Hanya Yanagihara'nın ilk romanı People in the Trees 2013'te yayımlandı. 2015'te basılan Değersiz Bir Hayat ABD'de büyük ses getirdi. Kirkus Ödülü'nü aldı ve Man Booker Ödülü'ne aday gösterildi. Romanın haklan 23 ülkeye satıldı.

Değersiz Bir Hayat

DEc':ERSIZ BiR HAYAT

Orijinal adı: A Little Life

©Hanya Yanagihara, 2015

Yazan: Hanya Yanagihara

lngilizce aslından çeviren: Sıla Okur

Yayına hazırlayan: Aslı Tohumcu

Türkçe yayın haklan: ©Doğan EgmontYayıncılık veYapımcılık Tic. A.Ş.

Bu kitabın Tlirkçe yayın hakları Anatolialit Telif Haklan Ajansı aracılığıyla satın alınmıştır.

1. baskıIŞubat2018 / ISBN 978-605-09-4988-9

Sertifika no: 11940

Kapak uygulama: Erbil Kargı

Kapakfotoğrafı: Orgasmic Man by Peter Hujar

©1987 The Peter Hujar Archive LLC. Courtesy Pace/

MacGill Gallery, New York and Fraenkel Gallery, San Francisco

Baskı: Yıkılmazlar BasınYayın Prom. veKağıt San. Tic. Ltd. Şti. Evren Mah. Gülbahar Cad. No:62 / C Güneşli - Bağcılar - İSTANBUL Tel: (212)515 49 47

Sertifika no: 11965

Doğan Egmont Yayınalık ve Yapımalık Tic. A.Ş.

19 Mayıs Cad. Golden Plaza No.3Kat10 , 34360 Şişli - İSTANBUL

Tel. (212)373 77 00 I Faks (212)355 83 16

www.dogankitap.com.tr / editor@dogankitap.com.tr/ satis@dogankitap.com.tr

Değersiz Bir Hayat Hanya Yanagihara

Çeviren: Sıla Okur

Jared Hohlt'a dostluk ve sevgiyle

İçindekiler

1 /LispenardSokak...... . .... . ............. ............ ........ ....... ........ 13

il/Postacı......... .. .. . .. .. . .. . .. .. . .... .. . .. ... .. . . . ...... ... ... . ........ ........ . 109

111/Süsler püsler... ... . .. .. . . .. . . ...... ..... ... ... . ... . .. .. ... ..... ... . .. . . .. . . . 261

N/Eşitlik Aksiyomu ..................... .................................... 345

V/Mutluluk Yıllan............. .. ........ .......................... . ........ . 511

VI/Sevgili yoldaş.. . . ... ... . . ... . ... . . ........ . . . .... ... ...... . .. .. .. . . ... ..... . 751

VII/LispenardSokak.. ... . . ... . ... ..... ... . . ....... ... . .. ........ . .. . ... ..... . 837

Teşekkür ..... ... ... . .... . ... . .. ... . . ... . ... . .. .. . .. ......... ... ... ... ..... . .. . ... ..... . 859

1

Lispenard Sokak

1

Daire on birin tek dolabı vardı, ama sürgülü cam kapıyla çıkılan küçük balkonundan, sokağın karşısında ekim ayı ol- masına rağmen şort ve tişörtle oturmuş sigara içen adamı gö- rebiliyordu. Willem adamı selamlamak için elini kaldırdı ama adamselamına karşılık vermedi.

Willem yatak odasına girdiği sırada Jude dolabın kapısını açıp kapatıyordu. "Tek dolap var" dedi.

"Önemli değil" dedi Willem. "İçine koyacak bir şeyim yok zaten."

"Benim de." Birbirlerine gülümsediler. Emlakçı da peşle- rinden içeri girdi. "Tutuyoruz" dedi Jude kadına.

Fakat emlakçının ofisine döndüklerinde, daireyi kiralaya- mayacakları anlaşıldı. "Niye ki?" diye sordu Jude.

"Altı aylık kirayı karşılayacak kadar geliriniz yok, biriki- miniz de bulunmuyor" dedi bir anda tersleşen emlakçı. Kredi notlarına ve banka hesaplarına bakmış, çift olmadıkları hal- de YirmiBeşinciSokak'ın cansız (ama yine de pahalı) bir kesi- minde tek odalı bir daire tutmak isteyen iki genç adamda bir tuhaflık olduğunu nihayet idrak etmişti. "Size kefil olabilecek kimse var mı? Patronunuz mesela? Aileniz?"

"Ailelerimiz hayatta değil" dedi Willem çabucak.

Emlakçı iç geçirdi. "O halde beklentilerinizi düşürmeni- zi tavsiye edeceğim.Buralarda sizin maddi durumunuzdaki kiracılara ev verecek yönetici bulamazsınız."Sonra sözünün

1 6

bitmiş olduğunu belli ederek ayağa kalktı ve uzun uzun kapı- ya baktı.

Fakat olanları JB'yle Malcolm'a anlatırken komediye vur- dular: Döşemede fare pisliğinden dövmeler olmuştu, soka- ğın karşısındaki adam az daha donunu indirecekti, emlakçı da Willem'e iş atmış fakat karşılık bulamadığı için işi yoku- şa sürmüştü.

''Yirmi Beş'le İkinci Cadde arasında kim oturmak ister ki zaten" dedi JB. Chinatown'da, ayda iki kez buluşup akşam yemeği yedikleri Pho Viet Huong'daydılar. Pho Viet Huong pek iyi bir yer değildi -çorbası nedense şekerliydi, limon su- yunda sabun tadı vardı, her yemekten sonra içlerinden bi- ri illa ki hastalanırdı-, ama gerek alışkanlıktan, gerek zo- runluluktan buradan vazgeçemiyorlardı. Pho Viet Huong'da beş dolara çorba veya sandviç almak ya da sekiz ila on dolar arasındaki ana yemeklerden birini ısmarlayıp yansını ertesi gün yemek veya gece atıştırmak için paket yaptırmak müm- kündü. Ama Malcolm ana yemeğin hepsini bitirmez, paket de yaptırmaz, doyunca tabağını masanın ortasına sürer, hep aç olan Willem'le JB'ye bırakırdı.

"Biz de orada oturmak için can atmıyoruz JB" dedi Willem sabırla, "ama başka seçeneğimiz de yok. Paramız olmadığını hatırlatırım."

"Niye taşındığınızı anlamıyorum ki" diyen Malcolm, o sı- rada tabağındaki mantarlarla tofuyu -her gittiklerinde koyu karamelli sos içinde istiridye mantarı ve ızgara tofu ısmar- lardı- didikliyor, Willem ve JB de onu gözlüyordu. "Mecburum ya" dedi Willem, "unuttun mu?" Son üç ayda belki on kere anlatmıştı bunu Malcolm'a. "Merritt'in erkek arkadaşı yanına taşınıyor, o yüzden benim çıkmam lazım." "Onu biliyorum da niye sen çıkıyorsun?"

"Çünkü kontrat Merritt'in adına Malcolm!" dedi JB.

"Ha" dedi Malcolm. Sessiz kaldı. Kendine göre önemsiz

1 7

ayrıntıları unutur, gelgelelim insanların onun unutkanlığına sinirlenmesine de aldırmazdı. "Doğru." Mantarları masanın ortasına sürdü. "İyi de sen Jude... "

"Seninle daha ne kadar kalacağım Malcolm? Bir noktada annenler gebertecek beni."

"Annemler sana bayılıyor."

"Çok incesin ama en kısa zamanda kendi evime çıkmaz- sam artık bayılmayacaklar."

Dördünün arasında bir tek Malcolm aile evinde yaşıyor- du, JB'nin de hep dediği bir şey vardı, onun da aile evi Mal- colm'ınki gibi olsa, o da aile evinde yaşardı. Muhteşem bir ev değildi Malcolm'larınki; hatta gıcırdayan ve bakımsız bir ev- di, bir keresinde de Willem'in eline tırabzandan kıymık bat- mıştı ama hiç değilse büyüktü; Yukarı Doğu Yakası'nın ha- kiki müstakil evlerindendi. Malcolm'un kendisinden üç yaş büyük ablası Flora bir süre önce bodrum kattaki daireden çıkmıştı, Jude da geçici olarak onun yerine yerleşmişti: Fa- kat Malcolm'un ailesi er ya da geç onun çıkmasını isteyecek- ti ki annesinin edebiyat menajerliği ofisi oraya taşınabilsin, bu da, (zaten merdivenlerde başına bir iş geleceğinden kor- kan) Jude'un kendine bir yer bulması gerektiği anlamına ge- liyordu.

Willem'le birlikte eve çıkmaları da gayet doğaldı; üniversi- te boyunca ev arkadaşı olmuşlardı. Birinci sınıftayken otur- dukları evde, briketle çevrilip salon haline getirilmiş yere masalarını ve sandalyelerini, bir de JB'nin teyzelerinin kam- yonetle getirdikleri kanepeyi koymuşlar, içerideki küçücük odaya da iki ranza atmışlardı. Bu oda o kadar dardı ki, alt katta yatan Malcolm'la Jude uzansalar elleri birbirine deği- yordu. Ranzalardan birinde Malcolm'la JB, diğerinde ise Ju- de ve Willem yatmışlardı.

"Siyahlar beyazlara karşı" derdi JB.

"Jude beyaz değil ki" diye karşılık verirdi Willem.

1 8

"Ben de siyah değilim" diye eklerdi Malcolm; inandığın- dan değil de, JB'yi sinir etmek için.

"Neyse" dedi JB çatalının ucuyla mantar tabağını önüne çekerken, "İkiniz de bende kalabilirsiniz diyeceğim ama hiç hoşunuza gitmeyecektir." JB'nin Little Italy'de oturduğu de- vasa ve leş gibi çatı katı, kullanılmayan ve yamuk çıkmaz- lara, kabası bitmiş yarım odalara açılan koridorlarla doluy- du; müteahhidi inşaatın ortasında kaçmış bu daire, üniver- siteden bir başka arkadaşlarına aitti. Ezra ressamdı, kötü de bir ressamdı ama iyi olması da gerekmiyordu, çünkü JB'nin hep hatırlattığı gibi, adam hayatı boyunca bir tek gün çalış- mak zorunda değildi. Sırf bununla kalsa neyse; torunlarının çocuklarının dahi çalışması gerekmeyecekti. Nesiller boyu kötü, satılamaz, değersiz tablolar üretseler dahi, canlan is- tediği an en kaliteli yağlıboyalan alabilir, Manhattan'ın gö- beğinde lüzumsuz büyüklükte daireler edinip berbat mima- ri kararlarla rezil edebilir, gün gelip ressamlık hayatından sı- kıldıklarında -ki JB, Ezra'nın bir gün sıkılacağından emin- di- fon yöneticilerini arayıp belki Malcolm dışında hiçbiri- nin ömürlerinde görmeyi hayal dahi edemeyecekleri tutar- da bir paraya konabilirlerdi. O gün gelene kadar Ezra ile ar- kadaşlık edilmesi faydalıydı; çünkü evini JB ve okuldan baş- ka arkadaşlarına açmakla -dairenin çeşitli köşelerinde dört beş kişi konaklıyor olurdu mutlaka- kalmıyordu, iyi huylu ve özünde cömert bir insandı, üstelik yemeğin, içkinin ve uyuş- turucunun esirgenmediği partiler vermeyi de severdi.

"Bir dakika" dedi JB elindeki çubuklan bırakıp. "Şimdi hatırladım da, dergiden biri teyzesinin evini kiraya veriyor- du. Tam Chinatown'ın kıyısında bir yerde."

"Kaç paraymış?" diye sordu Willem.

"Çok bir şey olamaz, kaç para isteyeceğini bilmiyordu bile. Tanıdığa vermek istiyorum diyordu zaten."

"Bize referans olabilir misin dersin?"

1 9

"Daha iyisini yaparım, sizi tanıştırırım. Yarın ofise uğra- yabilir misiniz?"

Jude iç geçirdi. "Ben işten çıkamam." Willem'e baktı. "Dert etme, ben çıkarım. Kaçta?"

"Yemek saatinde herhalde. Bir mesela?"

"Anlaştık."

Willem hala doymamıştı ama mantarların kalanını JB'ye bıraktı. Sonra bir süre beklediler; Malcolm lokantada lezzet- li geleceği kesin tek şey olan dondurmadan isterdi bazen, iki kaşık alıp bırakır, kalanını JB'yle birlikte temizlerlerdi. Fa- kat bugün dondurma söylemedi, bunun üzerine hesabı iste- yip kuruşu kuruşuna paylaşmak üzere incelemeye başladılar.

Ertesi gün Willem, JB'nin ofisine gitti. JB Soho'da, şehrin sanat hayatının nabzını tutan küçük fakat etkili bir dergi- de resepsiyon görevlisiydi. Stratejik bir işti bu onun için; bir gece Willem'e anlattığı planına göre, derginin editörlerinden biriyle arkadaşlık kuracak, sonra dergide kendisine de yer verilmesini sağlayacaktı. Bunun yaklaşık altı ay süreceğini tahmin ettiğine göre, daha üç ayı vardı.

JB yüzünde daimi bir şaşkınlık ifadesiyle çalışırdı; hem hakikaten çalışıyor olmasına, hem de kimsenin şimdiye ka- dar ondaki dehayı keşfetmemesine hayret eder gibiydi. Re- sepsiyoncu olarak başarılı değildi. Telefon neredeyse hiç sus- madığı halde kolay kolay açmazdı; diğerleri ona ulaşmak is- tediklerinde (binada cep telefonu iyi çekmiyordu) aralarında belirledikleri şifreye göre iki kez çaldırır, kapatır, ardından bir daha ararlardı. O zaman bile açmadığı olurdu çünkü ma- sanın altında elleri meşguldü; ayağının dibindeki siyah çöp poşetinden aldığı saç tellerini tarayıp örmekle uğraşırdı.

JB kendi deyimiyle saç döneminden geçiyordu. Bir süre önce resme ara vererek siyah saçtan objeler yapmaya baş-

20

lamıştı. Bir hafta sonu hep birlikte, JB'nin peşinde Queens, Brooklyn, Brom: ve Manhattan'da kuaför kuaför gezip JB sa- hiplerinden saç kırpıklan isterken dışarda beklemiş, giderek ağırlaşan bir saç torbasını sokakta sürüklemişlerdi. llk eser- lerinden biri olan Gürz'de bir tenis topunu tıraşladıktan son- ra ikiye yarmış, içini kumla doldurmuş, sonra yapıştırıcıya bulayıp saçtan bir halıda gezdirerek deniz altındaki yosun- lar gibi salınan bir iş çıkarmıştı ortaya. Gün-delik ise, her evde bulunan tel zımba, spatula, çay fincanı gibi şeylerin öbek öbek saçla kaplanmasını içeriyordu. Şimdi üzerinde ça- lıştığı geniş çaplı projeden hiçbirine uzun uzun söz etmemiş- ti ama, anlaşıldığı kadarıyla kıvır kıvır siyah saçtan tek ve uzun bir halat örülmesi için pek çok parçanın taranıp örül- mesi gerekiyordu. Geçen cuma örme işine yardımcı olsunlar diye pizza ve bira vaadiyle kandırıp evine çağırmıştı onları; saatler boyunca bıktırıcı işle uğraşıp pizzanın da biranın da gelmeyeceğini anladıklarında sinirlenmiş fakat pek de şaşır- mamış bir halde evi terk etmişlerdi.

Saç projesinden hepsi sıkılmışlardı ama içlerinde bir tek Jude bu parçalan çok güzel buluyor ve bir gün değer kaza- nacaklarına inanıyordu. JB ona teşekkür mahiyetinde saç- la kaplı bir saç fırçası vermiş fakat birkaç gün sonra, fırça- ya Ezra'nın babasının bir arkadaşı talip olunca geri istemiş- ti (Adam fırçayı almamış ama JB de Jude'a iade etmemişti). Saç projesinin başka zorlukları da vardı. Yine Little Italy'de- ki eve gidip saç örmeye kandırıldıkları bir başka gecede Mal- colm, saçın koktuğunu söylemişti. Kokuyordu da; tiksinç bir koku değildi ama yıkanmamış saç derisinin metalik rayiha- sı sinmişti üzerine. Bunun üzerine JB, sıklaşan öfke nöbetle- rinden birini geçirmiş, Malcolm'a zenciliğinden utanan zenci, Tom Amca ve ırkının haini demiş, kolay sinirlenmeyen fakat bu gibi suçlamalara köpüren Malcolm ise şarap kadehini ilk bulduğu saç torbasına döktükten sonra çıkıp gitmişti. Jude

21

elinden geldiği kadar aceleyle onun peşinden giderken, Wil- lem kalıp JB'yi sakinleştirmişti. Her ne kadar ikisi ertesi gün banşsalar da, Willem ve Jude (haksızlıklannın bilincinde ola- rak) daha çok Malcolm'a sinirlenmişlerdi, çünkü ertesi haf- ta sonu Queens'de yine kuaförleri gezerek Malcolm'un ber- bat ettiği saçlann yerine yenisini toplamaya uğraşmışlardı. "Kara gezegende hayat nasıl?" diye sordu Willem JB'ye. "Kara" dedi JB, çözmekte olduğu tutamı tekrar poşete tı- karken. "Hadi çıkalım, Annika'ya bir buçukta geliriz dedim." Masasındaki telefon çalmaya başladı.

"Açmayacak mısın?"

"Tekrar ararlar."

Merkeze doğru yürürlerken JB yakındı. Şimdiye kadar ca- zibesinin çoğunu, adı Dean olduğu halde aralannda DeeAnn dedikleri yayın yönetmenine yönlendirmişti. Üçü, Dakota'da, derginin genç editörlerinden birinin ailesine ait, odadan oda- ya sanat eserleri akan dairede verilen bir partiye katılmış- lardı. JB mutfakta iş arkadaşlanyla konuşurken, Malcolm'la Willem birlikte evi dolaşmışlar (0 akşam Jude neredey- di? Çalışıyordu herhalde), misafir odasında asılı bir dizi Ed- ward Burtynsky'ye, çalışma odasındaki masanın üzerine be- şerli dört sıra halinde asılmış Becher su kulelerine, kütüpha- nenin yansını işgal eden devasa bir Gursky'ye, ebeveyn ya- tak odasında ise duvan üstte ve altta bir kanş boşluk bıraka- cak şekilde kaplamış Diane Arbus'lara bakmışlardı. Çok dar, çok çocuksu mayolan içinde oyun oynarken objektife poz ver- miş Down sendromlu iki tatlı kızın resmini incelerlerken De-

an yanlanna gelmişti. Uzun boylu bir adamdı ama ufak, fare- ye benzer, çiçek bozuğu suratı, yabani ve güvenilmez görün- mesine yol açıyordu.

Kendilerini tanıttılar, JB'nin vasıtasıyla geldiklerini söy- lediler. Dean onlara derginin yayın yönetmeni olduğunu, tüm sanat haberlerinin elinden geçtiğini anlattı.

22

"Öyle mi?" dedi Willem, nasıl tepki vereceğine güveneme- diği Malcolm'a bakmamaya çalışarak. JB onlara derginin ya- yın yönetmenini hedefaldığını söylemişti, demek o buydu. "Böylesini hiç gördünüz mü?" diye sordu Dean onlara, eliyle Arbus tablolarını göstererek.

"Hiç" dedi Willem. "Ben Diane Arbus'u çok severim."

Dean doğruldu, kaşı gözü adeta küçük suratının ortasında toplandı. "DeeAnn diyeceksiniz."

"Ne?"

"DeeAnn. Adı böyle telaffuz ediliyor."

Gülmeden kendilerini zor atmışlardı odadan. "Dee- Ann'miş!" dedi JB daha sonra, hikayeyi anlattıklarında. "Uka- la dümbeleğine bak."

"Ukala mukala ama senin dümbeleğin" demişti Jude. O zamandan beri de Dean'e aralarında hep "DeeAnn" dediler. Gelgelelim, JB'nin DeeAnn üzerindeki yılmaz çalışma- larına rağmen, dergide boy gösterme ihtimali üç ay öncesi- ne göre yüksek değildi. Hatta JB spor salonundaki sauna- da DeeAnn'in ağzına bile vermişti ama nafile. JB her gün bir punduna getirip yazıişleri katına çıkıyor, gelecek üç sayının haber fikirlerinin küçük not kartlarına yazılı durduğu pano- ya gidiyor, yıldızı parlayanlar arasında kendi adını arıyor, her gün hayal kırıklığına uğruyordu. Kendi adı yerine yete- neksizlerin, abartılmışlann, torpillilerin ve torpil sahipleri- nin adlan çıkıyordu karşısına.

"Bir gün orada Ezra'yı görürsem kendimi öldürürüm" der- di hep JB, diğerleri de endişelenme JB; görmezsin JB; günün birinde sen de çıkacaksın JB; hem çıkmazsan ne olur ki, baş- ka bir yer bulursun JB diye cevap verirdi. JB de karşılık ola- rak, sırasıyla şöyle derdi; "Emin misin?", "Çok şüpheliyim" ve "Ulan bu kadar zaman yatırımı yaptım, hayatımın tam üç ayını harcadım, olur da çıkamazsam hepsi bok olacak, di- ğer her şey gibi." Diğer her şey dediği de, o gün içinde bu-

23

lunduğu nihilizmin şiddetine göre yüksek lisans, tekrar New York'a taşınma, saç serisi veya hayatın bütünü olabilirdi. Lispenard Sokak'a geldiklerinde yakınması hala bitme- mişti. Willem şehrin yabancısı sayılırdı, sadece bir senedir burada oturuyordu, bu nedenle Kanal'ın bir sokak güneyin- deki, iki cadde geçip biten bu küçük sokağı duymamış olma- sı normaldi de, Brooklyn'de büyümüş olan JB de habersizdi böyle bir yer olduğundan.

Apartmanı bulup 5C'nin ziline bastılar. Diyafondan cızırtı- lı ve yankılı bir kız sesi geldi, kapı açıldı. Apartmanın dar ve yüksek tavanlı holü panl panl bir bok rengine boyanmış, yer yer de kabarmıştı; kendilerini bir kuyunun dibinde gibi his- settiler.

Kız onları dairenin kapısında bekliyordu. "Selam JB" de- di, sonra Willem'e bakıp kızardı.

"Annika, bu arkadaşım Willem" dedi JB. "Willem, Annika bizim resim bölümünde çalışıyor. Kafa kızdır."

Annika yere bakıp kolunu dümdüz ileri uzattı. "Tanıştığı- mıza memnun oldum" dedi yere. JB, Willem'in ayağına aya- ğıyla vurup sırıttı. Willem görmezden geldi.

"Ben de memnun oldum" dedi.

"İşte daire burası. Teyzemin. Elli yıl burada oturdu ama yakında huzurevine taşındı." Annika çok hızlı konuşuyordu ve anlaşılan en makul stratejinin, Willem'e güneş tutulma- sı muamelesi yapıp ona bakmamak olduğuna karar vermiş- ti. Giderek artan bir hızla teyzesinden, onun mahallenin çok değiştiğini söyleyişinden, merkeze taşınana kadar Lispenard Sokak'tan haberi olmadığından, daha boya yaptıramadığı için üzgün olduğundan, teyzesinin daha geçen hafta taşın- dığından, hafta sonu ancak temizliğin yetiştiğinden söz et- ti. Willem'den başka her yere baktı: Tavana (çinko kaplama- lı), zemine (çatlak ama parke), duvarlara (yıllarca asılı dur- muş çerçevelerin hayaletlerini taşıyan); ta ki Willem sözü-

24

nü usturuplu bir şekilde kesip eve bakabilir miyim diye so- rana kadar.

"Ah tabii, buyurun lütfen" dedi Annika, "Ben sizi yalnız bırakayım" da dedi ama peşlerinden gelerek JB'yeJasper di- ye birinden, her ama heryerde Archer kullandığından yakın- dı; JB de onu gövde metni için fazla yuvarlak bulmuyor muy- du? Willem arkasını döndüğü için gözünü ona dikmiş baka- biliyordu; konuştukça iyiden iyiye laf salatasına bağladı.

JB, Annika'nın Willem'i seyretmesini seyretti. Onu hiç böyle gergin ve kız çocuğu havasında görmemişti (genelde- ofiste asık suratlı, sessiz, hatta masasının dayandığı duva- ra bisturilerden ayrıntılı bir kalp heykelciği yaptığı için bi- raz da korkulan biriydi) fakat pek çok kadının Willem'in ya- nında bu şekilde davrandığına tanık olmuştu. Hepsi olmuş- lardı. Arkadaşları Lionel, Willem'in önceki hayatlarından bi- rinde kesinlikle balıkçı olduğunu çünkü ne zaman olta atsa boş çekmediğini söyledi. Gelgelelim Willem çoğunlukla (ama her zaman değil) bu ilgiden habersiz görünürdü. JB bir ke- resinde Malcolm'a bunun sebebini sormuştu, o da Willem'in muhtemelen fark etmediğini söylemişti. JB karşılık olarak homurdanmakla yetinse de, aklından, tanıdığı en durgun in- san olan Malcolm bile kadınların Willem'e ne tepki verdiğini fark ettikten sonra, Willem'in fark etmemesinin imkansız ol- duğunu geçirmişti. Sonra Jude başka bir açıklama getirmiş- ti: Willem bütün kadınlara mahsus tepki vermiyordu ki, çev- resindeki erkekler kendilerini onun yüzünden tehdit altın- da hissetmesinler. Bu daha mantıklıydı zira Willem'i herkes severdi ve o da insanları kasten rahatsız hissettirecek biri değildi, dolayısıyla bilinçdışı da olsa bir tür habersizlik tav- rı takınıyor olması normaldi. Her halükarda izlemesi olağa- nüstü zevkli bir şeydi ve o genellikle gülümseyip suskun kal- makla yetinse de, üçü ne bunu izlemekten, ne de sonrasında Willem'le dalga geçmekten bıkmışlardı.

25

"Asansör düzgün çalışıyor mu?" diye sordu Willem ansızın dönerek.

"Pardon?" dedi Annika irkilerek. "Ha evet, pek arızalan- maz." İnce dudaklarını birleştirip hafifçe tebessüm etmesi- nin, bir flört girişimi olduğunu kavrayınca onun adına uta- nan JB'nin karnına sancı girdi. Ah be Annika, dedi içinden. "Teyzemin dairesine ne taşımayı düşünüyorsun ki?" "Arkadaşımızı" diye atıldı JB, Willem'den önce. "Merdiven çıkmakta zorlanıyor, asansör şart."

"Ha" dedi Annika tekrar kızararak. Yere bakmaya devam etti. "Pardon. Asansör çalışıyor."

Daire etkileyici değildi. Holü paspas kadardı, sağa doğru sıcak ve yağlı bir hücre şeklinde mutfak açılıyordu, soldaki yemek odasına ise ancak bir sehpa sığardı. Bu odadan ya-

nın duvarla ayrılan salondaki parmaklıklı dört pencere, gü- ney cephesindeki çöplüğe dönmüş sokağa bakıyordu; sağda- ki kısa koridorun ucundaki banyoda beyaz camdan aplikler ve kaplaması dökülmüş emaye küvet göze batarken, uzun ve dar, tek pencereli yatak odasında iki ahşap karyola karşılık- lı duvarlara dayanmış duruyordu. Karyolalardan birine eşek ölüsü gibi, sevimsiz ve şekilsiz bir döşek atılmıştı zaten. "Şilte hiç kullanılmadı" dedi Annika. Aslında buraya ta- şınmaya niyeti olduğunu, hazırlık olarak da şilteyi satın al- dığını, fakat sonra arkadaşı Clement'in yanına taşındığı için şilteyi hiç kullanmadığını, Clement ile sadece arkadaş ol- duklarını uzun uzun anlattıktan sonra, ay ne kadar da saç- ma bir laf ettiğini ekledi. Her neyse, Willem daireyi tutarsa, şilteyi de ücretsiz verecekti.

Willem teşekkür etti. "Sen ne düşünüyorsun JB?" diye sordu.

Ne düşünecekti? Fare deliğine benziyordu. Tabii kendisi de bir fare deliğinde oturuyordu, ama onunki tercihti, üste- lik parasız oturuyor, böylece kiraya ayıracağı parayı boyaya,

26

malzemeye, uyuşturucuya, arada bir taksiye verebiliyordu. Fakat Ezra günün birinde ondan kira almaya karar verirse hayatta orada kalmazdı. Kendi ailesi belki Ezra'nınki ya da Malcolm'unki kadar zengin değildi ama bir fare deliğine ki- ra ödeyerek parasını ziyan etmesine de göz yummazlardı. Ya ona daha iyi bir yer bulur ya da destek niyetine harçlık bağ- larlardı. Ancak Willem'le Jude'un böyle bir seçeneği yoktu: Oturacakları yerin kirasını kendileri ödeyeceklerdi, paraları olmadığı için de fare deliğinde yaşamaya mahkumlardı. Ma- dem mahkumlardı, bundan iyi bir fare deliği bulamazlardı; hem ucuzdu, hem merkezdeydi, hem de müstakbel ev sahi- beleri hane halkının yarısına abayı yakmıştı.

Dolayısıyla, "Bence mükemmel" dedi Willem'e, o da onay- ladı. Annika küçük bir sevinç çığlığı attı. Alelacele bir ko- nuşma sonrası iş bağlanmıştı. Annika kiracı, Willem ve Ju- de ise oturacak ev bulmuşlardı ve bütün bunlar olup biter- ken JB, Willem'e artık ofise dönmesi gerektiğini, şurada bir tabak erişte ısmarlasa hiç fena olmayacağını hatırlatma za- manı dahi bulamamıştı.

JB iç hesaplaşmaların insanı değildi, fakat o pazar günü trende annesinin evine giderken, sahip olduğu hayat ve ai- le nedeniyle kendini kutlamaya, şükrana yaklaşan birtakım hislere kapılmaya engel olamadı.

New York'a Haiti'den göçen babası, JB üç yaşındayken öl- müştü ve her ne kadar JB onun yumuşak ve şefkatli yüzünü, ince bıyığını, gülümsediğinde erik gibi toplaşan yanaklarını hatırladığına inanmak istese de, gerçekten hatırlıyor muy- du, yoksa annesinin başucunda duran fotoğrafına baka baka büyüdüğü için hatırladığını mı zannediyordu, hiç bilemeye- cekti. Çocukluğundaki tek üzüntü bu olmuştu diğer yandan, o da zorunlu bir üzüntüydü. Babasız bir çocuktu ve babasız

27

çocukların bunun yokluğunu hayatları boyunca çektiklerini biliyordu. Fakat kendisi böyle bir yokluğu tecrübe etmemiş- ti. Babasının ölümünden sonra, ikinci kuşaktan Haitili Ame- rikalı olan annesi eğitim bilimlerinde doktorasını vermiş, bu süre boyunca da evlerinin yakınlarındaki, JB'yi layık görme- diği devlet okulunda öğretmenlik yapmıştı. Brooklyn'deki ev- lerinden neredeyse bir saat uzaktaki özel okulda burslu oku- duğu lise yıllarında ise, annesi Manhattan'daki özel program- lı bir devlet okulunun müdürü, aynı zamanda da Brooklyn College'da öğretim üyesiydi. Yenilikçi öğretim yöntemleriyle

The New York Times'da adından söz ettirmiş, JB ise arkadaş- larına başka türlü gösterse de annesiyle gurur duymuştu.

O büyürken annesi hep yoğundu ama JB ihmal edildiği- ni, annesinin öğrencilerini ondan çok sevdiğini hiç hissetme- mişti. Evde ona ne isterse pişiren, Fransızca şarkılar söyle- yen, abartısız her gün onu karşısına alıp onun ne büyük bir cevher, nasıl bir dahi olduğunu, hayatının erkeği olduğunu anlatıp duran anneannesi de vardı. Sonra Manhattan'da po- lis memuru olan teyzesi ve onun eczacı ve yine ikinci kuşak Amerikalı (ama Haiti değil Porto Riko asıllıydı) kız arkadaşı vardı, çocukları olmadığı için JB'ye kendi çocukları gibi mu- amele ederlerdi. Teyzesi sportif biriydi, ona top atıp tutmayı öğretmişti (daha o zaman bile hiç ilgisini çekmeyen bir şeydi ama daha sonra yararlı bir sosyal beceri olduğunu fark ede- cekti), teyzesinin kız arkadaşı ise resimle ilgilenirdi. Ilk ha- tıralarından biri onlarla Modern Sanat Müzesi'ne gitmekti, orada One: Number 31, 1950 adlı resmin önünde çakılıp kal- mış, adeta dilini yutmuşçasına tabloya bakarken, teyzesinin ressam Pollock'tan bahsettiğini hayal meyal hatırlıyordu. Kendini ayn tutmak, özellikle de zengin beyaz sınıf arka- daşlarını huzursuz etmek için biraz revizyonizme başvurul- ması gereken lise yıllarında, içinde bulunduğu şartlara biraz yorum kattı: O da babasız zenci çocuklardan biriydi, anne-

28

si okulu o doğduktan sonra bitirebilmişti (bitirdiğinin dokto- ra olduğunu söylemediği için insanlar lise olduğunu varsay- dılar), teyzesi sokaklarda çalışıyordu (polis memuru olacağı- nı akıllarına getirmedikleri için fahişe bellediler). En sevdiği aile fotoğrafını, lisedeki en iyi arkadaşı Daniel çekmişti, fa- kat ona gerçeği fotoğraf çekimi için eve girmelerinden hemen önce açıklamıştı. Daniel, kendi deyimiyle "uçurumdan dön- müş" ailelerin fotoğraflarını çektiği bir dizi üzerinde çalışı- yordu ve JB de teyzesinin sokak fahişesi, annesinin de orta- okul terk olmadığını ayaküstü açıkladıktan sonra almıştı ar- kadaşını içeriye. Daniel ağzı açık kalmış fakat ses çıkaramaz vaziyette dururken, JB'nin annesi kapıya gelip soğukta kal- mayın içeri girin demiş, Daniel de söyleneni yapmak duru- munda kalmıştı.

Afallayan Daniel, salonda hizaya soktu onları. JB'nin an- neannesi Yvette en sevdiği, yüksek sırtlı koltuğunda oturu- yordu, arkasında ise bir yanında teyzesi Christine ile kız ar- kadaşı Silvia, diğer yanında annesi ile JB duruyordu. Ama tam Daniel deklanşöre basacakken, Yvette oturduğu koltuğa JB'nin geçmesini istedi. "Bu evin kralı o" dedi Daniel'a, kız- larının itirazına rağmen. "Jean-Baptiste! Otur bakalım!" JB oturdu. Fotoğrafta tombul elleriyle (o zaman bile tombuldu) koltuğun kollarını kavramış dururken, iki yanında kadınlar iftiharla ona bakıyordu. Kendisi gözünü objektife çevirmiş- ti, anneannesinin oturması gereken koltukta ağzı kulakları- na varıyordu.

