne de para cüzdanı . . .” En büyük savaşlara bile ‘küçük’ dedirten, insanın en büyük mücadelesi, nefsiyledir. Bu mücadelede, hataların en büyüğü, nefsin arzularına göre hayatı yorumlamak; güzeli çirkinden, hayırlıyı şerliden ve doğruyu yanlıştan en büyük düşmanı olan nefsin kriterleriyle ayırmaya çalışmak; onun beğendiği şeyleri ‘iyi’, onun hazzetmediği şeyleri ‘kötü’ , lezzet aldığı şeyleri ‘le ziz’ , hoşlanmadığı şeyleri ‘acı’ diye nitelemek; bu büyük düşma nının hilelerini, kendi stratej isi olarak benimsemek; böylelikle düşmanı tarafından yönetilen bir zavallı durumuna düşmektir. Dostoyevski, Yer Altından Notlar’da şunları söylüyor: "Bel

ki de insan yalnızca refahtan değil, acıdan da aynı ölçüde hoşla nıyor. Hatta acının mutluluk kadaryararlı olduğu bile düşünüle bilir. İnsanın, yeri geldiğinde acıyı tutkuya varan derecede sevdiği bir gerçektir. Bunu anlamak için insanlık tarihine bakmaya gerek yok, yaşamın ne olduğunu bilen bir insansanız, kendi kendinize sorun, yeter. Benim kişisel düşünceme göre, yalnızca refahı sev menin biraz ayıp yanı bile vardır. İyi mi, kötü mü olduğunu bil mem ama bazen bir şeyleri kırıp dijkmenin bile kendine özgü bir tadı olabiliyor. Bu açıdan, ben ne yalnız başına refahı, ne de yalnız başına acıyı yeğlerim. Acı, kuşku demektir, yadsıma de mektir. Bununla birlikte insan gerçek acıyı tatmak istediğinden, çevresinde bir kargaşa yaratmak, yok etmek, dağıtmak hevesinden kendisini alamaz. Bizim manevi varlığımızın biricik kaynağı acı değil mi?" Ve yine Dostoyeveski aynı eserinde şu soruyu sor mayı ihmal etmez; “Kolay elde edilmiş bir mutluluk mu, yoksa insanı yücelten acı mı daha iyi? Evet, hangisi daha iyi?” Cevabı � 296 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mf’dt ();mir Ozııirk

Filibeli Ahmed Hilmi Amak-ı Hayalaen versin: “Gerçek kulluk, kibir denilen yalancı zevke oranla büyük ve gerçek bir zevktir. Nice manevi zevkler vardır ki, şehvet onların yanında tiksinile cek bir şey gibi kalır.”

� 297 �.

Dervişin Teselli Koleksiyon u /vi;:6t Omur Oziiirk

Seçim Tesel l i s i

B u dünya insanın derecel endirilmesi için vardır. Hayatın ga yesi de bu ihtiyacı karşılayan bir imtihanın gerçekleşmesidir. Kur’dn’daki tab irleriyle �Ala-yı illiyyin’ adı verilenen yüksek mertebeyle, ‘esfel-i safi l in’ isimli en aşağı mertebenin varlığı, her bir insanın bu ikisi arasında bir yer tutacağını gösterir. Höl derlin’in dediği gibi, hiçbir şey insan kadar yükselemez ve insan kadar alçalamaz. İşte imtihanlar, bu iki uç arasında konumunu arayan insana durumunu göstermesi bakımından tetikleyici bir güce sahiptir. Şayet bu imtihanlar olmasaydı, yüksek ruhlar ile alçak ruhlar birbiri ile aynı muameleye tabi tutulacaklar; Ebu Bekir de Ebu Cehil de aynı mertebenin insanı gibi görünecek ve yaşamın yaratılma gayesi ortadan kalkmış olacaktı. Bakara Suresi’ nde Allah’ ın insanları korku, açlık, mal, can ve ürün kaybı gibi musibetlerle sınamaya tabi tutacağı bildiril miştir (Bakara, 1 5 5- 1 57) . İmtihanla ilgili diğer ayet-i kerime lerden bazıları şöyledir: ". . . bir iyilik giir ürse onunla rahatlar ve

sevinir. Yok, bir sıkıntı ve imtihana maruz kalırsa, yüzüstü dö nüverir. Dünyasını da mahvetti, ahiretini de. İşte budur apaçık hüsran " (Hac, 1 1 ) . “Ey insanlar! Sizi birbirinizle imtihan edi yoruz: bakalım (hüküm ve icraatımız karşısında) gerekli sabrı gösterecek misiniz?” (Furkan, 20) . ’1ki ordunun karşılaştığı gün başınıza gelen musibet Allah’ın izniyle olmuştu. Bu da O ’n un -�_, 298 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;,!ecir Omiiı Oztiiı.k

müminleri ayırd etmesi, münafiklık yapanları da meydana çı karması için idi " (Al-i İmran, 1 66- 1 67) . “Onları parça parça topluluklar halinde dünyanın her yerine dağıttık. Aralarında iyi kimseler de vardı, iyi olmayanlar da. Kötülüklerden dönüş ya parlar diye onları gdh nimetler, gdh musibetlerle imtihan ettik (A’raf, 1 68) .”İnsanlar, sadece ‘inandık’ demekle kendi hallerine bırakılacak ve çok çeşitli yollarla imtihana tabi tutulmayacakla rını mı sandılar? " (Ankebut, 2) . “Şu muhakkak ki gerek malla rınızda, gerek canlarınızda imtihana tabi tutulacaksınız” (Al-i İmran, 1 86) . “Sizi mutlaka imtihan edeceğiz, ta ki içinizden mücahede edenleri, sabır ve sebat gösterenleri ortaya çıkaracak ve gösterdiğiniz yararlılıkları imtihan meydanlarında örnek göstere ceğiz (Muhammed, 3 1 ) . Ateş, iç içe yaratılmış varlıkların; mesela altınla toprağın birbirlerinden ayrışma sebebi olduğu gibi, imtihanlar da za hiren birbirine benzeyen ancak hakikatte çok farklı yaratılış larda olan insanların farklarının ortaya çıkarılma vasıtasıdır. İmtihanlar insanları kaliteleri bakımından birbirlerinden ayır makla kalmaz, her bir insanın olumlu ve olumsuz özelliklerini de birbirinden ayırıp açığa çıkarır ve insanın en derinlerine ayna tutar, böylece insanın içindeki Ebu Bekir’i ve Ebu Ce hil’i, Firavunu ve Musa’yı gösterir.”Taş taşlıktan geçmedikçe

parmaklara yüzük olamaz. Yüzük olmak dileyen taş, ezilmeyi, yontulmayı göze almalıdır" (Mesnevi, Cilt 5) diyen Mevlana da, bu hakikate işaret etmektedir. Leo Tolstoy, Anna Karenina romanının ilk cümlesini şöy le kurar: ‘’Mutlu aileler birbirlerine benzerler. Her mutsuz ai leninse kendine özgü bir mutsuzluğu vardır. " Fransız düşünür ve romancı Simone de Beauvoir da’’Mutlu insanların öyküsü yoktur" der. Bu söz İngilizcede daha meşhurdur: “Happy people have no stories” olarak. Hayalen ömrümüzün sona erdiği, cena zemizin kaldırıldığı günü düşünelim. Nasıl bir hayat yaşamış, � 29 9 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mwt Oımir ONıirk

ne tür imtihanları tamamlamış olmayı isterdik? Hiçbir engel ve zorluğun olmadığı bir ömür mü, yoksa amansız şartların üstesinden geli nmiş bir ömür mü? Bütün şartların lehimiz de olduğu bir imtihanı kazanmak mı yoksa ortamın müsait olmamasına, çıkış yollarının kalmamasına, türlü zorlukların karşımıza dikilmesine rağmen kazandığımız bir imtihan mı daha değerli? ‘Zor şartların üstesinden gelindiği bir ömür daha kıymetli’ diye düşünenler için, hayattaki zorluk ve musibetler sabrın ve hatta şükrün vesileleridir.

-� 300 �.

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;�km Oı:1 1ir (lc-ıüd

Seki ne Tesel l isi

Bir Amerikalı fotoğrafçı, makinesinin objektifini çıkarıp yerine bir at gözü takmak suretiyle, çeşitli resimler çekmiş. Bu resimlerden anlıyoruz ki, eşya ve insanlar, at retinasına, gerçekte oldukları ndan yarım misli daha iri aksediyorlarmış. Gerçekte olduklarından dedik, bize göründüklerinden demek daha doğru olur. Çünkü bizim de eşyayı gerçek büyüklükleri ile görüp görmediğimiz ayrı bir meseledir. Amerikalı fotoğraf çının bu buluşuna dayanan bir Alman bilgini de çıkmış, “İşte” diyor "Her şeyi böyle olduğundan daha büyük görüş, hayvanda

dolayısıyla bir aşağılık duygusu yaratmış ve onu daha ilk çağlar dan itibaren insanın hizmetkarı derekesine indirmiştir. " Haldun Taner, türlü ironilerle dolu Şişhaneye Yağmur Yağı-yordu adlı öyküsüne böyle bir girişle başlar. Evet, karşımızdaki eşyanın büyüklüğü mercekten bakıldığında başka, dürbünden bakıl dığında başkadır. Etrafımızdaki şeyleri olduklarından daha büyük veya daha küçük görüp görmediğimizi belki de hiçbir zaman bilemeyeceğiz. Yaşadığımız hadiselerin üzerimizdeki etkisi açısından da bu geçerlidir. Kalbimizde taşıdığımız gö rünmez mercek ve dürbünler sebebiyle, yaşadığımız olumsuz durumları olduğundan çok daha büyük görerek kendimizi yıpratabilir veya çok daha küçük görerek gerekli ihtimamı göstermeyebiliriz. Arthur Sdıopenhauer yaşamı şöyle tarif ·� 30 1 �.

Dervişin Teselli Koleksiyonu !vlecit Önıüı Özriiık

ediyor: "Sadece mikroskopta yaşamımız devasa görünür; yaşam

aslında zaman ve uzayın güçlü mercekleriyle uzatılan ve büyütü len bölünmez bir noktadır. " Kur’an-ı Kerim buyuruyor ki: “Hani Allah, müşrik ordusu nu sana rüyanda olduklarından çok daha az gösteriyordu. Böyle değil de, eğer onları gerçek sayılarıyla, çok gösterseydi, mutlaka cesaretiniz kırılır ve neyi nasıl yapmak gerektiği konusunda ih tilafa düşerdiniz” (Enfal, 43) . Düşman çok mu az mı? Bu so runun cevabı algıya göre değişir. Allah az gösterirse azdır. İş kolay mı zor mu? Bu da algıya göre değişir. Bedir savaşında destek için üç bin melek gelmişti. Ayet-i kerimede bu desteğin anlamı şöyle açıklanıyor: “Allah bunu size ancak bir müjde ol sun ve kalpleriniz bununla yatışsın ve rahatlasın diye yaptı” (Al-i İmran, 1 26) . Yani üç bin melekle yardım gelmesinin sebebi, kalplerdeki ümitsizliği ortadan kaldırmak ve müminlere mo ral vermekti. Ortam alabildiğine olumsuz, her şey aleyhte olduğu bir anda, insanı rahatlatacak olan şey musibetin sona ermesinden ziyade, kalbe sekine inmesidir. Sekine inmeye başladığında, musibet ne kadar büyük olursa olsun, Rabbin huzurunda olma duygusu, bir dalgakıran gibi bütün acı ve zorlukları et kisiz hale getirecektir.