JB'ye ve sonunda başaracağına olan inançları öyle sarsıl- mazdı ki insanın şevkini kaçırıyordu. Günün birinde önem- li bir sanatçı olacağına, eserlerinin büyük müzelerde sergi- leneceğine, ona henüz bu şansı tanımayanların yeteneğinin farkına varamadıklarına kalben iman etmişlerdi, kendi ima- nı defalarca darbe aldığı için JB bile bu kadar yürekten ina- namıyordu artık. Bazen o da onlara inahır, ona duydukları

29

güven sayesinde başı bulutlarda gezerdi. Bazen de şüphele- nirdi, zira onların görüşleri dünyanın geri kalanının görüşle- riyle o kadar zıttı ki, JB'yi aşağıladıkları ya da düpedüz deli oldukları düşünülebilirdi. Belki de zevksizdiler sadece. Dört kadının yargılan, diğer herkesin yargısından nasıl bu kadar farklı olabiliyordu? Doğru görüşü savunanın onlar olması ih- timali yok denecek kadar azdı haliyle.

Fakat yine de her pazar gizli gizli aile evine dönmeyi, mü- kellef sofralara beş para ödemeden kurulmayı, çamaşırları- nı anneannesine yıkatmayı, söylediği her söze ve çizdiği her eskize övgü ve hayranlık gösterilmesini izlemeyi severdi. An- nesinin evi vatanıydı adeta; orada her zaman saygı görecek, her gelenek ve görenek ona ve özel ihtiyaçlarına uyarlanmış olacaktı. Akşamlan, yemek sonrasıyla tatlı arasındaki saat- te, salona geçmiş hep birlikte televizyon seyrederek dinlenir, annesinin kedisi gelip kucağına çıkmış onu ısıtırken, kadın- larına bakar ve göğsü kabarırdı. O zamanlarda Malcolm'u, acımasızca akıllı babasını ve şefkatli fakat dalgın annesini; Willem'in ölmüş anne babasını (JB onları bir kez, üniversite- nin birinci yılında taşınırlarken görmüş ve ne kadar ketum, mesafeli, Willem'den ne kadar farklı olduklarına inanama- mıştı); son olarak da elbette Jude'u ve hiç bilinmeyen aile- sini (onunki tam bir muammaydı; Jude'u neredeyse on yıl- dır tanıyorlardı ama anne babası hiç oldu mu, yoksa çok da- ha vahim ve ağza alınmayacak bir durum mu var, hala emin değillerdi) düşünür, içine bir şükran ve mutluluk ılıklığı ya- yılır, sanki göğsünde dalgalar yükselip patlardı. Şanslıyım ben derdi içinden, ardından da rekabetçi bir kişiliği olup ha- yatın her alanında arkadaşlarına karşı ne pozisyonda oldu- ğunun çetelesini tuttuğu için, hepsinden şanslıyım diye dü- şünürdü. Fakat hiçbir zaman bunu hak etmediğini, minnet- tarlığını dile getirmeye daha çok özen göstermesi gerektiği- ni düşünmezdi; onun mutluluğu ailesinin mutluluğuydu, do-

30

!ayısıyla ailesine karşı tek yükümlülüğü mutlu olmak, istediği hayatı tam olarak kendi istediği koşullarda yaşamaktı.

"Hakettiğimiz ailelere doğmuyoruz" demişti Willem kafala- rının çok güzel olduğu bir gün. Elbette Jude'dan söz ediyordu. "Katılıyorum" demişti JB. Katılıyordu da. Ne Willem, ne Jude, hatta ne de Malcolm hak ettikleri ailelere sahipti. Ama içten içe kendini müstesna tutmuştu, zira o hak ettiği aile- ye sahipti. Kelimenin tam anlamıyla muhteşem insanlardı, o da bunun farkındaydı. Üstelik sahip olduğu aileyi hak ediyor- du da.

"Benim pırlanta oğlum gelmiş!" diye gönenirdi Yvette o eve her girdiğinde.

JB. annesinin sözlerinin her kelimesinin doğru olduğun- dan şüphelenmek durumunda kalmamıştı hiç.

Taşınacakları gün asansör bozuldu.

"Lanet olsun!" dedi Willem. "Annika'ya özellikle sordum.

JB, sende numarası var mı?"

Ama yoktu. "Neyse" dedi Willem. Zaten Annika'ya mesaj atmak neye yarayacaktı ki? "Kusura bakmayın beyler" dedi ortaya. "Merdivenden çıkmak zorundayız."

Kimse önemsememiş gibiydi. Soğukça, kuru ve rüzgarlı bir sonbahar günüydü, az sayıda koliyi ve üç-beş parça mobilya- yı taşımak için sekiz kişi gelmişlerdi zaten; Willem, JB, Jude, Malcolm, JB'nin arkadaşı Richard, Willem'in arkadaşı Ca- rolina ve dördünün ortak arkadaşları olan iki Henry Young, ama ikisini birbirinden ayırmak için birine Asyalı Henry Yo- ung, diğerine Zenci Henry Young derlerdi.

En beklenmediğiniz anlarda idareciliği tutan Malcolm, gö- rev dağılımı yaptı. Jude yukarı çıkıp trafiği ve kolilerin ne- relere yerleştirileceğini yönetecekti. Trafiği yönetmekten ar- ta kalan zamanında büyük kolileri açıp boşaltmaya başlaya-

31

cak, kutulan dümdüz hale getirecekti. Kısa boylu fakat kuv- vetli tipler olan Carolina ile Zenci Henry Young, tek kişinin kaldırabileceği kitap kolilerini taşıyacaklardı. Willem, JB ve Richard mobilyaları çıkaracaklardı. Kendisi Asyalı Henry Young'la birlikte kalan işlere bakacaktı. Kimse aşağı boş in- meyecek, Jude'un dümdüz ettiği kolileri alıp kaldırımda çöp kovasının yanına bırakacaktı.

insanlar görev yerlerine dağılırken, Willem usulca ''Yar- dım edeyim mi?" diye sordu Jude'a.

"Hayır" dedi Jude kısaca. Willem, gözden kaybolana kadar Jude'un dik ve yüksek merdivenlerden ağır aksak, dura kal- ka çıkışını izledi.

Kolay, hızlı ve telaşsız bir taşınma oldu; kitapları yerleş- tirip pizza yiyerek biraz takıldıktan sonra diğerleri partile- rine ve barlarına dağıldılar ve Willem ile Jude yeni evlerin- de nihayet yalnız kaldılar. Ortalık darmadağındı ama eşya- ları yerleştirme düşüncesi bile yorucu geliyordu. Havanın ne kadar çabuk karardığına, başlarını sokacak bir evi, bütçele- rini sarsmayacak fiyata, hem de Manhattan'da bulduklarına şaşırarak oyalandılar. Daireyi ilk kez gören arkadaşlarının yüzlerindeki nazik ifadesizliği fark etmişlerdi (en çok yoru- mu, Willem'in Jude'a "Viktoryen tımarhaneleri gibi" diye tas- vir ettiği iki tek yataklı, dar yatak odası almıştı) fakat ikisi de önemsemiyordu: Bu daire onlarındı, kapı gibi iki yıllık sözleş- meleri vardı, kimse onlan çıkaramazdı. Burada biraz para bi- le biriktirebilirlerdi, hem daha geniş bir evle ne yapacaklar- dı ki? İkisi de güzellik görmek isterdi elbette ama o iş bekleye- cekti biraz. Daha doğrusu onlar bekleyecekti. Konuşuyorlardı fakat Jude'un gözleri kapalıydı, Willem de gözkapaklannın sürekli ve hızlı hızlı kırpışmasından, eli- ni su yeşili damarlarını çıkaracak kadar sıkı yumruk yapma- sından acı çektiğini anladı. Jude'un bir koliye uzattığı bacak- larını kaskatı germesinden, çektiği acının şiddetli olduğunu

32

da anlıyordu ancak yapabileceği hiçbir şey olmadığının da bi- lincindeydi. "Jude, bir aspirin getireyim mi?" diyecek olsa, Ju- de "İyiyim Willem, istemiyorum" diye cevap verecekti, "Uzan istersen Jude" demeye kalksa "İyiyim dedim ya Willem, me- rak etme" lafı gelecekti. Nihayet, zamanla öğrendikleri gibi, Jude'un bacakları ağrıdığında yapılacak en isabetli şeyi yapıp bir bahane bularak kalktı ve içeri gitti. Böylece Jude hiç kı- mıldamadan durup bir şeyi yokmuş ve sadece yorulmuş veya kramp girmiş gibi yapmaya, o anda uyduruverdiği sudan ba- haneleri sıralamaya enerji tüketmeden acının dinmesini bek- leyebilecekti.

Willem odaya geçip yatak takımlarını koydukları çöp torba- sını buldu, önce kendi yorganına, sonra Jude'un (Carolina'nın yakında terk edileceği kız arkadaşından çok ucuza aldıkları) yorganına nevresim geçirdi. Kıyafetlerini üst, alt, iç çamaşı- rı ve çorap olarak ayırıp kitaplardan boşalan kutulara koya- rak yatağın altına tıktı. Jude'un kıyafetlerine dokunmadı, tu- valete geçip orayı iyice ovup temizledikten sonra diş macunla- rını, sabunlarını, jiletlerini, şampuanlarını yerleştirdi. Arada iki kere sessizce salona geçtiğinde Jude'un aynı yerde, gözleri hala kapalı, eli yine yumruk halinde ve Willem görmesin diye yüzünü çevirmiş olarak durduğunu gördü.

Jude'a karşı duyguları karışıktı. Onu seviyordu ki bura- sı basit kısmıydı; onun için korkuyordu, bir yandan da arka- daşı olduğu kadar kendini onun ağabeyi ve koruyucusuymuş gibi hissediyordu. Jude'un onsuz da yaşadığını, yaşayabile- ceğini bilse de, Jude'da ara sıra gördüğü şeyler onu hem üzü- yor, hem de çelişkili şekilde, ona daha da çok yardım etmeye itiyordu (her ne kadar Jude kolay kolay hiçbir konuda yar- dım istemese de). Hepsi seviyordu Jude'u, takdir de ediyor- lardı, ama Willem, Jude'un ona diğerlerine gösterdiğinden azıcık daha fazla ilgi göstermiş olduğunu hissediyor, bu bil-

,

giyle de ne yapacağını kestiremiyordu.

33

Mesela bacaklarındaki ağrı: Onu tanıdıklarından beri ba- caklarının sorunlu olduğunu biliyorlardı. Bunu fark etmemek mümkün değildi zira üniversite boyunca baston kullanmış, gençliğinde ise -onu tanıdıklarında hakikaten gençti, hepsin- den iki yaş küçüktü- kemiklerine dışarıdan çivilerle tutturnl- muş protezler sayesinde dizlerini kıramasa da ayakta dura- biliyor, koltuk değneği yardımıyla yürüyebiliyordu. Fakat bir kez olsun şikayet etmemiş, kimsenin şikayetini de çok görme- mişti. ikinci sınıfta JB buzda kayıp bileğini kırdığında ne bü- yük vaveyla koptuğunu, JB'nin nasıl teatral inlemeler ve ah- lamalar içinde yattığını, eli alçıya alındıktan sonra bir hafta reviri terk etmediğini, gelen ziyaretçinin bolluğu yüzünden okul gazetesinde haber yapıldığını hepsi hatırlıyordu. Yurtla- rında daha önce menisküsünü koparmış olan futbolcu bir ar- kadaşları JB'ye gerçek acı nedir bilmediğini söyleyedursun, Jude, Willem ve Malcolm gibi JB'yi her gün ziyarete gitmiş ve ona istediği bütün anlayışı da göstermişti.

JB revirden taburcu olmaya tenezzül edip ilgi fırtınası- nın ikinci yarısını yaşamak üzere yurda döndükten kısa sü- re sonra bir gece, Willem uyandığında odanın boş olduğu- nu fark etti. Bu aslında garip değildi: JB erkek arkadaşının evindeydi, o dönem Harvard'da astronomi dersi alan Mal- colm ise salı ve perşembe geceleri sabahladığı laboratuvar- da. Willem de sıklıkla başka yerde, genellikle kız arkadaşı- nın odasında olurdu ama kız arkadaşı grip olduğu için o gece gitmemişti. Fakat Jude hep orada olurdu. Erkek veya kız ar- kadaşı yoktu, her geceyi odalarında geçirirdi, Willem'in ran- zasının altındaki varlığı deniz kadar tanıdık ve süreğendi. Ranzasından inip sessiz odada bir dakika uyku sersemi dikilerek, Jude örümcek gibi tavandan mı sarkıyor acaba di- ye çevresine bakınmaya neyin ittiğinden emin değildi. Fa- kat sonra koltuk değneğinin olmadığını görünce Jude'u ara- maya başladı; önce adını usulca söyleyerek salona gitti, ora-

34

da bulamayınca dairelerinden çıkıp koridordan ortak banyo- ya doğru yürüdü. Odalarının karanlığından sonra banyo baş döndürücü bir aydınlıktaydı, floresanları sürekli hafif bir vı- zıltı halindeydi ve öylesine sersemlemişti ki, son kabinin ka- pısının altından Jude'un ayağını, koltuk değneğinin ucunu görünce olması gerekenden az şaşırdı.

"Jude?" diye fısıldadı kabin kapısını tıklatırken, cevap ala- mayınca da "İçeri giriyorum" dedi. Kapıyı açtığında Jude'u yerde, bir bacağı göğsüne dayanmış halde buldu. Kusmuştu, kusmuğunun bir kısmı yerde, etrafında toplanmış, bir kısmı da kayısı renkli izler olarak dudaklarına ve çenesine sürül- müştü. Gözleri kapalıydı, ter içindeydi ve değneğinin kıvrım- lı tarafını, Willem'in sonraları ancak şiddetli acının sonucu olabileceğini öğreneceği bir kuvvetle sıkıyordu.

O esnada ise sadece korkmuş ve afallamış olduğundan, Jude'a birbiri ardına, hiçbirini cevaplayacak durumda olma- dığı sorular yağdırdı ve ne zaman ki Jude'u ayağa kaldırma- ya çalıştı, Jude o zaman bağırdı ve Willem de idrak etti acı- sının şiddetini.

Jude'u kah sırtlayıp kah sürükleyerek odalarına getirme- yi, ağzını yüzünü beceriksizce silip yatağa yatırmayı başar- dı. Bu sırada acısı biraz hafiflemiş gibiydi, Willem doktor ça- ğırayım mı diye sorduğunda Jude başıyla hayır dedi.

"Ama Jude" dedi alçak sesle. "Çok acı çekiyorsun. Bir çare- sini bulmamız lazım."

"Çaresi yok" dedi ve bir süre sessiz kaldı. "Sadece bekle- mek gerekiyor." Sesi fısıltı gibi, hafif ve yabancıydı.

"Ben ne yapabilirim?" diye sordu Willem.

"Hiç" dedi Jude. Sustular. "O değil de Willem; biraz ya- nımda kalır mısın?"

"Elbette" dedi. Jude yanında üşümüş gibi titriyor ve sar- sılıyordu, Willem yatağındaki yorganı indirip ona sardı. Bir ara yorganın altına uzanıp Jude'un elini buldu, yumruğunu

35

zorla açarak nemli, nasırlı avcunu tuttu. Yıllar önce ağabe- yi ameliyat olduğundan bu yana bir başka erkeğin elini tut- mamıştı; Jude'un kavrayışının sıkılığına, parmaklarının bu kadar kaslı oluşuna şaşırdı. Jude saatlerce dişleri takırda- yarak titredi, Willem de sonunda onun yanına uzanıp uyku- ya daldı.

Ertesi sabah Jude'un yatağında uyandığı zaman eli zonk- luyordu, tersine baktığında Jude'un parmaklarının sıktı- ğı yerde morluklar gördü. Sarsakça kalkıp salona geçtiğinde Jude'u masasında okurken buldu, sabah ışığında yüzü pek seçilmiyordu.

Willem yanına gelip bir an sessiz kaldığında başını kaldır- dı, sonra bir süre sessizce bakıştılar.

"Çok özür dilerim Willem" dedi Jude sonunda.

"Jude" dedi, "özür dilenecek bir şey yok." Ciddiydi de; ha- kikaten yoktu.

Ama "Özür dilerim Willem, çok özür dilerim" diye tekrar- ladı Jude ve Willem ne kadar uğraşırsa uğraşsın onu avut- manın yolunu bulamadı.

"Malcolm'la JB'ye bir şey söyleme, olur mu?" dedi ona. "Söylemem" diye söz verdi. Söylemedi de, fakat bunun bir faydası olmadı çünkü sonunda Malcolm ve JB de onu acı çe- kerken gördüler, hiçbir vaka Willem'in o gece tanık olduğu kadar şiddetli yaşanmasa da.

Jude'la bunu hiç konuşmadı ama sonraki yıllarda onu ha- fif ve şiddetli acılar çekerken, ansızın giren sancılarla yüzü- nü buruştururken, nöbet çok şiddetli olunca kusarken, yere yuvarlanırken, bazen de şimdi salonlarında olduğu gibi ha- yattan tamamen kopmuş cansız gibi yatarken gördü. Sözü- nün eri olsa da, içinden bir ses bu konuyu neden Jude'a hiç açmadığını, hissettiklerini anlatmasını neden hiç istemedi- ğini, içgüdülerinin ona belki yüz kere emrettiği gibi yanı- na oturup bacaklarını ovarak tutukluk yapmış sinir uçlarını

36

yola getirmeye neden hiç çalışmadığını sordu durdu. Şimdi de o banyoda durmuş kendine uğraşlar çıkararak saklanır- ken en sevgili arkadaşlarından biri birkaç adım ötede berbat bir kanepeye tek başına uzanmış, bilince doğru, yaşayanla- rın dünyasına doğru zorlu yolculuğu yanında kimse olmadan yapmak zorunda kalıyordu.

"Korkaksın sen" dedi banyo aynasındaki yansımasına. Yü- zü ona iğrenmenin yorgunluğuyla baktı. Salonda sessizlik hakimdi ama Willem görünmeden kapının eşiğine kadar gi- derek Jude'un ona dönmesini bekledi.

"Mekan fare deliği" demişti JB Malcolm'a, haksız da de- ğildi -daha apartmana girince Malcolm'un tüyleri diken di- ken oluyordu- fakat evine dönerken kederlenmeden edeme- di, ailesiyle birlikte oturmanın gerçekten de kendi fare deli- ğinde yaşamaya tercih edilir olup olmadığını bir kere daha sorguladı.

Mantıken bulunduğu yerde kalması gerekiyordu elbette. Çok az kazanıyor, çok uzun saatler boyu çalışıyordu; ailesi- nin evi de isterse ve teorik olarak hiç karşılaşmayabilecekle- ri kadar büyüktü. Dördüncü katın tamamına yayılmış olmak haricinde (ki aslında orası da pislik ve dağınıklık yüzünden fare deliğinden farksızdı; Malcolm annesine temizlikçi ma- ket evlerimi kırıyor diye çemkirince, kadın Inez'in kata çık- masını yasaklamıştı) mutfak ve çamaşır makinesi elinin al- tındaydı, annesiyle babasının abone oldukları bir sürü gaze- te ve dergi vardı, kuru temizlemelik kıyafetlerini ise haftada bir gün şekilsiz çamaşır torbasına atıyor, annesi bunu işe gi- derken temizlemeciye bırakıyor, Inez de ertesi gün alıyordu. Bu şekilde yaşamaktan gurur duymuyordu elbette; yirmi ye- di yaşında olduğu halde annesinin haftalık market alışveri- şi siparişi verirken onu işyerinden arayıp akşama somon mu

37

istersin levrek mi, çileği fazla alsam yer misin diye sorması da kanına dokunuyordu.

Halbuki ailesi de zaman ve mekan ayrılığına Malcolm ka- dar dikkat etse işler daha kolay olacaktı. Her sabah kahval- tıya, her pazar brunch'a beklemenin yanı sıra, katını da sık sık ziyaret ediyorlar, gelişlerini duyuran kapı tıklatma se- siyle aynı anda tokmağı çevirerek Malcolm'un hiç çalmasa- nız da olur diye kırk kere hatırlattığı şeyi yapıyorlardı. Bü- yük nankörlük ve vefasızlık olduğunun farkındaydı, ama ki- mi akşamlar ergen gibi odasına çekilmesine izin verilme- den önce iki satır laf etmek zorunda kalacak diye canı eve gitmek istemiyordu. Hele Jude olmadan hayat iyice gözün- de büyüyordu; bodrumdaki dairenin mahremiyeti onun ka- tındakinden iyiydi ama annesiyle babası Jude orada yaşar- ken uğramayı da alışkanlık edinmişlerdi ve Malcolm kimi zaman Jude'u görmek için aşağı indiğinde babasını da ora- da, Jude'a tuhaf bir konuda söylev verirken bulurdu. Özel- likle babası Jude'u severdi -Malcolm'a ciğeri beş para etmez diğer arkadaşlarının aksine Jude'un gerçek bir entelektüel ağırlığı ve derinliği olduğunu söyler dururdu- o taşınınca pi- yasanın durumu, global finans ortamındaki değişiklikler ve Malcolm'un hiç ilgilenmediği diğer konularda karman çor- man hikayeleri dinleme sırası Malcolm'a gelecekti. Hatta ba- zen, babasının evlat olarak Jude'u tercih edeceğinden şüp- heleniyordu. Jude ile aynı hukuk fakültesinden mezunlardı. Jude'un katipliğini yaptığı yargıç, babasının avukatlık sta- jındaki danışmanıydı. Üstelik Jude şimdi savcılığın ceza dai- resinde savcı yardımcısı olarak görev yapıyordu ki babası da gençken savcı yardımcılığı yapmıştı.

Babası Jude'la konuştuktan sonra Malcolm'a ve annesi- ne "Söylemedi demeyin, bu çocuk adam olacak" veya "Kendi emeğiyle parlayacak bir yıldıza kariyerinin başında rastgel- mek büyük şans" gibi demeçler verirdi, üstelik bir biçimde

38

Jude'un dehasından o sorumluymuş gibi de şişinirdi ve o an- larda Malcolm, annesinin yüzüne bakıp orada bulacağını çok iyi bildiği teselli ifadesini görmemeye çalışırdı.

Flora evde olsa yine işler daha kolay olacaktı. Taşınma- ya hazırlanırken, Bethune Sokak'taki iki odalı yeni dairesin- de ev arkadaşı olabileceklerini ima etmeye çalışmıştı Mal- colm, fakat verdiği onca ipucunu Flora ya gerçekten anla- mamış ya da anlamazdan gelmişti. Flora, anne ve babaları- nın onlardan bu kadar zaman talep etmesini önemsemedi- ğinden, Malcolm odasında maket evleri üzerinde çalışarak daha çok zaman geçirebiliyor, televizyon odasında babası- nın bitmek bilmeyen Ozu filmleri kuşağına daha seyrek ma- ruz kalıyordu. Malcolm küçükken, babasının Flora'ya çevre- dekilerin dikkatini çekecek kadar düşkün olmasından incin- miş, hınçlanmıştı. "Fevkalade Flora" derdi babası ona (ya da ergenliğinin çeşitli aşamalarına göre "Fevri Flora," "Fırtına Flora" veya "Fettan Flora" ama illa ki överek) ve bugün bile, Flora otuzuna merdiven dayadığı halde, hala biricik kızıydı. "Fevkaladeciğim bugün bir laf etti ki ağzım açık kaldı" der- di mesela sofrada, sanki Malcolm'la annesi de Flora'yla dü- zenli konuşmuyorlarmış gibi; ya da Flora'nın evinin yakın- larında bir yerde brunch'tan sonra "Niye bu kadar uzağa ta- şındı ki?" derdi arabayla on beş dakika süren yol için. (Mal- colm buna özellikle öfkeleniyordu çünkü babası çocuk yaşta Grenada Adaları'ndan Queens'e göçtükten sonra hep iki ül- ke arasında bölünmüş gibi yaşadığını, Malcolm'un da bir fır- satını bulup yurtdışına gitmesi gerektiğini çünkü bunun onu insan olarak çok zenginleştirip ufkunu açacağını söyler du- rur, fakat Flora değil ülke değiştirmek, Manhattan adasın- dan taşınacak olsa herhalde kahrından ölürdü.)

Malcolm'un lakabı yoktu. Babası bazen ona ünlü adaşla- rının soyadlarıyla, mesela "X" veya "McLaren" ya da "McDo- well" veya "Muggeridge" diye hitap ederdi, bu sonuncusunun

39

adını taşıdığını da söylerdi ama bu hitabı sevecenlikten çok azar gibiydi, Malcolm'un olması gerektiği halde olamadığı şeyleri hatırlatırdı sanki.

Babası onu çok da sevmiyormuş gibi göründüğü için en- dişelenmek, daha da fenası üzülmek, bazen -sık sık- saçma gelirdi Malcolm'a. Annesi bile söylemişti. "Babacığının kötü bir niyeti yok" derdi, babası Flora'nın genel muhteşemliğine ilişkin tiradının sonuna vardığında bazen, Malcolm da ona inanmak istediği halde babasına hala "Babacığın" diyor ol- masından hoşnutsuzlukla homurdanır veya bıyık altından bir şeyler söyler, önemsemez gibi yapardı. Bazen -yine sık sık- annesini ve babasını bu kadar düşünüyor olduğuna si- nirlenirdi. Normal miydi bu? Bir zavallılık yok muydu bu iş- te? Yirmi yedi yaşına gelmişti yahu! insan aile evinden çık- mayınca böyle mi oluyordu? Yoksa ona özel bir durum muy- du? Ayn eve çıkmanın en sağlam argümanı da buydu zaten: Çocuk olmaktan çıkacaktı. Geceleri anne ve babası alt ka- tında rutinlerini tamamlarken, yüzlerini yıkarken borular- dan sesler gelirken, salonun radyatörlerini tüm saatlerden dakik bir şekilde on birde, on bir buçukta, on ikide kıstıkla- rında içerisi aniden sessizliğe gömülürken, Malcolm da önü- müzdeki yıl hızla çözmesi gereken meselelerin listesini çıka- rırdı: işi (kıpırtı yok), aşk hayatı (namevcut), cinsel yöneli- mi (çözümlenmemiş), istikbali (belirsiz). Bu dört madde aynı kalıyor, arada bir öncelik sırası değişiyordu. Bu sorunların teşhisinde son derece istikrarlıydı, fakat çözüm getirmekteki basiretsizliği de olağanüstüydü.

Böyle gecelerin sabahında kararlılıkla uyanırdı: Ayrı eve çıkacağı, ailesine düşün yakamdan diyeceği gün gelmişti. Fakat aşağı indiğinde annesini ona kahvaltı hazırlarken bu- lur (babası çoktan işe gitmiş olurdu), annesi ona yıllık ola- ğan St. Barts tatilinin biletleri alınacağı için bu yıl annesiyle babasına kaç gün eşlik edeceğini sorardı. (Tatillerinin para-

40

sını hala ailesi ödüyordu. Bunu arkadaşlarına anlatmayacak kadar kafası çalışıyordu neyse ki.)

"Düşüneyim anne" derdi. Sonra kahvaltısını eder, kimse- nin onu tanımadığı, kim olmak isterse olabileceği dünyaya adımını atardı.

2

Hafta içi her gün akşam beşte, hafta sonu ise sabah on birde, JB metroya binip Long Island City'deki stüdyosu- na giderdi. Hafta içi yolculuklarını daha çok severdi; Ka- nal lstasyonu'nda trene binip trenin her durakta farklı et- nik kimliklerden insanla dolup boşalmasını izlerken, vagon nüfusunun on sokakta bir dağılıp düşündürücü ve acayip ta- kımyıldızlara ayrılmasına tanık olurdu: Polonyalı, Çinli, Ko- reli, Senegalli; Senegalli, Dominikli, Hindistanlı, Pakistan- lı; Pakistanlı, İrlandalı, El Salvadorlu, Meksikalı; Meksika- lı, Sri Lankalı, Nijeryalı, Tibetli -hepsini buluşturan tek şey, Amerika'ya yabancılıkları ve yüzlerinde birbirinin aynısı bit- kinlik ve yalnız göçmenlerde görülen kararlılık ve bıkkınlık harmanından bir ifadeydi.

Bu anlarda hem kendi şansına minnet duyar hem de şeh- rine karşı duygusallaşırdı ki, ikisi de pek sık görülen şey- ler değildi. Doğup büyüdüğü kenti muhteşem bir mozaik gi- bi görüp benimseyenlerden olmamıştı, bu tiplerle de dalga geçerdi hatta. Fakat o gün trende yoldaşlık ettiği kimsele- rin hiç kuşkusuz harcamış oldukları hakiki emeği çok takdir ederdi, zaten nasıl etmesin insan? Fakat kendi göreli fayda- sızlığından utanmaz, aksine ferahlama hissederdi.

Bu duyguyu ne kadar dolambaçlı olursa olsun bir tek As- yalı Henry Young ile paylaşmıştı. Long Island City yönüne gi- diyorlardı, zaten ona stüdyodaki yeri bulan da Henry'ydi. Za-

42

yıf, kemikleri çıkmış, taşıdığı turuncu naylon torbayı daha sa- hiplenerek tutmaya ne takati ne iradesi kalmış gibi sağ işa- retparmağının ucuna geçirmiş Çinli bir adam karşılarındaki koltuğa oturmuş, bacak bacak üstüne atıp kollarını kavuştu- rur kavuşturmaz uykuya dalmıştı. Liseden tanıdığı ve kendi gibi burslu bir öğrenci olan, annesi Chinatown'da terzilik ya- pan Henry, JB'ye bakıp dudaklarıyla sessizce "İman kuvvetiy- le ayakta duruyor" demiş, JB de onun nasıl suçluluk ve zevk karışımı bir duygu hissettiğini tam olarak kavramıştı.

Hafta içi akşamüstü yolculuğunun sevdiği diğer yanı ise ışığı, ışığın tren köprüden tangır tungur geçerken vagonla- rı doldurup yol arkadaşlarının yüzündeki yorgunluğu yıka- yışı, onları ülkeye ilk geldiklerinde, Amerika'yı yenme hayal- leri kurdukları gençliklerindeki hallerine benzetişiydi. Işığın vagona şurup gibi yayılışını izler, alınlardaki kırışıkları si- lip kır saçları altınlaştırmasına, ucuz kumaşların kamaştı- rıcı parlayışını içten gelen bir ışıltıya çevirmesine bakardı. Sonra güneş alçalır, vagon umursamazca ışıktan uzaklaşır, bir büyücünün değneğinden çıkmış gibi acımasızca ve ani- den, dünya olağan gamlı renklerine ve şekillerine, insanlar olağan kederli hallerine bürünürdü.

Onlardan biriymiş gibi yapmayı severdi ama olmadığını bi- lirdi. Bazen trende Haitililer olurdu ve ansızın kurt gibi kaba- ran kulakları çevresindeki uğultudan Creole dilinin şarkılı, şı- rıltılı sesini çekip çıkarır, bunun üzerine kendini yüzleri ba- basınınki gibi yuvarlak iki adama ya da burunları annesinin- ki gibi basık ve ufak iki kadına bakarken bulurdu. Kendiliğin- den bir sebep çıksa da konuşsam diye geçirirdi içinden -mese- la hangi durakta ineceklerini konuşuyorlardır da araya girer yardımcı olur- ama çıkmazdı. Kimi zaman, aralarında konuş- mayı kesmeden, koltuklarda oturan diğerlerine göz gezdirir- lerdi, bunun üzerine gerilir, her an gülümsemeye hazır bekler- di ama bakanlar hiç kendilerinden biri gibi görmezlerdi onu.

43

Değildi de zaten. Kendisi de farkındaydı Asyalı Henry Yo- ung ile, Malcolm ile, Willem ile, hatta Jude ile ortak nokta- larının onlarla olduğundan fazla olduğunun. Tipine bakmak yeter: Adliye Meydanı durağında inip üç sokak yürüyerek es- ki şişe fabrikasında üç kişiyle paylaştığı stüdyosuna yürü- yor. Gerçek Haitililerin stüdyoları var mı? Gerçek Haitililer bedava oturdukları ve isteseler pekala bir köşesine resim ve çizim yapabilecek bir tezgah kurabilecekleri dairelerinden çıkar, metroya binip yarım saat yol çekerek (o yarım saat- te yapılabilecek işleri bir düşünün!) güneşli ve kirli bir yere giderler miydi? Elbette hayır. Böyle bir lüks anlayışı ancak Amerikalı kafasından çıkar.

Her adımda zil gibi çınlayan bir demir merdivenden üç kat çıkılarak ulaşılan çatı katında duvarlar da beyazdı yer- ler de, fakat döşeme öylesine kıymık kıymık olmuştu ki ba- zı yerlerine kilim serilmiş gibi duruyordu. Her duvarda giyo- tin tipi bir yüksek pencere vardı ve dördü hiç değilse bunla- rı temiz tutuyordu -her kiracı kendi duvarındaki pencerenin temizliğinden sorumluydu- çünkü ışık kire yem edilemeye- cek kadar güzeldi, zaten bu mekanın bütün olayı da ışığıydı. İçeride ayrıca bir banyo (feci kötü) ve bir mutfak (daha az fe- ci), bir de salonun tam ortasında üç testere tezgahına otur- tulmuş ikinci sınıf mermerden geniş bir masa vardı. Burası ortak alan olduğundan projesi daha geniş alana yayılan her- kese açıktı, zaman içinde mermer eflatun ve şebboy renkle- riyle damarlanmış, pek değerli kırmızı kadmiyum boyasıy- la noktalanmıştı. Bugün masanın üzerinde uzun şeritler ha- linde rengarenk el boyaması organze parçalar iki başların- da kağıt ağırlıklarıyla sabitlenmiş duruyor, uçlan tavan per- vanesinin esintisinde savruluyordu. Masanın ortasına bir kağıt katlanıp bırakılmıştı: KURUYOR, HAREKET ETTİR- MEYİN. YARINAKŞAM TEMİZLEYECECİM. SABRINIZA TŞK. H.Y.

44

!çeriyi bölen duvar yoktu ama mavi renkli elektrikçi bandı kullanılarak, tamı tamına ellişer metrekarelik dört eşit par- çaya ayrılmıştı mekan, üstelik bant sadece döşemeyi değil, duvarları ve tavanı da kullanarak sanatçıların mekanlarını belirliyordu. Birbirlerinin alanlarına saygı göstermek konu- sunda hepsi teyakkuz halindeydi; biri telefonda kız arkada- şıyla dalaşıyor ve her bir kelimesi işitiliyor bile olsa duymaz- dan gelinirdi, bir başkasının alanına girmek isteyen kişi ma- vi çizginin dibine gelip alçak sesle bir kez adını söyler, diğe- rinin çok derinlere dalmış olmadığını gördükten sonra içeri girmek için izin isterdi ancak.

Saat beş buçukta ışık şahaneydi; adeta yoğun, kıvamlı, dolgun haliyle treni doldurduğu gibi atölyeyi de genleşen, umut veren bir şekilde kaplardı. Tek başınaydı stüdyoda. Yan komşusu Richard geceleri barmenlik yaptığından stüd- yoyu gündüz kullanırdı, karşı komşusuAli de öyle. Çaprazı- na yerleşmiş Henry ise galerideki işinden çıkınca, yedi civa- rında gelirdi. Ceketini çıkarıp köşeye attı, tuvalinin örtüsü- nü kaldırıp önündeki tabureye çöktü, göğüs geçirdi.

JB'nin stüdyoda beşinci ayıydı ve tahmin ettiğinden de çok sevmişti burayı. Stüdyo arkadaşlarının gerçek ve ciddi sanatçılar olmasını seviyordu; Ezra'nın yerinde asla çalışa- mazdı çünkü hem en sevdiği profesörünün bir zamanlar de- diği gibi insan seks yaptığı yerde resim yapmamalıydı, hem de Ezra'nın mekanında çalışmak sürekli yancılarla çevrili olmak anlamına geliyordu. O ortamda sanat, bir hayat tar- zının aksesuvarı olmaktan öteye geçemezdi. Resim yapılır, heykel yontulur, uyduruk enstalasyonlar dikilirdi çünkü taş- lanmış tişört ve kirli kot gardırobuna, ironik ucuz Amerikan biraları içip ironik pahalı Amerikan sarma sigara tüttürme- ye çok yakışırdı. Burada ise insan sanat üretirdi çünkü ger- çekten iyi yaptığı tek iş oydu ya da diğer insanların da dü- şündüğü seks, yemek, uyumak, arkadaşlar, para, şöhret gi-

45

bi şeyler arasında aklı meşgul eden sadece sanattı. ister bir barda birini götürüyor ister arkadaşlarıyla yemek yiyor ol- sun, tuval sürekli içinde bir yerde durur, şekiller ve ihtimal- ler ilkel tasarılar halinde uçuşurdu. Her resmin veya proje- nin hayatında bir dönem olurdu ki -veya olmasını umardın ki- o resim veya proje sana gündelik hayattan daha gerçek gelsin, oturduğun yerde aklından tek geçen bir an önce stüd- yoya dönmek olsun, sofraya bir öbek tuz döküp beyaz tane- ciklerini parmağının altında kum gibi karıştırarak desenler, projeler, çizimler oluşturduğunu fark bile etme.

Mekanın benzersiz ve beklenmedik yoldaşlıklannı da se- viyordu. Hafta sonları bazen hepsi orada olduğunda, bir an gelir resminin sis bulutundan çıkar, hepsinin düzenli soluk aldığını hatta konsantrasyonun yoruculuğuyla nefes nefese olduğunu fark ederdi. O zaman topluca harcadıkları enerji- nin yanıcı ve tatlı bir gaz gibi havayı doldurduğunu duyum- sar ve ilhamın gelmediği, oturup tuvale saatlerce bakarsa kumaş parlayıp ihtişamlı ve çarpıcı bir şeye dönüşecekmiş gibi hissettiği günlerde koklamak üzere havayı şişelemek is- terdi. Mavi bandın başında bekleyip Richard'a doğru boğa- zını temizlemenin seremonisini, sonra sının aşıp yaptıkları- na bakmayı, yan yana durup sessizce eseri incelemeyi, çok az konuşulduğu halde hatasız anlaşmayı çok severdi. Yaptık- larını başkalarına açıklamaya -neden sanat, ne elde etmeye çalışıyorsun, neden elde etmeye çalışıyorsun, neden bu renk, neden bu konu, neden bu malzemeler ve teknik ve uygula- ma sorularına- o kadar çok zaman harcıyordu ki, hiçbir şe- yi açıklamak zorunda olmadığı biriyle yan yana olmak hu- zur veriyordu. Uzun uzun bakarlar, soru sordukları zaman da kısa, düz ve teknik konuşurlardı. Konu motor aksamıy- mış, su tesisatıymış gibi mekanik ve dosdoğru irdelenir, her sorunun tek veya iki cevabı varmış gibi konuşulurdu.

Farklı mecralarda çalıştıkları için aralarında rekabet de,

46

komşu video sanatçısının kendisinden önce menajer bula- cağı korkusu da, birinin işlerine bakmak için gelen küratö- rün asıl yandaki işlere bayılması tehlikesi de yoktu. Fakat asıl önemlisi, diğerlerinin yaptığı işlere de saygı duyuyordu. Henry kendi deyimiyle yapısöküme uğramış heykeller tasar- lıyor, muhtelif ipek cinslerinden yapılmış çiçekler ve dallar- la garip ve oyuncaklı ikebana aranjmanları üretiyordu. Fa- kat yaptığı parçayı bitirdikten sonra telden iskeletini çıkarır, heykeli yere yassı bir cisim gibi düşürüp soyut bir renk biri- kintisi haline gelmesini sağlardı; heykelin üçboyutlu bir nes- ne olarak neye benzediğini bir tek Henry bilirdi.

Fotoğrafçı Ali, "Amerika'daki Asyalıların Tarihi" isim- li projesi için 1890'dan bugüne her on yıl için Amerika'da- ki Asyalıları temsil eden birer fotoğraf yaratıyordu. Her bir görüntü için, Richard'ın ona yaptığı birer metrelik kare çam kutulara o dönemin önemli bir olayını ya da temasını tem- sil eden farklı bir diorama kurar, kutunun içini elişi mağa- zasından alıp boyadığı küçük plastik figürlerle, kilden ya- pılmış yollar ve ağaçlarla doldurur, fonu ise kirpik seyrekli- ğinde görünen fırçalarla boyardı. Sonra bu dioramaların fo- toğrafını çeker ve renkli bastırırdı. Dördü arasından bir tek Ali'nin menajeri vardı ve yedi ay kadar sonra sergisi de ola- caktı ama diğer üçü ona sergiyi hiç sormazlardı çünkü la- fı bile geçse heyecanla sızlanmaya başlardı. Ali kronolojik sırayla gitmiyordu; iki binleri tamamlamıştı (Broadway'in aşağı tarafında yürüyen çok sayıda çift ama hepsinde be- yaz erkekler önde, Asyalı kadınlar iki adım arkada), ondan sonra bin dokuz yüz seksenleri bitirmişti (ufacık bir Çinli adam, elleri levyeli iki ufacık beyaz hayduttan dayak yiyor, kutunun tabanı yağmurda ıslanmış otopark asfaltına benze- sin diye verniklenmiş), şimdi de bin dokuz yüz kırklar üzeri- ne çalışıyordu, bunun için Tule Lake tehcir kampındaki tut- sakları temsil etmek üzere elli kadın, erkek ve çocuk figü-

47

rü boyaması gerekiyordu. Ali'nin çalışmaları hepsininkinden çok emek gerektiriyordu; bazen kendi bölmelerinde vakit öl- dürdüklerini fark edince gidip Ali'nin yanına otururlardı ve başını büyüteç altında kırçıllı etek ve iki renkli ayakkabı bo- yamakta olduğu üç parmaklık figürden hiç kaldırmayan Ali, işe yarasınlar diye, çalı topaklarına benzeyecek şekilde kır- pılması gereken ovma telini ya da düğümler atılarak diken- li tele benzetilmesi gereken ince teli ellerine tutuştururdu. Fakat JB en çok Richard'ın işlerini takdir ediyordu. O da heykeltıraştı fakat sadece geçici malzemelerle çalışırdı. Müs- vette kağıtlarına imkansız şekiller çizer; bunları buz, tereya- ğı, çikolata, içyağı gibi şeylerden vücuda getirir, daha sonra eriyip yok olmalarını filme çekerdi. Kendisi eserlerinin yok olmasını izlemekten keyif alırken, JB daha geçen ay iki bu- çuk metrelik bir heykelin -pıhtılaşmış kan görünümlü do- nuk üzüm suyundan yelken gibi kabarmış bir yarasa ka- nadı- önce damlayarak, sonra parçalanarak ölüşüne tanık- lık ettiğinde ağlamaklı olmuştu, fakat bu kadar güzel bir şe- yin yok olmasına mı üzüldü, yok oluşun olağan gündelik de- rinliğinden mi duygulandı bilememişti. Richard artık eriyen malzemelere ilgisini kaybetmiş, yıkıcı etkenleri çeken mal- zemelere eğiliyordu, özellikle de balı çok sevdikleri anlaşılan güvelere. JB'ye hayalindeki eserin, bütün yüzeyi kımıl kımıl güve kaplı olduğu için, tükettikleri şeyin ne olduğunun da- hi anlaşılamadığı bir heykel olduğunu anlatmıştı. Penceresi- nin pervazına dizili bal kavanozlarında petekler formaldehi- de basılmış ceninler gibi yüzüyordu.

Aralarındaki tek klasikçi JB'ydi. Resim yapıyordu. Da- ha da fenası soyut ressamdı. Yüksek lisansı sırasında soyut eserle kimse ilgilenmiyordu; video arttan performansa, fo- toğrafa kadar her şey tercih edilirdi resme, hele soyut res- me tercih edilmeyecek şey bulmak mümkün değildi. JB bu konudan yakındığında "Bu ellilerden beri böyle" dedi bocala-

48

rından biri iç geçirerek. "Hani kel kartalların soyu tükeniyor ya... Biziz işte onlar, yapayalnız sefilleriz."

Kendisi geçen yıllarda farklı şeyler, farklı mecralar de- nememiş değildi (ah o Meret Oppenheim çakması, aptal saç projesi! İstese bundan ucuzunu yapabilir miydi? Mal- colm o seriye 'Lorna Simpson'ın yandan yemişi' deyince o güne kadarki en büyük kavgalarını etmişlerdi, işin vahimi Malcolm'un kesinlikle haklı olmasıydı), soyut ressamlığı efe- mine, adeta çocuksu, her halükarda hiç delikanlı olmayan bir durum gibi hissettiğini belki kimseye itiraf edemeyecekti ama yakın zamanda kendini ancak burada bulabildiğini ka- bullenmek zorunda kalmıştı. Boyayı seviyordu, portre res- samlığını seviyordu, sevdiği şeyi yapacaktı.

Peki sonra? Teknik açıdan kendisinden çok daha iyi res- sam olan kişiler tanımıştı, tanıyordu. Daha iyi eskiz çizerler, kompozisyon ve rengi daha iyi anlarlar, daha disiplinli çalı- şırlardı. Fakat fikirleri yoktu. Bir ressamın da en az yazar veya besteci kadar temaya, fikre ihtiyacı olurdu. Kendisinin de uzun süre fikri olmadı. Sadece zencileri tasvir edeyim di- ye düşündü, fakat sadece zencileri tasvir eden çok insan var- dı ve kendisinin ekleyecek bir şeyi yoktu. Bir süre sokak iş- çilerini çizdi, o da bir yerden sonra baydı. Kadın akrabala- rını çizdi ama tekrar zenci sorununda buldu kendisini. Ten- ten kitaplarından sahneleri, karakterleri insan gibi ve ger- çekçi olarak resmederek boyamaya başladı ama fazla ironik ve fazla kof geldiğini çabuk algılayıp durdu. Tuvalleri sokak- taki insanlarla, metrodaki insanlarla, Ezra'nın partilerinden sahnelerle (en başarısızı bunlardı; bu toplantılara gelen her- kes her an gözlemlendiğini bilir gibi dolaştığından, eskiz def- teri bakışlarını dikkatle ondan kaçırmış poz yapan kızlarla, üstlerine çekidüzen veren erkeklerle doldu taştı) harcayarak geçirdiği bir süreden sonra, bir gece Jude ve Willem'in bu- naltıcı dairelerinin bunaltıcı kanepesinde otururken, ikisi-

49

nin küçücük mutfakta telaşlı bir lezbiyen çift gibi çevik ha- reketlerle yemek hazırlamasına tanık oldu. Anneannesi, an- nesi ve teyzeleri Akdeniz'de gemi seyahatine çıktıkları ve o da gitmeyi kendine yediremediği için, ailesiyle geçirmedi- ği ender pazar günlerinden biriydi. Fakat pazar günleri in- sanlarla görüşmeyi, kendisine ev yemeği hazırlanmasını öy- le kanıksamıştı ki, hiç paralan olmadığından evde oturacak- larını bildiği Jude ve Willem'e davet ettirmişti kendini. Eskiz defteri her zaman olduğu gibi yanındaydı ve Jude soğan doğramak için salondaki masaya geçtiğinde (mutfakta tezgah olmadığı için bütün hazırlıkları salonda yapıyorlar- dı), hiç düşünmeden çizmeyebaşladı onu. Mutfaktan şiddetli bir takırtı ve tavada kızaran zeytinyağı kokusu gelince o ta- rafa geçti, Willem'i kemiği alınmış tavuğu bir sahanın dibiy- le döverken, kolunu kıçına şaplak atacakmış gibi kaldırmış, yüzünde tuhafça huzurlu bir ifadeyle bulunca onu da çizdi. O sırada bir hedefe doğru ilerlediğinden emin değildi ama ertesi hafta sonu hep birlikte Pho Viet Huong'a gittiklerin- de Ali'nin eski fotoğraf makinelerinden birini yanında geti- rip üçünü yemek yerken, sonra karlı sokaklarda yürürken fo- toğrafladı. Kaldırımlar buz kestiği için Jude'u dikkate ala- rak çok yavaş yürüyorlardı. Kadrajda yan yana gördü üçü- nü; Malcolm, Jude ve Willem; Jude'un bir yanında Willem di- ğerinde Malcolm, hem yuvarlanacak olursa tutabilecek kadar yakın (biliyordu çünkü kendisi de o pozisyonda bulunmuştu), hem de Jude'a her an düşmesini beklediklerini çaktırmaya- cak kadar uzak duruyordu. Bunu yapmayı aralarında hiç ko- nuşmadıklarını, kendiliğinden yaptıklarını fark etti. Deklanşöre bastı. "Ne yapıyorsun JB?" dedi Jude, aynı an- da da Malcolm söylendi: "Çekınesene oğlum."

O akşamki parti Centre Sokak'ta, ikiz kardeşi Phaedra'yı üniversiteden tanıdıkları Mirasol diye bir kadının çatı ka- tındaydı. İçeri girince kendi alt gruplarına dağıldılar, JB sa-

50

lonun öbür tarafındaki Richard'a el sallayıp Mirasol'un bir masayı yiyecekle donattığını, dolayısıyla burada bedava ye- mek dururken Pho Viet Huong'da on dört dolarını israf et- tiğini sinirle fark ettikten sonra, ayaklan onu Jude'un Pha- edra ve onun sevgilisi olabilecek şişman bir çocukla ve yine Jude'un iş arkadaşı olduğunu hatırladığı sıska ve sakallı bi- riyle konuştuğu köşeye götürdü. Jude kanepenin sırtına tü- nemişti, Phaedra onun yanındaydı, sıska ve şişman çocuklar karşılarındaydı ve dördü birden bir şeye gülüyorlardı. Re- simlerini çekti.

Normalde partilerde birini yanına çeker veya birilerinin yanına çekilir, geceyi çeşitli üçlü ve dörtlülerin çekirdeği ola- rak geçirip bir gruptan diğerine sıçrar, dedikoduları toplar, muhabbeti harlar, sır veriyormuş gibi davranır, kendi nefret- lerini açıklayarak gruptakileri nefretlerini paylaşmaya sevk ederdi. Ama bu gece salonu dikkatli, bilinçli ve çoğunlukla da ayık dolaştı, peşinde olduğunu fark etmeyen üç arkada- şını olağan hareketlerini yaparken fotoğrafladı. İki saat ka- dar sonra bir ara üçünü pencere kenarında baş başa buldu; Jude bir şey söylüyordu, diğerleri eğilip kulak kabartmışlar- dı, bir an sonra üçü birden kendilerini kahkahayla geri attı- lar; bir an içi gitse ve kıskansa da, aynı zamanda memnundu da, çünkü iki kareyi de yakalamıştı. Ben bu gece bir objekti- fim dedi içinden, yarın yine JB olacağım.

Bir bakıma hayatında en çok eğlendiği parti oldu, bilinç- li turlamasını da Richard dışında kimse fark etmedi; bir saat sonra şehrin yukarısına gitmek için çıkarlarken (Malcolm'un annesiyle babası şehir dışındaydı, Malcolm da galiba anne- sinin ot zulasının yerini biliyordu) yanına gelip beklenmedik derecede babacan bir şaplak attı omzuna. "İş üstünde misin?" "Galiba."

"Aferin."

Ertesi gün bilgisayarının başına oturup ekranda dün ge-

51

cenin resimlerine baktı. Çok iyi bir fotoğraf makinesi değildi; bütün resimlere dumanlı sarımtırak bir ışık vermişti, buna kendisinin objektifi odaklayamaması da eklenince, dolu bir viski kadehinin içinden çekilmiş gibi sıcak, doygun renkler- de ve hafiften bulanık çıkmıştı fotoğraflar. Willem'in yüzüne yakın çekim bir karede durdu; kadraj dışında birine (kesin kız) gülümsüyordu; bir de kanepede oturan Jude ve Phaedra pozunda: Jude'un üzerindeki parlak lacivert kazağın ona mı Willem'e mi ait olduğunu bir türlü kestiremiyordu JB, çün- kü ikisi de kazağı o kadar sık giyiyorlardı; Phaedra'nın üze- rinde şarap rengi bir yün elbise vardı, başını Jude'a doğru eğmişti, saçlarının karanlığı sayesinde Jude'un yüzünün ay- dınlığı daha iyi ortaya çıkmıştı, altlarındaki taba kanepe ise iki figürü parlak ve mücevherimsi, yeni boyanmış, ışıltılı, tenlerini kaymak gibi bir hale getirmişti. Herkesin resmet- mek isteyeceği renklerdi bunlar, o da kareyi önce eskiz def- terine kurşunkalemle geçirdi, ardından levhaya suluboyayla uyguladı, son olarak da akrilikle tuvale aktardı.

Bu dört ay önceydi, geçen zamanda tümü arkadaşları- nın hayat kesitlerinden on bir tabloyu tamamlamıştı; onun için görülmüş verim değildi. Birinde Willem seçmeye çağrıl- mayı beklerken bir ayağını arkasındaki yapış yapış kırmızı duvara dayamış, senaryoyu son kez çalışıyor; birinde Jude bir oyunda, yüzünün yarısı gölgede, tam gülümsediği anda (bu kareyi yakalayacağım diye az daha tiyatrodan atılıyor- du JB); Malcolm kanepede babasından birkaç adım uzakta kaskatı oturuyor, dizlerini kavramış, ikisi kadrajın dışındaki televizyonda Bu:öuel filmi izliyorlar. Biraz deneyimlemeden sonra, bunların bir gün galerinin duvarlarını çepeçevre sar- dığını, her tablonun diğerine film şeridi gibi akarcasına geç- tiğini hayal ederek, standart dijital baskı boyutu olan elliye altmış, yatay tuvallerde karar kıldı. Çizimleri gerçekçiydi, ancak fotoğraf gerçekçiliğindeydi; Ali'nin makinesinin yerine

52

daha iyi bir makine almamıştı ve objektifin bütün resimlere verdiği hülyalı havayı, biri üstteki berraklık katmanını sil- miş de yerine çıplak gözün görebileceğinden daha yumuşak bir resim bırakmış hissini tuvale geçirmek için uğraşıyordu. Güveninin kırıldığı anlarda proje acaba fazla mı uçarı, fazla mı içe dönük diye endişelenirdi -bir menajer burada devreye giriyordu, sırfonun eserlerinin de bir seveni, hiç de- ğilse beğeneni olduğunu hissettirmek yoluyla da olsa- ama yaptığından aldığı zevki, sahiplenme ve memnuniyet duygu- sunu inkar edemezdi. Bazen resimlerde yer almayışına üzü- lüyordu; arkadaşlarının hayatlarının önemli kesitlerini res- mederken onun yokluğu büyük bir eksiklik olarak hissedi- liyordu, ama tanrı benzeri bir rol oynamaktan da hoşnuttu. Arkadaşlarına, kendi hayatının uzantıları gibi değil, başka başka öykülerin birbirinden ayrı kahramanları gözüyle ba- kabildi; bazen onları bunca yıldır tanıyor olmasına rağmen ilk kez gördüğünü hissetti.

Proje başladıktan bir ay kadar sonra, bu konuya yoğun- laşacağına dair kesin kararını verince, arkadaşlarına neden elinde makine peşlerinde dolaştığını, hayatlarının sıradan anlarını fotoğrafladığını elbette açıklamak zorunda kalmış, buna izin vermelerinin ve ona olabildiğince geniş imkan tanı- malarının önemini vurgulamıştı. Orchard Sokak'ta, Pho Viet Huong'un yerini alabilir diye umdukları bir Vietnam lokanta- sında akşam yemeği yerlerken, pek rastlanmadık bir gergin- likle konuşmasını bitirdikten sonra, sorun kaynağı olacağını tahmin ettiği Jude'a baktılar. Diğer ikisi kabul ederdi ama bu onun işini görmüyordu. Hepsi kabul etmezse bu iş olmazdı, Jude da aralarında en utangaç olanıydı; üniversitede ne za- man biri fotoğrafını çekecek olsa başını çevirir ya da yüzünü kapatırdı, hepsini rahatsız eden gülerken ağzını kapatma ti- kini de ancak son birkaç yılda yenebilmişti.

Korktuğu gibi, Jude işkillendi. "Neyin peşindesin ki?" diye

53

sorup durdu ısrarla ve JB de tüm sabrını toplayarak amacı- nın elbette onu sömürmek ya da küçük düşürmek olmadığı- nı, hayatın olağan akışı içinde fotoğraflı günlüklerini tutmak olduğunu anlattı. Diğerleri bir şey demeden sözü JB'ye bı- raktılar, Jude da sonunda istemeye istemeye razı geldi.

"Ne kadar sürecek bu iş?" diye sordu Jude.

"Süresiz diye umuyorum." Umuyordu da. Tek pişmanlığı daha erken, henüz gençliklerinde başlamamış oluşuydu. Çıkarlarken Jude'un yanında yürüdü. Diğerlerine duyur- mayacak bir sesle "Jude" dedi, "senin olduğun resimleri mut- laka önce sana göstereceğim. Sen istemezsen kullanmam." Jude ona baktı. "Söz mü?"

"Kitap çarpsın."

Bu sözden daha verdiği anda pişman oldu çünkü işin aslı, üçünün arasında resmetmekten en hoşlandığı Jude'du. Bir kere en güzelleriydi, en ilginç yüz ve farklı renkler ondaydı; üstelik en çekingenleri olması sebebiyle, onun resimleri di- ğerlerininkinden daha değerli görünüyordu gözüne.

Ertesi pazar annesinin evine döndüğünde, eski odasında duran üniversite kolilerini karıştırarak varlığını bildiği bir fo- toğrafı aradı. Sonunda bulabildi; Jude'un birinci sınıfta çekil- miş bir fotoğrafıydı, biri tab ettirmişti ve bir biçimde JB'nin eline geçmişti. ResimdeJude odalarının salonunda ayakta du- ruyordu, objektife yarım dönmüştü. Sol kolunu göğsüne ka- vuşturmuştu, böylelikle elinin arkasındaki dört köşe parlak yanık izi görünüyordu, sağ elinde ise yanmamış bir sigara tu- tuyordu acemice. Üzerindeki mavi-beyaz çizgili, uzun kollu tişört onun değildi herhalde, çünkü çok boldu (gerçi onun da olabilirdi çünkü o dönemdeJude'un bütün kıyafetleri çok bol- du, sonradan anlaşılacaktı ki büyüyünce de giyebilmek için birkaç beden büyük alıyordu), yine o dönemde arkasına sak- lanabilmek için uzattığı saçları çenesine kadar inmişti. Fakat JB'nin bu fotoğrafla ilgili en iyi hatırladığı şey, Jude'un yü-

54

zünden o zamanlar hiç eksik olmayan tedirginlik ifadesiydi. Bu fotoğrafa yıllardır bakmamıştı ama şimdi bakmak, sebebi- ni tam dile getiremediği bir boşluk uyandırmıştı içinde.

İşte şimdi bu resim üzerinde çalışıyordu ve biçim deği- şikliğine de giderek, bir metrelik kare bir tuvale geçmişti. Jude'un gözlerinin yılan derimsi yeşil rengini yakalayabil- mek için günlerce deneme yapmış, saçının rengini tutturana kadar defalarca değiştirmişti. Büyük bir eserdi, bunu insanın bazen içine doğduğu gibi kesinlikle biliyordu ve bir galerinin duvarına asılıp artık dönüşü olmayan yola girilinceye kadar Jude'a göstermeye hiç niyeti yoktu. Jude'un fotoğraftaki kı- rılgan, kadınsı, zayıf, genç halinden nefret edeceğini, bunun- la yetinmeyip nefret edilecek bir sürü hayali şey daha bulup çıkaracağını biliyor, ama bunların ne olacağını hiç kestiremi- yordu çünkü JB, Jude gibi kendinden tiksinen delinin teki değildi. Fakat onun gözünde bu resim, serinin bürünmesini istediği karakterdi: Bir aşk mektubuydu, bir belgeydi, bir ef- saneydi, ona aitti. Bu resim üzerinde çalışırken bazen hava- landığını, galeriler, partiler, diğer ressamlar ve hırslar dün- yasının altında küçüldüğünü, hatta o kadar küçüldüğünü ki, futbol topuymuş gibi bir şut çekerek yörünge dışına, kendin- den tamamen uzağa gönderebileceğini hissederdi.

Saat altıya geliyordu. Işık değiştirdi birazdan. Şimdilik stüdyo sessizdi ama uzaktan rayları titreten trenin sesi işiti- liyordu. Tuval karşısında onu bekliyordu. O da fırçasını alıp başladı.

Metroda şiir vardı. Plastik kalıptan koltuk sıralarının üze- rinde, dermatolog ve uzaktan derece veren üniversite rek- lamları arasındaki boş reklam alanlarına, uzun lamine lev- halar halinde şiirler asılmıştı; ikinci sınıf Stevens, üçüncü sı- nıf Roethke, dördüncü sınıf Lowell şiirleri; kimsenin kanını

55

kaynatmayan, öfke ve güzelliğin boş aforizmalara dönüştüğü manzumeler.

Yani JB hep böyle derdi. Şiire karşıydı. llk kez ortaokul- dayken karşılaşmıştı bunlarla ve geçtiğimiz on beş yıldır da şikayet ediyordu. "Gerçek sanata ve gerçek sanatçıya des- tek vermek yerine gidip menopozlu kütüphaneci teyzele- re ve hırkalı nonoş amcalara bunları sıçsınlar diye para ve- riyorlar" dedi Willem'e, F treninin fren gürültüsünü bastır- mak için yüksek sesle. "Bir de hepsi Edna St. Vincent Millay özentisi boklar. Ya da hadım ettikleri düzgün şairler. Bir de fark ettin mi, hepsi beyaz. Bu ne demek ahi?"

Ertesi hafta Willem bir Langston Hughes afişi görünce JB'ye telefon etti hemen. "Langston Hughes mu dedin?" di- ye inledi JB. "Sakın söyleme, 'Ertelenmiş Rüya' değil mi? O sayılmaz. Kaldı ki hakikaten bir patlama olursa iki saniyede indiriverirler onu."

O akşamüstü Willem'in karşısında bir Thom Gunn şiiri var: ''Var mı yok mu diye tartışmayı / ilişki sandılar da ya- şadılar." Biri altına siyah keçelikalemle "Takma birader, ben de abazayım" yazmış. Gözlerini kapatıyor.

Bunca yorgunluğuna rağmen saatin dört, mesaisinin de daha başlamamış olması hayra alamet değil. Dün gece JB'yle Brooklyn'e gitmemesi gerekirdi aslında da, gidecek başka kimse yoktu ve JB de geçen ay Willem'in arkadaşının berbat tek kişilik gösterisine gitiğinden kendisine borçlu ol- duğunu iddia etmişti.

O da gitmişti haliyle. "Kimin grubu bu?" diye sordu peron- da beklerlerken. Willem'in paltosu çok inceydi, eldiveninin de teki kayıp olduğundan, ne zaman ayakta dikilmek zorunda kalsa kollarını kavuşturup ellerini koltuk altına sıkıştırarak, bir ileri bir geri sallanıp ısı tasarrufu duruşuna geçiyordu. "Joseph'in" dedi JB.

"Ha" dedi. Joseph'i hiç duymamıştı. JB'nin geniş sosyal çev-

56

resini bir Fellini edasıyla yönetmesini, herkesin rengarenk kostümlü figüranlar, kendisiyle birlikte Malcolm ve Jude'un ise set amiri veya görüntü yönetmeni asistanı gibi önemli fa- kat düşük rütbeli, işin ağır aksak da olsa yürümesini sağla- maktan sorumlu set çalışanları şeklinde muamele görmesini takdir ediyordu.

"Hardcore çalıyorlar" dedi JB neşeyle, bu sayede Joseph'i çıkaracakmış gibi.

"Grubun adı ne?"

"Olay da o zaten" dedi JB sırıtarak. "Grubun adı Smegma- lı Pasta 2."

"Ne?" diye sordu gülerek. "İki ne be? Smegmalı Pasta l'e ne olmuş?"

"Belsoğukluğu kapmış" diye bağırdı JB trenin istasyona giriş tangırtısını bastırarak. Yanlarında ayakta duran orta- yaşlı bir kadın kaşlarını çatarak baktı onlara.

Beklenen oldu ve Smegmalı Pasta 2 kötü çıktı. Aslında hardcore bile çalınıyorlardı, gerçekten; ska'dan bozma, hop- lamalı zıplamalı, inişli çıkışlı bir müzikleri vardı. ("Soundla- rı böyle değildi!" diye bağırdı JB kulağına, "Phantom Snatch 3000" adındaki en uzun parçalardan biri sırasında; "Bildiğin rezalet canım!" diye cevap verdi). Her bir parçanın sanki yir- mi dakika sürdüğü konserin ortalarına doğru hem grubun saçmalığından hem de mekanın sıkışıklığından başı döndü ve JB'yle acemice çarpışmaya başladı; birbirlerinden ve ya- bancılardan seke seke bütün salonu taytay duran bebekler gibi fakat neşeyle çarpıştırmaya başladıkları sırada JB onu omuzlarından tuttu, birbirlerine bakıp kahkahayı bastılar. İşte bu anlarda JB'yi ve onun zıpırlıklar, saçmalıklar yapa- bilme kabiliyetini de isteğini de tüm kalbiyle seviyordu; Mal- colm ve Jude'la yapamıyordu bunları çünkü Malcolm ne ka- dar aksini söylerse söylesin ağırbaşlılıktan hoşlanıyordu, Ju- de ise ciddiydi.

57

Tabii acısı bu sabah çıkmıştı. Ezra'nın çatı dairesinde JB'nin köşesinde, JB'nin dağınık yatağında uyandı (JB ise yerde kirli çamaşırlara salyalar saçarak horluyordu), köprü- yü nasıl geçtiklerini hatırlamıyordu. Willem normalde sulu- ya kuruya pek meraklı değildi, ama JB'nin yanında bazen değiştiğini hissediyordu. Lispenard Sokak'a, sessizliğine ve temizliğine dönmek iyi geldi; saat on birle bir arasında yatak odasının onun tarafına vuran güneş içeriyi ısıtmış, Jude ise işe gitmişti. Saatini kurup anında uyudu, uyanınca alelace- le bir duş yapıp aspirin içtikten sonra trene koşturdu. Çalıştığı lokanta, hem karmaşık olmasına rağmen insanı zorlamayan yemekleriyle, hem de personelinin sürekliliği ve canayakınlığıyla nam yapmıştı. Ortolan'da onlara sıcak olup laubali olmamayı, canayakın davranıp sululaşmamayı öğre- tiyorlardı. "Burası Friendly's lokantası değil" derdi Willem'in amiri, restoranın genel müdürü Findlay. "Gülümseyin ama insanlara adınızı söylemeyin." Ortolan'da buna benzer çok kural vardı: Kadın çalışanlar, alyanstan başka takı kullana- mazdı. Erkek çalışanların saçları kulakmemesi hizasını ge- çemezdi. Oje sürülmez, üç günlük sakal bırakılmazdı. Döv- meler ve bıyık duruma göre değerlendiriliyordu.

Willem, Ortolan'da iki yıllık garsondu. Bundan önce Chel- sea'deki popüler ve gürültülü Digits lokantasında hafta içi öğlen ve hafta sonu brunch servisinde çalışırken, müşterile- rin (neredeyse hep erkek ve kırk yaş üzeri müşteriler) me- nüde onun da olup olmadığını sorup, ardından kendilerin- den çok memnun, hınzırca, sanki bu soru o vardiyada on bi- rinci ya da on ikinci kez değil de tarihte ilk kez soruluyor- muş gibi gülmelerine maruz kalırdı. Buna rağmen her de- fasında gülümser, "Ara sıcak olarak verebiliyoruz maalesef' derdi ve buna karşılık "Ama ben ana yemek istiyorum" ce- vabını alınca da gülümser, yemeğin sonunda sıkı bir bahşiş koparırdı.

58

Fakülteden arkadaşı, yine oyuncu olan Roman, bir pem- be dizide düzenli misafir sanatçı rolü bulup işi bırakırken Findlay'e tavsiye etmişti onu. (Rolü alsa mı almasa mı emin olamadığını söylemişti Willem'e ama almayıp da ne yapacak- tı, parası çok iyiydi.) Willem buna çok memnun olmuştu çün- kü Ortolan'ın yemekler ve servis dışında -çok daha dar bir çevrede de olsa- nam saldığı diğer alan, saatlerinin esnekli- ğiydi, özellikle de Findlay'nin gözüne girince. Findlay, min- yon tipli ve tahta göğüslü kumral kadınlardan ve uzun ince olmak, bir dedikoduya göre deAsyalı olmamak kaydıyla tüm erkeklerden hoşlanırdı. Willem bazen mutfağın girişinde du- rup ufak tefek ve kara saçlı kızların, sırım gibi erkeklerin birbirine uyumsuz, koreografisi acayip bir saray dansı halin- de yemek salonunda salınmalarını izlerdi.

Ortolan'da garsonluk yapan herkes oyuncu değildi. Da- ha doğrusu, Ortolan'daki herkes hala oyuncu değildi. New York'taki bazı restoranlarda insan garsonluk yapan oyuncu olmaktan, bir zamanlar oyunculuk yapmış garsona dönüşür- dü. Restoran iyiyse, prestijli bir yerse, bu kariyer değişikliği kabul edilebilir olmakla kalmaz, tercih sebebi haline gelirdi. İyi bir restoranın garsonu arkadaşlarına en kalabalık günler- de masa rezerve ettirebilir, mutfak personelini büyüleyebilir- se aynı arkadaşlarına müesseseden ikramlar göndertebilirdi (fakat Willem'in de öğrendiği gibi, mutfak personelini büyüle- mek düşündüğü kadar kolay değildi). Peki garsonluk yapan bir oyuncu arkadaşlarına ne verebilirdi? En fazla tiyatro bi- leti, o da Broadway dışının da dışı bir prodüksiyona, zombi olup olmadığı son ana kadar anlaşılmayan borsa simsarı ro- lünü oynadığı, kostüm bütçesi olmadığı için kendi takım elbi- sesini kendi getirdiği bir oyuna. (Geçen sene tam olarak bunu yapmış, kendi takım elbisesi de olmadığı için Jude'dan ödünç almıştı. Jude'un bacakları ondan iki parmak uzundu, mecbu- ren paçalarını içe katlayıp bantla tutturinuştu sahnede.)