" G üçlü olınan seni mutlu etmeyebilir. Ama mutlu olman seni güçlendirecektir. " -’f. S . E li ot

� 302 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;’>decii Omiiı U:.rf; ;f-

İ stiğna Tesel l isi

İstiğna, ‘başkalarına ihtiyaç duymamak’ anlamına gelen övülmüş bir haslettir. Efendimizin (sav) kimseden bir şey al mamaya ve istememeye yönelik teşvik ifade eden sözleri var dır. O (sav) bir defasında sevgili yeğeni Abdullah İbni Abbas’ a

“Bir şey isteyeceğin vakit Allah ‘tan iste! Yardım dileyeceğin zaman Allah’tan dile!’’ buyurmuştur (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1 /307) .”Dünya ve dünyalıklardan yüz çevir ki, Allah seni sev sin; halkın elinde olandan yüz çevir ki, insanlar seni sevsin " bu yuran da yine O’dur (sav) (İbn Mice, Zühd 1 ) . İşte bu övül müş olan istiğnadır. Bir de istiğnanın menfi yani negatif ve yerilmiş bir türü vardır. Bu istiğna, nefsim incinir, gururum yaralanır, mahcup olurum manasındaki istiğnadır. Yüce Kitabımız’da şöyle buy rulur: “İnsan kendisini müstağni görünce azgınlaşıverir” (Alak, 6) . Yani insan kendisinin başkalarına muhtaç olmadığını san maya başlayınca ölçüsünü kaybetmekte ve dengesizleşmekte dir. Bu manadaki ‘kimseye ihtiyacım yok’ düşüncesi enaniyeti güçlendiren ve nefsi azdıran bir felsefedir. Bunun ilerleyen za manlardaki sonuçlarından biri de kişinin kendisini Allah’tan da müstağni görmesi, onun yardımına dahi ihtiyacı olmadığı zehabına kapılmasıdır ki, felaketlerin en büyüğüdür. Enani yetten ve kibirden kaynaklı olarak kimseye ihtiyacı olmadığı . �, 303 �·

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mt’<’i! Otmir Oztrirk

hissiyatına kapılmak yerilmiş ve kınanmıştır. Allah Samed’dir, hiç kimseye muhtaç değildir, oysa herkes Allah’a muhtaçtır. Muhtaçlığının farkında olmamak bir hastalıktır. Efendimiz (sav) bir seferinde etrafındaki topluluğa "Size bahşetmesini Al

lah’tan dileyiniz. Çünkü Allah kendisinden bir şey dilenmesinden hoşnut olur" buyurmuştur (Tirmizi, Deavat, 1 1 5) . İnsanın sayısız şeye muhtaç yaratılmasının sebebi, taşıdı ğı ihtiyaç hisleriyle, hiçbir şeye muhtaç olmayışı bakımından Rabbini tanıyabilmesidir. Kendisi dışındaki insanlara da muh taçtır insan . Cenab-ı Hakk insanların birbirlerine muhtaç ol malarını murat etmemiş olsaydı, her insanı ayrı bir gezegende kimsenin kimseye ihtiyacı olmayacağı şekilde yaratırdı . Şimdi hepimiz aynı gezegende ve birbirimize muhtacız. Bunda da bir murad-ı ilahi, okunması gereken mühim bir mesaj var. İşte istiğna, izzete sebep olması açısından güzel, ancak enaniyet he sabına olursa zararlıdır. İzzetle enaniyet arasında ince bir çizgi vardır. Bu çizgiyi de insanın niyeti ve bakış açısı çizmektedir. Kimsenin kapısına gitmem çünkü ben özel bir insanım, onlar kim oluyorlar ki ben onlara muhtaç olayım, diye düşünmek şifa ambalaj ına sarılmış zehirli bir ilaçtır. Herkesi basit, sıradan ve kendisinden daha aşağı görmenin sonucundaki bu tür istiğ na övülmeye değil yerilmeye layıktır. Kierkegaard’ın bu konudaki düşüncesi şudur: "Fiziksel dün

ya bakımından kişi, ihtiyaçları azaldığı ölçüde mükemmelleşir. İnsanın Tanrıyla ilişkisindeyse durum tam tersidir. Kişi, Tanrıya olan ihtiyacını ne kadar hisseder ve dile getirirse o kadar mü kemmelleşir. Tanrıya ihtiyaç duymak utanılacak bir şey değil, mükemmelliğin ta kendisidir. Dünyadaki en acıklı şey, insanın Tanrıya ihtiyacı olduğunu keşfetmeden ömür tüketmesidir. " Hastalıklar ve musibetler, istiğnanın bu negatif yönünden bizi kurtarır. Hiç kimseye muhtaç olmadığımız günlerden, bir bardak suyu bile başkasının yardımı olmaksızın içemediğimiz .� 304 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli i’ı1ffit Ornü;· Ö::ı-ürk

günlere gelmiş, “Lütfen bana yardımcı olur musunuz, beni yal nız bırakmayın!” demeye başlamışızdır. Aczimizi, zayıflığımızı ve haddimizi idrak etmiş ve bu farkındalıkla, kibir ve enani yetin tehlikeli uçurumlarından uzaklaşmaya başlamışızdır. Bir taraftan tevazuyu, diğer yandan insanlarla ortaklaşa iş yapabil meyi ve herkes gibi sıradan bir insan olduğumuzu bize öğreten bu tür musibetlerle kalp ve ruhumuz şifa bulmaktadır. Evet, kimse başkalarına muhtaç olmak istemez ama bu, nefs-i ema renin ve gururun hatırı için olunca, Cenab-ı Hakk kulunu bu hastalıktan kurtarmak için onu muhtaçlık içeren hallere duçar edebilir. Sonuçta kibir hizaya gelir ve kişi negatif istiğnadan kurtulur. Sufilerin büyüklerinden Hasan-ı Basri Hazretlerinin şu sözü manidardır: "Eğer fakirlik, hastalık ve ölüm olmasaydı,

insanoğlunun kibirden başı eğilmez olurdu. " Enaniyetinden dolayı ‘’Rabbim ben yenildim" diyemeyen, yı kım içerisinde olduğunu itiraf edemeyen, darmadağınıklık ve perişanlığına rağmen Rabbinden medet istememek için adeta çırpınan ve tüm zorluklara rağmen dilinden bir dua kelimesi dökülemeyen insan nefsi felaket caddesine girmiş demektir. Resulullah Efendimiz (sav) buyurdular ki:’’Allah Teala Haz retleri kendisinden istemeyene gadap eder" (Tirmizi, Deavdt 3, İbn Mice, Dua l ) . Yeri geldiği zaman Hz. Yakup gibi , perişanlığını, dağınıklı ğını, tükenmişliğini Rabbine arz ve itiraf edebilmeli, (Yusuf, 86) yeri geldiği zaman Hz. Nuh gibi “Ben yenildim, mağlup ol dum” (Kamer, 1 O) diyebilmeli insan. Bunu başararak Allah’tan müstağni olma ayıbından kurtulan bir kul için, sorunlar çözü me, mağlubiyetlerse zafere en yakın noktadadır.

Dervişin Te;clli Koleksiyonu ,Hffi t (h;, i’r Ozni,k

Dü nya Tesel l isi

Dünya hayatında hakiki bir lezzet var mıdır? Lezzet zanne dilen şeyler sıkıntı ve elemden kurtuluş değil midir? Mesela, yemekten alınan lezzet, açlık eleminden kurtuluştur. Giyim den alınan lezzet, sıcak ve soğuk gibi elemlerden kurtuluştur. Dünyada insanın hali ya elem veya bir elemden kurtularak di ğerine geçmekten ibarettir. Hikmet sahibi yaratıcının maksadı kullarının elem çekmesi ise, bu, rahmete uygun değildir. Yok, eğer maksadı ne elem çekmesi ne de lezzet alması olsaydı, onu yoklukta bırakıp yaratmaması bu maksadın gerçekleşmesine yeterl i gelirdi. Gö rüyo ruz ki, Allah insanı dünyada sıkıntı, meşakkat ve dert içinde yaşatmaktadır. O halde bu dünya yur dundan başka bir yaşam olmalı ki, orası mutluluk, lezzet ve ik ram yurdu olsun. İşte sürüp giden bu kederli hayatın devamı sonsuz bir ahiret hayatıdır. Ve ahretin sonsuzluğu içerisinde yaşanan cennettir, hakiki lezzetlerin vatanı. Dünya bir meşakk at diyarıdır. Burası, keyif alınsın, mutluluk içerisinde yaşansın diye değil, insanlığa hizmet ve Rabbe ibadet için yaratılmıştır. Özünde zorluklar ve acılara elverişli olan dün ya hayatını mükafat ve mutluluk yeri olarak görürsek, dünyanın yaratılış hikmetine aykırı davranmış oluruz. Dünyaya cennete ait görevler yüklemeye başlarsak, aradığımızı bulamaz ve eninde sonunda hayal kırıklığı ve hatta yıkım yaşarız. Dünyadan çok ;� 3 06 .��

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli AlN it Omür (J . rıo-1<

şey beklemeyelim çünkü onun yapabilecekleri bu kadar. Samuel Beckett’in dediği gibi; “Dünyadasın. Bunun tedavisi yok.” Dünyanın insan mutluluğunu karşılayamayacak bir yer olduğu, doğu ve batının ortak düşüncelerinden biridir. Bu gerçeğin bir örneğini Schopenhauer’ un dünyasından verelim:

‘’Doğuştan getirdiğimiz bir kusur var: Hepimiz mutlu olmak için dünyaya geldiğimize inanıyoruz. Bu kusurumuzu giderme dikçe, dünya gözümüze çelişkilerle dolu bir yer gibi görünecektir. Çünkü her adımımızda, ister büyük ister küçük bir şey yapmış olalım, dünyanın ve insan hayatının, insanların mutlu bir ya şam sürdürmelerine olanak verecek biçimde tasarlanmadığını anlayacağız. . . İşte bu yüzden neredeyse bütün yaşlıların yüzlerin de aynı ifadeyi, yani düş kırıklığını görmek mümkündür" (Alain de Bonon, Felsefenin Tesellisi) . Apple’ ın kurucusu ve dünyanın sayılı zenginlerinden Steve Jobs, kendisine kanser teşhisi ko nduktan iki sene sonra, onu dinlemek için toplanmış öğrencilere şöyle diyordu: "Yakında

öleceğimi hatırlamak, hayatta karşıma çıkan meselelerle ilgili ter cihler arasında seçim yapma konusunda bana yardımcı olan en (jnemli araç oldu. Çünkü neredeyse her şey, tüm harici beklentiler, gurur, kibir, rezilya da başarısız olma korkusu ve diğer tüm dert ler; hepsi ölüm karşısında geri çekiliyor. " Jobs, 56 yaşında kan serden vefat ettiğinde, hayatının son yedi yılı, serveti nin tadı na bakmayla değil, kanser tedavisinin zorluklarıyla geçmişti. Nuh Peygamber’ in 9 5 0 sene peygamberlik yaptı ğı Kur’an-ı Kerim ’de ifade edilirken, rivayetlerde peygamberlik süresi sa hil 1 4 50 sene yaşadığı bildirilmektedir. G eçmişteki insanların bu uzun hayatları bile geçicilik mühründen kurtulamamış larken , bizlerin bir aksilik olmazsa, ortalama 70-80 yıl süren ömürlerine nasıl uzun diyebilir ve onu nasıl kalıcı görebiliriz? Sona erdiğinde yüz yıl ile bir saat, aynı şey değil midir?