59

Ortolan'da kimin eski oyuncu, kimin garsonluk kariyerin- de olduğunu kestirmek kolaydı. Her şeyden önce kariyerci- ler daha yaşlıydı, Findlay'nin kurallarını uygulamakta da- ha dikkatli ve titizdi, personel gecelerinde şarap garsonu- nun asistanının servis ettiği şarabı kadehte şöyle bir dolaş- tırdıktan sonra "Geçen hafta servis ettiğin Linne Calodo Pe- tite Sirah'ı andırıyor, değil mi sanki Jose?" veya "Hafif top- raksı bir bukesi var ama fıçısını çıkaramadım. Yeni Zelan- da mıydı bu?" gibi laflar etmeyi severlerdi. Bu kişilerin oyu- na çağrılmayacağı bilinirdi; sadece aktör-garson pozisyonun- dakiler çağrılabilirdi, onlardan birinden davet alınırsa, hiç değilse gidilmeye çalışılırdı; aynca kıdemlilerle menajerler, seçmeler, provalar gibi şeylerden konuşmak yakışık almaz- dı. Oyunculuk savaş ise onlar da gazileriydi ve savaştan ko- nuşmak istemedikleri gibi kendilerini güle oynaya siperlere atan, memleketine sahip çıkmaktan hala zevk alan naiflerle konuşmak istemezlerdi.

Findlay de bir eski oyuncuydu ama diğerlerinin aksine o eski hayatından ya da eski hayatının bir bölümünden bah- setmeyi severdi; severdi denemese de, bahsederdi. Findlay'ye bakılırsa, Public Theater'ın A Bright Room Called Day pro- düksiyonunun ikinci başrolünü almayı kıl payı kaçırmış- tı bir seferinde (daha sonra garsonlardan biri, oyundaki bü- tün önemli rollerin kadın olduğunu söylemişti). Broadway'de bir rolün yedeği olarak da çalışmıştı (hangi prodüksiyon oldu- ğu hiç açıklanmadı). Findlay kariyer ölümünün canlı abide- si, gri yün takım elbiseli bir ibret hikayesiydi ve henüz oyun- cu olanlar ya laneti bulaşıcıdır diye ondan özellikle uzak du- ruyor ya da bağışıklık kazanırız umuduyla onu çok yakından takip edip temas halinde kalıyorlardı.

Peki Findlay oyunculuğu bırakmaya ne zaman karar ver- mişti ve nasıl olmuştu bu? Yaş haddinden miydi sadece? Ne de olsa yaşlıydı, kırk beş-elli vardı. İnsan vazgeçmesi gerek-

60

tiğini ne zaman idrak ediyordu? Otuz sekiz yaşına gelip hala bir menajer bulamayınca mı (Joel'in bunu tecrübe ettiğini tahmin ediyorlardı)? Yoksa kırk yaşına gelip hala ev arkada- şıyla kalıyorsan, yarı zamanlı garsonluktan kazandığın pa- ra, tam zamanlı oyuncu olmaya karar verdiğin yıl kazandı- ğından fazlaysa mı (Kevin'in başına geldiği gibi)? Şişmanla- dığın, saçın döküldüğünde, şişmanladığını ve saçının dökül- düğünü gizleyemeyen kötü estetikler yaptırdığında mı? He- deflerinin peşinden gitmek, cesaretten aymazlığa ne zaman dönüşüyordu? Ne zaman duracağını nasıl biliyordun? Da- ha katı, daha şevk kıncı (nihayetinde daha yardımcı) geçmiş yıllarda bu kararlar daha berraktı: Kırk yaşına bastığında veya evlendiğinde veya çocuğun olduğunda veya beş, on, on beş yıl içinde bırakırdın. Gidip gerçek bir işe girerdin, oyun- culuk ve bu alanda bir kariyer, akşamlan daldığın hayaller- de kalırdı, sıcak küvete atılmış bir buz küpü sessizliğinde eriyerek tarihe karışırdı.

Fakat içinde bulunduğumuz kendini gerçekleştirme çağın- da, insanın hayatındaki birinci tercihten başkasıyla yetinmesi iradesizlik olarak görülüyor, ayıplanıyordu. Kaderin sandığın şeye boyun eğmek, onurlu bir hareket olmaktan çıkıp korkak- lığa dönüşmüştü bir yerlerde. Mutluluğa ulaşma baskısı ba- zen zulüm şeklini alıyordu, mutluluk herkesin ulaşabileceği ve ulaşması gereken bir şeymiş de, bu uğurda verilecek en kü- çük bir taviz dahi bireyin kendi kabahatiyrniş gibi. Willem yıl- larca Ortolan'da çalışacak, aynı trenlere binip provalara yeti- şecek, defalarca ve defalarca okumalar yapacak, belki yılın bi- rinde tırtıl gibi iki santim ilerlese de mesafenin küçüklüğün- den ötürü fark edilmeyecek miydi? Bir gün vazgeçecek cesare- ti bulacak ve o anın geldiğini fark edecek miydi, yoksa bir gün uyanıp aynaya baktığında oyuncu olamadığını, hiç olamaya- bileceğini kabullenmekten korktuğu için kendine hala oyuncu diyen bir ihtiyarla mı karşılaşacaktı?

61

JB'ye göre Willem'in henüz başarıya ulaşamamasının ne- deni yine kendisiydi. JB'nin en sevdiği söylevi "Sendeki tip bende olacak var ya" diye başlar, ''Yediğin önünde yemediğin arkanda muamelesiyle öylesine şımarmışsın ki, kapılar sana kendiliğinden açılacak sanıyorsun. Ama ne var, biliyor mu- sun Willem? Yakışıklısın ama burada herkes yakışıklı, zah- met edip biraz daha çok çalışacaksın" diye biterdi.

Bu laflan JB'nin etmesini ironik buluyordu (Şımarık mı? Şımarığın daniskası kendisiydi, evdeki kadınlar bir dediğini iki etmiyordu, yemeği önünde, ütülü gömleği sırtında, poh- pohlamanın yağlamanın bini bir para; bir gün JB'nin anne- siyle telefonda konuşurken bana birkaç tane don al dediği- ni duymuştu, pazar günü yemeğe geldiğinde ondan alacaktı, ha bu arada yemekte de kaburga istiyordu) ama ne söylemek istediğinin de farkındaydı. Tembel olmadığını biliyordu fa- kat JB ve Jude'un kararlılığından, onlan stüdyoda veya ofis- te herkesten uzun tutan, yüzlerine hatlarını yalnız kendile- rinin seçebildikleri hayali bir gelecekte kısmen de olsa yaşa- maya başlamışlar gibi mesafeli bir irade veren azimden yok- sun olduğunun da bilincindeydi. JB'nin hırsının arkasında o geleceğe ve bir an önce gelmesine duyduğu arzu varken, Ju- de'inkinin arkasında durursam düşerim, düşersem kimseye sözünü etmediğim o eski hayatıma dönerim korkusu olduğu- nu düşünüyordu. Bu özellik Jude'la JB'ye de has değildi ay- nca: New York'ta herkes azimliydi. insanların ortak paydası genellikle azim oluyordu.

Azim ve ateizm: "Ben bir tek azme iman ederim" demiş- ti JB ona biralı bir gecede; Willem her ne kadar bu repliğin çok çalışılmış, umursamaz ve aldırışsız söylenişinin gün ge- lir bir mülakatta hakikaten söylenirse diye defalarca prova edildiğini hissetse de, JB'nin samimi olduğunu biliyordu. in- san bir tek burada kariyerine kuduz köpek gibi saldırmanın dışında kalabilecek tutumları için özür dilemek zorunda ka-

62

lırdı; bir tek burada kendisinden başka şeye iman ettiği için yüzü kızarırdı.

Şehir ona hep hayati bir şeyi ıskalıyormuş, bunun farkın- da olmadığı için de Ortolan'da garsonluk yaparak ömür tü- ketecekmiş hissi veriyordu. (Bu duyguya üniversitede de ka- pılmıştı çünkü sınıftaki en aptal öğrenci olduğuna ve okula sırf pozitif ayrımcılığın fakir-beyaz-taşralı kontenjanından kabul edildiğine inancı tamdı.) Ona göre diğerleri de sezmiş- ti bu durumu ama bir tek JB gerçekten rahatsız olmuştu. "Bazerı senden emin olamıyorum Willem" demişti bir ke- resinde JB, emin olamadığı şeyin iyi bir şey olmadığını his- settiren bir sesle. Geçen yılın sonunda, Willem'in eski ev ar- kadaşı Merritt, Vahşi Batı'nın Broadway dışı bir prodüksi- yonunda iki başrolden birini aldığında söylemişti bunu. Di- ğer başrol oyuncusu, övgüler kazanmış bir bağımsız filmde rol almıştı yakın zamanda, bu da hem şehrin sanat hayatın- da tanındığı, hem de ana akımda başarı vaat ettiği o kısa- cık anın tadını çıkarması demekti. Yönetmen (Willem'in ça- lışmayı çok istediği biri) diğer başrolü tanınmamış birine oy- natacağına söz vermişti. Oynatmıştı da, gelgelelim tanınma- mış biri Willem yerine Merritt olmuştu. Rol dağılımında iki- si finale kalmışlardı.

Arkadaşları onun adına isyan etmişlerdi. "Yahu Merritt oyunculuktan ne anlar?" diye homurdanmıştı JB. "Sahnede durup ışıklar saçıyor, bu yeter sanıyor!" Üçü, Merritt'i son izledikleri prodüksiyon olan Broadway dışının dışı La Tra- uiata uyarlamasından konuşmuşlardı. Oyun 1980'lerde Fire Island'da geçiyordu, bütün oyuncular erkeğe çevrilmişti, adı Victor olarak değiştirilmiş Violetta rolünü Merritt oynuyor- du ve verem yerine AIDS'ten ölüyordu. Çekilecek dert olma- dığında mutabık kalmışlardı.

"Adamın tipi yerinde şimdi" demişti eski ev arkadaşını gı- yabında korumak için nafile bir çabayla.

63

"O kadar da yakışıklı değil" demişti Malcolm hepsini şa- şırtan bir hiddetle.

"Olacak bir şekilde Willem" diyerek avutmuştu Jude onu yemekten eve dönerlerken. "Bu dünyada adalet diye bir şey varsa, olacak. O yönetmen gerizekalı." Jude, başarısızlıkla- rından ötürü Willem'i hiç suçlamazken, JB suçlardı. Hangi- si ona daha az yardımcı oluyordu, bunu da kestiremiyordu. Sinirlendikleri için doğal olarak minnettardı ama kendi-

si Merritt'i onlar kadar kötü görmüyordu. Kendisinden kö- tü değildi bir kere, hatta muhtemelen dahaiyiydi. Daha son- ra bunu JB'ye anlattığında, kınama dolu uzun bir sessizliğin ardından söylev gelmişti, "Bazen senden emin olamıyorum Willem" diye başlamıştı. "Bazen bana oyuncu olmayı istemi- yormuşsun gibi geliyor."

"Ne alakası var?" diye itiraz etmişti. "Ben sadece her red- dedilişin anlamsız olmadığını düşünüyorum, bir de işi baş- kasına kaptırıyorsam bunun sadece şans olduğuna inanmı- yorum."

Bir sessizlik daha olmuştu. "Sen fazla iyi kalplisin Wil- lem" demişti JB karamsarca. "Hayatta böyle hiçbir yere va- ramazsın."

"Sağol JB." Onun sözleri kalbini kırmazdı pek, genellikle de haklı olurdu, ama o anda JB'nin eksiklerine, kişiliğini de- ğiştirmezse onu nasıl karanlık bir geleceğin beklediğine dair düşüncelerini işitmek istemiyordu. Telefonu kapatmış, yata- ğına uzanmış, sıkışıp kaldığını düşünerek kendisine acımıştı. Hem kişiliği değiştirmek kesinlikle imkansızdı, bunun için çok geç değil miydi? Willem iyi yürekli bir adam olmak- tan önce iyi yürekli bir erkek çocuğuydu. "Willem çok sev- gi dolu bir çocuk" yazardı öğretmenleri karnesine, annesi ve- ya babası da bu karnelere, geri dönüşüme götürecekleri boş zarfların ve eski gazetelerin arasına kaldırmadan önce, yo- rum yapmadan şöyle bir bakardı. Büyüdükçe insanların an-

64

ne ve babasına şaşırdığını hatta onlardan rahatsızlık duydu- ğunu fark etti; lisede bir öğretmeni, Willem'in haline tavrına bakarak ailesini farklı hayal ettiğini söyleyivermişti bir ke- resinde.

"Nasıl farklı?"

"Daha sıcak" demişti öğretmeni.

Kendini fazlasıyla cömert ya da olağandışı derecede iyi huylu görmüyordu. Spor, dersler, arkadaşlık, kızlar gibi şey- ler kolay geliyordu ona. iyi olayım diye çırpınmazdı öte yan- dan; herkesle dostluk kurmaya uğraşmaz; sığırlardan, kü- çük hesapçılardan, gıcıklardan hoşlanmazdı. Mütevazı ve ça- lışkandı; zeki değilse de titiz olduğunun farkındaydı. "Had- dini bil" derdi babası sık sık.

Babası haddini bilirdi. Willem ilkbaharın sonlarına doğru bir gün don yüzünden çevrede kuzuların telef olması üzeri- ne, şartların çiftlikleri nasıl etkilediğini araştıran bir gazete- cinin babasıyla röportaj yaptığını hatırlıyordu.

"Siz çiftçi olarak..." diye söze girmişti gazeteci, babası he- men müdahale etmişti.

"Çiftçi değil" demişti şivesi nedeniyle, diğer tüm sözcük- leri olduğu gibi bunları da olduğundan sert telaffuz ederek, "tarım işçisi." Doğru söylüyordu aslında; çiftçi dendiği za- man akla toprak sahibi geliyordu ki, böyle düşünülürse o çiftçi değildi. Fakat çevrelerinde pek çok kişi çiftçi olmadık- ları halde kendilerine çiftçi diyordu. Willem, babasından on- lar da dememeli diye bir söz duymadı; babası kimsenin ne yaptığına yapmadığına karışmazdı, fakat kendisini ve kan- sını, yani Willem'in annesini, böyle bir büyüklenmeye muh- taç görmüyordu.

Belki de bu nedenle kim ve ne olduğunu hep bildiğini his- setti; yine bu nedenle, çiftlikten ve çocukluğundan önce mad- di sonra manevi olarak uzaklaştığı süreçte kendini değiştir- meye, yenilemeye dair bir baskıyı pek'hissetmedi. Lisede mi-

65

safirdi, üniversitede misafirdi, şimdi de New York'ta misafir- di, zengin ve güzellerin hayatında misafir. Böyle şeylerin içi- ne doğmuş gibi yapmamıştı hiç çünkü doğmadığını biliyor- du; Wyoming'in batısında tarım işçiliği yapan bir adamın oğ- luydu ve oradan ayrılmış olması geçmiş benliğinin silindiği, zaman, deneyimler ve paraya yakınlıkla yeniden yazıldığı anlamına gelmiyordu.

Ailesinin dördüncü ve hayattaki tek çocuğuydu. Willem'den çok önce doğan Britte adlı ablası, iki yaşında lösemiden öl- müştü. İzlandalı babasının bir balık çiftliğinde çalışırken Da- nimarkalı annesiyle tanışıp evlendiği İsveç'te olmuştu bu. SonraArnerika'ya yerleşmişler, Hemming adlı erkek çocukları omurilik felciyle doğmuştu. Üç yıl sonra doğanAk.sel isimli er- kek, daha bebekken uykusunda sebepsiz ölmüştü.

Willem doğduğunda Hemming sekiz yaşındaydı. Konuşa- mıyor ve yürüyemiyordu ama Willem onu çok sevmiş ve yal- nız ağabeyi olarak görmüştü, başka bir şey olarak değil. Fa- kat Hemming gülümseyebiliyordu ve gülümserken elini yü- züne yaklaştırıp parmaklarına ördek gagası şekli veriyor, dudaklarını açelya pembesi dişetlerinden çekiyordu. Willem emeklemeyi, yürümeyi, koşmayı öğrenirken Hemming hep sandalyesinde kaldı, iyice büyüyüp güçlendikten sonra da Hemming'in kalın inatçı lastikli, ağır sandalyesini (çayırda çimende veya toprak yollarda dolaşmaktan çok sabit kalmak üzere düşünülmüş bir sandalyeydi) küçük ahşap bir evde ya- şadıkları çiftlik arazisinde Willem gezdirmeye başladı. Kar- şılarındaki tepenin yukarısında uzun, alçak, geniş veranda- sı çepeçevre dolaşan asıl ev vardı, aşağıda da anne ve baba- sının çalıştıkları ahır. Lise bitene kadar Hemming'in asıl ba- kıcısı ve yoldaşı Willem olmuş, sabahları ilk o kalkmış, an- nesiyle babasına kahve, Hemming'e yulaf ezmesi hazırlamış- tı, akşamlan da ağabeyini bir saat uzaktaki özel bakımevin- den getiren minibüsü yolun kenarında o beklemişti. Willem

66

hep kardeş gibi göründüklerini düşünürdü; ikisi de anne ve babalarının parlak sarı saçlarını, babalarının gri gözlerini almıştı, ikisinin de ağızlarının kenarında uzun parantezleri andıran çukurlar vardı ve bu sebepten güleryüzlü duruyor- lardı fakat kimse fark etmezdi bunu. Sadece Hemming'in te- kerlekli sandalyesine, ağzının nemli kırmızı açıklığına, göz- lerinin genelde gökyüzüne çevrilmiş, bir tek onun görebildiği bir buluta bakar olduğuna dikkat ederlerdi.

"Ne görüyorsun Hemming?" diye sorardı ona bazen gece yürüyüşlerinde, fakat Hemming hiç cevap vermezdi tabii. Annesiyle babası Hemming konusunda becerikli ve pra- tiktiler, fakat şefkatli olduklarını söyleyemezdi. Willem fut- bol veya atletizm karşılaşmaları için okulda kaldığında ya da markette akşam vardiyasında çalışması gerektiğinde, Hemming'i yolun başında annesi bekler, onu banyoya sokar çıkarır, tavuklu pirinç lapasını yedirir, bezini değiştirip,_yatı- rırdı. Fakat ona kitap okumaz, onunla konuşmaz, Willem gibi yürüyüşlere çıkarmazdı. Annesiyle babasını Hemming'in ya- nındayken görmek onu rahatsız ediyordu çünkü hiçbir olum- suz davranış sergilemeseler de, Hemming'i en fazla sorumlu- lukları olarak gördükleri, başka bir şey hissetmedikleri bel- liydi. Daha sonraları, annesiyle babasından bundan ötesi- ni beklemenin makul olmayacağına, ancak şans eseri olaca- ğına dair kendi kendine münakaşa etti. Ama olsun. Keşke Hemming'i biraz daha sevselerdi diye geçirdi hep içinden. (Gerçi anne ve babasından sevgi istemek de fazlaydı. Kaç çocuklarını toprağa verdikten sonra, kendilerini kalan çocuk- larına adamak istemiyorlar, buna yanaşmıyorlardı belki. So- nunda Willem de Hemming de belki isteyerek belki istemeden onları terk edecek, kayıpları tamamlanacaktı. Fakat olaya bu gözle bakabilmesi için daha onlarca yıl geçmesi gerekiyordu.) Üniversitenin ikinci yılındayken, Hemming apar topar apan- disit ameliyatına alınmıştı. "Tam zamanında yakalamışlar"

67

dedi annesi telefonda. Sesi ruhsuz, duygusuzdu; rahatlama da içermiyordu, endişe de, öte yandan -istemediği, korktu- ğu halde bunu düşünmeye zorlamıştı kendini- hayal kırıklı- ğı da yoktu. Hemming'in bakıcısı (Willem gittikten sonra ge- celeri ona bakması için tuttukları, köyden bir kadın) onun karnını tutup inlediğini fark etmiş, karnındaki sert ve şekil- siz yumruya doğru teşhis koymuştu. Hemming ameliyattay- ken doktorlar kalınbağırsağında birkaç santimlik bir yumru bulup biyopsi yapmışlardı. Röntgende başka yumrular da or- taya çıkmıştı, onlar da alınacaktı.

"Geliyorum o zaman" demişti.

"Hayır" diye cevap vermişti annesi. "Burada yapabilece- ğin bir şey yok. Ciddi bir şey olursa sana söyleriz." Annesiyle babası, Willem'ın üniversiteye kabul edildiğinde her şeyden çok şaşırmışlardı - ikisi de başvurduğunu bilmiyordu- fa- kat kapağı üniversiteye attıktan sonra, mutlaka mezun olup çiftliği en kısa sürede unutması gerektiği konusunda karar- lı olmuşlardı.

Ama geceleyin, hastane yatağında tek başına yatan Hem- ming'i, korkup ağlamaya başlayacağını ve kendi sesine ku- lak vereceğini düşünmüştü. Hemming yirmi bir yaşında fıtık ameliyatı geçirmiş, sonrasında Willem elini tutana kadar ağ- lamıştı. Dönmesi gerektiğini biliyordu.

Uçaklar beklediğinden çok pahalıydı. Otobüsü araştırmış- tı fakat gitmesi ve dönmesi üçer gün sürüyordu, üstelik vize zamanıydı, sınavlara girmesi ve bursunun kesilmemesi için iyi not alması gerekiyordu, çalıştığı işler de vardı. Sonunda o cuma gecesi sarhoş kafayla sırrını Malcolm'a açtı, o da çek defterini çıkarıp bir çek yazdı.

"Alamam" dedi hiç düşünmeden.

"Neden?" diye sordu Malcolm. Alırdın alamazdın diye ağız dalaşından sonra Willem nihayet kabul etti.

"Borç olarak alıyorum, biliyorsun değil mi?"

68

Malcolm omuz silkti. "Tam bir öküz gibi konuşacağım ama başka türlü söylemem de mümkün olmayacak" dedi, "benim için hiç fark etmez Willem."

Yine de, Malcolm'un kabul etmeyeceğini bilmesine rağ- men, borcunu ödemek onun için önem kazandı. Jude'un öne- risi üzerine, hafta sonları çalıştığı lokantadan maaş aldığı her iki haftada bir, Malcolm'un cüzdanına o uyurken gizli- ce iki üç yirmilik sıkıştırmaya başladı. Malcolm'un fark edip etmediğini bilmiyordu çünkü büyük bir hızla, genellikle de üçünü birden harcıyordu ama Willem yine de yaptığından tatmin ve gurur duydu.

Fakat o sırada aklında Hemming vardı. Eve döndüğüne memnundu (annesi geleceğini duyduğunda iç geçirmekle ye- tinmişti), Hemming'i gördüğüne de sevinmişti ama onun bir deri bir kemik kaldığını görünce telaşlanmış, hemşireler di- kiş yerlerine pansuman yaparken Hemming inildeyip ağla- dıkça, onlara bağırmamak için koltuğunun kollarına sıkı sı- kı tutunmak zorunda kalmıştı. Akşamları anne ve babasıyla suskun yemekler yiyordu; onların geri çekildiğini gözüyle gö- rebiliyordu adeta, sanki iki çocuğa annelik ve babalık ettik- leri bir hayattan kopuyor, kendilerini başka bir yerde başka bir kimliğe hazırlıyorlardı.

Üçüncü gecesinde, hastaneye gitmek için kamyonetin anahtarını aldı. Doğu yakasına ilkbahar gelmişti ama bura- da gecenin karanlığında buz tanecikleri sim gibi parıldıyor- du havada ve sabahları çimlere kırağı çökmüş oluyordu. Merdivenden indiği sırada babası çıktı kapıya. "Uyuyor- dur" dedi.

''Yanında olmak istedim" dedi Willem ona.

Babası ona baktı. "Willem" dedi, "gelip gelmediğini fark etmeyecek bile."

Kan beynine sıçradı. "Ona sikim kadar değer vermediğini biliyorum" diye şarladı. "Ben veriyorum." Babasıyla ilk kez

69

küfürlü konuşmuştu, bir an babası tepki verir, kavga ederler diye korkuyla ve yan heyecanla kımıldayamadı. Ama babası kahvesinden bir yudum aldıktan sonra dönüp içeri girdi, tel kapıyı ardından usulca kapattı.

Ziyaretinin geri kalanı olağan geçti; vardiyalar halinde gidip Hemming'in başını beklediler, Willem hastanede kal- madığı zamanlarda annesine defter tutma işlerinde yardım- cı oldu veya atlara yeni nal çakılmasını denetleyen babası- na yardım etti. Geceleri hastaneye dönüp derslerini yap- tı. Decameron'dan hikayeler okudu Hemming'e, o ise tavana bakıp gözlerini kırpıştırdı. Kalkülüs problemlerinde ter dök- tü, hepsini yanlış yaptığından emin olmanın mutsuzluğuy- la oturdu. Üçü de kalkülüs ödevlerini arpej gibi kolayca sı- ralayan Jude'a yaptırmaya alışmışlardı. Birinci sınıfta Wil- lem konuyu gerçekten öğrenmek istemiş, Jude onunla gece- ler boyu oturarak tekrar tekrar anlattıysa da kafasının al- ması mümkün olmamıştı.

"Benim zekam bunu anlamaya yetmiyor" demişti ona sa- atler gibi gelen bir çalışmanın sonunda, sabırsızlık ve bu- naltıdan kendini sokaklara vurup kilometrelerce koşturacak hale geldiğinde.

Jude başını öne eğmişti. "Senin zekan değil mesele" de- mişti usulca, "ben iyi anlatamıyorum." Jude'un girdiği teorik matematik derslerine öğrencileri ancak özel davetle alıyor- lardı, diğerlerinin orada anlatılanları kavramayı akıllarının ucundan geçirmesi bile mümkün değildi.

Geriye baktığında, bundan üç ay sonra annesi arayıp Hemming'in bitkisel hayata girdiğini söylediğinde şaşırmış olmasına şaşırıyordu sadece. Mayıs sonuydu, final dönemiy- di. "Sakın buraya dönme" demişti annesi, buyurmuştu ade- ta. "Sakın, Willem." Ailesiyle İsveççe konuşurdu ve çok yıllar sonra, çalıştığı İsveçli bir yönetmen İsveççe konuşmaya baş- ladığında sesinin duygusuzlaştığına dikkat çektiğinde anla-

70

mıştı, ailesiyle konuşurken onlarınkine karşılık duygusuz ve kunt bir tavra bürünmeyi istemsizce öğrendiğini.

Sonraki birkaç günü evham içinde geçirdi ve sınavların- da başarısız oldu. Fransızca, karşılaştırmalı edebiyat, Ja- koben tiyatro, lzlanda efsaneleri, nefret ettiği kalkülüs bir- birine karışıp bulamaç oldu. Son sınıfa giden, yakında me- zun olacak kız arkadaşıyla kavga etti. Kız ağladı, o üzül- dü ama durumu düzeltemeyeceğini de hissetti. Wyoming'i, Hemming'in ciğerlerine hayat üfleyen makineleri düşün- dü. Eve dönmemeli miydi yani? Aksine, dönmeye mecburdu.

Çok kalamayacaktı; haziranın on beşinde Jude ile yaz için kampüs dışında geçici olarak kiraladıkları bir daireye taşı- nacaklardı. İkisi de şehirde iş bulmuştu; Jude hafta içi bir klasik edebiyat profesörünün asistanlığını yapacak, hafta sonları da okul boyunca çalıştığı pastaneye gidecekti; Wil- lem ise engelli çocuklara yönelik bir programda öğretmen asistanı olarak çalışacaktı, ama bunun öncesinde dördü bir- likte Malcolm'un ailesinin Martha's Vineyard'daki yazlığı- na gidecekler, ardından Malcolm ve JB arabayla New York'a dönecekti. Geceleri hastaneyi aradı, annesinden veya hem- şirelerden telefonu Hemming'in kulağına tutmalarını iste- yip duyamadığını bildiği halde ağabeyiyle konuştu. Konuş- mayacaktı da ne yapacaktı?

Ertesi hafta bir sabah ise annesi aradı ve Hemming'in ölüm haberini verdi. Söyleyecek hiçbir şey bulamadı. Neden durumun ne kadar ciddi olduğunu söylemedin diye sorama- dı çünkü içten içe biliyordu ki zaten söylemezdi. Keşke ora- da olsaydım diyemedi çünkü buna da annesinin vereceği bir karşılık yoktu. Ne hissediyorsun diye soramadı çünkü söyle- yebileceği hiçbir şey yeterli gelmeyecekti. Annesine babası- na bağırmak, vurmak, onlardan hiç değilse bir tepki almak istedi; keder içinde çözülsünler, metanetlerine darbe insin, önemli bir olayın meydana geldiğini, Hemming'in ölümüy-

71

le hayatları için değerli ve gerekli bir şeyi kaybetmişler gibi davransınlar istiyordu. Gerçekten öyle hissedip hissetmedik- lerini umursamıyordu, sadece söylemelerini arzuluyordu, bo- zulamaz dinginliklerinin altında bir şey yattığını, içlerinde bir yerde serin bir derenin hızla aktığını, minicik balıklarla ve çimlerle ve beyaz çiçeklerle bir hayatın, insanın kalbi sız- lamadan bakamayacağı kadar narin, kırılgan, zarif bir canlı- lığın yeşerdiğini hissetmeyi istemekti içindeki duygu. Arkadaşlarına Hemming'den bahsetmedi o gün. Mal- colm'un evine gittiler -Willem'in kalmak şöyle dursun, gör- düğü en güzel evdi- ve gece geç saatte arkadaşları özel ban- yolu özel odalarının özel yataklarında uyurken (bu kadar da büyüktü ev), kendisi dışarı sızıp bir sıvıdan şekil verilmiş de dondurulmuş kadar büyük ve parlak ayın altında sokaklar- da saatlerce yürüdü. Bu yürüyüşlerde belli bir şey düşünme- meye çok gayret etti. Bunun yerine burnunun dibindekile- re odaklandı, gündüz gözüne çarpmayanları gece fark etti: Toprağın kum kadar ince olup bastıkça toz bulutları saçtı- ğını, ağaç kabuğu renkli incecik yılanların o yürürken çalı- ların arasında sessizce ilerlediğini. Okyanusa doğru yürür- ken tepesinde ay, parçalı bulutların arasına girerek kaybol- du; birkaç saniyeliğine denizi sadece işitebildi fakat göreme- di, gökyüzü ise ılık, nemli ve ağırdı, sanki hava burada daha yoğundu, varlığını daha çok hissettiriyordu.

Belki ölü olmak böyle bir şey diye geçirdi içinden, bunun çok da kötü bir şey olmadığını fark ederek kendini daha iyi hissetti.

Yaz tatilini, ona Hemming'i hatırlatabilecek insanlar ara- sında geçirmenin korkunç olacağını tahmin ediyordu ama iyi geldi, hatta yardımcı bile oldu. Sınıfındaki yedi öğrenci- nin hepsi sekiz yaş civarındaydı, ağır engelliydi, pek hare- ket edebileni yoktu, günün bir kısmı sözde onlara renkleri ve şekilleri öğretmeye ayrılmışsa da, zamanının büyük bölü-

72

münü onlarla oyunlar oynayarak, kitap okuyarak, çocukları bahçede gezdirerek, kuştüyleriyle gıdıklayarak geçiriyordu. Teneffüslerde okulun bütün sınıflarının kapılan avluya açı- lıyordu ve bahçeyi dolduran çocukların kullandığı tekerlek- li aletler, mekanizmalar ve araçlar öylesine çeşitliydi ki, hep- si birden gıcırdayan, tıkırdayan ve hırıldayan aletler yüzün- den ortalığı mekanik böcekler basmış gibi oluyordu ara sıra. Bazı çocuklar tekerlekli sandalyedeydi, diğerleri pot pot ses çıkararak kaplumbağa hızında ilerleyen minyatür mopedler- de, bazıları tekerlekli ve kısa sörf tahtalarına benzeyen yü- zeylere yatmış şekilde bağlanmış, uzuvlarının kesik kısımla- rıyla kendilerini yerde sürüyordu, kimilerinin ise hiçbir ha- reket olanağı yoktu ve bunlar bakıcılarının kucağında, ense- lerinden desteklenmiş halde oturuyordu. Ona Hemming'i en çok bu çocuklar hatırlatıyordu.

Motosiklet ve tekerlekli tahtalardaki çocuklardan bazıları konuşabildiği için bunlara iri, köpükten toplan çok yavaşça atıyor, avluda yarışlar düzenliyordu. Bu yarışlara hep abar- tılı bir yavaşlıkla (ama mahsus yaptığını belli edecek ka- dar da değil; hakikaten yarışıyormuş gibi görmelerini ister- di) önden başlıyor, genellikle meydanın üçte birini dolaşmış- ken ayağı takılmış gibi yapıp yere düşerken çocukların yan- larından geçip gülmelerini izliyordu. Çocuklar "Kalk Willem, kalk!" diye bağırınca kalkıyordu ama diğerleri o sırada turu tamamlamış olduklarından sonuncu geliyordu. Bazen çocuk- lar kendisinin yere yuvarlanıp tekrar kalkabilecek kıvraklı- ğa sahip olduğunu görüp gıpta ederler mi diye düşünerek bu yuvarlanma numarasından vazgeçecek olduysa da, müdürü- ne bunu sorduğunda, uzun bir bakışın ardından çocukların buna güldüğünü, dolayısıyla devam etmesini söylemişti mü- dürü ona. Böylece her gün yere yuvarlandı ve her öğleden sonra çocuklarla velilerinin gelmelerini beklerken, konuşabi- lenler ona ertesi gün de düşüp düşmeyeceğini sordular. "Ha-

73

yatta düşmem" dediği sırada kıkırdadı çocuklar. "Dalga mı geçiyorsunuz? Ben o kadar sakar mıyım?"

Birçok açıdan güzel bir yaz oldu. Ev MIT'ye yakındı ve sahibi Jude'un matematik profesörüydü, yaz dönemini Leipzig'de geçirdiği sırada onlardan o kadar cüzi bir kira alı- yordu ki, minnetlerini göstermek için evde küçük onarımlar yaptılar: Jude, her yüzeyde dingildek, yıkıldı yıkılacak gök- delenler halinde duran kitapları düzenleyip duvarın rutu- betten kabarmış kısmını alçıyla sıvadı; Willem kapı kolları- nı sıkıştırdı, akıtan musluğun contasını değiştirdi, rezervu- arın iç takımını yeniledi. Kendisi gibi öğretmen asistanı olan Harvard'lı bir kızla takılmaya başladı, bazı akşamlar o da ge- liyordu eve, kocaman bir tencerede kum midyeli spagetti pi- şirip Jude'dan profesörün hikayelerini dinliyorlardı. Profesör Jude ile yalnız Latince veya antik Yunanca konuşmaya ka- rar vermişti ve "Birkaç tane kağıt kıskacı getirir misin?" veya "Yarın sabah cappuccinoya bir ölçü daha soya sütü istiyorum" gibi komutları bile bu dillerde söylüyordu. Ağustos ayında li- seden (ve Harvard'dan, MIT'den, Wellesley'den, 1\ıfts'tan) ar- kadaşları ve tanıdıkları şehre dönüp kendi evlerine veya yurt odalarına geçene kadar birer ikişer gece onlarda kaldılar. Mi- safirliklerinin sonuna doğru bir akşam terasa elli kişi davet edip Malcolm'un mangalda muazzam bir midye dağı pişir- mesine yardım ettiler, midyeleri ve koçan mısırları ıslatılmış

muz yapraklarının altına gömerek pişirdiler, ertesi sabah ise yerden kabuklan toplayıp çöp poşetlerine doldururken çıkan kastanyet takırtısı pek hoşlarına gitti.

Fakatyine o yaz anladı ki bir daha eve dönmeyecekti; Hem- ming olmadan, ne anne babasının ne de kendisinin birlikte yaşamak istiyorlarmış gibi yapmalarına lüzumyoktu. Onların da aynı şekilde hissettiğinden şüpheleniyordu, aralarında bu- nun konuşması hiç geçmedi fakat bir daha onları görmek için istek duymadı, onlar da gelmesini istemediler. Ara sıra konuş-

74

tular, her zamanki gibi kibar, görev icabı ve bilgi aktararak. O onlara çiftliği sordu, onlar ona okulu. Son senesinde okulda- ki Sırça Hayvan Koleksiyonu prodüksiyonunda (elbette esas kızın talibi olarak) rol aldı ama bundan onlara hiç söz etme- di, mezuniyet için memleketin bir ucuna gelmeye hiç zahmet etmemelerini istediğinde ise itiraz etmediler. Zaten atların çiftleşme dönemine denk geliyordu, o izin verse dahi geleme- yebilirlerdi. Hafta sonu için Malcolm ve JB'nin aileleri evlat edinmişti Jude ile onu, aileler olmasa bile onlan kutlama ye- meklerine ve partilerine davet edecek pek çok kişi bulunurdu. "İyi de annen baban onlar senin" diyordu Malcolm senede bir filan. "Görüşmüyorum deyip çıkamazsın işin içinden." Fa- kat görüşmeyebilirdi, işin içinden böyle çıkabilirdi; bunun biz- zat yaşayan kanıtıydı. Herhangi bir ilişki gibi sürekli bakım, bağlılık ve dikkat gerektiriyordu; tarafların ikisi de buna gö- nüllü değilse neden solup gitmesindi? Hemming'in dışında tek özlediği, abartılı düzlüğü, maviye çalan koyulukta yeşile bü- rünmüş ağaçlan, akşam için tımar edilmiş atların şeker ve dışkı, elma ve kömür kokusuyla Wyoming'in kendisiydi. Yüksek lisansı sırasında ikisi aynı yıl öldü. Babası ocak ayında kalpten, annesi ise ekim ayında felçten. O zaman döndü tabii memlekete; annesiyle babasının yaşlan hep ile- riydi ama ne kadar düşkün hale geldiklerini görene ka- dar, bir zamanlar nasıl canlı ve yorulmak bilmez oldukla- rını unutmuştu. Bütün miras ona kalmıştı ama borçlarını ödedikten sonra -ki bir sürpriz de orada bekliyordu onu, zi- ra Hemming'in bakımının ve tedavilerinin çoğunluğunun si- gorta kapsamında olduğunu zannederken, ölümünün üstün- den dört yıl geçmesine rağmen hala hastaneye büyük meb- lağlarda çekler yazdıklarını öğrenmişti- geriye pek bir şey kalmadı: Biraz nakit, biraz tahvil, çoktan ölmüş büyük.baba- sının kalın dipli gümüş maşrapası, babasının parlamış, aşın- mış, solmuş yamuk alyansı, bir de Hemming'le Aksel'in hiç

75

görmediği siyah-beyaz portreleri. Bunlarla birlikte birkaç şeyi daha sakladı. Annesiyle babasına iş veren çiftlik sahi- bi çoktan ölmüştü fakat çiftliğin şimdiki sahibi oğluydu; on- lara hep çok iyi davranmıştı, onları kendisinden makul ola- rak beklenebilecek sürenin çok üzerinde çalıştırmıştı, cenaze masraflarını da o karşıladı.

Willem ölümleri üzerine onları gerçekten sevmiş olduğu- nu, bilmeyi önemsediği bazı şeyleri onlardan öğrendiğini, an- ne babasının ondan yapamayacağı veya başaramayacağı hiç- bir şeyi talep etmediklerini anımsadı. Daha katı yürekli anla- rında (birkaç yıl öncesinden bazı anlar), onların rahatlığını ve yaptığı ya da yapmadığı her şeyi itirazsız kabullenmelerini il- gisizliğe yormuştu. Hangi anne baba, diye sormuştu Malcolm yan acıyarak yarı gıptayla, tek çocuklarının (sonra özür di- leyecekti) oyuncu olmak istediğini öğrendiklerinde tek laf et- mez? Fakat yaşı ilerledikten sonra, ailesine karşı başarı, ya- kınlık, şefkat, sadakat gibi borçlan olduğunu ima dahi etme- melerinin anlamını kavradı. Babasının Stockholm'de birta- kım belalara bulaştığını biliyordu fakat bunların ne olduğunu hiç öğrenenemeyecekti; Amerika'ya yerleşmelerinin altında da kısmen bu vardı. Willem'den hiç onlar gibi olmasını iste- memişlerdi; kendileri de hallerinden memnun sayılmazlardı. Yetişkin hayatına böyle başlamış, son üç yılını dibi balçık bir su birikintisinde kıyıdan kıyıya vurarak, suyun üstünü örten ağaçlar yüzünden içinde bulunduğu göletin bir nehre mi açıldığını yoksa dört yanının çevrili olup yıllarını, belki bütün ömrünü bunun içinde, hiç olmamış ve olmayacak bir çıkışı arayarak mı geçireceğini kestiremeden yaşamıştı.

Bir menajeri, bir yol göstereni olsa nasıl kaçacağını, de- nize nasıl ulaşacağını söyleyebilirdi. Fakat yoktu, henüz bu- lamamıştı ("henüz" bulamıyor olduğunu düşünecek kadar iyimser davranmak zorundaydı), dolayısıyla kendisi gibi ara- yanlar arasında kalmıştı, hep birlikte aynı gizli su yolunun,

76

çok azının bulup kaçtığı, kaçanlardan hiçbirinin aynı yoldan dönmek istemediği o çıkışın peşindeydiler.

Beklemeye razıydı. Beklemişti zaten. Fakat son zamanlar- da sabrının çapaklı ve kıymıklı bir hal aldığını, tel tel dökül- düğünü hissediyordu.

Gelgelelim evhamlı bir insan değildi, kendine acıma eğili- mi yoktu. Öyle ki, bazen Ortolan'dan dönerken ya da bir haf- ta çalışıp aynı lokantada fiks menü yiyebilecek kadar bile pa- ra kazanamayacağı bir oyunun provasından çıkmışken, evine bir başarmışlık duygusuyla giriyordu. Lispenard Sokak sade- ce ona ve Jude'a haşan gibi gelebilirdi; kendisi ne kadar uğ- raşmış, Jude ne kadar temizlemiş olursa olsun daire hala bir şekilde gamını üzerinden atamamıştı ve kendini gerçek bir daire gibi görmekten utandığını hissettiren kaçamak bir hali vardı; işte o anlarda içinden Bu kadarı yeter diye geçirdiğini fark ederdi bazen, Umduğumdan iyi üstelik. New York'ta ol- mak, yetişkin olmak, iki kalasa bir hevesle çıkıp başkalarının yazdığı sözleri okumak absürt bir hayattı, hayat değildi, an- ne babasının, ağabeyinin kendileri için hayal dahi edemeye- ceği fakat kendisi günbegün içinde yaşadığı bir hayaldi. Sonra bu duygu dağılır, kendini tek başına gazetelerin sanat sayfalarını tararken, kendisinin hayal dahi edebile- cek ufuk enginliğine, düşlem cüretkarlığına sahip olmadığı işleri yapan insanları okurken bulurdu ve o saatlerde dün- ya fazla büyüle, gölet fazla boş, gece fazla karanlık gelir, tek- rar Wyoming'de olup yolun sonunda Hemming'i beklemek is- ter, hayatında bulması gereken tek yolun, kapının önündeki lambanın geceyi balköpüğüne boyadığı aile evinin yolu olma- sını arzulardı.

Önce gözün gördüğü ofis hayatı vardı: Kırk kişi birden ana salonda, her biri kendi masasının başında, salonun bir

77

ucunda, Malcolm'un masasına en yakın yerde Rausch'un cam duvarlı odası, diğer ucunda Thomasson'un cam duvarlı odası. Bunların aralarında boydan boya camlı iki duvar, biri Beşinci Cadde'nin Madison Square Park yönüne bakıyordu, diğeri Broadway'in neşesiz, gri, sakız puantiye kaldırımına. Bu hayat, pazartesiden cumaya sabah ondan akşam yediye kadardı. Bu hayatta kendilerine söyleneni yaparlardı: Mo- delleri kurcalar, eskiz çıkarıp baştan çizer, Rausch'un okun- maz elyazısını çözer, Thomasson'un kitap harfleriyle verdiği açık ve net komutlarına uyarlardı. Konuşmazlardı. Toplan- mazlardı. Müşteriler salonun ortasında duran uzun cam ma- sada Rausch ve Thomasson'la toplantıya geldiklerinde başla-

rını kaldırmazlardı. Müşteri ünlüyse -ki son zamanlarda ge- nellikle ünlüydü- masalarının altına doğru öyle bir araziye uyarlardı ki, Rausch bile fısıldamaya başlar, sesini -bir kez olsun- ofise göre ayarlardı.

Bir de ofisin ikinci ve gerçek hayatı vardı. Thomasson ar- tık az uğruyordu, onlar da Rausch'un çıkmasını dört gözle bekliyorlardı, bazen bu bekleyiş çok uzun sürüyordu; çünkü Rausch bütün parti merakına, basın sevdasına, oraya bura- ya gidip fikir beyan etme tutkusuna rağmen gerçekte çalış- kan bir adamdı, çıkıp bir etkinliğe (bir yerin açılışı, bir kon- ferans) katılsa dahi geri dönme ihtimali vardı, o zaman da ortalığın aceleyle toplanıp onun döneceği ofisin bıraktığı ofi- se benzemesine gayret edilirdi. Bir daha dönmeyeceği kesin olan geceleri beklemek en iyisiydi, bazen dokuza ona kadar sürse de. Rausch'un asistanını kahvelerle kruvasanlarla tav- lamışlardı, ne zaman gelip çıkacağına dair istihbaratına gü- venebileceklerini biliyorlardı.

Fakat Rausch'un bir daha gelmeyeceği kesinleştiğinde, ofis balkabağının arabaya dönüşmesi kadar ansızın değişi- yordu. Müzik açılıyor (on beş kişi aralarından sırayla seçi- yor), paket servis mönüleri çıkıyor, herkesin bilgisayarında

78

Ratstar Mimarlık dosyaları dijital klasörlere kaldırılıp o ge- celik sevgisiz, ilgisiz uykuya bırakılıyordu. Kendilerine bir saatlik serserilik izni tanıyıp Rausch'un garip Cermen aksa- nını (kimileri adamın aslen Paramus'lu olup Joop Rausch gi- bi sahte olduğu besbelli bir takma ad ve abartılı bir aksan kullanarak aslında New Jersey'li, sıkıcı, asıl adı da Jesse Ro- senberg olan bir herif olduğunu saklamaya çalıştığına inanı- yordu), Thomasson'un şirket için bir şey yapmak istediğinde kaşlarını çatıp ofis boyunca volta atarak ortaya (birilerinin mutlaka üzerine alınacağı şekilde) "Az laf çok iş beyler, az laf çok iş!" demesini taklit ediyorlardı. Firmanın en kıdem- li yöneticisi Dominick Cheung'un dedikodusunu yapıyor, ye- teneğine rağmen şirketten soğuduğunu söylüyorlardı (ken- disi dışında herkes, Rausch ve Thomasson ne söz verirlerse versinler ortak yapılmayacağının farkındaydı), hatta yaptık- ları projeleri bile çekiştiriyorlardı: Kapadokya'nın taşların- dan inşa edilmesi planlanıp başlanamayan neo-Kıpti kilise; Karuizawa'da iskeleti hiç görünmeyen fakat şimdi çerçevesiz camlarında yol yol pasların aktığı ev; Sevilla'da ödül kazan- ması beklenip kazanamayan gıda müzesi; Santa Catarina'da hiç ödül kazanmaması gerekirken kazanan oyuncak bebek müzesi... Gittikleri okullarla -MIT, Yale, Rhode Island Ta- sarım Okulu, Columbia, Harvard- da dalga geçiyor, herke- sin onlara yıllarca sürüneceklerini elbette söylediğini, fakat her birinin kendisinin istisna olacağına inandığını (hala da her birinin gizli gizli buna inandığını) konuşuyorlardı. Az maaş almalarıyla, yirmi yedi, otuz, otuz iki yaşlarına gelip hala aileleriyle, ev arkadaşıyla, bankacı kız arkadaşla, ya- yıncı erkek arkadaşla oturuyor olmalarıyla dalga geçiyorlar- dı (daha fazla kazandığı için yayıncı erkek arkadaştan ge- çinmek en acınası durumdu). Bubitik sektöre girmeseler ne- ler yapacaklarından bahsediyorlardı böbürlenerek: Küratör olacaklardı (şimdikinden az kazanacakları tek meslek ola-

79

bilirdi bu); şarap garsonluğu yapabilirlerdi (iki oldu); gale- ri açabilirlerdi (hadi üç diyelim), yazar olabilirlerdi (peki ta- mam dört olsun - hiçbirinin herhangi bir şekilde para ka- zanamayacağı aşikardı zaten). Bayıldıkları ve nefret ettikle- ri binalar hakkında münakaşaya giriyorlardı. Bilmemne ga- lerisindeki resim sergisinden, bilmemhangi galerideki video enstalasyonundan söz ediyorlardı. Eleştirmenler, restoran- lar, felsefeler, malzemeler konusunda laf atıyorlardı birbir- lerine. Kafa kafaya vererek başarıya ulaşmış akranları hak- kında birbirlerine dert yanıyor, mesleği tamamen bırakıp Mendoza'da lama üreticiliği, AnnArbor'da sosyal hizmetler memurluğu, Chengdu'da matematik öğretmenliği yapan ak- ranlarını düşünerek şişiniyorlardı.

Gün boyunca mimarcılık oynuyorlardı. Arada bir bakışları salonda ağır ağır gezinen bir müşteri, içlerinden birinin, ge- nellikle en güzelleri Margaret veya en yakışıklıları Eduard'a dikkat kesilir, ilginin kendisinden uzaklaşmasına karşı şa- şırtıcı bir hassasiyeti olan Rausch da müşterinin gözdesini, büyüklerin sofrasına çocuk çağırır gibi yanlarına davet eder- di. "Evet, bu arkadaşımız Margaret" derdi birkaç dakika ön- ce Rausch'un projesine (aslında Margaret'ın çizdiği proje) baktığı ilgiyle onu süzen müşteriye. "Günün birinde boynuz kulağı geçecek, eminim." Ardından üzgün, zorlama, fok bağı- rışını andıran kahkahasını atardı: "Ahı ahı ahı ahı!" Margaret gülümser, merhaba der, arkasını döner dönmez de gözlerini devirirdi. Fakat hepsi onun içinden geçeni bilir- di çünkü aynı şeyi onlar da düşünürlerdi: Siktir Rausch. Bir de: Ne zaman? Ne zaman alacağım senin yerini? Sıra ne za- man bana gelecek?

Bu arada tek yapabildikleri oyundu: Münakaşalardan, bağrışmalardan ve yemekten sonra ofise sessizlik çöker, et- rafı fare tıklamaları kaplar, kişisel işleri klasörlerden çeki- lip açılır, kurşunkalemler kağıtlarda cızırdardı. Hepsi aynı

80

anda ve aynı şirket kaynaklarını kullanarak çalışsalar da hiçbiri diğerinin işini görmek istemezdi, sanki topluca böy- le bir şey yokmuş gibi davranmaya karar vermişlerdi. Böy- lece çalışırlar, hayali yapılan çizip parabolleri hayali şekille- re bükerler, gece yarısı da toplanıp çıkarlarken hep aynı ba- yat espriyi yaparlardı: "On saate görüşürüz." Belki de dokuz, hatta şanslıysan ve o gece çok iş çıkanyorsan sekiz.

Bu akşam, Malcolm'un erken ve yalnız çıktığı akşamlar- dandı. Biriyle çıksa bile aynı trene binemezlerdi çünkü on- lar merkezde veya Brooklyn'de otururken, Malcolm yuka- rıda oturuyordu. Yalnız çıkmanın avantajı, kimseye gör- meden taksiye binebilmesiydi. Ofiste ailesi zengin olan bir tek o değildi -Katharine'in de ailesi zengindi, Margaret ve Frederick'in de zengin ailelerden geldiğine kesin gözüyle ba- kıyordu- ama o zengin ailesiyle birlikte otururken, diğerle- ri oturmazdı.

Taksiye bindi. Sürücüye "Yetmiş Bir'le Lex'in köşesi" de- di. Sürücü zenciyse mutlaka "Lexington" diye açık açık söy- lerdi. Değilse, biraz daha dürüst davranırdı: "Lex'le Park'ın arası ama Park'a yakın." JB bunun iyi ihtimalle gülünç, kö- tü ihtimalle ayıp olduğunu düşünüyordu. "Park'ta değil de Lex'te oturuyorsun diye mahallenin delikanlısı mı sanacak- lar seni?" derdi. "Malsın sen oğlum."

Bu taksi meselesi, JB'yle yıllar içinde zencilik, daha öze- linde kendisinin yeterince zenci olmaması konusunda ettik- leri kavgalardan yalnız biriydi. Taksi konusunda bir başka kavga, Malcolm (bir salaklık yaparak; daha laf ağzından çı- karken pişman olarak) New York'ta taksi çevirmekte hiç zor- lanmadığını, şikayet edenlerin belki de abarttığını söyledi- ğinde yaşanmıştı. Üçüncü sınıfta, JB'yle Zenci Öğrenci Bir- liği toplantısına ilk ve son defa katıldıklarında olmuştu bu. Şaşkınlıktan ve sevinçten JB'nin gözleri yuvalarından uğra- mıştı ama bir başkası, ben bilirim havalarında Atlantalı bir

81

dallama, Malcolm'a bir, zenci bile sayılamayacağını; iki, me- lez olduğunu; üç, annesinin beyaz olması nedeniyle gerçek bir zenci olmanın güçlüklerini anlayamayacağını bildirdi- ğinde, savunmasına yine JB koşmuştu. JB hep dalga geçer- di onun göreli zenciliğiyle, ama başkalarının dalga geçmesi- ni sevmezdi, hele ki insan içinde, yani JB'nin gözünde Jude ve Willem hariç herkesin, daha da doğrusu diğer siyahların yanında yapılmasına hiç dayanamazdı.

Yetmiş Birinci Sokak'taki (ama Park Caddesi tarafında) aile evine döndüğünde ikinci kattan aşağı seslenmek yoluy- la yapılan gecelik sorgusunu geçti ("Sen mi geldin Malcolm?" "Evet!" "Yemek yedin mi?" "Evet!" "Aç mısın?" "Hayır!") ve üst kattaki inine çekilerek hayatının merkezindeki açmazla- rı bir kez daha tartmaya başladı.

Her ne kadar JB o akşam taksiciyle yaşadığı konuşmaya kulak misafiri olmadıysa da, Malcolm'un duyduğu suçluluk ve kendinden tiksinme hali, ırk meselesini o akşamki gün- demin ilk sırasına taşıdı. Irk, Malcolm için her zaman güç bir mesele olmuştu ama ikinci sınıftayken kendince çok par- lak bir çözüm icat etmişti: O zenci değil, post-zenciydi. (Post- modernizmin Malcolm'un bilinç dünyasına girişi herkesin- kinden geç olmuştu çünkü annesine karşı bir nevi pasif di- reniş olarak edebiyat derslerini kasten almamıştı.) Maalesef hiç kimse, hele ki JB bu açıklamaya yüz vermemişti, Mal- colm da onun zenci değil pre-zenci olduğunu, zenciliği nirva- na gibi idealleştirilmiş bir durum olarak görüp ona ermeye çalıştığını düşünmeye başlamıştı.

Kaldı ki JB üste çıkmanın yeni bir yolunu bulmuştu çün- kü tam Malcolm postmodern kimliği keşfederken, JB per- formans sanatını öğrenmekteydi (aldığı Kimlik Olarak Sa- nat: Performans Dönüşümleri ve Bedenin Güncelliği dersine Malcolm'u ürküten, fakat bir sebepten JB'nin başına üşüşen bıyıklı lezbiyen tayfasından rağbet çoktu). Lee Lozano'nun

82

çalışmalarından o kadar etkilenmişti ki, dönem ödevi ola- rak ona saygı mahiyetinde Beyazları Boykot Kararı (Lee Lozano'nun Ardından) isimli bir projeye girerek tüm beyaz- larla konuşmayı kesti. Planlarını onlara bir cumartesi günü yan üzülerek ama daha çok gururlanarak anlattı: O geceya- rısından itibaren Willem'le hiç konuşmayacak, Malcolm'la sohbetini ise yan yarıya azaltacaktı. Jude'un ırkı tespit edi- lemediği için onunla konuşmaya devam edecek fakat etnik kökeninin bilinmezliğine göndermeyle, bunu sadece bilmece- ler veya Zen kıssaları aracılığıyla yapacaktı.

Malcolm, Jude'la Willem'in kısa, gülümsemeden, fakat onun sinirine dokunan manalı bakışmalarından çıkardığı kadarıyla (bu ikisinin arasında, kendisinin dışlandığı gizli bir arkadaşlık olduğundan şüphelenirdi hep), ikisinin bu du- rumdan hoşlandığını ve JB'nin suyuna gideceklerini anladı. Kendisi ise JB'den biraz nefes alma fırsatını sevinçle karşı- lamalıydı ama ne sevinmiş ne hoşlanmıştı: Hem JB'nin ırkı kolayca tiye alabilişinden, hem de bu saçmasapan ve uydur- ma (ve muhtemelen A alacağı) proje ile hiç üstüne vazife ol- madığı halde Malcolm'un ırkı konusunda yorumlar yapabil- mesinden rahatsızlık duymuştu.

JB'yle bu proje koşulları altında yaşamak (zaten hayat- larını ne zaman JB'nin kaprislerine ve şımanklıklanna gö- re yaşamıyorlardı ki?), normal koşullar altında yaşamaktan farksızdı. Malcolm ile sohbetini asgariye indirmek, alışverişe gideceği zaman kendisine de bir şey istemesinin, hazır git- mişken çamaşırhane kartımı doldur demesinin, kendisinin- kini kütüphanenin bodrum katındaki erkekler tuvaletinde unuttu diye İspanyolca dersi için Malcolm'un Don Kişot 'unu ödünç almasının önüne geçmemişti. Willem'le konuşmaması da sözlü olmayan iletişimin, özellikle kısa mesajların ve bir kağıda çiziktirilip eline tutuşturulan notların ("Rex'te Baba

gösterimi var, glr msn?") önüne geçmemişti ki, Malcolm bu-

83

nun Lozano'nun niyeti olmadığından emindi. Jude ile fakir Ionescu'su şeklindeki iletişimleri ise kalkülüs ödevini ona yaptırması gerektiğinde birden son buluyor, Ionescu ansızın Mussolini'ye dönüşüyordu, özellikle de Ionescu kütüphane- deki erkekler tuvaletinde takılırken hiç elini sürmediği bir grup daha problem olduğunu ve dersin kırk üç dakika son- ra başlayacağını fark ettiğinde ("Ama sen iki dakikada halle- dersin değil mi Judy?").

JB'nin JB'liği, arkadaşlannın panltılı boş laflara sazan gi- bi atlaması sayesinde JB'nin bu küçük deneyi okul gazete- sinde, ardından yeni çıkan Pişmanlık Var adlı zenci edebi- yat dergisinde yer buldu ve kısa, bıktıncı bir süreyle kampü- sün muhabbet konusu haline geldi. Gördüğü ilgi, JB'nin pro- jeye karşı küllenmeye başlayan ilgisini tekrar harladı -daha sekiz gün önce başlamasına rağmen Malcolm onun Willem'le zaman zaman ağız ishali şeklinde konuşmayı arzuladığı- nı görebiliyordu- ve kendisi iki gün daha direndikten sonra deneyin başanlı olduğunu, derdini anlattığını beyan ederek projeyi tamamladı.

"Neymiş derdin?" diye sormuştu Malcolm. "Beyazları on- larla konuşmadan da konuşuyormuş kadar gıcık edebileceği- ni kanıtlamak mı?"

"Bi siktir Mal" dedi JB ama tembelce, didişemeyecek ka- dar zafer sarhoşluğu içinde. "Anlayamazsın." Sonra da gidip suratı peygamberdevesine benzeyen, JB'ye hep coşkulu ve tapınır bir ifadeyle bakmasıyla Malcolm'un inceden midesini bulandıran erkek arkadaşını görmeye gitti.

Malcolm o dönem hissettiği ırksal rahatsızlığın geçici bir şey, üniversitede herkesin içinde uyanan fakat uzaklaştıkça zayıflayan bağlama özgü bir his olduğunu sanmıştı. Siyah ol- makla ilişkili bir ajitasyon ya da gurur duymamıştı hiç, en si- lik olanlan dışında: Hayatta belli şeylere (mesela taksicile- re) karşı belli duygular gütmesinin gerektiğinin bilincindey-

84

di fakat bu bilgisi teoride kalıyordu, kendi yaşadığı bir şey değildi. Fakat zencilik aile anlatısının hayati unsurlarından biriydi ve epriyip parlayana kadar anlatılmış da anlatılmış- tı: Babasının yatının şirketinin üçüncü zenci genel müdürü, Malcolm'un gönderildiği çok beyaz özel lisenin mütevelli heye- tindeki üçüncü zenci, büyük bir bankanın ikinci zenci CFO'su oluşu gibi. (Malcolm'un babası herhangi bir şeyde birinci zen- ci olamayacak kadar geç doğumluydu ama hareket alanında -DoksanAltıncı Sokak'ın güneyi ile Elli Yedi'nin kuzeyi, Be- şinci Cadde'nin doğusu ile Lexington'ın batısı arasında- hala Park Caddesi'nin karşı yakasındaki apartmanların mazgalla- rına arada bir konan kızıl kuyruklu şahin kadar nadir bir ör- nekti.) Malcolm'un küçüklüğünde babasının (ve kısmen de ol- sa kendisinin) zenciliği, yaşadıkları New York City diliminde babasının ırkından daha geçer akçe olan özelliklerinin gölge- sinde kalmıştı: mesela kansının Manhattan edebiyat dünya- sında tanınmışlığı, yine mesela ve en önemlisi zenginliği. Mal- colm ve ailesinin oturduğu New York, ırklara göre değil vergi dilimlerine göre bölgelere ayrılmıştı ve Malcolm paranın onu koruyabileceği her şeyden, buna gerikafalılık dahil, soyutla- narak büyümüştü, bunu şimdi bakınca anlıyordu. Hatta zen- ciliğin diğer insanlarca nasıl yaşandığı ile ancak üniversiteye girdiğinde yüzleşmiş ve daha da çarpıcı olarak ailesinin var- lığının onu ülkenin geri kalanından nasıl ayırdığını idrak et- mişti (gerçi bunun için sınıf arkadaşlarını ülkenin geri kala- nını temsil eden bir grup olarak düşünmek gerekir ki elbet- te düşünemeyiz.) Tanışmalarının üzerinden neredeyse on yıl geçmesine rağmen Jude'un içinde büyüdüğü yoksulluğu id- rak etmekte bugün bile zorlanıyordu; Jude'un üniversiteye ilk geldiğinde sırtında olan çantanın, onun bu dünya üzerin- deki malvarlığının tamamını içerdiğinin ayırdına varması o kadar sarsıcı olmuş, onu öylesine derinden, neredeyse fiziksel olarak etkilemişti ki bundan babasına söz etmişti, üstelik na-

85

ifliği konusunda nutuk dinlememek için babasına naifliğini açığa vuran şeyler anlatmayı sevmezdi. Queens'te yoksulluk içinde -ama hem annesi hem babası çalışarak, her yıl yeni el- biseler alınarak- büyümüş babası bile şaşırmıştı Malcolm'un hissettiği kadarıyla, fakat bunu gizlemek için kendi çocuklu- ğunun nasıl yokluk içinde geçtiğini (Noel ağacını Noel'in er- tesi günü almak zorunda olmaları mıydı neydi) anlatan bir hikayeyle, yoksulluk ve yoksunluk bir başkasının apaçık za- ferine rağmen onun mutlaka kazanması gereken bir karşılaş- maymış gibi üste çıkmaya çalışmıştı.

Fakat ırk, insanın üniversiteyi bitirmesinin üzerinden altı yıl geçince belirleyici özelliğini yitiriyordu ve bunu hala kim- liğinin nüvesi olarak tutanlar biraz çocuksu ve hafiften acı- nası geliyordu; gençlik hevesiyle Uluslararası Af Örgütü'ne girmek veya tuba çalmaya başlamak ve bunda diretmek gibi, azami yoğunluğuna üniversite başvurusu döneminde ulaş- mış bir meseleye saplanıp kalmaktı sanki. Onun yaşında ki- şinin kimliğinin önemli unsurları cinsel kabiliyet, mesleki haşan ve paraydı. Ve Malcolm bu üç unsurdan da çakıyordu. Parayı bir kenara bırakıyordu. Bir gün çok büyük miras kalacaktı nasılsa. Ne kadar olduğunu bilmiyordu; sorma ihti- yacı hissetmemişti, kimse de söyleme ihtiyacı hissetmediğine göre büyüktü demek ki. Ezra ayarında değildi ama -belli mi olur, belki de Ezra ayarındaydı. Malcolm'un ailesi, annesinin gösterişten hoşlanmaması nedeniyle varlıklarından çok daha mütevazı yaşıyordu, bu yüzden Malcolm, paralan Park'la Be- şinci Cadde arasında bir eve yetmediğinden mi Lexington'la Park arasında oturduklarını, yoksa annesi Madison'la Beş'in arasında oturmayı özenti bulduğundan mı Lexington'la Park arasında oturduklarını bilemiyordu. Kendi parasını kazan- mak isterdi elbette. Fakat para kazanacağım diye çırpınan zengin çocuklarından da değildi. Kendi bildiği gibi kazanma- ya çalışacaktı ama her şey onda bitmiyordu.

86

Öte yandan seks ve cinsel tatmin, sorumluluğunu kendi- sinin alması gereken bir meseleydi. Cinsel hayatı olmama- sının suçunu, az para kazandıran bir sektör seçmesine ya da ailesinin ona gereken teşviki sağlayamamasına atamazdı. (Yoksa atabilir miydi? Malcolm çocukken annesiyle babası- nın, genellikle de kendisinin ve Flora'nın önünde uzun uzun elleşmelerine tahammül etmek zorunda kaldığından, onların gösteriş derecesinde becerikli oynaşmalarının kendisinde- ki rekabet şevkini kırıp kırmadığını düşünürdü.) Son gerçek ilişkisi üç yıl önce bitmiş, birlikte olduğu Imogene adlı kız onu terk edip lezbiyen olmaya karar vermişti. Malcolm bu- gün bile Imogene'e hakikaten fiziksel çekim duydu mu, yok- sa sadece onun yerine verilen kararlan uygulamaktan mem- nun mu oldu bilemiyordu. Geçende Imogene'e rastladığında (o da mimardı fakat deneysel dargelirli konut projeleri in- şa eden bir sivil toplum kuruluşunda çalışıyordu - tam da Malcolm'un gizliden gizliye istemese de, istemesi gerektiği- ni hissettiği bir işte yani), ona yan şaka yan ciddi -yok yok, tümüyle şakacıktan- seni lezbiyen olmaya ben ittim gibi ge- liyor demişti. Imogene ise kabarmış, kendini bildi bileli lez- biyen olduğunu, onunla da cinsel kimliği konusundaki kafa karışıklığını görünce belki eğitebileceği düşüncesiyle ilişkiye girdiğini söylemişti.

Imogene'den bu yana ise kimse olmamıştı. Nerede hata yapıyordu yahu? Seks, cinsellik meselelerini ta üniversitede, bu güvensizliklerin hoşgörülmek şöyle dursun teşvik edildi- ği son ortamda halletmiş olması lazımdı. Yirmilerinin başın- da çeşitli kişilere -Flora'nın arkadaşlarına, sınıf arkadaşla- rına, annesinin müşterilerinden, cinselliğini çözememiş bir itfaiye memurunun romanını yazmış genç bir yazara- aşık olup unutmaya çalışmıştı ama hala kimlere çekim duyduğu- nu bilmiyordu. Eşcinselliğin sadece (bir yandan düşüncesi- ne bile tahammül edemese de; ırk gibi üniversiteye ait bir

87

şey, belli süreyle benimsendikten sonra olgunlukla geride bı- rakılan bir kimlik olarak görüyordu) mütemmim cüzleri, si- yasi fikirleri, estetiğe merakı nedeniyle cazip geldiğini his- sediyordu. Siyah olmanın mağduriyet, yaralanmışlık, sürek- li öfke duygularından mahrumdu anlaşılan, ama eşcinsel ol- sa kendisinden beklenecekleri karşılayabileceğinden emindi. Zaten kendini Willem'e yan yanya aşık görüyor, kimi za- man Jude'a da aşık olduğunu hissediyordu ve bazen de işye- rinde Eduard'a bakarken buluyordu kendini. Arada bir Do- minick Cheung'in de Eduard'a uzun uzun baktığını görün- ce kendine hakim oluyordu çünkü hiç ortağı olamayacağı bir firmanın kıdemlisi olarak ömür çürüten kırk beş yaşında- ki Dominick, en dönüşmek istemeyeceği kişiydi. Geçen haf- ta sonlarından birinde Willem'le Jude'un evine sözde onla- ra kitaplık çizmek için ölçü almaya gittiğinde, Willem hemen önünde eğilip kanepeden şerit metreyi alırken onun yakın- lığı ansızın dayanılmaz hale gelmiş, Willem'in arkasından seslenmesine aldırmadan, ofise gitmesi gerektiğine dair bir bahaneyle alelacele çıkmıştı.