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mecit Orıı r!r Oztiirk

Yüzleşme Tesel l isi

İnsan nefsi, hazırdaki bir parça hazzı, gelecekte saklı binlerce hazza tercih eder; şimdi bir sızı çekmemek uğruna, gelecekte yıllarca azap çekmeyi göze alır; lezzetleri hemen almak, sıkın tıları ise her ne pahasına olursa olsun şimdi çekmemek ister. Ona göre gelecekteki hazların bir kıymeti yoktur. Haz; peşin, yakında ve ulaşılabilir olmalıdır. Cennetse ileride, uzakta ve ulaşması şimdilik zor olduğu için onu cezp etmez. Cehennem korkutmaz, oraya şimdi girilmediği için. Ş imdi küçük bir acı çekerek, büyük bir bedel ödemiş olacak ve bu sayede gelecekte büyük acılardan kurtulacaksın, deseler, hayır, der; ben şimdi bu acıyı çekmeyeyim de, sonra ne olacaksa olsun! Böylece bin kederi, bir kedere gözünü kırpmadan yeğleyebilir. “Şimdi al se neye öde” kampanyalarının sembolize ettiği hazzı öncelemek ve sorumluluğu ötelemek, bu asırda bir alışkanlığa dönüşmüştür İnsan, hazırdaki lezzeti tadabilmek uğruna, ilerideki binlerce lezzeti ıskalamayı ve sırada bekleyen musibeti çekmeme paha sına, başına büyük belalar açmayı marifet sayar. Acıları erteler, o yüzden durmadan büyür acıları . . . Gitgide küçülür mükafat ları, hazları ertelemeyi kabul etmediği için . . . İnsan, ahireti dünyanın sonuna eklenmiş, dünyanın devamı olarak kurgular. Ne de olsa dünya hayatı bitmeden, ahiret ha yatı başlamayacak diye kendini teselli eder. Dünya hayatının -� 308 �

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli M.·cit i)miiı Ozı it rk

halen sona ermemiş olmasından cesaret alarak, ahiret alemle rinde kendisini bekleyen tehlikeleri hafife alır. Cehennemin mekan olarak uzakta ve zaman olarak çok ileride olduğunu düşündüğü için günahlara rahatlıkla girer, yapması gereken amelleri vurdumduymazca ihmal eder. Ahiretin ona uzak gö rünüşü, iyilik ve ibadetlere karşı heyecan duymasının önünde ki engeldir. Salih bir amel işlediğinde, ahireti unutup, bunun dünyadaki peşin karşılığını arar. Oysa onun şimdi çektiği acı lar, dünkü amellerinin cehenneminden bir parça; bugün gör düğü lütuflarsa, dünkü iyiliklerinin cennetinden bir kesittir. Bir yönüyle ahiret başlamış, kıyamet kopmuş, hesap başlamış tır. An itibariyle kıldan ince kılıçtan keskin dünya hayatında Sırat’ ı geçme imtihanındadır, ama o, Sırat’ ı, ileride karşılaşa cağı bir imtihan zannetmektedir. "Şu insanlar, çarçabuk geçen

dünyayı seviyorlar da iinlerindeki çetin bir günü (ahireti) ihmal ediyorlar" (İnsan, 27) . Cennet vaat edilir; o ise hazırdaki lezzetleri ondan daha de ğerli görür. Cehennemle korkutulduğunda, ona şimdiki acı larından kurtulmak, oraya düşmemekten daha önemli gelir. Yanlışları şimdi yapmak, günahları şimdi işlemek ama bedelle rini uzak geleceğe bırakmak; iyiliklerinse sefalarını şimdi sür mek ama cefalarını ve yapılışlarını ertelemek ister. Konu salih amellere gelince, yaşlanınca bakmak, Hacca gittikten sonra düzeltmek, işler yoluna girince başlamaktan dem vurur. Ama bir iyiliği şimdi ortaya koymaktan alabildiğine kaçar. Gelecek geldiğinde o da ’şimdi’ye dönüştüğü için, hayırları o zaman da ertelemeye içten içe niyetlidir. Karşılığı uzak gelecekte verile cek olan şeyler için boşu boşuna (!) uğraşmak istemez. Problemlerden kaçar ve onlarla yüzleşemez. Taraftarı olduğu takımının şampiyonluğuyla, desteklediği partinin seçim kazanması ya da kaybetmesiyle, takip ettiği di zinin bir sonraki bölümünde ne olacağıyla ilgilendiği kadar, � 309 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu M c , ·iı (hıiir Öztıirf.:

ahiretteki akıbetiyle ilgilenmeyen insan . . . Fani bir sevgiliyi dü şündüğü kadar, her şeyi yaratan Baki’yi düşünmeyen insan . . . Faturasını ödeyememekten korktuğu kadar cehennemden korkmayan insan . . . Bir günahı arzuladığı kadar olsun, cenneti arzulamayan insan . . . Ruhlar aleminde başlayıp anne karnında devam eden; çocukluk, gençlik ve ihtiyarlık duraklarına uğ radıktan sonra; kabirden, hesaptan, sırattan geçecek; cennet ve cehennemde noktalanan ve telafisi olmayan imtihanında, kendisine yarar sağlamayan şeylerle meşgul olmaktan çekin meyen insan . . 2 1 . yüzyıl dünyevi şeyleri geçiciliğine rağmen aşırı önemseyen, ahirete ait işleri kalıcı olmalarına rağmen ha fife alanların asrı; Allah ile neyin arasında kalınırsa kalınsın, en pespaye şey bile olsa onu tercih edenlerin asrı . İnsan bazen Allah ile patron arasında kalır. Patronun de diğini yapsa Cenab-ı Hakk razı olmayacak, Allah’ın dediğini yapsa patron darılacaktır. ‘Patronun yaşatacağı sıkıntı peşin, Allah’ın ona vereceği ceza ise ahirette’ diye düşünür. ‘Patronun istediği olsun’ diyerek aklınca doğru karara imza atar. Bazen vicdanıyla nefsi arasında kalır. Vicdanının sesini dinlese nefsi öfkelenecek, nefsinin arzusunu yerine getirse vicdanı darıla caktır. Böylesi bir durumda, vicdanının ve kalbinin beklenti lerini boşa çıkarmayı marifet sayar. “Yeter ki, şimdi, şu anda tadım kaçmasın” düşüncesindedir insan. Ancak bu düşünce daima tadının kaçmasıyla sonuçla nır. Kayıplar olacaksa bugün olsun, ama haz, ödül ve mükafat varsın şimdi olmayıversin, demeyi öğrenmelidir insan. Gere kirse bugünü karartmalı ama geleceği karartmamalı, dünya sını kaybetse de ahireti kaybetmemelidir. Geçici bir lezzetin hatırına sonsuz saadet olan ahiretini kurban etmemeli, bilakis, kalıcı ahiret mülkleri için, geçici heveslerini terk etme yolunda olmalıdır. Sıkıntıları vaktinde yaşamalı, kendiyle zamanında hesaplaşmalı, bedelleri yerinde ödemelidir. .

-� 3 1 0 �;

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Afccir Oıniir Oztürk

İnsan; sabrı, mücadeleyi veya yüzleşmeyi gerektiren durum ları adadığında, yeniden sabır göstermesi gereken durumlara maruz kalacaktır. Derdin dilini, sembolünü ve ondaki mesaj ı çözmediği için benzer dertler karşısına yeniden dikilecektir. Kaçtığı küçük yüzleşmeler, birikip toplanarak daha zor yüz leşmeleri doğuracaktır. Gençken kaçılan yüzleşme yaşlılıkta, dünyada kaçılan yüzleşme sekarat denilen ölüm anında, bazen kabirde veya ahirette karşısına çıkacaktır. Payına düşen acıyı ertelememeli insan. Rabbinin ona verdi ği ‘kendiyle yüzleşme fırsatlarını’ yok etmeye çalışmamalıdır. Kader rotasında bir problem gördüğünde onu iliklerine kadar yaşamalı ondan kaçmamalıdır. Bugünkü sorunlar, dün yüzle şemediklerinin, önüne yeniden çıkarılmasından dolayı olduğu gibi yarının dertleri de bugün yüzleşmediği gerçeklerin ona geri dönüşünden ibaret olacaktır. Bu bedeller, insanın onlar dan kaçmasını değil, onları misafir edip anlamasını ve dinle mesini beklemektedirler. Onlarla yüzleşmek, insanın kendiyle yüzleşmesi demektir. Onları anlamak, insanın kendisini anla ması demektir.

� 3 1 1 �·

Dervişin Teselli Koleksiyonu ;’v!iı i: ÖYJıiir (Jnii ı k

Va rhk Tesel l isi

Beyin hakkında kitapları ve araştırmalarıyla ünlü Sinir Bi limci Prof Dr. Sinan Canan bir konferansında, hafıza türle rinden biri olan duygusal hafızadan bahsederken şunları ifade etmişti : "En kuvvetli hafıza duygusal hafızadır. Bir şeyi severek

veya ondan nefret ederek veya ona öfkelenerek kaydettiğimizde en kalıcı kaydetme işlemini yapmış oluruz. Dünyada aslında birçok şeyi duygularla kaydediyoruz. Hiç fark etmesek de davranışları mızı büyük oranda yö.nlendiren duygusal hafızadn: Beyin hak kında tek bir cümle söylemem gerekirse, ben şu cümleyi söylerim: Beynin öğrenmesi duygusal bağ kurmasına bağlıdır. Duygusal olarak bağ/anamadığımız bir şeyi öğrenemeyiz. Homo Sapiens olarak insanın özelliği budur. Duygular bir yan ürün değildir. Duygular beynin çalışmasının ana temelidir. Duygulara hitap edemezseniz, hafızada her şey bir süre kalır ve sonra uçar. " Bu tespitlerinden yola çıkarak diyebiliriz ki ; bir şeyin bizim için geçerli varlığı, tarafımızdan onun algılanmasına bağlı ol duğuna göre; yaşantı ve bilgileri duygulara en iyi dönüştüren faktör olan acılar ve kederler yaşadıklarımızın yok olup gitme sini engelleyen muhafızlardır. Milan Kundera’ nın dediği gibi;

“Kiminle güldüğünü unutabilirsin; ama kiminle ağladığını asla!” Bütün canlılığıyla hafızalardaki yerini koruyan bir ölünün varlığıyla, hiçbir hafızada var olmamış hayattaki birinin varlığı -� 3 1 2 �-

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ;’v!, ,c iı ()!;!!; < Cburk

kıyaslandığında, hiç şüphesiz ölünün varlığının daha gerçek olduğu ortaya çıkacaktır. Var olmanın bir terazisi olsaydı, acı içerisinde yaşayanların, mutluluk içerisinde yaşayanlara nis petle daha gerçek oldukları ortaya çıkabilird i . İ l k İslam fılozufu Kindi der ki, "Ölüm de dahil olmak üze

re musibetler hayatın bir parçasıdır, tabii ve kaçınılmaz gerçek lerdir. İnsanın hiçbir musibetle karşılaşmaması için hiç var ol maması gerekir. Çünkü musibetler değişme ve bozulma niteliği taşıyan şeylerin değişmesinden, bozulmasından ileri gelmektedir. Eğer dünyada bozulma olmasaydı, varlık da olmazdı. Musibet lerin olmamasını istemek tabiattaki oluşma ve bozulma kanu nunun ortadan kalkmasını istemek olur ki, bu da imkansızdır" (Ya’küb b. İshak el-Kindi, s . 1 8- 1 9 ; İbn Miskeveyh, s. 1 79) .

Dervişin Teselli Koleksiyonu ı1 fo·iı Omiir Ozııirk

Ta b i r Tesel l isi

Kainat aydınlık mı, karanlık mı? lztırar mı yoksa huzur mu veri yor evren? Alemi kuşatan sevgi mi, yoksa öfke mi? Yaşam mutluluk mu, yoksa keder kaynağı mı? Bu soruların cevabı kişinin kendisine bağlıdır. Çünkü her şey insanın iç dünyasında olup bitmektedir, dışında değil. Gözlükler siyah olduğunda her şey siyah göründüğü gibi, insan da kaygılı ve endişeliyken her yerde endişe ve korkuya rastlar. Kainatı öyle algıladığı için de yeniden endişelenmeye başlar ve insafsız bir kısırdöngüye girer. Cenab-ı Hakk, bir kutsi hadis te “Ben kulumun zannı gibiyim, Beni nasıl biliyorsa öyle muamele ederim” buyurmuştur. Kainat, Hakk’ın esmalarının tecelligahı ol duğundan, bu kutsi hadis gereği, insan kainatı nasıl bilir ve yorum larsa, kainat da ona göre şekillenmektedir. İnsanın endişeleri bütün alemi endişeli, hüzünleri kainatı hazin hale getirmektedir. Nobel ödüllü fizikçi Heisenberg der ki, "Gözlemlediğimiz şey

doğanın kendisi değildir, doğanın yönelttiğimiz soruya verdiği ya nıttır yalnızca. " Şeyler, özünde güzel veya çirkin değillerdir; ona bakanın haline göre oluşur bu vasıflar. İnsan evrene nasıl bakıyor sa evren de ona göre şekillenir. Güzel görüyorsa, güzel bakmıştır. Çirkin görüyorsa, bakışında bir farklılık vardır. Herkes kainatı, kendi algılarına yansıyan biçimiyle hissettiğine göre, kainatın du rumu nesnel değil, özneldir. Bela, bizden kaşlarımızı çatmamızı, feryadı basmamızı umarken, hiç beklenmedik bir şekilde gülüm·� 3 1 4 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli /vferiı Onıü; Oztüı k

semeye başlarsak nasıl bir değişiklik olur? Schopenhauer der ki,

‘’Dışsal olaylar ancak içsel olayların izin verdiği ölçüde kişiyi etki ler. " Günümüzde birçok noktada Newton fiziğinin yerini alan ve yeni yaklaşımlarıyla onu geride bırakan Kuantum Fiziği’nin öne çıkan kavramlarından biri ’gözlemciye göre şekillenen’ evren mo delidir. Önceleri, olayları var oldukları gibi algıladığı düşünülen insan yerini, Kuantumla birlikte, bakış açısına göre evreni şekil lendiren insana bırakmıştır. ‘Schrödinger’in Kedisi’ adlı düşünce deneyinin ayrıntıları bu konuda ilginç fikirler vermektedir. İzafiyet de, günümüz dünyasının her alanda açıklamaya çalış tığı bir meseledir. Bakış açısındaki farklılığın eşya ve hadiselerin durumunu etkilediği üzerine düşünceler sıkça ifade edilmekte dir. Buna göre şeyler zatında güzel veya çirkin, iyi veya kötü bir niteliğe sahip değillerdir. Ancak ona bakan gözlemcinin haline göre birtakım vasıflar kazanırlar. Bize göre de, fiillerin aslını yaratan Allah, vasfını ortaya çıkaran ise insandır; onun niyeti ve bakış açısıdır. Montaigne Denemeler’ inde şunu anlatır: "Bir

adam tanıyorum, konuklarını evinde ağırladıktan dört beş gün sonra, şaka olsun diye onlara yemekte kedi eti yedirdiğini söylemiş ti. Partiye katılan hanımefendilerden bir tanesi bu şakadan öylesi ne etkilendi ki, mide sancıları çekmeye başladı. Anında ateşi çıktı. Ne yazık ki kadını kurtarmak mümkün olmadı. " Hadiste, ‘’Rüya, ilk tabirciye göre tahakkuk eder" (İbn Mice, Ta’bir, 7) buyrulmuştur. Yaşadığımız hayat da kendisinden üst bir gerçekliğe göre bir rüyadır ve olaylar hakkında yapılan ilk yorum, yaşamı etkileyecek potansiyele sahiptir. Efendimiz (sav) ; ’1slam’da teşeüm yoktur, tefeül vardır" buyurduğunda, kendisine tefeülün ne olduğu sorulmuş, o da şöyle cevap ver miştir:’‘Hadiselerin değerlendirilmesiyle alakalı güzel yorum dur. " Tefe’ül, olayları iyiye yormak, onları uğurlu saymak ve birtakım hayırların başlatıcısı olarak algılamak demektir. Bu kavramın zıddı olan teşe’ üm ise; nesneleri ve hadiseleri uğur·� 3 1 5 �·

Dervişin Te�elli Koleksi y onu Mcc.·ı (Ji ,··ıiı O:ılirf<

suz kabul etmek, olanları şerre yormak ve sü rekli olumsuz ih timalleri öne çıkarmak anlamlarına gelmektedir. Sultan 1 . Ahmed Han, rüyasında; Avusturya kralı ile güreşe tutuştuğunu, sırt üstü yere düştüğünü ve sırtının toprağa ya pıştığını gö rüp soluk soluğa uyanır. Rüyanın zahiri anlamını düşünerek hayli üzülür. Saraya davet edilen tabircilerden hiç biri Sultan Ahmed Han’ın gönlünü tatmin edecek bir tabir yapamaz. Neticede rüya Aziz Mahmud Hüdayi Hazretleri’ ne arz edilir. Hazret-i Hüdayi, bu rüyayı şöyle yorumlar: "Allah

Teala, insan bedeninde sırt bö{’!;esini, kainatta ise toprağ’l en kuv vetli olarak yaratmıştır. İnsanın sırtı ile toprağın birbirlerine değ mesi, bu iki kuvvetin bir araya gelmesi demektir. Padişahımızın sırtının toprağa gelmesi, bu iki kuvvetin birleşeceği anlamına gelir. Bu rüya gösteriyor ki, padi;-ahımız savaştan muzaffer çıka caktır" der. Ve bu yorumun ardından fetihler birbirini kovalar. Mesele, her fırsatta bir zorluk bu lan biri olmaktan kurtu lup, her zorlukta fırsat gören biri olabilmektir. Filozof Zenon , geminin battığını ve bütün eşyalarının sulara gömüldüğünü öğrendiğinde şöyle der: “Demek kader benim, sırtında daha az yükü olan bir filozof olmamı istiyor.” İşte bu bir yo rumdur ve insanın bir yorum varlığı olduğunu gösteren güzel bir örnek tir. Fili beli Ahmed Hilmi de A’mak-ı Hayalde “Harfleri bir araya getirerek hikmeti anlayamazsın” derken, anlamaktan çok yorumun önemine vurgu yapıyor olmalıdır. Kişinin zanlarına göre şekillenen bu aktüel h ayat içerisinde, ilahi yardımın kendisine mutlaka ulaşacağına inanan ve bu ko nuda kalbine gelen şüpheleri yenebilen birine o yardım mutlaka erişecektir. Allah’tan ümidini kesmiş ve kendisine desteğin gel meyeceğine inanmış biriyse, yardımın gel memesine bir zemin hazırlamış olacaktır. Ona yardımın gidip gitmeyeceği Allah’a kal mıştır. İnsan, evrenin yaratılış tarzını iyiye yorduğu gibi, yaşadığı hadiseleri de iyiye yormalıdır. Hayat içerisinde tek kontrol nokta-

Doğu’dan Ban’da n 99 Teselli +fr«il ( );ıı ’ " (;;;ı iı r k

sı olan kendi varlığı ve benliği üzerinde de iyi zanlar beslemelidir. Geçmişin olumsuz hatıraları ndan dolayı, “Ben buna tah.1 mmül edemem, bunu kaldıramam, bu olayla baş edemem’’ diyerek Allah adına karar verilmemeli, kader adına konuşulmamalıdır. Yakup Peygamber, Hz. Yusuf’ u ve kardeşini bulup getirme leri için oğullarını l\1ısır’ a gönderirken onlara şöyle söylemiş tir:”A llah’ın lütuf ve merhametinden ümidinizi kesmeyin, çün kü Allah’ın rahmetinden ancak kafirler ümit keser" (Ylısuf, 87) . Ayrıca Hicr Sılresi’nin 5 6 . Ayeti’nde geçen Hz. İbrahim’in şu sözleri de bu hakikate işaret eder; “İbrahim dedi ki: Rabbinin rahmetinden, sapkınlardan başka kim ümit keser?” Rabbirniz ayrıca bize şöyle emretmektedir: “Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin” (Zümer, 53) . Namaz, oruç ve hac nasıl birer ilahi emirse, Allah’tan ümit kesmemek de öyle ilahi bir emirdir. Kendine olumsuz bir nazarla bakmamalıdır insan; çünkü na zar, gerçekleşen bir duadır. İnsanın kendine olan nazarı ve bakış açısı, onun halini ve akıbetini etkilemektedir. Her olayı güzele yormalı; karamsar yorumlardan kaçınmalı ki, olayların gidişa tı güzel yorumlara göre şekillensin, daha doğrusu zaten güzele varacak olan hadiseler, karamsar tabirler sebebiyl e olumsuz bir hale sürüklenmesinler. Dolayısıyla düzeltilmesi ilk gereken yer zorlu dış dünya değil, bakış açımız yani iç dünyamızdır. D iri lişimizi başlatacak güç orada yatmaktadır. İbn Rüşd deyişiyle,

“Yumurta dıştan bir güçle kırılırsa yaşam son bulur, içten bir güçle kırılırsa yaşam başlar; zira sahih dönüşümler hep içten gelir.”

" Ön ü m ü z d eki yolda daima taşl ar olacak. B unları tökezlenecek en geller ol arak

mı,

b ası lacak merdiven ler o l arak –Ni etzsch e

:� 3 1 7 �-

yoksa üzerl e r i n n mı

göreceğiz? ’’

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mecü Omür Ö::türl<

Veh i m Tesel l isi

Musibetlere ve hastalıklara lüzumundan fazla ehemmiyet vermek, onları sürekli hatırda tutmak, düşünce alanımızın onunla kaplı olmasına müsaade etmek faydasızdır. Zira mu sibetlere aşırı ehemmiyet vermek yeni kalp hastalıklarına veya psikoloj ik sorunlara davetiye çıkarmaktadır. Epikuros der ki;

‘.ll cı ne katlanılmazdır, ne de sonsuz; yeter ki onun sınırlarını göz önünde bulundur ve kendi imgeleminle onu artırma. " John Berger, Görme Biçimleri’ nde der ki, “Nesneler bizim onlara yüklediğimiz anlamlardan ibarettir. İnsanlar da öyle.” Roman cı Marcel Proust’un, ‘Zeki insanların muzdarip olduğu hasta lıkların onda dokuzu zekalarından kaynaklanır" tespitine hak vermemek mümkün mü? Kederlerin içerisinde vehmi ve hayali olan; dengesiz dü şünmekten veya yanlış noktalara odaklanmaktan kaynaklı kısımlar vardır. Gerçekte var olmayan bu noktalardan uzak durulabilirse musibetlerin etkisi azalacaktır. D ikkat kesildik çe büyür bazı manevi ve psikoloj ik sorunlar. Sanal, kurgusal hatta uydurulmuş bu kederler, üzerinde fazla dura dura gerçek birer hastalığa dönüşürler. Musibetin akıl ve kalpteki gerçek olmayan hayali varlığı bir zaman sonra gerçeğe döner. Mu sibetleri büyüten faktörlerden biri onun ’büyük olarak algı lanması’ onları küçülten şeyse musibetlerin hafife alınmasıdır. � 318 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ıifr,-it Omiir Ozııir.k