Willem'in mesajlarına bakmadan gerçekten ofise gitmiş, gözü önündeki dosyaya dalmış halde bilgisayarın başına oturmuş ve niye Ratstar'a girdiğini bir kez daha düşünmüş- tü. işin kötüsü, cevabı o kadar belliydi ki sormasına bile ge- rek yoktu: Anne ve babasının gözüne girmek için. Mimarlık- taki son yılında Malcolm'un karşısına iki seçenek çıkmıştı: Sınıf arkadaşları Jason Kim ve Sonal Mars ile, Sonal'ın bü- yükbabasından kalan parayla kendi şirketlerini kurabilirler- di veya Ratstar'a girebilirdi.

"Dalga mı geçiyorsun sen?" demişti Jason, Malcolm ona kararını söylediğinde. "Öyle bir firmanın maaşlı elemanı olursan nasıl bir hayat yaşayacağının farkında mısın?" "Gayet iyi bir fırına" demişti annesi gibi kararlılıkla, Ja- son da gözlerini devirmişti. "Yani özgeçmişimde bulunması-

88

nın faydası büyük olacak." Ama daha bu lafı ederken bile, asıl demek istediğinin, annesiyle babasının bu ismi kokteyller- de söylemekten çok zevk alacağını biliyordu (ve daha kötüsü Jason'ın da bunu bildiğinden korkuyordu). Hakikaten de bu- nu söylemekten zevk alıyorlardı. Annesinin bir müşterisinin onuruna verilen yemekte "İki çocuğumuz var" dediğini duy- muştu Malcolm, babasının bir başka misafire. "Kızım FSG'de editör, oğlum Ratstar'da mimar." Kadın beğendiğini belirten bir ses çıkarmış, babasına istifa etmek istediğini söylemenin bir yolunu aramakta olan Malcolm ise içinde bir şeylerin sa- rarıp solduğunu hissetmişti. Böyle anlarda, zamanında acıya- rak baktığı arkadaşlarına gıpta ediyordu; kimsenin onlardan hiçbir beklentisi yok, sıradan aileleri var (veya hiç yok), ha- yatlarını sadece kendi isteklerine göre yönlendiriyorlar diye. Ya şimdi? Şimdilerde Jason'la Sonal'ın iki projesi New York'ta, biri ise The New York Times'da yer bulmuşken, ken- disi iki özenti adamın bir Anne Sexton şiirinden özenti isimle kurdukları mimarlık şirketinde birinci sınıftan beridir yaptı- ğı işi yapıyor, üstelik karşılığında üç kuruş maaş alıyordu. Mimarlık fakültesini, binaları sevmek gibi akla gelebile- cek en kötü sebepten tercih etmişti. Saygıdeğer bir merak- tı ve çocukken ailesi bu merakını seyahatler sırasında önem- li binaları, anıtları gezdirerek körüklemişti. Küçücüktü ama hayalinden binalar çiziyor, hayali projeler inşa ediyordu. Hem sığınak hem konfor alanıydı bu binalar; dile getireme- diği, karar veremediği her şeyi bir binanın içinde çözüme ka- vuşturabiliyordu sanki.

Özünde en çok utandığı da buydu: Cinselliği pek anlaya- mamasından değil, ırkına ihanet etme eğiliminden değil, kendisini ailesinden ayıramamasından, kendi parasını kaza- namamasından, özerk bir canlı gibi davranamamasından de- ğil. En fenası, iş arkadaşlarıyla gecelediğinde herkes başını kendi rüya-yapılarına, hiç olmayacak binalarına ve projele-

89

rine gömmüş çalışırken, hiçbir şey yapmıyor oluşuydu. Ha- yal edebilme kabiliyetini yitirmişti. Bu nedenle her gece baş- kaları yaratırken o kopyalıyor, seyahatlerinde gördüğü, için- de oturduğu veya önünden geçtiği, başka insanların tasarla- yıp inşa ettiği binaları çiziyordu. Yapılanı tekrar tekrar ya- pıyor, iyileştirmeye bile gerek duymadan bire bir kopyalıyor- du. Yirmi sekiz yaşındaydı, hayal gücü onu terk etmişti, kop- yacılığa mahkumdu.

Onu korkutuyordu bu. JB'nin serileri vardı. Jude'un işi vardı, Willem'in de. Ya Malcolm bir daha hiçbir şey yarata- mazsa? Odasına çekilip önüne çizim kağıdı, eline kalem al- manın yeterli olduğu, kararlarını ailesinin verdiği, kendisi- nin sadece cetvelin dümdüz kenarına, kavislerin zarif açıla- rına odaklanabildiği kararlar ve kimlikler öncesi yılları çok özlüyordu.

3

JB'nin kararıyla, Willem'le Jude evlerinde bir yılbaşı par- tisi verdiler. Bunun kararlaştırıldığı Noel ise üç bölüm halin- de düzenlenmişti: Noel gecesini JB'nin annesinin Fort Gre- ene'deki evinde geçirmişler, takım elbise şartı aranan gayet resmi Noel yemeğine Malcolm'un evinde katıldıktan sonra- ki gün ise JB'nin teyzesinin evinde rahat bir öğle yemeğiy- le turu tamamlamışlardı. Bu ritüeli hep uygulamışlardı, fa- kat dört yıl önce Şükran Günü yemeğine Jude'un arkadaşla- rı Harold ve Julia'nın Cambridge'deki evini ekledilerse de, yılbaşı gecesi açıkta duruyordu. Önceki yılbaşını, yani okul- dan sonra aynı gün aynı şehirde bulundukları ilk yılbaşını ayrı ve mutsuz geçirdikleri için -JB, Ezra'nın evinde tatsız bir partinin yancısı; Malcolm aile dostlarının akşam yeme- ğinde tutsak; Willem, Findlay tarafından tongaya bastırılıp Ortolan'da yılbaşı vardiyasında; Jude grip olmuş Lispenard Sokak'taki yatağında- ertesi yıl kesin plan yapmaya karar vermişlerdi. Fakat tabii ki yapmamışlar, aralık ayı gelmiş çatmış ve hiçbir şey düşünmemişlerdi.

Bu nedenle JB'nin onlar adına karar vermesini bu olay- da umursamadılar. Rahat rahat yirmi beş, sıkış tepiş kırk kişiyi ağırlayabileceklerini hesapladılar. "Kırk olsun o za- man" dedi JB hemen ve bekledikleri üzere; fakat sonra, ev- lerine döndüklerinde, kendi ve Malcolm'un arkadaşların- dan oluşan yirmi kişilik bir liste hazırlayıp kalan konten-

91

janı JB'nin arkadaşları, arkadaşlarının arkadaşları, arka- daşı bile olmayan tanışları, işyerinden insanlar, barmenler ve tezgahtarlarla şişirerek evi bütün pencereleri açsalar bi- le içerideki ısı ve duman yoğunluğunu dağıtamayacaklan şe- kilde doldurmasına hazırlandılar.

"Çok da büyütmeyin" demişti JB, fakat Willem ve Mal- colm bunu sadece Jude'un üzerine alınması gerektiğinin far- kındaydı; olaylara gereğinden fazla ayrıntı katan, herkes pizzadan memnun olacakken oturup tuzlu kurabiyeler pişi- ren, kimse yerde toz var mı, lavaboda sabun lekeleri, önceki günün kahvaltısından tanecikler kalmış mı diye bakmaya- cakken kalkıp evi silen oydu.

Partiden önceki gece sıcaklık mevsim normallerinin üze- rindeydi; öyle ki, Willem Ortolan'dan evine üç kilometrelik yolu yürüdü, vardığında evin havası tereyağı, peynir, hamur ve dereotu kokusuyla öyle ağırdı ki, lokantadan hiç çıkma- mış gibi oldu. Bir süre mutfakta durup ur gibi dizilmiş mil- föy hamuru topaklannı yapışmasınlar diye soğuduklan tel- den kaldınrken, baharatlı galetaların, mısır unlu zencefil- li kurabiyelerin durduğu saklama kaplarına bakıp inceden kederlendi, tıpkı Jude'un bütün uyarılara rağmen temizlik yaptığını fark ettiğinde kederlendiği gibi; çünkü bu hazırlık- ların şuursuzca tüketileceğini, biranın yanında bütün bütün yutulacağını, gecenin sonunda bu güzel kurabiyelerin par- çalarını minderlerin altına, parkelerin arasına dolup sıkış- mış şekilde bulacaklarını pekala biliyordu. Jude odaya çe- kilmiş ve uyumuştu bile, pencere açıktı; havanın ağırlığıyla Willem rüyasında ilkbahar mevsimini, dallarını sarı çiçek- ler basmış ağaçlan, kanatlan parıl parıl karatavukların de- niz mavisi gökyüzünde sessizce süzüldüklerini gördü.

Fakat uyandığında hava dönmüştü, kendine gelince de tit- remekte olduğunu, rüyasında duyduğunun rüzgar sesi oldu- ğunu, sarsılarak uyandırıldığını ve adını söyleyen sesin kuş-

92

lardan değil bir insandan geldiğini fark etti. "Willem, Wil- lem" diyordu biri.

Dönüp dirseklerinin üzerinde doğruldu fakat Jude'u an- cak kısım kısım görebildi: Önce yüzünü, sonra sol kolunu sağ eliyle tuttuğunu ve bir şeyle -kendi havlusu olduğunu seçti- sarmış olduğunu algıladı ve havlu gecenin karanlığın- da öyle beyazdı ki aydınlanmış gibiydi adeta, gözü havlunun ışığına dalıp öylece kalakaldı.

"Çok özür dilerim Willem" dedi Jude ve sesi öyle sakindi ki birkaç saniyeliğine yine rüyadayım sandı, dinlemedi, Jude tekrarlamak zorunda kaldı. "Bir kaza oldu Willem, çok özür dilerim. Beni Andy'ye götürmen lazım."

Nihayet ayıldı. "Ne kazası?"

"Kolumu kestim. Kazayla." Durdu. "Götürür müsün beni?" "Tabii götürürüm" dedi ama hala uyku sersemiydi; ne ol- duğunu anlamadan giyinip holde Jude'un yanına geldi, çıkıp Kanal'a kadar yürüdüler, orada Willem metroya doğru dö- nerken Jude onu tutup çekti. "Taksiye binsek daha iyi olur." Takside Jude sürücüye aynı ezik, alçak sesle adresi verir- ken bilinci yerine gelebildi ve Jude'un havluyu hala tutmak- ta olduğunu gördü. "Havlunu niye getirdin?" diye sordu. "Dedim ya, kolum kesildi."

"Tamam da. .. O kadar mı kötü?"

Jude omuz silkti ve Willem ilk defa dudaklarının rengi- nin kaçtığını, renksizleştiğini fark etti; gerçi belki de yüzüne mütemadiyen tokat gibi inen, tenini birbiri ardına sarıya, ta- baya, hasta beyazına boyayan sokak lambalarından ötürüy- dü bu. Jude başını cama yaslayıp gözlerini kapatınca Wil- lem ilk defa başının döndüğünü, korktuğunu hissetti; nede- nini dile getiremiyordu, tek bildiği bir takside şehrin kuzeyi- ne doğru ilerledikleri, kötü bir şey olduğu ama ne olduğunu kestiremediğiydi; önemli ve hayati bir şeyi idrak edemiyor- du, birkaç saat öncesinin ılık rutubeti kaybolmuş ve dünya

93

buz sertliğine, yıl sonu acımasızlığına dönmüştü.

Andy'nin muayenehanesi Yetmiş Sekiz'le Park'ın köşe- sinde, Malcolm'ların evine yakındı ve Jude'un gömleğinde- ki koyu desenin kan olduğunu ve havlunun kanla sırılsık- lam, adeta vernikli gibi parlayıp havlannın keçeleşmiş oldu- ğunu içeri girip gerçek ışığın altına geçtiklerinde fark etti. "Çok özür dilerim" dedi Jude kapıyı açıp kendisini içeri bu- yur eden Andy'ye, sonra Andy havluyu aldığında Willem ade- ta Jude'un kolunda bir ağız daha açıldığını ve kan kusmakta olduğunu gördü, heyecanlıymış gibi patlayıp ortalığa dağılan kabarcıklar saçıyordu.

"Tannın, Jude, ne yaptın sen?" dedi Andy ve onu muaye- ne odasına götürdü, Willem ise oturup beklemeye başladı. Aman Tannın deyip duruyordu içinden. Fakat aklı, dişli sı- yırmış bir makine gibiydi, bir türlü o iki kelimeden başka şey düşünemiyordu. Bekleme odası fazla aydınlıktı, gevşe- mek istedi fakat nabız gibi içinde atan, vücudunu ikinci bir kalbin atışı gibi dolanan iki kelime yüzünden gevşeyemedi:

Aman Tanrım. Aman Tanrım.

Geçmek bilmeyen bir saatten sonra Andy onu çağırdı. Andy ondan sekiz yaş büyüktü; ikinci sınıftayken bir gün Jude çok ağır bir atak geçirince üçü onu zorla da olsa üniver- site hastanesine götürmeye karar vermişler, Andy de o gün nöbetçi asistan olduğu için tanışmışlardı. Jude'un tekrar git- meyi kabul ettiği tek doktor olmuştu ve bugün de Andy as- lında ortopedi cerrahı olmasına rağmen Jude'un bacaklann- dan gribine, soğuk algınlığına kadar tüm hastalıklarına ba- kıyordu. Hepsi seviyordu Andy'yi, güveniyorlardı da.

"Onu eve götürebilirsin" dedi Andy. Sinirliydi. Kanla leke- lenmiş eldivenlerini sertçe çıkanp taburesini geri itti. Yerde, biri dökülenleri silmeye çalışmış ama yan yolda havlu atmış gibi geniş, bulaşık bir kırmızılık vardı. Duvarlara da kızıllık bulaşmıştı, Andy'nin kazağında kan kurumuştu. Muayene

94

masasında bitkin ve sefil halde oturan Jude'un elinde cam şişede portakal suyu vardı. Saçı topak topak olmuştu, göm- leği ise adeta lake gibi, kumaştan değil de metalden yapıl- mış gibi duruyordu. "Bekleme odasına geç Jude" diye buyur- du Andy, Jude da başını öne eğip dediğini yaptı.

O çıktıktan sonra Andy kapıyı kapatıp Willem'e baktı. "Sa- na intihara eğilimli gibi geldi mi?"

"Nasıl? Hayır." Kaskatı kesildiğini hissetti. "İntihara mı kal- kıştı sence?"

Andy i-; geçirdi. "Öyle bir şey yapmadığını söylüyor. Ama ... Bilmiyorum. Hayır. Bilmiyorum, bilemiyorum." Lavaboya gi- dip ellerini hırsla ovuşturmaya başladı. "Öte yandan acile gitseniz -ki lanet olsun, kesinlikle bunu yapmanız gerekir- di- çok büyük ihtimalle hastaneye yatırırlardı. Herhalde o yüzden gitmedi." Sesli düşünüyordu artık. Avcuna gölet ka- dar sabun basıp ellerini bir daha yıkadı. "Kendini kestiğin- den haberin var, değil mi?"

Bir süre cevap veremedi. ''Yok" dedi.

Andy ağır ağır arkasını dönüp Willem'e sessizce bakarken parmaklarını teker teker kuruladı. "Depresyonda gibi bir ha- li var mı?" diye sordu. "Düzenli besleniyor mu, uyuyor mu? Kayıtsız, umursamaz halleri var mı?"

"İyi görünüyordu" dedi Willem ama aslında bilmiyordu. Jude yemeklerini düzenli yiyor muydu? Uykusunu alıyor

muydu? Fark etmesi gerekir miydi? Daha dikkatli mi olma- lıydı? ''Yani her zamanki gibi bir hali vardı."

"Peki" dedi Andy. Şevki kırılmış gibiydi. Bir süre karşı karşıya fakat bakışmadan, konuşmadan durdular. "Bu sefer- lik sözüne güveneceğim" dedi. "Daha geçen hafta karşılaştık ve sana katılıyorum, olağandışı bir hali yoktu. Ama halinde tavrında en ufak bir gariplik görürsen -bak şaka yapmıyo- rum Willem- beni hemen ara."

"Söz" dedi. Andy'yi geçen yıllarda birkaç kez görmüş ve ay-

95

nı anda birçok kişiyle yaşadığı sıkıntısını sezmişti hep; ken- disiyle, Jude'la, Jude'un ona bir türlü doğru dürüst bakama- yan (ve her karşılaştıklarında bunu ustalıkla ima ettiği) ar- kadaşları konusunda huzursuzluğu belliydi. Her ne kadar onun hışmına uğramaktan çekinse ve bunu biraz haksızlık gibi görse de Andy'nin Jude konusundaki bu öfkesinden hoş- lanıyordu.

Derken, azarı bitirdiğinde hep olduğu gibi, Andy'nin sesi değişip neredeyse şefkatli bir hal aldı. "Biliyorum, ararsın" dedi. "Geç oldu. Eve gidin artık. Uyandığında mutlaka bir şeyler yedir ona. Mutlu yıllar."

Eve dönerken konuşmadılar. Taksici Jude'a bir kere uzun uzun baktıktan sonra "Taksimetrenin üstüne ekstradan yir- mi dolar alının" demişti.

"Peki" diye cevap vermişti Willem.

Hava aydınlanmak üzereydi ama uyuyamayacağını bili- yordu. Jude takside sırtını Willem'e dönüp camdan dışarı- yı izledi, eve çıktıklarında kapıda tökezledi, ağır adımlarla banyoya yürümeye başladı. Temizlenmeye çalışacağını bili- yordu Willem.

''Yapma" dedi. "Git yat." Jude bir kereliğine söz dinleyip yönünü değiştirdi ve yatak odasına geçip uzanır uzanmaz da uyudu.

Willem kendi yatağına oturup onu izledi. Bir anda vücu- dundaki her bir eklemin, kasın, kemiğin farkına vardı ve bu- nun peşi sıra kendini çok ihtiyarlamış hissetti, birkaç daki- ka sadece oturup baktı.

"Jude" diye seslendi, sonra biraz daha yüksek perdeden bir daha; Jude cevap vermeyince yatağına gidip onu usulca sırtüstü çevirdi ve bir an duraladıktan sonra gömleğinin sağ kolunu sıyırdı. Kumaş kırışmak yerine mukavva gibi katla-

96

nıp kırıldı ve dirseğinden yukarı çıkmasa da üç sütun halin- de, bir parmak genişliğinde ve hafif kabarık beyaz yara izle- rinin kolundan yukarıya çıkmakta olduğunu gördü. Parma- ğını gömleğin altına soktuğunda izlerin devam ettiğini an- ladı fakat pazusuna geldiğinde durdu, devam etmek isteme- di, elini çekti. Sol koluna bakamıyordu çünküAndy gömleğin kolunu kesip bütün önkolunu gazlı bezle sarmıştı, fakat ay- nısını orada da bulacağını biliyordu.

Andy'ye Jude'un kendini kestiğini bilmiyorum derken ya- lan söylemişti. Daha doğrusu gözüyle görmemişti ama ga- yet iyi biliyordu, uzun zamandır farkındaydı. Hemming'in ölümünden sonra yazın Malcolm'un evine gittiklerinde, Malcolm'la birlikte bir akşamüstü sarhoş olmuşlar, JB'yle Jude'un plajdan birbirlerine kum ata ata dönüşlerini izledik- leri sırada Malcolm, "Jude'un hep uzun kollu giydiğini fark ettin mi?" diye sormuştu.

Karşılık olarak homurdanmakla yetinmişti. Farkınday- dı elbette, özellikle yazın dikkatten kaçacak gibi değildi ama merakına yenik düşmemişti hiç. Jude ile arkadaşlığının ha- tırı sayılır bir kısmını, sorması gerektiğini bildiği bazı soru- lan, cevaplarından korktuğu için sormaması oluşturuyordu. O gün de sessizlik oldu, onlar gibi sarhoş JB'nin kumlara sırtüstü devrilmesini ve Jude'un seke seke gelip onu gömme- ye başlamasını izlediler.

"Flora'nın bir arkadaşı vardı hep uzun kollu giyinen" dedi Malcolm. "Meryem'di adı. Kendini keserdi."

Sessizlik, neredeyse tınlamaya başlayacak kadar sündü aralarında. Yurtlarındaki bir kız da kendini keserdi. Birin- ci sınıfta birlikte okumuşlardı ama geçen yıl onu hiç görme- diklerini fark etti.

"Neden ki?" diye sordu Malcolm'a. Kumlarda Jude, JB'yi yan beline kadar gömmüştü. JB ise dili dolanarak ve ahenk- sizce şarkı söylüyordu.

97

"Bilmem ki" dedi Malcolm. "Bir sürü sorunu vardı." Bekledi ama Malcolm'un başka bir şey söyleyeceği yok gi- biydi. "Ne oldu ona?"

"Bilmiyorum. Flora üniversiteye gidince koptular, bir da- ha da hiç bahsi geçmedi."

Yine sustular. Aralarında bir süre önce vardık.lan adı kon- mamış anlaşma ile Jude'un asıl sorumluluğunu üçü arasın- dan onun alacağına karar verilmişti ve şimdiki konuşma da Malcolm'un ona çözüm gerektiren bir güçlüğü takdim etme biçimiydi; gelgelelim sorunun ne olduğunu, cevabın ne olabi- leceğini kestiremiyordu ve her iddiasına vardı ki Malcolm da bilmiyordu.

Sonraki birkaç gün Jude'dan uzak durdu çünkü haşhaşa kalırlarsa laf lafı açacaktı; hem konuşmalı mı konuşmama- lı mı emin değildi, hem de konuşmanın nereye gidebileceğini kestiremiyordu. Zor olmadı bu; gündüz dördü hep birliktey- diler, gece de ayn odaları vardı. Fakat bir akşam Malcolm'la JB ıstakoz almaya gittiklerinde, mutfakta domates doğra- yıp marul yıkarken Jude'la baş başa kaldılar. Uzun, güneş- li, tembel bir gün geçirmişlerdi ve Jude'un keyfi yerindeydi, neredeyse umursamaz bir hali vardı. Willem daha söz ağzın- dan çıkarken böyle mükemmel bir anı, gökyüzünün pembe- ye bulanmış halinden bıçağın salatayı kıtır kıtır doğraması- na kadar her şeyin bulunmaz bir uyum içinde ilerlediği daki- kaları bozacağı için önceden hüzne kapıldı.

"Sana bir tişörtümü vereyim mi?" diye sordu Jude'a. Elindeki domatesin çekirdeğini çıkarana kadar cevap ver- medi, sonra da Willem'e uzun, boş bir bakış attı. "Hayır." "Sıcak gelmiyor mu?"

Jude hafifçe, uyarır gibi gülümsedi. "Birazdan soğuk çı- kar." Doğruydu da. Güneşin son damlası da söndüğünde ayaz çıkıyordu ve Willem'in de odasına gidip kazak alması gerekecekti.

98

"Ama" -derken nasıl saçma bir laf edeceğini, yüzleşmenin daha o başlatır başlatmaz nasıl kontrolünden çıkıverdiğini biliyordu- "kolların filan hep ıstakoz olacak."

Bunun üzerine Jude bir ses çıkardı, gerçek bir kahkaha olamayacak kadar yüksek, genizden bir hırıltı, sonra da kes- me tahtasına döndü. "Hallederim herhalde Willem" dedi ve sesi yumuşaktı ama Willem bıçağın sapım nasıl sıkı kavra- dığım, kemiklerinin üzerinde teninin içyağı rengine döndü- ğünü gördü.

Konuşmanın devam etmesine fırsat kalmadan Malcolm ve JB döndüğü için ikisi de şanslıydı, ama tam onlar içeri gir- meden Jude'un "Bunu niye..." diye lafa başladığım duymuş- tu Willem. O cümle hiç tamamlanmadı (hatta Jude yemek boyunca bir kere bile Willem'le konuşmazken kollarının te- miz kalıp sıyrılmamasına çok dikkat etti) fakat Willem so- runun tamamının "Bunu niye soruyorsun bana?" değil, "Bu- nu niye sen soruyorsun?" olacağım biliyordu çünkü Willem, Jude'un kendini kapattığı çok bölmeli dolaba fazla ilgi gös- termemeye hep çok dikkat etmişti.

Başka herhangi biri olsa tereddüt etmezdim dedi ken- di kendine. Cevap vermesini talep eder, ortak arkadaşları arar, karşısına oturtup bağırarak da, yalvararak da, tehdit- le de olsa itiraf ettirirdi. Fakat Jude ile arkadaşlığın fıtra- tında vardı bu: O da biliyordu, Andy de biliyordu, herkes de biliyordu. İçgüdülerinin haykır dediği sözleri yutuyor, şüp- helerinin etrafından dolamyordun. Arkadaşlığın bedeli ola- rak mesafeni koruyor, sana söyleneni kabulleniyor, kapı su- ratına çarpılırsa tekrar zorlamak yerine sırtını dönüp gidi- yordun. Dördünün başka insanlar hakkında yaptığı kozmik oda toplantıları -mesela Zenci Henry Young'ın kız arkadaşı- nın onu aldattığım düşünüp bunu ona nasıl söyleyecekleri- ni, Ezra'mn kız arkadaşının ise onu aldattığından emin olup bunu ona nasıl söyleyeceklerini tartıştıkları buluşmalar- Ju-

99

de için asla yapılmayacaktı. Bunu ihanet addederdi, kaldı ki bir yardımı da olmazdı.

O gece birbirlerinden uzak durdular ama tam yatmaya gi- derken Jude'un kapısının önünde elini kaldırmış, tıklatmaya hazır buldu kendini, aklı yerine geldiğinde: Ne söyleyecekti? Ne duymak istiyordu? Gitti yattı, ertesi gün Jude gerçekleş- meyen konuşmanın hiç sözünü açmayınca o da üzerinde dur- madı, gün geceye döndü, ertesi gün oldu, daha ertesi ve ken- disinin sormaya cesaret edemediği bir soruyu Jude'a cevap- latma yönündeki başansız girişiminden gitgide uzaklaştılar. Fakat o soru hep vardı ve beklenmedik anlarda zorla bilinci- ne giriyor, zihninin orta yerine kendini yerleştiriyor, inatçı ke- çi gibi asla bir adım geri atmıyordu. Dört yıl önce yüksek li- sans yaparlarken JB'yle birlikte ev tutmuşlar, Boston'da hu- kuk okumaya devam eden Jude da onları ziyarete gelmişti. Yi- ne bir akşam banyo kapısı kilitliyken Willem anlamsız bir kor- kuya kapılıp aniden kapıyı yumruklamaya başlamış, Jude si- nirli ama aynı zamanda da (yoksa sadece hayalinde mi?) garip bir suçlulukla kapıyı açıp "Ne var Willem?" diye sormuş, o bir kez daha cevap verememiş fakat bir tuhaflık olduğunu bilmiş- ti. İçeride keskin, paslı demir gibi bir kan kokusu vardı, çöpü bile kanştınp bir topak kanlı sargı bezi bulmuştu ama JB'nin havucu elimde doğrayacağım diye parmağını kesince kullan- dığı, yemekten kalına sargı bezi miydi bu, (Willem, mutfak iş- lerinden uzak tutulmak için özellikle kabiliyetsizliğini abarttı- ğından şüpheleniyordu), yoksa Jude'un gece gece kendini ceza- landırmasından mı? Ama yine (yine!) bir şey yapmadı, salon- da kanepede uyuyan (veya uyur gibi yapan) Jude'un yanından geçerken bir şey demedi, ertesi gün de bir şey demedi; günler önünde beyaz sayfalar gibi açılırken demedi, demedi, demedi. Şimdi de bu olmuştu. Üç yıl önce, sekiz yıl önce bir şey (ne?) yapmış olsa, bu noktaya gelinir miydi? Bu nokta ney- di ki zaten?

100

Ama bu sefer bir şey diyecekti çünkü elinde kanıt vardı. Bu kez Jude'un olaydan sıyrılması, kendini ondan kurtar- ması demek, başına bir şey gelirse o da sorumlu olacak de- mekti.

Bu karara vardıktan sonra kendini yorgunluğun kucağına bıraktı, gecenin endişe, korku ve çaresizliğini silmesini bek- ledi. Yılın son günüydü ve yatağına uzanıp gözlerini kapatır- ken son hatırladığı, uykuya bu kadar hızlı dalıyor oluşuna duyduğu şaşkınlıktı.

Willem nihayet uyandığında saat iki oluyordu ve aklına ilk gelen, o sabaha karşı verdiği karar oldu. Girişkenlik duy- gusunu törpüleyecek bazı değişiklikler yaşanmıştı elbette. Jude'un yatağı topluydu. İçinde Jude yoktu. Girdiğinde ban- yoda çamaşır suyu kokusu hakimdi. Masada ise Jude otur- muş, önündeki hamurdan Willem'i hem sinirlendiren hem rahatlatan bir metanetle halkalar çıkarıyordu. Jude ile yüz- leşecekse bunu dağınıklığın yardımı, felaketin kanıtları ol- madan yapacaktı anlaşılan.

Karşısındaki koltuğa çöktü. "Ne yapıyorsun?"

Jude başını kaldırmadı. "Yeni tuzlu kurabiye yapıyorum" dedi sakince. "Dün yaptıklarımdan bir tepsi kötü çıktı."

''Ya kimse sallamayacak bile Jude" dedi gıcıklık olsun di- ye, ardından da battı balık diye devamını getirdi: "Market- ten peynirli çubuk bile versek aynı şey."

Jude omuz silkince Willem içindeki sinirin kabarıp öfke- ye dönüştüğünü hissetti. Jude, bandajlı kolunu kullanama- dığı için masaya koymuş olsa da, artık itiraf edebileceği gi- bi korkunç bir gecenin ardından hiçbir şey olmamış gibi otu- ruyordu karşısında. Tam konuşacaktı ki Jude hamur kalıbı olarak kullandığı su bardağını bırakıp ona baktı. "Çok özür

dilerim Willem" dedi güçbela duyabildiği kadar alçak sesle.

101

Willem'in eline baktığını görünce, elini kucağına çekti. "As- lında ben hiç... "Durdu. "Özür dilerim. Kızma bana."

Öfkesi dağıldı. "Jude" dedi, "ne yapıyordun sen?" "Sandığın şeyi değil. Yemin ederim Willem."

Willem yıllar sonra bu konuşmayı -bire bir söylenenleri değilse de genel hatlarını- Malcolm'a kendi kabiliyetsizliği- nin, kendi başarısızlığının kanıtı olarak aktaracaktı. Tek bir cümle söylese işler nasıl da değişirdi? O cümle de "Jude, inti- har etmeye mi çalışıyorsun?" ya da "Bana olanları anlatman lazım Jude" veya "Bunu kendine niye yapıyorsun Jude?" ola- bilirdi. Bunlardan herhangi biri olurdu; hangisini söylese sohbet uzar ve belki bir onanın, hiç değilse bir önlem olurdu. Olmaz mıydı?

Ama orada, o anda bıyık altından "Peki" demekle yetindi. Uzun gelen bir süre sessizce oturup komşulardan birinin televizyonunun mırıltılarını dinlediler; Willem çok sonrala- n acaba Jude sözüne bu kadar kolay inandırdığına sevinmiş midir, üzülmüş müdür diye düşündü.

"Peki kızdın mı sen bana?"

"Hayır." Boğazını temizledi. Kızmamıştı da. Daha doğrusu "kızgın" değildi seçeceği sözcük fakat hangi sözcüğün doğru olacağını da bulup çıkaramıyordu. "Ama partiyi iptal etme- miz gerekecek elbette."

Jude bunun üzerine telaşa kapıldı. "Neden ki?" "Neden mi? Dalga mı geçiyorsun sen benimle?"

"Willem" dedi Jude, Willem'in duruşma sesi olduğunu tah- min ettiği ses tonuyla. "İptal filan edemeyiz. İnsanlar yedi saate kapımıza dayanacaklar, belki o kadar bile değil. Üste- lik JB kim bilir kimleri davet etti... Diğerlerine haber ver- sek bile o insanlar gelecek. Hem ben" - solunum yolu enfek- siyonun geçtiğini, öksürmediğini kanıtlamak ister gibi hızla nefes aldı- "gayet iyiyim. Son dakikada iptal etmek, partiyi yapmaktan daha zor olur."

102

Of, neden ve nasıl kurtulamıyordu Jude'un sözünü dinle- mekten? Ama dinledi yine, saat az sonra sekiz oldu, pencere- ler yine ardına kadar açıldı, sanki geçen gece hiç yaşanma- mış, bir yanılsamadan ibaretmiş gibi mutfak yine ekmek fı- rınına döndü; derken Malcolm'la JB geldi. Willem yatak oda- sının kapısında durup gömleğini iliklerken, Jude'un onla- ra kuru pastaları pişirirken kolunu yaktığını, Andy'ye gidip merhem sürdürdüklerini anlatmasını dinledi.

JB'nin neşeli bir sesle ''Yapma demedik mi ulan sana şu kuru pastaları?" dediğini duydu. Çok severdi Jude'un hamur işlerini.

Hemen ardından çok şiddetli bir duygu geldi üzerine: Şim- di kapıyı kapatabilir, uykuya dalabilirdi; uyandığında ye- ni bir yıl başlamış ve her şeye temiz bir sayfa açılmış olur- du, içinin derinliklerinde kıvranan o derin huzursuzluktan da kurtulmuş olurdu. Malcolm'u ve JB'yi görme, muhabbe- te girme, gülümseyip espriler yapma fikri bir anda katlanıl- maz gelmişti ona.

Ama elbette gördü onları ve JB hep birlikte çatıya çıkıp hava alalım, sigara içelim dediğinde de Malcolm'un çok so- ğuk diye gönülsüzce ve faydasızca yakınmasını müdahil ol- madan dinledi, ardından teslim olup üçünün peşinden dar merdivenlere, oradan da ziftli kağıt kaplı çatıya çıktı.

Surat astığının farkındaydı, binanın arka tarafına doğ- ru geçip diğerlerini aralarında konuşmaya bıraktı. Gökyü- zü çoktan kararmış, gece yansı koyuluğuna gelmişti. Kuzeye bakarsa, JB'nin bir ay önce dergiden ayrıldığından beri ya- n zamanlı çalıştığı resim malzemeleri dükkanını hemen al- tında görebiliyordu, uzakta ise Empire State Building'in çiğ ve kaba cüssesi, kulesini aydınlatan ve ona hep benzin istas- yonlarını ve de yıllar önce Hemming'in hasta yatağından ai- le evine yaptığı uzun araba yolculuğunu çağrıştıran göz ka- maştırıcı mavi ışığı duruyordu.

103

"Beyler" diye seslendi diğerlerine, "soğuk be." Üzerin- de paltosu yoktu, hiçbiri giyinmemişti. "Gidelim hadi." Ama merdiven boşluğuna açılan kapıya geldiklerinde, kapının kolu dönmedi. Bir daha zorladı, nafile. Kapıda kalmışlardı. "Siktir"i bastı. "Senin gibi kapıyı da, tokmağı da, çatıyı da... " "Yavaş Willem" dedi onun öfkelenmesine hiç alışık olma- yan Malcolm. "Jude? Sende var mı anahtar?"