Karanlık bir gecede basit bir ip, koca bir yılan gibi görünebilir. Dikkatimizi ondan uzaklaştırdığımızda onun basitliği ortaya çıkacaktır. Hücum eden arılarla uğraşıldıkça daha fazla saldır maları ve onları dikkate almadıkça dağılıp gitmeleri gibi, kimi zaman insan içinde bulunduğu psikoloj ik durumla savaşını sonlandırdığında, mesele küçülüp dağılmaya başlar. Bazen za fer, mücadeleyi terk etmekte yatar. Tedavi edildikçe büyüyen yaraları da vardır insanın. Sınavda çözemediği bir soruda takı lıp yapabileceği diğer sorulara bakma imkanını kaybeden biri gibi, yaşadığı musibete odaklanıp yaşamın geri kalanını zinda na çeviren biri de, başarısızlık yaşamaktan kurtulamayacaktır. Etkisinde kaldığımız hüzün verici olayların kalbimizde kapladığı soyut hacim, vehim duygumuz sebebiyle abartılmış durumdadır. Atmamız gereken ilk adım, bir dayanağı olma yan vehimlerden kurtulmak, ikinci adımsa gerçek seviyesini idrak ettiğimiz kederimizin tamamına değil, tıpkı kübistler gibi, seçtiğimiz bir kısmına tahammül etmeye çalışmaktır. İn sanın şimdi yaşadığı acıları önceden yaşadığı acılarla birleşik görmesi; yaşadığı kederin detaylarını kederinin ana meselesine bitişik görmesi; başkalarının gamlarını kendi gamına yerleşik görmesi acıları büyüten hatalardandır. İşsiz kalmış birinin so runu, artık bir işe sahip olmamaktır. Bu sorunun varlığı için yeterli bir detaydır ve yalnızca buna tahammül edilecektir. Oysa insan eski işsizliklere bu işsizliği bitiştirerek, gelecekte yaşanmamış günlerdeki işsizlik ihtimalini buna birleştirerek; kendisine olan olumsuz bakışı yetmiyormuş gibi başkalarının onun işsizliği hakkında ne düşündüğünü ekleyerek; artık hiç önemi olmamasına rağmen kimler tarafından neden işsiz bı rakıldığı üzerinde uzun uzun durarak dayanılmaz bir yükün altına girmektedir. .Adeta insan, bu musibet sadece işsizlik olduğunda yeterli gelmeyeceğinden korkuyor gibi, ona yeni vasıflar ekleme telaşına düşer. � 319 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu ,’vl,,m Omiiı (ht1t 1 A

Yersiz korkuların ve vehmi endişelerin bir zararı da, bela yı davet etmeleri ve dış tesirleri insanın üzerine çekmeleridir. İnsan yersiz şekvalarıyla, o şek-vaya denk gelecek musibetle ri; anlamsız korkularıyla o korkulara denk gelecek tehlikeleri; lüzumundan fazla üzüntüyle o hüzne denk gelecek kederleri; gereksiz yere isyanlarıyla o isyanlara denk gelecek acıları yaşam öyküsünün içerisine davet etmektedir. Hz. Ali’ni n, ’Allah’ım! Senden sabır diliyorum" dediğini d uyan Resulullah (sav) , "Bu

sözünle Allah’tan ağır bir imtihan istemiş oldun; O’n dan afiyet dile!" buyurmuştur (Tirmizi, Deavdt, 93) .

·’ �Iutsuzluğun

sebebi

b o lca düşünme v aktin e sahip olma n dır. Ken d i n i çal ı ş m aya ve e n

vnr:

dünya daki

ya rarlı il a ç budur. ,.

– ·-Berrnı rd Shavv

·� 320 ,�;

en ucuz

Doğu’dan Barı’dan 99 Teselli Mr, i: ();,ııır Ozt’irv

Paydos Tesel l isi

Musibetler ve hastalıklar insana bazen ‘paydos!’ emri verir ler. Kişiyi durduran, onu ara vermeye çağıran, onu kendisi ne, ruh ve kalbine döndüren şey hastalık ve musibetlerin bu ‘paydos!’ emridir. Kimi zaman öncesinde çok çalışıldığı için ‘tebrik’ kimi zaman da yorgunlukları hafifletmek için ‘hediye’ manası taşır musibetler. Cenab-ı Hakk’ ın insanı dinlendi rme sine ’ işsizlik’ adını takmakla, ona paydos ettirmesini ‘hastalık’ olarak nitelemekle bu gerçekler değişmez. Çünkü adlarının farklılaştırılmasıyla hakikatler değişmez. Herkesin içinde bir inziva ve halvet ihtiyacı vardır. Hiçbir zaman evim izin perdesine, desenine, lambasına, duvarlarına, kapılarımızın girinti çıkıntılarına uzun uzun bakacak vaktimiz olmaz. Ama bazen buna da ih tiyacımız olabilir. Eşim izin, ço cuğumuzun simasına doya doya bakmaya da gereksinim duya rız. Aile fertlerinin de ihtiyacı vardır bizim onların çevresinde bazen gün boyu bulunmamıza. Bazı dönemlerde bizi evden çıkamaz hale getiren hastalıklar ve musibetler, şu evde bi raz kal bakalım, durup düşünmen gereken bazı şeyler, ilgilenmen gereken insanlar yok mu, hayatını gözden geçirme, iç dünya na zaman ayırma vakti gelmedi mi, şeklinde hatırlatmalarda bulunurlar. Yine de, her yıkım bağrında büyük bir ayağa kal kışın, yeniden yapılanmanın tohumlarını taşımaktadır. Hasta-

Dervişin Teselli Koleksiyonu /’vlecit Ömür Oztürf:

lıklar ve musibetler de yeniden yapılanma imkanlarıdır. Bazı keder ve hastalıklar, birtakım görevleri icra etmek için gönderilir. Evimizde bizden ilgi bekleyen biri var da, Rabbimiz onun bu haline acıyorsa, bizi evde tutmakla görevlendirmiş bir keder gelip çatar. Annemizin babamızın bize olan özlemi, suni meşguliyetler sebebiyle tarafımızdan giderilmiyorsa, ka der bize bir musibet yaşatır ve sevdiklerimizi yanı başımızda, bize hasret ve ihtiyaç duyanları da etrafımızda buluruz.

" H a.yat zamanda iz bırakmaz

Bir b o ş lu ğ a d üş ersin hir b o şluktan B irikip yeniden sı çramak i çin Elde var hüzün . . . -Atti la İlhan

� 322 �

"

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli ı1’/ecit Omfo Oztiiık

Ka naat Tesel l isi

Esasen başarısız insan yoktur. Çok başarılı veya az başarılı insan vardır. Herkes mutlaka az çok bir şeyler başarmıştır. Az başarıya sevinmeyen insanın, çok başarı beklentisi tutarsızlık tır. Azıyla memnun olunmayan bir şeyin fazlasını talep etmek mantıksız bir davranıştır. İnsan, başardığı şeyi küçük görüp, hırsla daha büyük bir başarıyı kalbine yerleştirirse, elindeki küçük başarıyı da kaybeder ve bu imtihanın mağlubu olur. Tamamen mutsuz insan var mıdır? Herkes az veya çok mut ludur. Kişi kendini çok mutlu insanlarla kıyaslayınca mutsuz, kendinden daha az mutlu insanlarla mukayese ederse, mutlu dur. Bu kadar basittir. Aslında mutsuzluk, yalnızca bir kelime dir, bir yorumdur, insanın icat ettiği izafi bir kavramdır. Dün yaya insanla birlikte gelen bir düşüncedir. Boethius, “Mutluluk dünyanın değil, aklın bir durumudur” derken bunu kastediyor olmalıdır. İnsan, kendine ait az mutluluğun adını ‘mutsuzluk’ koyup, hırsla daha büyük bir mutluluğa gözünü diker ve elin de var olan mutluluğu küçümsemeye başlar, gün gelir o az mutluluk da elinden uçup gider. Gözümüz hep büyük mutlu luklardadır, küçük mutlulukları yaşamayı becerebilmişiz gibi . Bu durum Aldous Huxley’in şu cümlesini hatırlatıyor; "Başka

gezegenlerde hayat var mı diye merak ederiz, sanki bu gezegende yaşamayı becerebilmişiz gibi!" ·� 3 23 �

Dervişin Tesel l i Koleksiyonu Mn·i: ’J:niır O r ü ı<

Kişi, kelime manasıyla ols u n ‘mutsuz’ olduğunu düşün ü yor, el indeki o az mutluluğu hafife alıp, kalbiyle çok mutluluk peşinde koşuyorsa mevcut mutluluğunu da hissedememekle; elindekini fark edebileceği, hissedebileceği , onun için şükre debileceği zamana kadar, ondan mahrum kalma cezası görür. ı1utluluğunun artmasını isteyen, verilen kadarına razı ve mem nun olmalı; ona kanaat etmeli; var olanla yetinmeyi bilmelidir. Eli ndeki mutlul ukla yetinmeyip onu israf edenler, onu önemsemediğini ve kıymeti ni bilmediğini göstermiş olurlar ki , bu da bereketi ortadan kaldırır. Nim.ete saygı nın en önemli göstergesi onu severek ve dikkatli kullanmaktır. Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi; mitoloj i ile tasavvufu harmanladığı A’mak-ı Hayalde bir garip Aynalı Baba’yı şöyle kon uşturur: ’’Beşeriyet derin bir ah çekti ve ’Doğru, Doğru! Lüt

fen bana söyleyin, merhamet edin. Jı1ademki, hayattan tiksiniyo rum, ama onsuz da yapamıyorum, �yleyse saadetin ne olduğunu bana siz söyleyin’ dedi. O sırada başkan geldi. Meseleyi anladı ve oradakilere: ‘Haydi bakalım, şu zavallının sorusunun cevabını verin!’ buyurdu. Oradakilerin bazıları şu şekilde cevap verdiler: Hz. İbrahim, ‘Saadet çalışıp kazanmak ve kazanılanları baş kalarıyla paylaşmaktadır’; Hz. Musa, ‘Saadet nefsi, I’zravun’un tutkuları gibi tutkulardan kurtarmaktadır:· Hz. Adem, ’Saadet şeytana uymamaktadır ;- Konfüçyüs, ’Bir tencere pirinç pilavına bütün lezzetleri sığdırmaktadır:· Platon, ’Daima yüce şeyleri düşünmektedir:· Aristo, ’Mantık! İşte saadet!:· Brahma, ’Saadet mi? Zannedilen şeyin aksidir:· Hz. İsa, ’Saadet maziyi unutmak, içinde bulunulan anı iyi değerlendirmek, geleceği düşünmemek le rnümkündür;· Lokman Hekim, 1nsanlar bu kelimeyi bütün dertlerini bir sözle ifade etmek için icat etmişlerdir:· Hz. Hızır, ’Saadet, tutkuların giremediği gönüllerde aniden görülen bir hayalettir’ dedi. Sonunda Beşeriyet yorgun bir halde yere düşüp: -Oooff! Hangisi? Hangisi? diye söylendi kendi kendine. İşte o za-

Doğu’dan lhu’dan 99 Teselli

+!e: iı Onıilı ( Jzuiıl:

man Başkan ayağa kalktı ve ‘l!,y Beşeriyet! Saadet, ha_yatı olduğu gibi kabul edip, insana yüklediği yüklere razı olup, bunun daha zyi olması için gayret etmektir’ dedi. O sırada Beşeriyet ayağa kalktı ve Alemlerin Övüncü Efendimiz! Beşeriyet’in dertlerini anlayan ve bunun ilacını bulan yalnızca sizsiniz! ’ dedi. "

B iz l er yokken var olduk. Taş olmadık, ağaç ol madık, hayvan olmadık; insan olduk. Üs t elik in s anla r içerisinde Müslüman lıkla ş e re fl en e nl e rden olduk. H ayatımızın ge n eline bakıldığı zaman da çoğunlukla sağlık ve afi yetle nimetlendi rildik. An cak hak e tm e diği m i z halde gözümüzü diktiği m iz veya layık ol madığımız ya da kendi yanl ış tutumlarımız yüzünd e n elimiz den kaçırdığımız, bizde ol m ay ı p başkal a rı n da olan n imetlere bakıp şikayet etmek hakkına sahip değiliz Hakk ı m ı z o l m ay a n nimetlerin bize ve rilmeyişind e n hoşnutsuzluk duymamız na sıl bir yanlış s a , daha fazlasını hak ettiğimiz halde hafifleti lmiş musibetlerden dolayı da şe kva etmek öyle bir yanl ı ş tı r İnsaflı, izanlı ve ge çmiş t e yaptı ğ ı yanlışlar ı n idrakinde olan bir insan , musi bete gi riftar olduğunda onda n daha büyük b e l ayı hak et tiğin i ancak Rabb i n i n onu hak ettiğiyle d e ğil çok daha hafif bi r cezayla arındı rdığını bilir. Menkıbe ye göre, Allah dostlarında n biri sokakta gid e rke n yukarıdaki bir evden başına bir leğen kü l dökülür. Hak dostu hemen secd eye kapanır. Bu secde nered e n ica p etti , diye so ranlara; "Ben, tepeme ateşin yağmasından korkuyordum, Allah .

.

Teala

ateş yerine kül yağdırdı, o yüzden şükür secdesi yaptım"

diye cevap verir. Yine evliyadan birisine, bizimle yağmur dua sına n iye gel m iyors un diye sorduklarında şu cevabı alırlar: “Siz yağmurun geç yağdığından şikayet ediyorsunuz, ben de şimdiye kadar nasıl taş yağmadığına şaşıyorum.” Hz. ()m er’den riva yetle, Resulullah’a (sav) soruldu ki ; "Hangi nimetlerden hesaba

çekileceğiz ey Allah’ı n Resulü? Halbuki memleketimizden çıka rıldık ve mallarımızdan olduk. Resulullah (sav) da şöyle cevap

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mccit Oımir Öztiirk

verdi: Sizleri sıcaktan ve soğuktan koruyan meskenlerden, ağaç ların, çadırların gölgelerinden ve sıcak günde soğuk sudan hesa ba çekileceksiniz. Bir başka hadislerinde Efendimiz (sav) şöyle buyurdu: Kendi yurdunda emniyette, bedeni afiyette, gününün azığı yanında olan kimse için dünya tamamıyla kendisine veril miş gibidir" (Tirmizi, Züht 34, İbn Mace, Züht 9) .

" İnsan m utlu olduğunu bi lme diği için muts uzdur.

olduğunu fark eden kişi arıda mutlu olacaktır. "

Mutlu

o

-Do stoyevski

� 326 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli i’vfnit Omür O::.türk

Meşiet Tese l l i s i

İnsan her ne kadar fiillerinde özgür ise de, “A llah dilemedik çe siz dileyemezsiniz” (İnsan, 3 0) ayet-i kerimesince, Allah’ ın dilemesi asıldır; Hakim olan kaderdir. İnsanın tercihleri karşı sında Rabbimizin tercihleri belirleyicidir. Kader tecelli edince, insanın kapasitesi, gücü ve tercihleri susmak zorunda kalır. Rivayete göre, Yusuf’ unu köyünün yakınındaki Kenan ku yusunda bulamayan, ama uzak diyarlardan, yani ta Mısır’dan gömleğinin kokusunu alan Yakup Peygambere bu çelişkinin hikmeti sorulur. O da bu soru karşısında, bazen her yanı gö recek şekilde kalbinin açıldığını, bazen de ayağının ucunu bile göremeyecek duruma düştüğünü söyler. Ömer Efendi miz minberde hutbe verirken, bir aylık mesafe uzaklıkta savaş halinde bulunan Sariye isimli kumandanına “Ya Sariye, dağa doğru, dağa doğru!” diye seslenmiş, Hz. Sariye bu sesi duymuş ve bu yönlendirmeyle zafere ulaşmıştır. Ömer Efendimizin hali buyken, gelecekte katili olacak olan Firuz’ u ve onun niye tini, kendisini ölümle tehdit etmiş olmasına rağmen, önceden fark edememesinde de yine bu sır vardır. Dünyanın en kabiliyetli yazarlarının bir cümle dahi yazama dıkları dönemler, en mahir sanatçıların eserlerini ilerletmek is terken berbat ettikleri zamanlar, en kurt tüccarların ticaretten bi haber kişilerin dahi yapmayacağı derecede yanlış kararlara imza � 327 �-

Dervişin Tesell i Koleksiyonu .’1 1:, .’ı Chnu lhııirh

attıkları vakitler az değildir. İnsanın kendisini garantide hissetti ği, güçlü olduğunu varsaydığı veya istidadının yeterli olduğuna inandığı konularda birtakım musibetlere uğraması durumunda anlaşılır ki, ‘İlahi Meşiet’ kavramıyla karşı karşıya kalınmıştır. Meşiet-i ilahiyeyi bildiren kelimenin kökü olan ‘şae’ Kur’an’da 56 defa, bu kökün geniş zaman kipi olan ‘Yeşaü’ fiili ise 1 1 6 defa geçmektedir. Bu bile meşiet-i ilahiyenin ne denli önemli olduğunu görmek için yeterlidir. Halk arasın da sık kullan ılan ’ İnşaallah’ ifadesi ‘.Allah dilerse’ anlamına gelmektedir. Kur’an’da bu kavramın geçtiği bazı ayetlerden örnekler vermek gerekirse: ’’Allah dilediğini yapandır" (Büruc,

1 6) . “De ki: Ey mülkün sahibi Allahım, Sen dilediğine mülkü verirsin, dilediğinden mülkü alırsın, dilediğini aziz edersin, di lediğini zelil edersin” (Al-i İmran, 26) . “Dilediğine azab eder, dilediğine merhamet eder” (Ankebut, 2 1 ) “O dilediğini saptırır, dilediğini hidayete erdirir” (Nah!, 93) . ‘’Allah dilemedikçe, siz dileyemezsiniz" (İnsan, 30, Tekvir, 29) .’‘Allah’ın yok olmasını dilediği yok, var olmasını dilediği de var olur" (Yasin, 82) . Kul larından dilediğine bundan isabet ettirir " (Yunus, 1 07) . Bütün mülk O’ nun olduğu için mülkünde “Dilediğini yapan” (Hud, 1 07) ve “Yaptığından mesul olmaz” (Enbiya, 2 1 /23) bir zat ola .

rak dilediğini yapar, kimsenin O ’ na karşı çıkma ve karışmaya hak ve salahiyeti yoktur. Başa gelen en küçük olay dahi bizzat Allah’ın dilemesiyledir. Allah insanın kurtuluşunu murad ettiğinde, onun sebeplerini ve gerekçelerini de yaratır. Şair, “Hakk tecelli eyleyince her işi asan eder, Halk eder esbabını bir lahzada ihsan eder” der. İnsa nın başına gelen musibetleri yaratan sebepler değil, Allah’tır. İnsanı o musibetlerden kurtaracak olan da sebeplerle boğuş mak değil Rabbine yönelmektir. İnsanlar yalnızca çok çalışıp fazla emek harcadıkları için mi zengin ve başarılı olmaktadır lar? Evet, belki de onlar gerçekten çok çal ışmış ve türlü gayret-

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli

’ı ; "

’1 ( hun ()ztıh .0

ler onaya koymuşlardır. Ancak onları çalışmaktan lezzet alan bir fıtratta, huzur ve mutluluğu çalışmada bulan bir mizaç ta yaratan kimdir? Onlardan daha çok çalışanlar neden aynı nimete mazhar olamamışlardır? Onlardan daha az çalıştıkları halde daha fazla nimete erenlere ne demeli? İnsan bazen, acz ve zayıflığından ötürü meşietin bir sonucu olarak kendi sine verilmiş nimetleri veya Rabbimizi n şefkati sebebiyle atlattığı tehlikeleri hatalı yorumlayarak kendi gücüne ve gayretlerine izafe etmektedir. Rabbimiz insana bir nimet vermeyi murat ettiğinde, o nimetin doğması ve muhatabına ulaşması için ge rekli koşulları, lazım olan kabiliyeti, gayret ve çalışkanlığı da ayrıca bizzat yaratmaktadır. Meşiet, sadece musibetler için değil, nim etler için de geçer lidi r. Bu konuda Al-i İmran Suresi 40. Ayet dikkat çekicidir:

“Zeker�ya, şöyle dedi: Rabbim, doğrusu ben ihtiyarladığım, ha nımım da kısır olduğu halde nasıl çocuğum nasıl olabilir? Rab bi de Ona: Böyledir. Allah dilediğini yapar! buyurdu. İnsanın”

yetenek ve bilgisinin yeterli olmadığı , hayalini bile kurmadığı nimetler, Rabbimizin d ilemesiyle ona ulaşır. Ve altından kalk maya gücünün y::tmediği musibeti, Rabbimizin meşiet ve di lemesiyle rahatlıkla atlatabilir. Meşiet kavramı insanın özgür iradesini ortadan kaldırmaz elbette. Ö zgür irade karşısında ilahi iradenin belirleyiciliği ve her ikisinin de aynı anda mev cudiyeti söz konusudur. Bilimdeki nedensellik ilkesine göre, kainatta her şey sebep sonuç ilişkileri içerisinde vardırlar. Bu ilkeye göre her sonucun bir sebebi olmalıdır. Ancak bu ilke, ‘her sonucun’ bir sebebi olmasını ifade eder, yoksa ‘sonuç’ olmayan bir şeyin sebepleri olduğunu ifade etmez. Nedensellik ilkesiyle baktığımızda ‘Al lah’ ı kim yaratmıştır? ’ sorusundaki hata şudur: Allah bir sonuç değildir ki , varlığı bi rtakım sebeplere bağlı olsun . Allah, bir sonuç olmadığı gibi, kainatta sonuç olmayan

Dervişin Teselli Koleksiyonu }vfeciı Omür Ö-.:ıürk

hadiseler dahi vardır. Einstein fiziği sebepsiz hiçbir şeyi, yani ‘sonuç vasfı taşımayan’ şeylerin varlığını kabullenmiyordu. Ancak bilimin ilerlemesi sonrasında kauntik ölçekte durum değişti . Danimarka Kophenag ekolünden özellikle Nobel li fizikçi Heisenberg, atom altı ölçekte hadiselerin sebepsiz meydana geldiğini ortaya koydu ve ispatladı . Radyoaktivite nin hiçbir sebebe bağlı olmadığını, yani spontan bir şey oldu ğunu; uranyum atomunun çekirdeğinin kendiliğinden fısyon yaptığını; yine bir sebebe bağlı olmaksızın alfa, beta ve gama bozunumu gerçekleştirdiğini bilim dünyasına gösterdi. Bilim, atomun derinliklerinde ilerledikçe, maddi nedenlere dayan mayan birçok etkinliğin varlığını keşfetmeye başladı. Atom altı alemde durumun böyle olmasından anlaşılıyor ki, Cenab-ı Hakk nedensizliklerden bir nedenler dünyasını her an yarat makta; varlık yokluk sınırını, madde mana sınırını, yoktan var etmenin sınırını her an her yerde sergilemektedir. Belki de ya kın dönemlerde ‘meşiet’ bilim literatürüne de, belki farklı bir isimle girecek ve ‘nedenlerin nedeni’, sebeplerin ‘kendisi bir sonuç olmayan’ sebebi olarak girmeye başlayacaktır.