Ama onda da yoktu. "Siktir!" Tutamadı kendini. Her şey yanlış geliyordu ona. Jude'a bakamıyordu bile. Onu suç- luyordu ki haksızlıktı. Kendisini suçluyordu ki biraz daha haklıydı ama o zaman da kötü hissediyordu. "Kimin telefonu yanında?" Ama bir beyinsizlik eseri hepsinin telefonu evdey- di, şu gerizekalı JB ve onun her dediğine, her uyduruk, başı sonu belirsiz fikrine sorgusuz sualsiz kucak açan gerizekalı Malcolm olmasa kendilerinin de evde olması gerekirdi; tabii bir de gerizekalı Jude ve geçen gece ve geçen dokuz yıl, ken- dini kesmesi, kendine yardım eli uzatılmasına izin verme- mesi, onu korkutması ve işkillendirmesi, faydasızlık duygu- suna itmesi, her şey olmasa ...

Bir süre bağrıştılar, altlarında hala karşılaşmadıkları üç komşuları duyar diye çatıda tepindiler. Malcolm yandaki bi- nanın camlarına bir şeyler atmayı önerdi ama atacak hiçbir şeyleri yoktu (cüzdanları bile evde, sıcacık palto ceplerindey- di), zaten bütün pencereler de karanlıktı.

"Beni dinleyin" dedi Jude sonunda, Jude'u dinlemek o an Willem'in isteyeceği son şey olsa da. "Aklıma bir şey geldi. Beni yangın merdivenine kadar indirirseniz yatak odasının camından girerim."

Öyle salakça bir fikirdi ki ilk anda karşılık veremedi. Jude'un değil, JB'nin aklına gelecek türdendi. "Olmaz" diye kestirip attı. "Manyak mısın?"

"Niye ki?" diye sordu JB. "Bence gayet iyi bir plan." Yan- gın merdiveni güvenilmez, baştan savma, çoğunlukla fayda-

104

sız bir nesne, binanın ön cephesine üçüncü ve beşinci katlar arasında ciddi ciddi çirkin bir dekorasyon objesi gibi iliştiril- miş bir paslı demir iskeletti. Çatıdan sahanlığa üç metre ka- dar mesafe vardı; Jude'u atak geçirtmeden veya bacakları- nı kırmadan oraya kadar indirebilseler bile, yatak odasının penceresine ulaşmak için parmaklığın da üzerinden aşması gerekecekti.

"Hayatta olmaz" dedi JB'ye, ikisi bir süre tartışırlarken Willem giderek büyüyen bir kederle fark etti ki mümkün olan tek çözüm buydu. "Ama Jude olmaz" dedi. "Ben inerim." "Sen açamazsın."

"Niyeymiş? Yatak odasından girmemize gerek yok ki za- ten, salon penceresinden geçerim." Salonun pencereleri de- mirliydi ama birinin çubuğu eksikti, Willem de kalan iki çu- buğun arasından sığabileceğini düşünüyordu. Zaten sığmak zorundaydı.

''Yukarıya çıkmadan kapattım pencereleri" dedi Jude cılız bir sesle ve Willem anladı ki kapatmakla yetinmemiş bir de kilitlemişti; çünkü kapı, pencere, dolap, ne bulursa kilitlerdi. Onun için refleks olmuştu artık. Yatak odasındaki pencere- nin kilidi bozuk olduğu için cıvatalardan tellerden kaba bir mekanizmayapmıştı, bununla açılmasının imkansız olduğu- nu söylüyordu.

Jude'un aşın temkinli oluşuna, her yerden bir facia çıka- rabilmesine hep şaşardı -Jude'un yeni bir mekana girer gir- mez en yakın çıkışı bulup onun yakınında ayakta dikilmesi- ni çok önce fark etmiş, başta komik bulmuşsa da sonra ne- dense neşesi kaçmıştı- ve her fırsatta alabildiği tüm önlem- leri alması da bunun doğal sonucuydu. Bir gece geç saatte odalarında oturmuş muhabbet ederlerken Jude ona (büyük bir itirafta bulunuyormuşçasına alçak sesle) pencere kilidi- nin aslında dışarıdan açılabildiğini ama nasıl çözüleceğini bir tek kendisinin bildiğini söylemişti.

105

"Neden anlatıyorsun ki bunu bana?" diye sormuştu. "Bence tamir ettirmemiz lazım da ondan."

"iyi de açmayı bir tek sen biliyorsan kilit olmuş olmamış ne fark eder?" Sorun bile olmayan bir arızayı düzeltsin diye çilingir çağıracak paralan yoktu. Apartman yöneticisine so- ramazlardı çünkü taşınmalarından sonra Annika aslında da- ireyi kiraya verme hakkının bulunmadığını ama mesele çı- karmadıkları sürece yöneticinin peşlerine düşmeyeceğini iti- raf etmişti. Dolayısıyla mesele çıkarmamaya çalışıyor, tami- rat, tesisat, boya badana işlerini kendileri görüyorlardı.

"Ne olur ne olmaz diye" demişti Jude. "Emniyette olduğu- muzu bileyim de."

"Jude" demişti üzerine basa basa, "emniyetteyiz. Bir şey olmayacak. Hırsız filan girmeyecek." Jude sessiz kalınca da teslim olmuştu. "Yann aranın çilingiri" demişti.

''Teşekkür ederim Willem" demişti Jude da.

Ama sonunda aramamıştı.

Bu olay iki ay önceydi, şimdiyse soğuk havada çatıda mahsur kalmışlardı ve tek umutlan o pencereydi. "Hasiktir, hasiktir" diye homurdandı. Başına ağn girmişti. "Anlat nasıl yapacağımı da açayım."

"Çok zor" dedi Jude. Bu arada Malcolm'la JB'nin yanların- da durduklarını, JB'nin bir kez olsun konuşmayıp olanları izlediğini unutmuşlardı. "Anlatamam ki sana."

"Yahu tamam senin zekanla baş edemiyorum, gerizekalıya anlatır gibi anlatırsan yapanın herhalde" diye tersledi. "Willem!" dedi Jude şaşkınlıkla, peşinden sessizlik geldi. "Öyle demek istemedim."

"Biliyorum" dedi. "Pardon, farkındayım." Derin bir nefes aldı. "Bence yapmayalım ama hadi diyelim yaptık, seni aşa- ğı neyle indireceğiz?"

Jude, dört yanı diz boyu düz duvarla çevrili çatının ucuna gidip aşağı baktı. "Ben yüzüm dışan dönük duvara oturaca-

106

ğım, tam yangın merdiveninin hizasında. Siz JB'yle iki yanı- ma çökeceksiniz. Birer elinizle birer elimden tutup beni aşa- ğı sarkıtacaksınız. Uzanabildiğiniz kadar uzandığınızda bı- rakacaksınız, ben merdivene atlayacağım."

O kadar riskli ve saçmaydı ki güldü. "İndin diyelim, yatak odasının penceresine nasıl ulaşacaksın?"

Jude susup baktı. ''Yapacağım artık bir şekilde." ''Yok böyle bir şey."

JB araya girdi. "Tek planımız bu Willem. Donuyoruz ulan burada."

Donuyorlardı da; bir tek öfkesi sıcak tutuyordu onu. "Kolu boydan boya pansumanlı, görmüyor musun JB?"

"Ama iyiyim Willem" dedi Jude, JB cevap veremeden.

On dakika daha böyle didiştikten sonra Jude çatının ucu- na bir kere daha gitti. "Sen yardım etmiyorsan Malcolm eder" dedi ama Malcolm da korku içindeydi.

"Tamam" dedi, "ben ederim." JB'yle diz çöküp duvara da- yandıktan sonra Jude'un birer kolunu iki elleriyle tuttular. Bu arada elleri artık o kadar üşümüştü ki parmaklarının Jude'un avcuna sarıldığını hissedemedi. Jude'un sol elini tu- tuyordu ve tek hissedebildiği pansumanın yumuşaklığıydı. Eli kavrarken gözünün önüne Andy'nin yüzü geldi ve suçlu- luktan öğürecek gibi oldu.

Jude kendini kenardan iterken Malcolm iniltiyle başlayıp çığlıkla biten bir ses çıkardı. Willem ve JB kendileri de den- gelerini kaybetmeden mümkün olduğunca uzandılar, Jude bırakın deyince de bırakıp altındaki sac zemine tangırtıyla inmesini izlediler.

JB sevinç çığlığı attı, Willem onu yumruklamak istedi. "İyiyim ben!" diye bağırdı Jude onlara ve bandajlı elini bay- rak gibi salladıktan sonra, yangın merdiveninin kenarına gi- dip tırabzana çıkarak pencerenin mekanizmasını kurcala- maya başladı. Bir bacağını tırabzana dolamıştı ama pozisyo-

107

nu çok dengesizdi; Willem, soğuktan uyuşmuş parmaklarıyla ağır ağır işini görürken birkaç kere sallandığını gördü. "İndirin beni" dedi Malcolm'la JB'ye, Malcolm'un evham-

lı itirazlarını dikkate almadan çatının kenarına yürüdü ve kendini aşağı sarkıttı, inmeden önce dengesi bozulmasın di- ye geldiğini Jude'a haber verdi.

Mesafe beklediğinden yüksek, düşüşü de beklediğinden sertti ama hızlı toparlanıp Jude'un yanına gitti, kollarıyla beline sarılıp bir bacağını tırabzanın demirine doladı. "Tut- tum seni" deyince Jude tırabzandan kendi başına ulaşama- yacağı yere kadar sarktı, bu sırada Willem onu omurlarının başlarını kazağının altından hissedecek kadar sıkı tutuyor, her nefeste midesinin inip kalktığını duyuyor, pencereyi per- vaza tutturan telleri büküp açarken parmak kaslarının ha- reketini ellerinde duyumsuyordu. Kilit açıldığında önce Wil- lem tırabzana çıkıp odaya geçti, ardından uzanıp Jude'u bandajı sıkmamaya dikkat ederek kollarından içeri çekti. İçeride harcadıkları gayretten nefes nefese durup birbirle- rine baktılar. Pencereden dolan soğuk havaya rağmen içeri- si öyle tatlı sıcaktı ki, nihayet dizlerinin bağını çözüldü. Gü- vendeydiler, kurtulmuşlardı. O zaman Jude ona sırıttı, o da sırıtarak karşılık verdi. Karşısındaki JB olsa zafer sarhoş- luğuyla kucaklardı onu ama Jude kucaklaşmaktan hoşlanan bir tip değildi, dolayısıyla yapmadı. Derken Jude saçına takı- lan pas kırıntılarını silkelemek için elini kaldırdığında, Wil- lem bileğinin iç tarafında pansumanın bordoya dönmüş ol- duğunu gördü ve neden sonra fark etti ki Jude'un soluk solu- ğa olması sadece hareketten değil, acıdandı da. Jude'un be- yaz sargılı elini arkasına atarak ıskalamayacağından emin olduktan sonra kendini yatağa bırakışına baktı.

Willem yanında diz çöktü. Sevinci gitmiş, yerine başka bir şey gelmişti. Ağlamaklıydı ama sebebini bilemiyordu.

"Jude" diye lafa girdi, devamını nasıl getireceğini bilemeden.

108

"Git de al şunları" dedi Jude, her kelimesi nefes nefese çıksa da Willem'e bir daha gülümsedi.

"Siktirsinler" dedi, "yanında kalıyorum" ve Jude azıcık güldü, gülerken de suratı buruştu, sonra yan yatar pozisyon alana kadar kendini dikkatle geriye bıraktı, Willem de ayak- larını yatağa kaldırmasına yardımcı oldu. Kazağında da pas kırıntıları kalmıştı, Willem topladı bir kısmını. Yatakta yanı- na oturdu, lafa nereden gireceğini bilemeden. "Jude" diye de- nedi bir daha.

"Hadi git" dedi Jude ve tebessümünü bozmadan gözlerini kapattı, Willem de gönülsüzce kalktı, pencereyi kapatıp ışı- ğı söndürdükten sonra kapıyı arkasından çekti, Malcolm'la JB'yi kurtarmak için çatıya yöneldi. O sırada sokak kapısı- nın zili merdiven boşluğunda yankılanıyor, gecenin ilk misa- firlerinin geldiğini ilan ediyordu.

II

Postacı

1

Cumartesileri iş günüydü, pazarlar yürüyüş. Yürüyüşle- re beş yıl önce mecburiyetten, şehre yeni taşındığı ve etrafı bilmediği için başlamıştı: Her hafta farklı bir mahalle seçer, Lispenard Sokak'tan oraya kadar yürür, mahalleyi çepeçev- re dolandıktan sonra eve dönerdi. Havadan ötürü imkansız hale gelmediyse hiçbir pazarı sektirmedi ve Manhattan'daki bütün mahalleleri, Brooklyn ve Queens'teki birçok mahalle- yi gezdi; buna rağmen hala her pazar onda çıkıp ancak rota- sını tamamladıktan sonra dönüyordu. Yürüyüşler zevk için yaptığı bir şey olmaktan çoktan çıkmıştı ama hoşlanmadığı da söylenemezdi; alışkanlıktı işte. Bir süre yürüyüşlerin eg- zersizden ibaret olmadığını, sağaltıcı bir tarafı da olduğunu, mesela fizik tedavi işlevi gördüğünü düşünmek istedi, her ne kadar Andy ona katılmıyor hatta yürüyüşlerini tasvip etmi- yorduysa da. "Bacaklarını çalıştırmak istemen güzel" demiş- ti. "Ama bunun için yüzmen lazım, asfalt arşınlayarak ol- maz." Yüzmekten şikayeti olmazdı ama yüzebileceği kadar özel bir havuz yoktu, yüzmedi o da.

Willem de arada yürüyüşlerine katılıyordu, rotası tiyat- ro salonunun oradan geçiyorsa matineden sonra arka sokak- taki meyve suyu büfesinde buluşmak üzere sözleşiyorlardı. Meyve sularını içerken, Willem oyunun nasıl geçtiğini anla- tır, akşamki oyundan önce yemek için salata alır, sonra o gü- neye doğru devam edip eve dönerdi.

1 12

Birlikte Lispenard Sokak'ta oturuyorlardı hala ama iste- seler ikisi de ayn eve çıkabilirdi; kendisi kesin çıkardı, Wil- lem de muhtemelen. Fakat ikisi de ayrılmak istediklerini söylememişler, dolayısıyla ayrılmamışlardı. Fakat salonun sol tarafına alçıpandan yamuk yumuk bir duvarı beraberce örüp ikinci oda haline getirmişlerdi, yani artık eve girildiğin- de dört değil iki pencereden gelen gri ışık karşılıyordu onla- rı. Yeni odaya Willem geçmiş, eskisinde o kalmıştı.

Kulis ziyaretlerinden başka pek görüşemiyorlardı bugün- lerde ve Willem ne kadar tembelliğinden dem vurursa vur- sun sürekli çalışır veya çalışmaya çalışır haldeydi sanki: Üç yıl önce, yirmi dokuzuncu yaş gününde, otuzuna basmadan Ortolan'dan ayrılacağına yemin etmiş, otuzuncu yaş günü- ne iki hafta kala ise, yeni bölünmüş daracık salonlarına sı- kışmış otururlar ve Willem parasal açıdan işi bırakıp bıraka- mayacağına kafa yorarken bir telefon almıştı, yıllardır bek- lediği telefonu. O telefonun sonucunda ortaya çıkan oyun ye- terince ses getirip Willem'e yeterince dikkat çekince, on üç ay sonra, kendi koyduğu tarihi bir yıl aşarak Ortolan'dan bir daha dönmemek üzere ayrılmıştı. Willem'in oyununu -Ma- lamud Teoremi diye bir aile dramıydı, başrollerde demansın erken safhalarında bir edebiyat profesörü ile görüşmediği fi- zikçi oğlu vardı- beş kere izlemişti, ikisi Malcolm ve JB'yle, biri de hafta sonu için şehre gelen Harold ve Julia'yla; hep- sinde de sahnedekinin kaç yıllık dostu, ev arkadaşı olduğu- nu unutarak perde indiğinde hem gururlanmış hem de sah- nenin yükseltisi Willem'in başka bir aleme yükseldiğini du- yuruyormuş, artık oraya kolay kolay erişemeyecekmiş gibi hasrete düşmüştü.

Kendisi otuz yaşına yaklaşırken herhangi bir panik su yü- züne çıkmamış, telaş baş göstermemiş, hayatına otuz yaşın- daki bir insanın sahip olması gerek�n hayata göre çekidü- zen verme ihtiyacı oluşmamıştı. Aynısı arkadaşları için söy-

1 1 3

lenemezdi, dolayısıyla yirmili yaşlarının son üç yılını onların otuz olduk ağıtlarını dinleyerek, neler yapıp neler yapma- dıklarını, kendilerine verdikleri sözleri ve kendilerinden nef- retlerini irdeleyerek geçirmişti. O zaman değişti bir şeyler. Mesela ikinci oda yapılmasının bir sebebi, Willem'in yirmi sekiz yaşına gelip hala üniversiteden arkadaşıyla oda payla- şıyor olma korkusuydu; aynı telaşla, sanki radikal kararlar alıp önüne geçmezlerse kırkına bastıklarında masaldaki gibi kendilerinden başka, kontrollerinde olmayacakları bir şeye dönüşecekmişler korkusuyla, Malcolm alelacele eşcinsel ol- duğunu söyledi annesiyle babasına, ertesi yıl ise bir kadınla çıkmaya başlayarak sözünden döndü.

Arkadaşlarının huzursuzluğuna rağmen, otuz olmayı seve- ceğini biliyordu, tam da onların nefret ettiği sebepten: Otuz artık inkar edilemeyecek bir olgunluk yaşıydı. (Otuz beşine basıp çocukluğumun iki katı kadar yetişkinliğim var deme- yi iple çekiyordu.) Küçüklüğünde otuz ona çok uzak, akla ha- yale sığımaz bir yaş gibi gelirdi. llkgençliğine yeni adım at- mışken -manastırda yaşadığı dönemdeydi bu- ona eski ha- yatında yaptığı yolculukları anlatan Michael Birader'e, ken- disinin ne zaman seyahat edebileceğini sormasını dün gibi hatırlardı.

"Büyüdüğünde" demişti Michael Birader.

"Ne kadar büyüdüğümde? Önümüzdeki yıl mı?" O zaman bir ay bile sonsuz geliyordu.

"Çok yıl sonra" demişti Michael Birader. "Adam olduğun- da. Otuzuna bastığında." İşte birkaç hafta sonra olacaktı. Yürüyüşe çıkmaya hazırlandığı bazı pazar sabahlarında mutfağın ortasında yalınayak durur, çevresini saran sessiz- lik içinde küçük ve çirkin daire ona bir nevi mucize gibi ge- lirdi. Burada zaman ve mekan ona aitti, her pencere ve her kapı kilitlenebilirdi. Koridordaki minicik kilerin -aslında çu- val bezi gererek kapattıkları bir oyuk- önüne gider, içindeki-

1 1 4

lere hayran hayran bakardı. Lispenard Sokak'taki evde ge- ce yansı tuvalet kağıdı bitti diye Broadway'deki büfeye koş- turmak, buzdolabında ekşimiş sütün kokusunu alınca burun kıvırmak yoktu. Devamı hep vardı burada. Gerektiğinde her şeyin yenisi alınırdı. Çok dikkat ediyordu buna. Lispenard Sokak'taki ilk yıllarında, yaşı çok daha ileri birine ve muhte- melen bir kadına yakışacak alışkanlıklarından utandığı için kağıt havlu rulolarını yatağının altına saklar, indirim bro- şürlerini Willem evde değilken, çok acayip bir pornografi çe- şidiymiş gibi incelemek üzere çantasına tıkardı. Fakat bir gün Willem, yatağın altına tıktığı çorabının tekini ararken zulasını patlattı.

Çok utanmıştı. "Neden?" diye sordu Willem. "Bence çok iyi yapıyorsun. İyi ki sen dikkat ediyorsun bu tür şeylere." Bu- na rağmen bu durum kendini biraz daha zayıf hissettirmiş, eli sıkı titizliğine, insanlara gösterdiği gibi bir kişi olmasının önündeki köklü ve onulmaz yetersizliğe dair kanıt dosyasına yeni bir sayfa eklenmiş gibi gelmişti.

Fakat diğer birçok konuda olduğu gibi elinden bir şey gel- miyordu. Burun kıvrılan Lispenard Sokak evinde, savaş çık- mış gibi yaptığı yığınakta, diplomasında ve işinde buldu- ğu aynı mutluluk ve güveni bulduğunu kime anlatabilirdi? Mutfakta yalnız geçirdiği dakikaların meditasyondan fark- sız, gerçekten gevşeyebildiği, aklının sürekli kendinden önde gidip dünyayla ve sakinleriyle her temasında yapılması ge- reken binlerce küçük hakikat ve olgu çarpıtmalarını, bulan- dırmalarını önceden planlamadığı yegane zaman olduğunu kime anlatabilirdi? Kimseye, hatta Willem'e bile. Ama dü- şüncelerini kendine saklamayı öğrenmek için yıllan olmuş- tu; arkadaşlarının aksine, tuhaflıklarına ilişkin kanıtları kendini diğerlerinden ayırmak için paylaşmamayı öğrenmiş- ti, öte yandan arkadaşlarının kendilerininkini onunla pay- laşmasından mutlu ve gururluydu.

1 15

O gün Yukarı Doğu Yakası'na yürüyecekti: Batı Broad- way'den Washington Square Park'a, oradan Üniversite'ye ve Union Square'e, tekrar Broadway üzerinden Beşinci Cadde'ye çıkıp Seksen Altıncı Sokak'a kadar oradan yürüyecek, sonra Madison'a dönüp Yirmi Dördüncü Sokak'a kadar inecek, do- ğuya dönüp Lexington'a girdikten sonra güneye ve bir daha doğuya dönüp Irving'e vararak tiyatronun önünde Willem'le buluşacaktı. Bu rotayı aylardır, belki bir yıldır yapmıyordu çünkü hem çok uzundu hem de zaten her cumartesi Yukarı DoğuYakası'na, Malcolm1arın evine çok uzak olmayan bir eve gidip on iki yaşındaki Felix'e ders veriyordu. Fakat martın or- tasında okullar bahar tatiline girince Felix ve ailesi Utah'a ta- tile gitmişlerdi, onlarla karşılaşma riski yoktu.

Felix'in babası, Malcolm'ların bir aile dostlarının arkada- şıydı, bu işi de ona Malcolm'un babası bulmuştu. "Sana savcı- lıkta fazla para vermiyorlar değil mi?" demişti Bay Irvine ona. "Seni bizim Gavin'le tanıştırmama niye karşı çıkıyorsun anla- mıyorum." Gavin, Bay Irvine'ın hukuk fakültesinden arkada- şıydı, önde gelen hukukbürolarından birinin patronuydu. "Baba, çocuk kurumsal hukuk bürosunda çalışmak istemi- yor ki" diye lafa girecek olmuştu Malcolm, fakat babası onu hiç duymamış gibi sözüne devam edince Malcolm tekrar kol- tuğuna sinmişti. O zaman üzülmüştü Malcolm adına ama si- nirlenmişti de çünkü ders almak isteyen bir çocuk tanıyorlar mı diye çaktırmadan yoklamasını istemişti ondan, dosdoğru

sormasını değil.

"Ama yine de" demişti Malcolm'un babası, "kendi yolunu kendin çizmek istemene çok saygı duyuyorum." (Malcolm kol- tuğunda iyice büzüldü.) "Paraya bu kadar çok mu ihtiyacın var peki? Memur maaşlarının ne hale geldiğini bilmiyordum, gerçi ben memuriyeti bırakalı da çok oluyor tabii." Sırıttı.

O da sırıttı karşılığında. "Yok" dedi, "maaşlar iyi." (İyiydi de. Bay Irvine'a iyi gelmezdi elbette, Malcolm'a da, fakat ken-

1 1 6

disinin hayal ettiğinden bile çok paraydı, üstüne üstlük iki haftada bir ödeniyor, sayılar bıkmaksızın artıyordu.) "Kre- di peşinatı için para biriktirmem lazım, ondan." Malcolm'un yüzünün ona döndüğünü gördü, Malcolm'un babasına söyle- diği bu yalanı Malcolm yetiştirmeden önce Willem'e söyleme- si gerektiğini yazdı aklının bir köşesine.

"Ha, çok sevindim" dedi Bay Irvine. Bu onun anlayacağı cinsten bir hedefti. "Tesadüfe bak ki tam aradığın kişiyi ta- nıyorum."

Bu kişi Howard Baker'dı ve onu on beş dakikada geçiştir- diği bir mülakatın ardından oğluna Latince, matematik, Al- manca ve piyano öğretmek üzere tutmuştu. (Bay Baker'ın neden her ders için profesyoneliyle anlaşmadığını merak et- ti, parası da vardı halbuki. Ama sormadı.) Ufak tefek ve çir- kin bir çocuk olan, işaretparmağını burun deliğine gidebil- diği yere kadar sokup uzun uzun kurcalamak, yaptığının farkına varınca hızla çekip kotuna silmek gibi bir huyu bu- lunan Felix'e acımıştı. Sekiz ay geçmesine rağmen Felix'in kabiliyet derecesini hala kestiremiyordu. Aptal değildi fa- kat daha on iki yaşında hayatın bir hayal kırıklığından iba- ret, kendisinin de çevresindekiler için hayal kırıklığı olacağı- nı çözmüşçesine bezginlik içindeydi. Her cumartesi saat tam birde bütün ödevlerini bitirmiş olarak onu bekliyor, her soru- ya, ama en basitlerine bile verdiği cevabı kafadan atıyormuş gibi soru vurgusuyla, yükselterek bitiriyordu ("Salve, Felix, quid agis?" "Eee. . . bene?") ama kendisi soru sormuyordu, iki dilden birinde tartışmak istediği bir konu olup olmadığını o Felix'e sorduğunda ise omuz silkiyor, lafı geveliyor, parma- ğını ufak ufak burnuna götürüyordu. Akşamüstü Felix'e el sallarken -Felix elini istemeyerek kaldırdıktan sonra kori- dorun bir köşesine çekilip gözden kaybolurken- çocuğun ev- den hiç çıkmadığını, hiç arkadaşının gelmediğini hissediyor- du. Zavallı Felix'in adı bile dalga geçilmeye çok müsaitti.

1 1 7

Geçen ay Bay Baker dersten sonra konuşmak isteyince, Felix'le vedalaşıp hizmetçinin ardından çalışma odasına gir- mişti. O gün fena topallıyordu ve alışkanlığı olduğu üzere, bir Dickens dramında evin fakir mürebbiyesi rolünü oynuyor gibi hissettiğinden mahcuptu.

Felix'in notlarındaki iyileşmeye rağmen Bay Baker'da sa- bırsızlık, belki de öfkeyle karşılaşmayı bekliyordu ve gere- kirse kendini savunmaya da hazırdı -Bay Baker beklediğin- den çok daha fazla para veriyordu ve oradan kazandığı pa- rayla planları vardı- fakat sadece bir baş işaretiyle masanın önündeki sandalyeye oturması istendi.

"Sence Felix'in ne derdi var?" diye sordu Bay Baker.

Soru beklemediği yerden geldiği için cevap vermeden önce düşünmesi gerekti. "Ben bir derdi olduğunu düşünmüyorum efendim" dedi. "Bence tek sorunu..." Mutsuzluk diyecekti az daha. Fakat mutluluk denen şey de gösterişten, sürdürülme- si imkansız bir durumdan başka neydi, hele ki dile getirmesi bile bu kadar zorken? Çocukken mutluluğu tanımlayabildiği- ni hatırlamıyordu: Bir tarafta korku ve sefalet, diğer tarafta korku ve sefaletin yokluğu vardı ve tek isteği ya da ihtiyacı bu durum olmuştu. "Çekingen bir çocuk olması" diye bitirdi. Bay Baker homurdandı (belli ki aradığı cevap bu değildi). "Ama sen onu seviyorsun değil mi?" derken o kadar tuhaf ve savunmasız bir çaresizlik içindeydi ki hem Felix hem de Bay Baker için muazzam keder duydu içinde. Baba olmak böyle bir şey miydi? Böyle bir babanın çocuğu olmak böyle bir şey miydi? Böylesi mutsuzluklar, kırgınlıklar, beklentiler dile ge- tirilmeden ve karşılanmadan mı yaşayıp gidiyordu insanlar? "Tabii ki seviyorum" dediğinde Bay Baker göğüs geçirip normalde kapıya giderken hizmetçinin eline tutuşturduğu çekini vermişti.

Ertesi hafta Felix, ödev olarak verdiği parçayı çalmak is- temedi. Normalden de umursamaz bir hali vardı. "Başka bir

1 1 8

şey çalalım mı?" diye sordu. Felix omuz silkti. Düşündü. "Be- nim sana bir şey çalmamı ister misin?" Felix bir daha omuz silkti. Buna rağmen çaldı çünkü güzel bir piyanoydu ve ba- zen Felix'in parmaklarını kaymak gibi güzelim tuşlarında gezdirmesini izlerken enstrümanla baş başa kalmak, ellerini tüm yüzeyinde olanca hızıyla dolaştırmak geçiyordu içinden. Haydn'ın 50 numaralı re majör sonatını çaldı, en sevdi-

ği parçalardan biriydi, o kadar da canlı ve sevilesiydi ki hep birlikte neşeleneceklerini düşündü. Ama parçayı bitirip ya- nında oğlanın suskun oturduğunu görünce, hem Haydn'ın insanın gözüne soktuğu iyimserliğinden, hem de kendi zev- kini tatmin için bu işe girişmiş olmasından utanç duydu. "Felix" diye lafa girip sustu. Felix yanında, bekliyordu. "Neyin var?"

Felix onu hayrete düşürerek ağlamaya başlayınca, avut- maya çalıştı çocuğu. "Felix" dedi yine kolunu sarsakça om- zuna atmaya çalışarak. Ne yapılacağını, ne söyleneceğini dü- şünmesine bile gerek olmayan Willem'miş gibi yaptı. "Her şey yoluna girecek. Sana söz veriyorum." Fakat Felix daha şiddetli ağlamaya başladı.

"Hiç arkadaşım yok" dedi Felix hıçkırıklar arasında.

"Ah Felix" dediğinde, o zamana kadar uzak ve nesnel gös- termeye çalıştığı sevgisi olduğu gibi ortaya çıktı. "Üzme ken- dini." Felix'in nasıl bir yalnızlık içinde yaşadığını o zaman idrak etti; cumartesi günlerini otuzuna merdiven dayamış sakat bir avukatla, onun sırf para için geldiğini ve çıkıp ge- ceyi sevdiği, hatta onu seven insanlarla geçireceğini bilirken kendisinin yalnız başına, annesi -Bay Baker'ın üçüncü kan- sı- hep bir yerlerde, babası bir sorunu, düzeltilmesi gereken bir anzası olduğundan emin yaşamasının ne demek olduğu- nu o zaman anladı. Olaydan sonra eve yürürken (hava gü- zelse Bay Baker'ın şoförle gönderme teklifini geri çevirip yü- rüyerek dönüyordu), yaşananların saçma adaletsizliğine şa-

1 19

şacaktı: Felix, Jude'un o yaşlarına göre her bakımdan iyi bir çocukken hiç arkadaşı yoktu, o ise bir baltaya sap olmadığı halde arkadaşlara sahipti.

"Senin de arkadaşların olacak Felix" demiş, Felix ise "İyi de ne zaman?" diye öyle canhıraş bağırmıştı ki, tokat yemiş gibi olmuştu.

"Çok yakında" demişti kemikleri sayılan sırtını sıvazlar- ken, "bak göreceksin." Felix o sırada başıyla evet dediyse de, kapıda ayrıldıkları sırada gözyaşlarının daha da tuhaflaştır- dığı kertenkele suratına bakınca, söylediklerinin yalan oldu- ğunu bildiğini hissetmişti. Kim kesin bir dille söyleyebilir- di Felix'in arkadaşı olup olmayacağını? Arkadaşlık, dostluk genellikle o kadar mantık dışı ortaya çıkıyor, hak edenler- den kaçarken tuhaflara, kötülere, acayiplere, arızalılara ko- nuyordu ki... Felix hemen içeri çekildiğinden küçücük sırtına el sallamış, bunu Felix'e asla söyleyemeyecek olsa da, çocu- ğun niye hep ezik durduğunu anlamıştı sanki: Çünkü mese- leyi çözmüştü Felix, cevabı biliyordu zaten.

Fransızca ve Almanca biliyordu. Periyodik tabloyu biliyor- du. İstemeyerek de olsa, Kitabı Mukaddes'in büyük kısmı- nı ezberden okuyabilecek kadar biliyordu. İneği doğurtma- yı, sigortaya tel sarmayı, tıkalı gideri açmayı, ağaçtan cevizi en hızlı toplamayı, hangi mantarın zehirli hangisinin zehir- siz olduğunu, saman balyalamayı, doğru yerine şaplak ata- rak karpuzun, kavunun, elmanın, kabağın iyisini anlama- yı biliyordu. (Keşke bilmeseydim dediği, bir daha hiç kullan- mamayı umduğu, düşündüğünde ya da gece rüyasına girdi- ğinde utanç ve nefretle büzüşmesine yol açan başka şeyler de biliyordu.)

Fakat hakikaten değerli veya kullanışlı hiçbir şey bilme- diğini hissediyordu sık sık. Diller ve matematik tamam. Ama

120

her gün bir şeyler ne kadar şeyi bilmediğini hatırlatıyordu ona. Sürekli lafı edilen dizileri duymamıştı bile. Hiç sinema- ya gitmemişti. Hiç tatile çıkmamıştı. Hiç yaz kampına git- memişti. Hiç pizza veya çubuk dondurma veya peynirli ma- karna yememişti (Malcolm ve JB'nin aksine, kaz ciğeri veya suşi veya sakız kabak hiç yememişti). Hiç bilgisayan ve tele- fonu olmamış, internete girme imkanını çok kısıtlı bulmuş- tu. Aslında hiçbir malı olmadığını fark etti: Onca gurur duy- duğu kitaplannın, dike yamaya giydiği gömleklerinin esami- si dahi okunmazdı; onlara sahip olmaktan duyduğu gurur, hiçbir şeye sahip olamamaktan da ayıptı. En sağlam, kendi- ni en güvenli hissettiği yer sınıflardı; başka nerede olsa sonu gelmez hayret çığlan altında kalıyor, her bir şeye öncekin- den daha fazla afallıyor, her gördüğüyle dipsiz cehaletinin farkına daha fena varıyordu. Yeni karşılaştığı şeyleri aklın- da bir yere yazdığını fark etti. Ama cevaplannı kimseye so- ramazdı. Sorması demek, akıl almaz ötekiliğini itiraf etme- si demekti ki bunun beraberinde başka sorular gelecek, iyi- ce savunmasız düşecek, hiç hazırlıklı olmadığı konuşmalar yapmak zorunda kalacaktı. Kendini yabancı da değil �ünkü yabancı öğrenciler (hatta UlanBator'un dışındaki bir köyden gelen Odval bile) bu referansları çözebiliyordu- başka bir ça- ğa aitmiş gibi hissediyordu. Ne kadar çok şeyden haberi ol- madığına, bildiklerinin ise ne kadar faydasız ve lüzumsuz göründüğüne bakılırsa, çocukluğunu yirmi birinci değil, on dokuzuncu yüzyılda geçirmiş olması mümkündü. Akranları, doğum yerleri ister Lagos olsun ister Los Angeles, aynı kül- tür coğrafyası içinde aşağı yukan aynı deneyimleri nasıl ya- şamışlardı? Onun kadar az bilen birileri daha vardı mutla- ka. Yoksa da, o nasıl yetişecekti diğerlerine?