" Ke der,

insanın bağrına saplanmış bir ok

gibidir,

geyik o ktan kaçnı ak i çin ne kadar kuvvetli koşars a , ok o kadar derine saplanır. "

-Kierkcgaard

� 330 �

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mecit Oınür Oztürk

Namaz Tesel l is i

Kur’an, “Sabır ve namazla Allah’tan yardım isteyin” (Bakara, 1 5 3) buyurur. Tefsirciler bu ayetteki sabrı oruç olarak açıkla mışlardır. İlahi yardım talebinin yöntemi bu ayetle oruç ve namaz olarak bildirilmiştir. Oruç, insan nefsi açısından bakıl dığı zaman iradi bir meşakkattir. İradidir çünkü o, maruz ka lınarak değil, bilinçli bir şekilde tercih edilerek yerine getirilir. Musibetlerse insan nefsi açısından gayrı iradi meşakkatlerdir. Kimse bile isteye gam ve keder yaşamak istemez. Bu iradi ve gayrı iradi meşakkatler arasında birbirlerini ikame eden bir durum söz konusudur. İnsanlık tarihinde, insanın Rabbiyle ilişkisi bakımından en zirvede iki durum; Kur’an’ın indirilişi ve Efendimizin (sav) Miraca çıkarılmasıdır. Birincisi eski deyişle, nüzul (iniş) ve ikincisiyse uruc, yani yükseliştir. Bu iki büyük hadisede iradi ve gayri iradi çilenin kodları okunmaktadır. Kur’an’ın inişi Ra mazan ayında bilhassa Kadir gecesinde (Kadir, 1 ) yani nefs için iradi meşakkat olan orucun son günlerinde; Miraç ise Efendi mizin (sav) kederlerinin zirve yaptığı, çok sevdiği insanları ken di eliyle toprağa verdiği Senet’ül Hüzün denilen, siyer kitapla rında Hüzün Yılı olarak adlandırılan, musibetlerle dolu zaman dilimine denk gelmektedir. Kur’an’ ın indirilişi insanın iradi çilesiyle, bütün insanlığı temsilen Efendimizin (sav) Mirac’ a çı� 3 3 1 �.

Derviş i n Teselli Koleksi y onu Al<’ci" O;ı: ır i);ı;c ; /,

kış da gayrı iradi çileyle ilişkili gö rünmektedir. Ayet-i kerimede Ramazan ayından söz edilirken "Kim bu aya şahit olursa onda

oruç tutsun. Kim de hasta yahut yolculukta ise tutamadığı günler sayısınca diğer günlerde kaza etsin " (Bakara, 1 8 5) denilmektedir ki , hastalık ve yolculuktaki meşakkatlerin , oruçtaki meşakkatin kaldırılmasına sebebiyet vermekte oluşu da, musibet ve oruç kavramları arasında bir ilişki bul unduğunu göstermektedir. Musibetlerle oruç öylesine akrabadır ki; orucun kazandırdığı sabır yeteneğiyle m usibetlere karşı dayanma gücü artar. İnsan, oruç vasıtasıyla tahammül ve sabır gücü kazanmakta, yaşadığı olumsuz hadiseleri yıpranmadan atlatma nimetine ermektedir. Yani insan, iradi ve gayrı iradi çilesini birbirine ilaç olarak kul lanmaktadır. Musibetler oruç için bir antrenman, oruç da mu sibetleri kolaylaştıran bir ön hazırlıktır. Dinin yarısı olarak ifade edilen sabrın; orucun da, musibetlerin de kazandırdığı bir fazilet olması bakımın dan, denebilir ki, yaşad ığımız olumsuz hadise lerin boğucu ağından kurtulabilmenin en kestirme yoll arından biri oruçtur. Tuttuğumuz oruç; bir taraftan acılara karşı taham mül gücümüzü arttırırken, diğer yandan gelecekte bizi bekleyen bir takım m u sibetlerin de, Rabbimizin izniyle, sadakanın belayı geri çevirmesi gibi, iptal olmasına sebebiyet verecektir. Namazın da musibetlerle bir ilişki ağı i çerisinde olduğunu görmek pek de zor değildir. Namaz bir korunaktır ve onu terk etmek insanın kendisini korunaksız bırakması demektir. Na maz kon usunda sergilenen hassasiyet veya onun ihm alinden dönüş de i nsanın sırtındaki musibetlerin hafiflemesine veya bazıları nın ortadan kalkmasına vesile olacaktır. Bu manada Efendimiz (sav) şöyle buyurmuşlardır: "Kişinin imtihanı genel

likle ailesinde, malında, çocuğunda ve .�omşusundadır. Namazı, orucu, sadakası ve insanlara iyiliği emredip kötülükten sakın dırması bu belaya kefaret olur!" (Buhar!, Mevakitu’s-saldt, 3; Tirmizi, Fiten, 7 1 ) . "Sen işlerinde Atlah’ın emir ve yasaklarını ;� 332 �-.

Doğu’dan Barı’d a:ı. 9’J ‘1-:Cse l l i , ’I,uı ı ) ı;; ü , ( i tıl i’!c

gözet ki Allah da seni gözetip koL!asın " (Tirmizi, Kıyamet, 59) . Uykudan uyandığında, insanı meşakkatl i bir gün, altından kalkılması zor meseleler, riskli durumlar, başarılıp başarılama yacağı belli olmayan ko nular beklemektedir. Her türl ü musi betin gelip insanı bulması ihtimal dahilindedir. Sayılamayacak kadar teh likenin içindedir her insa n . Gücünün yetmeyeceği birçok sorunla karşı karşıyadır. Sağlam bir daya nak noktası bulmadan yatağından çıkması , evi nden ayrılması ve hayatı n içerisine dal ması onu daha tedirgin hale getirir. İşte insanın ih tiyaç duyduğu o dayanak noktası namazdır. Efendimiz (sav) ,

“Kim sabah namazını kılarsa, o gün Allah’ın temİnatı altında dır” buyururlar (Müslim, Mesacid 26 1 -262) . Namazla zayıf varlığını me tin bir kudret sahibine emanet ederek yaşamın içine çıkan biri, için hayat bir korku değil lezzet alır. İşlerini ve sorumluluklarını ibadetler vasıtasıyla Allah’ a teslim ederek yaşama girmenin sonucun da tadılacak kalp huzurunun ve em niyet hissinin tadına doyulmaz. Efendimiz (sav) bir bela veya musibete maruz kal dığında hemen abdest alır ve namaza dururdu (Ahmed b . Hanbel , l , 2 0 6 , E b u Davud) , “E.Y Bilal! Bizi ezanla rahatlat” derdi. “Gö zümün nuru namaz” ifadesi de Ona (sav) aittir. Musibetler insanı çepeçevre kuşattığı zaman , bu girdaptan çıkabilmenin en önemli yolu sabır ve namazdır. Diğer yandan, musibetler namazla müşerref olmayan birinin namaza başlaması, namaz kılan birininse namazlarının niceliğini ve niteliğini arttırması için bir fırsattır. Namaz aynı zamanda külli bir ‘zikir ve dua’ olduğu için Kur’an-ı Kerim’de de belirttiği gibi kalbi bir ra hatlık, güç ve moral kaynağıdır (Ra’d, 28) . Kulluğa ve ibadetlere vakit ayırmayan insan, yaşadığı her problemde zayıf iradesi ve acizliğiyle baş başa kalmakta, iba detlerin getirdiği manevi kuvvetlerden mahrum kalmaktadır. Allah’ın destek ve inayetine olan ihtiyacını göz ardı ederek,

Dervişin Teselli Koleksiyonu Meciı Onıiiı Ozıliık

kendini çaresizliğe hapsetmektedir. Bu haliyle o, ahiretle ilgili görevlerini aksattığı gibi, çok önemsediği dünya işlerinden de arzuladığı sonuçları alamamaktadır. Ataullah İskenderi, Hi kem-iAtaiyye isimli meşhur eserinde der ki , "Kim bir konuda

Allah’a güvenirse, o konuda Allah onun yardımcısı olur. Derdini Allah çözer. Kim bir konuda bir başkasına güvenirse, Allah onu güvendiği şeyle baş başa bırakır. " Hz. Mevlana’ nın da teklifi şu dur: “Bütün dertlerini tek dert yap. Din derdini dert edinirsen, Allah da seni diğer dertlerden kurtarır” (Mesnevi, Cilt 5 ) .

� 334 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli /v[eriı Önıü; Oztüık

Davet Tesel l isi

Makam sahipleriyle görüşmenin türlü zorlukları vardır. İn san her istediğinde, küçük bir kasabanın belediye başkanı ile dahi görüşemez. Şansı yaver gittiyse günler sonrasına randevu alabilir. Oraya ulaşmak için belli bir mesafe kat etmek zorun dadır. Bu görüşmeye uygun bir kıyafet giymek mecburiyetin dedir. Saçını başını düzeltmesi, hatta berbere gidip tıraş olması gerekebilir. Ve görüşmeye saatinde gitmesine rağmen kapıda bekletilmesi kuvvede muhtemeldir. İçeriye buyur edildiğin de muhatabı tarafından ne kadar dinleneceği, söylediklerinin hangi nispette anlaşılacağı, taleplerinin ne kadarının yerine getirileceği belli değildir. Oysa Rabbimizle görüşmenin hiçbir zorluğu yoktur. Dün yada hangi acılar yaşanıyor olursa olsun, bu acılar karşısında, Kudreti Sonsuz Rabbimize ulaşmadaki kolaylık, gönüllere su serpmektedir. Bu kolaylığa ülfet ettiğimiz için değerini fark edemeyiz. Bu ülfeti aşabilmek için, Rabbimizle görüşmenin bazı şartları olduğunu hayal edelim. Bu ilahi iletişim için belli yükseklikte bir yere çıkmış olmak, önceden bir ay oruç tut muş olmak, şu miktarda parayı fakirlere dağıtmış olmak, aylar boyunca günde sadece iki saat uyumuş olmak gibi koşullar olsaydı, bunlar bile Rabbimizle görüşebilmenin yüceliğine ya raşır şartlar sayılmazdı. Bu tür zorlukların hiçbiri olmamasına � 335 �

Dervişin Teselli Koleksiyonu M c ı ıt (;,-,1 1i0 Ozırd:

rağmen, insanoğlu kendisi gibi biçare in sanlara başına gelen lerden şikayetler yağdırır da, elini açıp Rab bine bir iki cümley le olsun içini dökmekten kaçınır. İnsanın Rabbiyle görüşmesinin hiçbir şartının olmamasının yanı sıra, bu iletişimin başlamasına engel olabilecek veya başla mışsa onu yarıda kesebilecek bir güç de yoktur. Dünyanın en güçlü devletleri, en varlıklı insanları dahi müminin Rabbiyle irtibatına engel olamaz. Dua anında Rabbiyle konuşmak için seçtiği kelimelere müdahale edemezler. Kulun Rabbiyle diyalo gunda araya girebilecek ve iletişimi zayıflatabilecek herhangi bir perde yoktur. Herhangi bir sistem bu ilahi görüşmeye set çeke mez. Bu irtibat için mutlu veya mutsuz, fakir veya zengin, dertli veya dertsiz olma şartı yoktur. Yolculukta da olabilir, evde de, yürürken de . . . Sesli de olabilir, içten de . . . Kul, dilediği anda bu iletişimi sağlayabilir. Zamanı kulun kendisi seçer. İster geniş is ter dar zamanları, ister gündüzü seçer ister geceyi. Bu Mekke’de Hac’da olabileceği gibi, alışveriş merkezinde, otobüste, orman da veya denizde bile gerçekleşebilir. İlahi iletişim bu ölçüde ko lay olunca, onun yalnızca psikoloj ik bir tatminden ibaret oldu ğu sanılabilir. Oysa bu münasebette Rabbimiz kulunu herhangi bir melekle veya peygamberle ya da esmayı ilahisinden biriyle değil, bizzat, her şeyin hazinesi kendisinde olan , gücü her şeye yeten ve kulunun dertlerini çözmeyi murat eden Zat’ ıyla gö rüştürmektedir. Bunun hayal ürünü bir görüşme olmadığını, elini semaya kaldırıp yüreğini açabilenler anlayabilirler. Dua mahrumlarının bunu psikolojik bir tatmin olarak görmelerinin sebebi olsa olsa onların talihsizlikleridir. Bunun gerçekten daha gerçek, asıldan daha asıl, özden daha öz bir iletişim yolu oldu ğunu test etmek için, şu an bu satırları kim her nerede hangi koşularda okuyorsa, kalbiyle Rabbine yönelmesi yeterlidir. Görünüşte kolay olsa da, insanın ellerini kaldırıp “Ya Rab bi” diyerek birkaç dakika duasını sürdürebilmesi oldukça zor-

Doğu’d an Barı’dan

99 Teselli .Miot Or; ı in ! hniı (·

dur. Bazen el açıp dua etmek, namaz kılmaktan, oruç tutmak tan daha ağı r gelir. Çünkü dua edebilmekte sıradan bir insan olduğumuzu kabullenme vardır. Halbuki biz de kaybedebi liriz, yıkılabili riz, başaramayabiliriz. İnsanız; komşumuz gibi , alışveriş yaptığımız bakkal gibi, dışarıda simit satan biri gibi insanız. Kendimize haddinden fazla değer verirsek, dua etmek daha da güçleşecektir. Nefs i emmaremiz kendisini Rabb te vehhüm ettiği, yani kendini varlığın merkezi zannettiği içi n , muhatabı Alemlerin Rabbi dahi olsa, yalvarırcasına b i r şey is temek ona zor gelir. Zira bir ayet- i kerimede dua etmekten yüz çevirmekle kibir ilişkisi kurulur ve “Bana dua etrnqi kibirleri ne yediremeyenler” ifadesi geçer (Mü’min, 60) . İnsan, hudutsuz zayıflığına karşın, sayısız belaya muhatap, sayısız hadisenin hücumunda yapayalnızdır. İh tiyaç ve arzu larının çokluğuna rağmen gerçekte hiçbir şeye sahip değildi r. İ nsanın temel ihtiyaçlarından olan suyu n oluşması için güne şe, dolayısıyla da dünya ile güneş arasındaki mesafenin şimdi ki kadar olmasına ihtiyaç vardır. G üneşe ihtiyaç duyulduğu na göre Samanyolu galaksisine, Vega burcuna ve doiayısıyla bütün uzaya ihtiyaç vardı r. İnsanın su gibi basit bir ihtiyacı bütün kainatın varlığına bağlıyken, bu ihtiyaç karşısın daki sermayesi ve gücü yok hükmündedir. İnsanın başındaki musibetler ve kederler nihayetsizdir. Dünyasına bir gezegen çarpabilir, içinde bulunduğu yaşlı ge zegen dönmekten vazgeçebilir, güneş bir gün doğmayabi l ir, yeryüzünü sular kaplayabilir, gözle göremediği bir mikrop ta rafından dahi öldürülebilir. Bu acınası varlığın arzuları ise yer lere göklere sığmamaktadır. Yaşamı istemektedir, sonsuzluğu istemektedir, uzayın her tarafını bilmek istemektedir, atomun en altını müşahede etmek istemektedir; Bu derece zayıf olan insanın, bunca musibetler ve ihtiyaçlar karşısında beliren haki ki görevi tevekkül ve duadır. Çünkü bu sorunların üstesinden . . .

;·� 3 3 7 � .

Dervişin Teselli Koleksiyonu Mec:it Oıniir Ozııirk

ancak tevekkül ve dua ile gelinebilir. Rabbinin insana alabil diğine bir acz ve sınırsız bir zayıflık vermiş olmasının hikmeti, hiç şüphesiz onu duaya ve ibadete sevk etmektir. Çünkü dua, insanın haddini ilan ettiği bir etkinliktir. İşte gerçek görev olan dua ve ibadetlerin en mühim motivasyonları musibet ve hastalıklardır. Musibetler insanı yaratılış maksadı ve fıtri göre vi olan kulluk, tevekkül ve duaya yönlendirmektedir. Dua elbette çok önemlidir; Allah Resulü (sav) "Kime dua

kapısı aralanmışsa, ona rahmet kapıları açılmıştır" “Dua iba detin özüdür” “Kabul edileceğine yakinen inanarak, Allaha dua ediniz” buyurmuşladır (Tirmizi) . Kur’dn’da ise şöyle buyru lur: “Rabbinize yalvara yalvara ve için için dua edin . . . Allaha korkarak ve umutla dua edin” (Araf, 5 5-56) . “De ki; eğer duanız olmazsa Rabbim ne diye size değer versin!” (Furkan, 77) .

� 338 �

Doğu’dan Ban’dan 99 Teselli /vf(,cir Omür (}tür!<

Derviş i n Duası

Allah’ ım! Yüceler Yücesi Allah’ ım! Kendisiyle düğümleri çö zeceğin, kederleri gidereceğin, tasa, gam ve hüzün sebeplerini yok edeceğin ve talepleri gerçekleştireceğin bir salat ile Efen dimiz’ e (sav) salat eyle. Allah’ ım! Rahmetini benden uzaklaştı racak, gazabını bana yakınlaştıracak, ikramlarından beni mah rum bırakacak veya nimetlerinle arama perde olacak bütün günahlarımdan tevbe ediyorum; beni affeyle. Allah’ ım! Benim velim, yardımcım, kefilim, vekilim ve her türlü ihtiyacıma yetenim Sen ol. Beni acılarımla baş başa bı rakma! Beni başkalarından gelecek lütuflara mecbur kılma ne olur! Kalbimi ilahi huzurla doldur ve dünyanın musibetlerini gözümde bir hiç seviyesine düşürecek kadar imanımı artır. Yı kılıp yok olması mümkün olmayan desteğinle beni de koru yup kolla; hazinelerinden bir şey eksiltmeyen mağfı.retinden bana da lütfeyle. Ey benim yüce Rabbim! Sen benim tek sığınağımsın. Ne olur, dileklerimi geri çevirme ve beni hicranımla, bir hiç hük münde kuvvetimle baş başa bırakma! Hüzünlerimin teker te ker dağılıp gideceği, bütün hastalıklarımdan şifa bulacağım anları gözlüyorum. İniltiler içinde huzuruna gelmiş bir garip yolcuyum, bir zavallıyım. Benim yaralarımı Senden başka kim sarabilir? Allah’ım! Ne bir saat, ne de bir an, ne de göz açıp � 33 9 �

Derv işin Tesel l i Koleksi yo n u ,hen: Orı t ii ; 1 h;uiı k

kapayıncaya kadar yardımını üzerimden eksik etme. Çıkmaza

girmiş işlerime birbirinden güzel çıkı ş yolları ihsan eyl e. Al lah’ ı m ! Bana kapıma gelen yoksulları eli boş gönderme memi emir buyurdun! Ben de senin kapında el açmış bekle yen bir dilenciyim. Bana fakirlere sah ip çıkmamı ferman bu yurdun. Ben de Senin fakirinim, her halimle sana muhtacım. Köleleri aza t etmem i emrettin. Ben de senin kölenim. Beni bu musibetlerden azat eyle. Bana zulmedenleri affetmemi is tedin. Ben de nefsime zu lmettim . O halde bana merhametinle mua melede bul un ve beni affet ne olur! Allah’ ım! Yalnız sana sığındım, bir tek sana iltica ettim. Hakkında, ’ Bi z senin sadrına inşi rah vermedik mi?’ buyur duğun Peygamber Efendimiz aşkına, Onun (sav) göğsünü genişlettiğin gibi benimkini da genişlet. Onun (sav) işlerini kolayiaştırdığı n gibi benim işlerimi de kolaylaştır. Ben zaafla rı mın esiri olarak Seni un utursam ne olnr, Sen bana unutma muamelesi yapma. Seni en güzel andığım zamanlarda nasıl anıyorsan beni, unuttuğum zamanlarda da öyle an. Sana itaat ettiğimde bana nasıl merhamet ediyorsan, isyanda bulundu ğumda da öyle merhamet et. Allah’ ım! Ben yokken ve varlığın ne demek olduğunu bil mezken, var olmaya ihtiyacım da söz konusu değilken, lütfe dip beni var ettin . Şi mdi yardım, lütuf ve ihsanına ihtiyacım olduğu bir zamanda beni lü tfundan mahrum mu bırakacaksın? Haşa ya Rabbi! Sen merh ametlilerin en merhametlisisin. Di limin acıları ma tercüman olamayışını Sana şikayet ediyorum. Kapını döven herkese ‘lebbeyk kulum, buyur’ diyorsun. Bana da ‘lebbeyk’ de Ya Rabbi! Sıkıntıların Senden uzaklaştırdığı de ğil, Sana yakın laştırdığı kullarından eyle beni. Kainatın düze nini muhafaza ettiğin Hafiz isminle beni de koru. Ey yarattık larını halden hale çeviren Allah’ım, halimi en güzel hale çevir. Allah’ ım! Sen beni yaratırken Sana yardım eden bir başkası

yoktu ki , ben de şimdi onu şerik kab ul edip onda n yardım dileyey im. Eğer duaları mı kab ul etmezsen , Seni n kapından başka hangi kapıya gideyi m ? Senden başka Rab yok ki, onun dergahına gideyim . Ey Rabbim! Beni cezalandırmak Seni n hudutsuz hazinelerine bir şey katacak değildir, ancak beni af fediş i n bana çok şey katacaktır. Allah’ ım! Rahmetin den ümit kesmeme izin verme, beni dergahından eli boş döndürme. Ey ve rdiği hükmü değiştirecek veya iptal edecek hiç kimse ve hiçbir makam bulunmaya n! Ey olmasını istediği bir şeyi geri çevirecek bir başka güç bulunmayan Allah’ım! Bana öyle sine yardım et ki Senden başka hiçb i r varlığın yard ımına ihti yaç duymayayım! Üzerimd e bağışlamadığın bir günah, feraha kavuşturmadığın bir gam ve tasa, ödemeye muvaffak kılma dığın bir borç, dünya ve ah ret ihti yaçları mdan gidermediğin herhangi bir şey bırakma. İ nsi ve cinni bütün şeytanlardan, bana zarar verebilecek her varlıktan ve bil hassa kem nazarlar dan Senin eksiksiz kelimelerine, sonsuz ilm ine ve kudretine sığınıyorum . Amin .

Doğu’dan Batı’dan 99 Teselli Mccit Oımir Ozı1irk

“. . . Bizden hüznü gideren Allaha hamdolsun . .” .

Fatır SU.resi 34. Ayet

� 343 