Akşamlan birilerinin odasına serilmiş (bir köşede mum, birinin elindejoint yanar halde) yatarlarken konu sık sık sı- nıf arkadaşlarının çocukluklarına gelir, daha doğru dürüst

121

geride bırakmamış olmalarına rağmen nedense hasret ve ta- kıntıyla anarlardı o dönemi. Bütün ayrıntılarını sayıp dök- tükleri sırada, amaçlan birbirlerine ne kadar benzer olduk- larını göstermek mi, farklılıklarıyla böbürlenmek mi bile- mezdi çünkü ikisinden de eşit zevk alır gibilerdi. Akşam izin- lerinden, isyanlarından, cezalardan (bazıları anne babasın- dan dayak yemişti ve bunları gurura yakın bir duyguyla an- latırlardı ki bu da ilginçti), hayvanlarından, kardeşlerinden, giyip annelerini babalarını deli ettikleri kıyafetlerden, lisede kimlerle takıldıklanndan ve bekaretlerini kime, nerede, na- sıl kaybettiklerinden, çarptıkları arabalardan ve kırdıkları kemiklerden, yaptıkları sporlardan ve çaldıkları gruplardan konuşurlardı. Felakete dönen aile tatillerini ve garip, renk- li akrabalarını, deli yan komşularını, sevilen ve nefret edi- len öğretmenlerini anlatırlardı. Bu açıklamalar beklediğin- den de çok hoşuna gitmişti -ne de olsa bunlar hep merak et- tiği gerçek, sıradan hayatları yaşamış gerçek gençlerdi- ve geceleyin orada oturup onları dinlemek hem rahatlatıcı, hem de öğretici bir şey olmuştu. Suskunluğu hem mecburiyetten- di hem de korunma amaçlı, üstelik onu olduğunu bildiğinden ilginç ve gizemli göstermek gibi bir faydası da vardı. "Sen de anlatsana Jude" diye soranlar olmuştu dönemin başında, fa- kat o zamana kadar da omuz silkip "Aman, anlatılacak bir şey yok" demeyi öğrenmişti; hızlı öğrenirdi. Bu bahaneyi hiç uzatmadan kabullenmelerine şaşırmış ama uğraştırmama- lanndan rahatlamış, benmerkezciliklerine şükran duymuş- tu. Hiçbiri başkasının hikayesini dinlemek istemiyordu za- ten, kendilerininkini anlatmak istiyorlardı.

Fakat suskunluğunu fark eden yok değildi ve lakabına da yine suskunluğu yol açtı. O yıl Malcolm postmodernizmi keş- fetmişti ve bu ideolojiye çok geç ulaştığı için JB'nin ağzına öyle sakız olmuştu ki, Jude kendisinin de haberi olmadığını itiraf edememişti.

122

"Post-siyah olmak senin kararına kalmış bir şey değil Malcolm" demişti JB. "Hem önce bir siyah olacaksın ki, son- ra siyahlığın ötesine geçebilesin."

"Çok gıcıksın JB" demişti Malcolm.

"Ya da" diye devranı etmişti JB, "hakikaten kategoriler ötesi bir durumda bulunacaksın ki olağan kimlik kavranılan sana uygulanamasın." JB bunun üzerine ona dönmüş, o da bir anlı- ğına korkudan kaskatı kesilmişti. "Judy gibi işte. Onu kimsey- le görmüyoruz, hangi ırktan olduğu belli değil, hakkında hiç- bir şey bilmiyoruz. Post-seksüel, post-ırksal, post-kimliksel, post-tarihsel." Gülümsemişti ona, şaka yollu söylediğini belli etmek için herhalde. "Postluğun üstadı Postacı Jude."

"Postacı Jude" diye tekrarlamıştı Malcolm; ne de olsa, dik- kati üzerinden uzaklaştırmak için başkasının rahatsızlığı- nı didiklemekten hiç çekinmezdi. Lakap pek tutulmamıştı - Willem gelip duyduğunda tek tepkisi gözlerini devirmek ol- muş, bu da JB'nin hevesini kaçırmıştı- ama uyum sağladığı- na kendini ne kadar inandırmaya çalışırsa çalışsın, kişiliğinin sivri ve tuhaf yönlerini ne kadar gizlemeye uğraşırsa uğraş- sın, kimseyi kandıramadığını hatırlatmıştı. Acayip olduğunun farkındaydılar, üstelik onlan acayip olmadığına inandırdığına kendisi inanarak salaklıkta aşama kaydettiği hissine kapıl- mıştı. Yine de gece toplantılarına katılmaya, sınıf arkadaşla- rının odalarına gitmeye devam etti. Yanlarında kalarak ken- dini tehlikeye attığını bildiği halde onlara doğru çekiliyordu. Bazen bu seanslar sırasında (kendi kültürel defolarını dü- zeltebileceği hızlandırılmış kurslar olarak görmeye başla- mıştı bunları), Willem'i ona yüzünde çözülmesi olanaksız bir ifadeyle bakarken yakalar, Willem'in ona dair neleri tahmin etmiş olduğunu merak ederdi. Bazen zor tutardı kendini ona bir şey dememek için. Bazen de yanlış yolda olduğunu düşü- nürdü. Bazen, anlatılanların hiçbiriyle bağlantı kuramadığı- nı, diğerlerinin çocukluk antikalıkları ve bunaltılanyla örül-

123

müş ortak diline katılamayacağını birine itiraf etmenin iyi geleceğini hissederdi. Fakat sonra engel olurdu kendisine; çünkü o dili bilmediğini itiraf ederse, bu kez bildiği dilden

konuşmak zorunda kalacaktı.

Fakat birine söyleyecek olursa, Willem'i seçeceğini biliyor- du. Üç oda arkadaşını da severdi ama güvendiği Willem'di. Yurt yıllarında çabucak kavramıştı üç tip erkek çocuk ol- duğunu: Biri kavga çıkanrdı (bu JB oluyordu). İkincisi çı- kan kavgaya karışmaz ama ayırmaya da kalkmazdı (bu Malcolm'du). Üçüncüsü ise yardım etmeye çalışırdı (en nadir tür buydu ve belli ki Willem bu tiptendi). Belki aynısı kızlar- da da vardı ama bunu öğrenecek kadar zaman geçirmemişti kızlann yanında.

Bir yandan da, Willem'in bir şeyler bildiğine giderek emin oluyordu. (Ne biliyor ki? diye kendi kendine tartışırdı aklı- nın başında olduğu zamanlarda. Sen ona anlatmak için ba- hane arıyorsun yalnızca, sonra ne düşünecek senin hakkın- da? Akıllı ol. Anlatma. Kendine hakim ol biraz.) Ama tabii mantıksızdı bu. Olağandışı bir çocukluk geçirdiğini daha üniversiteye girmeden biliyordu -iki üç kitap okumak yeter- di bu sonuca varmak için- fakat ne kadar olağandışı oldu- ğunu daha yeni yeni idrak ediyordu. Tuhaflığı hem soyutlu- yor hem koruyordu onu; bu garipliğin şekline şemaline da- ir tahminlerde bulunabilmeleri imkansıza yakındı, yani olur da tahmin ederlerse, ortaya manda boku gibi ipuçlan saçtı- ğı için olacaktı bu, pisliğiyle gözden kaçmayacak ilgi istekle- ri bıraktığı için.

Olsun. Şüphe, bazen acıtıcı bir yoğunluğa ulaşarak varlı- ğını sürdürüyordu; sanki bir şeyler söylemesinin artık kaça- n yoktu ve verilen mesajlara kulak asmamaya çalışmak, is- teneni yapmaktan daha çok enerji harcatıyordu ona.

Bir gece dördü oturuyorlardı. Üçüncü sınıfın ilk aylanydı, baş başa kalmış olmanın değişikliğiyle kendilerini salmışlar,

124

kurdukları çete hakkında duygusallaşmışlardı. Hakikaten bir çeteydiler ve daha da ilginci, o da bu çetenin bir üyesiydi: Yurtlarının adı Hood Binası olduğu için Hood Çetesi olarak anılıyorlardı. Hepsinin başka arkadaşları da vardı (en çok JB'yle Willem'in) ama en büyük bağlılığı öncelikle birbirleri- ne karşı duydukları biliniyordu (bilinmiyorduysa da varsayı- lıyordu ki aynı kapıya çıkar). Kimse bunun adını koymamış- tı ama bu varsayımı sevdiklerini, Üzerlerine kalmış bu arka- daşlık raconundan memnun olduklarını hepsi biliyordu.

O akşam yemekte pizza vardı, JB sipariş etmiş ve Mal- colm ödemişti. JB ot getirmişti; yağmur ve dolu pencerele- ri tıkırdatıyordu, rüzgarın eski ahşap doğramaları gıcırdat- ması ise mutluluklarının son unsuruydu. Ot elden ele dola- şıyordu, kendisi hiç içmese de -kontrolünü kaybederse neler söyleyip yapacağından endişe ettiği için ağzına sürmezdi- dumanın gözlerini doldurduğunu, sıcak ve tüylü bir hayvan gibi gözkapaklarına bastırdığını hissediyordu. Başkası ıs- marladığında hep yaptığı gibi mümkün olduğunca az yeme- ye özen göstermişti; karnı doymamıştı (kalan iki dilim piz- zaya gözünün takıldığını fark edince kararlılıkla sırtını dön- müştü) fakat halinden alabildiğine memnundu. Şuracıkta kestireyim diye düşünüp kanepeye uzandı, Malcolm'un bat- taniyesini üzerine çekti. Mutlu bir halsizlik içindeydi ama o günlerde hep halsizdi zaten, sanki normal görünmek için gün boyu harcadığı çaba başka bir şeye enerji bırakmıyordu. (Bazen insanlara yavan, soğuk, sıkıcı geldiğinin farkınday- dı ama olduğu gibi görünmesine kıyasla ehveni şer olduğunu düşünüyordu.) Fonda, sesleri çok uzaktan gelen Malcolm'la JB, kötülük hakkında ağız dalaşına girmişlerdi.

"Ben diyorum ki, Platon okumuş olsan şimdi bu tartışma- yı yapmıyorduk."

"İyi de hangi Platon?"

"Sen hiç Platon okudun mu ki?"

125

"Ya ne alakası var... " "Okudun mu okumadın mı?" "Okumadım da... "

"Bak! Bak, gördün mü?" Malcolm olsa gerekti bu, parma- ğını JB'ye doğrultmuş yerinde zıplarken Willem gülüyordu. Malcolm ot içince hem daha sersem hem de daha ayrıntıcı oluyor, üçü onunla sersem sepelek felsefi tartışmalara gir- meye bayılıyorlardı, üstelik sabah kalkınca hiçbirini hatırla- mıyordu.

Derken bir ara Willem'le JB bir şeyler konuştu -uyukladı- ğı için söylenenleri anlamıyordu ama seslerini ayırt edebili- yordu- ardından da JB'nin sesi esrar perdesini yırttı: "Jude!" "Ne?" dedi gözlerini açmadan.

"Bir şey soracağım sana."

İçinde bir şeylerin aniden alarma geçtiğini hissetti. Kafa- sı güzelken hem kıncı hem de huzur kaçıncı sorular sormak- ta JB'nin üzerine yoktu. Kötü niyetle yapmadığını zannedi- yordu ama insan JB'nin bilinçaltında neler döndüğünü de merak etmiyor değildi. Gerçek JB, yurttan tanıştıkları Tri- cia Park'a ikizlerin çirkini olarak büyümek nasıl bir şey di- ye soran mıydı (zavallı Tricia odadan koşarak kaçmıştı), yok- sa onu bilincinin boşluğa düşer gibi bir hisle bir açılıp bir ka- pandığı çok şiddetli bir nöbetin pençesinde kıvranırken izle- dikten sonra, esrarkeş erkek arkadaşıyla yurttan kaçıp gün ağarırken avludan gizli gizli kopardıkları tomurcuklu ma- nolya dallarıyla dönen JB miydi?

"Neymiş?" dedi tedirginlikle.

"Şöyle" deyip bir nefes daha çekti JB, ''burada hepimiz bir- birimizi bir süredir tanıyoruz... "

"Hadi canım!" dedi Willem şaşırmış gibi yaparak.

"Sus be Willem" diye devam etti JB. ''Ve hepimiz bacakla- rına ne olduğunu neden anlatmadığını merak ediyoruz."

"Ya JB, yok öyle bir... " diyecek oldu Willem ama kafası gü-

126

zelken yüksek perdeden JB'nin tarafını tutma huyu olan Malcolm onun sözünü kesti: "Hakikaten duygularımız inci- niyor ama Jude. Güvenmiyor musun bize?"

"Çüş Malcolm" dedi Willem, ardından da kız sesiyle Mal- colm'un taklidini yaptı, " 'Hakikaten duygularımız inciniyor ama..." Ne bu be, kan gibi? Jude'un bileceği iş o."

Onu Willem'in, ama hep Willem'in savunması bir biçim- de daha kötüydü. Hem de Malcolm ve JB'ye karşı! O anda üçünden de nefret etti ama hiçbirinden nefret edecek du- rumda değildi tabii. Onlar arkadaşları, hem de ilk arkadaş- larıydı ve dostluk denen şeyin sevgi, zaman, bazen para, her zaman bilgi alışverişi gerektirdiğini biliyordu. Kaldı ki onun parası yoktu. Onlara verebileceği, teklif edebileceği hiçbir şey yoktu. Willem'den ödünç aldığı gibi ona kazak ödünç ve- remezdi; Malcolm'un bir keresinde eline sıkıştırdığı yüz do- lan ödeyemezdi; JB ona yardım etmiş olduğu halde, JB'ye taşınırken yardım etmesi bile mümkün değildi.

"Peki" dedi ve Willem dahil hepsinin çıt çıkarmadan ku- lak kabarttığını fark etti. "İlginç bir olay değil." Gözlerini aç- madı çünkü hem onlara bakmadan anlatması daha kolaydı, hem de şimdi göz göze gelmeyi kaldıramayacağını hissediyor- du. "Trafik kazası geçirdim. On beş yaşımda. Buraya gelme- den bir yıl önce."

"Ha" dedi JB. Bir sessizlik oldu; ortamın adeta söndüğü- nü hissediyor, yaptığı açıklamayla kafalarının açılıp keyifle- rinin kaçtığını hissediyordu. "Kusura bakma kardeşim. Çok kötü olmuş."

"Ondan önce yürüyebiliyor muydun?" diye sordu Malcolm, şimdi yürüyemiyormuş gibi. Bunun üzerine üzüldü de utan- dı da; demek ona yürümek gibi gelen şey diğerlerinin gözün- de yürümek değildi.

"Evet" dedi; ardından, onların yorumlayacağı şekilde ol- masa da doğru olduğu için, "uzun mesafe koşucusuydum."

127

"Hadi be" dedi Malcolm. JB, üzüldüğünü belirten bir ses çıkardı.

Bir tek Willem'in tepki vermediğini fark etti. Ama yüzüne bakmak için gözlerini açmaya cesaret edemiyordu.

Nihayet laf yayıldı, biliyordu zaten yayılacağını. (Belki insanlar gerçekten merak ediyordu bacaklarına ne olduğu- nu. Tricia Park daha sonra gelip hep omurilik felci geçirdiği- ni sanmıştım dedi. Buna ne buyurulur?) Fakat kulaktan ku- lağa yayılırken önce arabayı çarpmış oldu, sonra sarhoşken arabayı çarpmış.

Matematik hocası Dr. Li hep "En kolay açıklama genellik- le doğru açıklamadır" derdi, belki aynı kural burada da ge- çerliydi. Ama olmadığını biliyordu. Matematik başka bir ko- nuydu. Hiçbir şey matematik kadar indirgemeci bir şey ola- mazdı.

Öte yandan şöyle bir gariplik oldu: Hikayenin trafik ka- zası yapmış olduğu halini alması, ona bir açılım fırsatı sun- muştu. Tek yapması gereken hikayeyi üstlenmekti. Ama yapmadı. Kazaydı diyemiyordu çünkü değildi. Önünde açı- lan kaçış yolunu kullanmaması gurur muydu, enayilik mi? Bilmiyordu.

Sonra bir şey daha fark etti. Kötü bir nöbet geçiriyordu, üstelik tam kütüphanedeki mesaisi biterken ve Willem de kendi mesaisine birkaç dakika erken geldiği sırada yakalan- dığından iyice utanıyordu ki, çok bilgili, kibar ve sevdiği bir kadın olan kütüphaneci, bu nöbetlerin neden geldiğini sor- du. Bayan Eakeley'le Willem onu arka taraftaki dinlenme odasına taşımışlardı, içerideki acı yanık kahve kokusu o ka- dar keskin ve iç kaldıncıydı ki kusacaktı az daha.

"Trafik kazası geçirmiş" dediğini duydu Willem'in, kapka- ra engin bir gölün karşısından gelir gibi gelen sesinin.

Fakat Willem'in bunu söylerken seçtiği kelimeleri o gece idrak edebildi: "Yapmış" değil "geçirmiş" demişti. Acaba bi-

128

lerek mi yaptı diye geçirdi içinden. Ne biliyordu Willem? Öy- le dertlenmişti ki odada olsa soracaktı Willem'e, ama değildi, kız arkadaşında kalıyordu.

Odada kimsenin olmadığını fark etti. Odanın tamamı onundu. İçindeki yaratığın -çevik, hızlı, kara ıslak gözle- riyle etrafını hep inceleyen, cılız, hırpani, lemür benzeri bir hayvan gibi canlandırırdı onu gözünde- gevşeyip yere doğ-

ru sarktığını hissetti. Üniversiteyi en çok bu zamanlarda se- viyordu: Sıcak bir odadaydı, ertesi gün üç öğün dilediği ka- dar yiyecek, arada derslerine girecekti ve kimse ona zarar vermeye, onu istemediği bir şeye zorlamaya kalkmayacak- tı. Oda arkadaşları -dostları- civardaydı, bir günü daha sır- larından hiçbirini vermeden atlatmış, eski kendisiyle şimdi- ki kendisi arasına bir gün daha sıkıştırmıştı. Bu başarıyla iyi bir uykuyu hak ettiğine inanıyordu hep, gözlerini kapatıp dünyada bir yeni güne daha hazırlıyordu kendisini.

İlk ve tek sosyal hizmetler görevlisi ve ona ihanet etme- yen ilk insan olan Ana, onunla üniversite -şimdi okuduğu üniversite- konusunu ciddi olarak konuşmuş, gireceğine de inanmıştı. Bunu ilk söyleyen o değildi ama en ısrarcısı oydu. "Niye olmasın ki?" demişti. En sevdiği sözlerden biriydi bu. İkisi Ana'nın arka bahçesinde, Ana'nın kapı önüne otur- muş, Ana'nın kız arkadaşının yaptığı muzlu ekmekleri yiyor- lardı. Ana doğadan hoşlanmazdı (fazla vıcık vıcık, fazla kı- mıl kımıl derdi) fakat o dışarı çıkma teklifinde -henüz ona tahammül sınırlarından emin olamadığı için çekinerek- bu- lununca, Ana koltuğunun koluna bir şaplak indirip ayağa kalkmıştı. "Neden olmasın? Leslie!" diye seslenmişti mutfak- ta limonata yapan Leslie'ye. "Bahçeye getirebilirsin!" Hastanede gözünü açtığında ilk onun yüzünü gördü. Bir süre nerede olduğunu, kim olduğunu, neler olduğunu hatır-

129

layamadı, derken bir anda onun yüzünü gördü başında, ona bakarken. "İşte kendine geldi" dedi.

Ne zaman uyansa başındaydı sanki. Bazen gündüz uyanı- yor, ayılana kadarki mahmur anlarda hastanenin seslerini -hemşire sabolarının fare ciyaklamasını, arabaların tangır- tısını, anonsların mırıltısını- uzaktan duyuyordu. Ama gece- leri uyandığında çevresindeki sessizlikten, nerede olduğunu, neden orada bulunduğunu anlaması daha uzun sürüyordu; bir şekilde aklına geliyordu yine, başka fark edişlerin aksi- ne, her hatırladığında biraz daha kolaylaşmıyor, bulanıklaş- mıyordu. Bazen de ne gece ne gündüz, arada bir yerde uya- nınca, tozlu ve esrarlı ışığa baktığında, belki cennet gerçek- ten var ve ben de kapağı oraya attım diye düşünüyordu. Son- ra Ana'nın sesini duyuyor, neden orada olduğunu yine hatır- layıp gözlerini yine kapatmak istiyordu.

O anlarda hiçbir şeyden konuşmazlardı. Ana aç mısın diye sorardı, cevabına bakmadan sandviç verirdi yesin diye. Ağ- nn var mı, varsa ne kadar diye sorardı. İlk nöbetini onun ya- nında geçirmişti ve acı o kadar kötü, biri omurgasını yılan gibi ortasından tutmuş da silkeleye silkeleye sinirlerinden kopanyormuş gibi dayanılmazdı ki, sonrasında cerrah ona geçirdiği yaralanmanın "beden bütünlüğünü bozduğunu" ve hiçbir zaman tam iyileşmeyeceğini anlattığında, neden bu kelimeleri seçtiğini anlamış, ona hak da vermişti.

"Ne yani, hayatı boyunca böyle mi yaşayacak?" diye sor- muştu Ana ve Jude bunu öfkeyle yapmasına minnet duy- muştu çünkü kendisi öfkelenemeyecek kadar korkmuş ve yorgundu.

"Keşke hayır diyebilsem" demişti cerrah. Sonra ona dö- nüp: "Ama ileride bu kadar şiddetli yaşanmayabilir. Daha gençsin. Omurganın kendini onarma kabiliyeti şaşırtıcıdır." "Jude" demişti ona ilkinden üç gün sonra gelen ikinci nö- betin ardından. Sesi bir an çok uzaklardan geliyor, hemen

130

ardından kafasının içinde bomba gibi patlıyordu. "Elimi tut" dediğinde de sesi bir kabarıp bir sönmüştü, ama o sırada eli- ni tutup öyle bir kuvvetle sıkmıştı ki işaretparmağıyla yü- zükparmağını üst üste bindirmiş, her bir kemiğinin avcun- daki hareketini hissetmiş, Ana'nın görünüşünde de tavrın- da da narinlikten eser bulunmadığı halde avcunun içindeki hisle narin ve hassas bir varlıkmış gibi duyumsamıştı onu. "Say!" emrini vermişti üçüncü nöbet geldiğinde, o da defalar- ca yüze kadar sayıp acıyı küçük lokmalara üleştirmeye ça- lışmıştı. O günlerde, hareketsiz durmanın daha iyi olduğu- nu öğrenmeden önce, yatağında güverteye fırlamış balık gibi çırpınır, bir eliyle kendini çekeceği kurtarma ipini ararken, hastane şiltesi olana bitene kulak asmadan onun rahatsızlı- ğını azaltabilecek bir pozisyon arardı kendine. Sessiz kalma- ya çalışsa da acayip hayvan sesleri çıkardığını işitiyordu ba- zen, öyle olunca da gözkapaklarının altına bir orman serili- yor, içine baykuşlar, ayılar, geyikler yerleşiyor, kendini on- lardan biri olarak hayal edip çıkardığı seslerin ormanın son- suz müziği olduğuna inanmaya çalışıyordu.

Bittiğinde, Ana ona başını kaldırmasın diye pipetle su ve- rirdi. Altında zemin eğilir bükülür, sık sık da midesi bulanır kusardı. Hiç açık denize çıkmamıştı ama okyanusta fırtına- ya tutulmanın, kabaran suların muşamba zemini dalgalan- dırmasının böyle bir şey olduğunu tahmin ediyordu. "Aferin oğlum" derdi Ana o içtikçe. "Biraz daha iç bakalım." "İyileşeceksin" derdi Ana, Jude da başını sallardı çünkü

iyileşmezse hayatının nasıl olacağını hayal dahi edemiyordu. Günler değil saatler halinde yaşıyordu artık; sancılı saat- ler vardı ve sancısız saatler vardı fakat bunların dönüşümü- ne ve vücudunun -diyordu ama sadece ismen ona aitti vücu- du, kalanını hiçbir şekilde kontrol edemiyordu- programına alışamamak tüketiyordu onu; ara vermeksizin uyuyor, bazı günler hiç yaşanmadan geçiyordu.

131

Zaman içinde, insanlara bacaklarının acıdığını söylemek daha kolayına geldi ama doğru değildi; mesele sırtıydı as- lında. Bazen spazma ve omurgasından bacağına kadar alev- li bir kazık sokulmuş gibi gelen sancıya neyin yol açacağını kestirebilirdi; bazen ters bir hareket, fazla ağır kaldırmak, çok yükseğe uzanmak, belki sadece yorgunluk. Ama bazen de kestiremezdi. Bazen acının öncesinde bir uyuşukluk, ne- redeyse zevkli diyeceği bir karıncalanma baş gösterir, omu- riliğinde elektrik akımı dolaşır gibi olduğunda uzanarak asla kaçamayacağı, kaçınamayacağı bu azabın bitmesini beklerdi. Kimi zaman da çat kapı gelirdi ve en kötüsü de buydu. En ol- mayacak zamanda, büyük bir toplantı öncesinde, önemli bir mülakata giderken başına geleceğine inandıkça kendine çeki- düzen versin, onu birkaç saat daha olaysızca taşısın diye ken- di sırtına yalvarmaya başlardı. Fakat bunların hepsini gele- cekte yapabilecekti ve nöbetlerin pençesinde geçirdiği saatler boyunca öğrenecekleri aylara, yıllara yayılacaktı daha. Haftalar geçerken Ana ona kitaplar getirdi, istediği bir ki- tap varsa adını yazmasını, kütüphaneden ödünç alıp getire- ceğini söyledi, ama o çekindi. Onun sosyal hizmetler memu- ru olduğunu, kendisinin dosyasına atanmış olduğunu bili- yordu ama neler olduğunu ona ancak bir aydan sonra, dok- torlar alçının birkaç haftaya çıkarılabileceğini konuşmaya başladığında sordu.

"Hatırlamıyorum" dedi Jude. O zamanlar her şeye otoma- tik cevabı buydu. Yalandı da: Davetsiz anlarda arabanın far- larını, çifte beyaz parıltının ona doğru yaklaştığını görür, ka- çınılmazı engelleyebilecekmiş gibi başını bir yana çevirdiği- ni hatırlardı.

Ana bekledi. "için rahat olsun Jude" dedi. "Olanlara da- ir bir fikrimiz var zaten. Ama bir ara bana anlatman lazım ki üzerinde konuşabilelim." Daha önce konuşmuşlardı zaten, hatırlıyor muydu? ilk ameliyattan sonraki saatlerde her-

132

rak bir zihinle uyanmış, onun tüm sorularına, sadece o ge- ce olanlarla değil öncesinde de yaşananlara ilişkin soruları- na cevap vermişti anlaşılan, ama bu olayı hiç hatırlamıyordu ve neler söylediğinden, bunları duyunca Ana'nın yüzünün ne ifade aldığından endişe ediyordu.

Ne kadarını anlattığını sordu bir gün ona.

"Cehennem diye bir yerin varlığına ve bu heriflerin orada olması gerektiğine ikna olacağım kadarını" diye cevap ver- di Ana. Sesi öfkeli çıkmamıştı ama sözcükleri öfke doluydu; kendi gibi birinin başına gelenlerin onda bu kadar duygu ve feveran uyandırmasından etkilenmiş, biraz da ürkmüş halde gözlerini kapattı.

Yeni ve son evine, Douglass'ların yanına geçişini o ayarla- dı. Koruyucu ailesi oldukları iki çocuk daha vardı, iki küçük kız; Down sendromlu, sekiz yaşındaki Rosie ve spina bifida hastası dokuz yaşındaki Agnes. Evin içi rampalardan sevim- siz fakat engelsiz ve sağlam bir labirent halindeydi, üstelik Agnes'in aksine Jude yardım olmadan tekerlekli sandalyey- le dolaşabiliyordu.

Douglass'lar koyu Evanjelistti ama onu zorla kiliseye gö- türmediler. "İyi insanlardır" dedi Ana. "Seni rahatsız etmez- ler, üstelik orada emniyette olursun. Kendi odan ve güvenli- ğin karşılığında sofrada da dua ediver artık." Ona bakıp gü- lümsedi. Jude başıyla evet dedi. "Hem günah konuşmak is- tersen her zaman beni arayabilirsin."

Hakikaten de ona Douglass'lardan çok Ana bakıyordu. Onların evinde kalıyor, yemeklerini yiyordu; koltuk değne- ği kullanmayı yeni yeni öğrenirken Bay Douglass banyonun kapısında sandalyeye oturmuş, küvete girip çıkarken kayıp düşerse diye teyakkuzda beklemişti (yürüteç yardımıyla bile duşa giremeyecek kadar dengesizdi daha). Ama doktor ran- devularının çoğuna onu Ana götürmüş, ilk ürkek adımlarını atarken bahçenin öbür tarafında ağzında sigarayla Ana bek-

133

lem.iş, duruşmaya çıkmak zorunda kalmasın diye Dr. Traylor hakkındaki yazılı ifadesini nihayet Ana almıştı. Duruşma- ya çıkabileceğini iddia etmişse de Ana henüz hazır olmadı- ğını, kaldı ki o ifade vermese dahi Dr. Traylor'ı yıllarca hap- settirecek kadar kanıt bulunduğunu söyleyince rahatladığı- nı itiraf etmişti: Nasıl telaffuz edeceğini bilmediği kelimeleri mahkeme huzurunda söylemekten, Dr. Traylor'ı tekrar gör- mekten kurtulduğu içindi bu rahatlama. Olabildiğince sade bir dille yazdığı, yıllar önce tanıdığı ama ne zamandır göıiiş- mediği biri hakkında yazıyormuş duygusuyla kaleme aldığı ifadesini nihayet teslim ettiğinde Ana kağıdı bir kere duygu- suzca okumuş, sonra ona başını sallamıştı. Hızlıca "Aferin" deyip kağıdı katlayarak zarfına koymuştu. "Güzel yazmış- sın" da dedikten sonra aniden ve şiddetle, kendisine hakim olamayarak gözyaşlarına boğulmuştu. Bir şeyler söylüyordu ama sarsılmalanndan, hıçkırıklarından ne dediğini anlamak mümkün değildi, sonunda kalkıp gitmiş, aynı akşam telefon ederek özür dilemişti.

"Kusura bakma Jude" demişti. "Profesyonelliğe hiç sığma- dı. Yazdıklarını okuyunca bende böyle..." Bir süre sessiz kal- mış, sonra derin bir nefes almıştı. "Bir daha olmayacak." Doktorlar okula gidecek kadar güçlenemeyeceğine karar verdiğinde, liseyi bitirebilmesi için ona dışarıdan öğretmen bulan, üniversite konusunu gündeme getiren de Ana olmuş- tu. "Çok akıllı bir çocuksun, biliyor muydun?" dedi ona. "Ne- reye istersen gidersin aslında. Montana'daki öğretmenlerin- le de konuştum, onlar da öyle düşünüyor. Sen hiç düşündün mü? Evet mi? Nereye gitmek istersin?" Söyledi, atacağı kah- kahalara kendini hazırlarken Ana baş sallamakla yetindi. "Niye olmasın ki?"

"Ama" dedi, "benim gibi birini alırlar mı sence?"

Yine gülmedi Ana. "Doğruya doğru" dedi, "olağan bir eği- tim süreci geçirdiğin söylenemez" -gülümsedi- "ama sınav

134

sonuçların çok iyi ve sana öyle gelmeyebilir ama yemin ede- rim ki yaşıtlarının çoğundan, hatta belki hepsinden daha çok şey biliyorsun." İç geçirdi. "Luke Birader'in sana bir hay- rı dokunmuş demek ki." Jude'un yüzüne dikkatle baktı. "O yüzden niye olmasın ki diyorum."

Her konuda yardımcı oldu ona: Tavsiye mektuplarından birini o yazdı, başvuru için özgeçmişini yazmak üzere bilgisa- yarını kullandırdı (geçen yılı yazmadı; Montana'daki hayatı- nı ve orada hardal filizi ve zehirsiz mantar aramayı nasıl öğ- rendiğini anlattı), hatta başvuru ücretini bile cebinden ödedi. Ana'nın tahmin ettiği gibi tam bursla kabul edildiğinde, hepsi senin sayende dedi ona.

"Hadi be" dedi Ana. Hastalığı o kadar ilerlemişti ki, fısıl- tıyla çıktı sesi. "Sen kendin başardın." Daha sonra, geçen ay- lan hafızasında geriye sardığında, onun hastalığına dair be- lirtileri handiyse spotların altında tek tek seçti; aptallığın- dan, kendinden başkasına odaklanamamaktan ötürü ne aşı- rı kilo kaybını, ne gözlerdeki sararmayı, ne de bitkinliğini fark ettiğini anladı. Neye yormuştu ki bunları? "Sigara içme- melisin" demişti ona daha iki ay önce, buyruk verdiği ilk ye- tişkin olarak onun yanında kendine güveni geldiğinde. "Doğ- ru söylüyorsun" demiş, gözlerini kısarak sigarasından derin bir nefes çekerken Jude'un iç geçirmesine karşılık sıntmıştı. O zaman dahi vazgeçmedi. "Konuşmamız lazım Jude" diyor- du birkaç gün aralıkla, Jude başıyla hayır deyince sessiz kalı- yordu. "O zaman yarın" diyordu. "Söz mü? Yarın konuşacağız." "Neden konuşmam gerekiyor anlamıyorum" dedi bir ke- re bıyık altından. Montana'dan gelen kayıtlarını okuduğunu, onun kim olduğunu bildiğini biliyordu.

Ana sessiz kaldı önce. "Öğrendiğim bir şey varsa" dedi, "böyle konulan hatırası tazeyken konuşmak lazım. Yoksa hiç konuşmazsın. Ben sana nasıl anlatacağını öğreteceğim çün- kü sen bekledikçe daha zor olacak, içinde cerahatli bir yara-

135

ya dönüşecek, suç sende sanacaksın hep. Aslında öyle olma- yacak elbette ama sen hep öyle zannedeceksin." Buna ne ce- vap vereceğini bilememişti ama ertesi gün konuyu tekrar aç- tığında yine başını sallamış, arkasından seslenmesine aldır- madan dönüp uzaklaşmıştı. "Jude" demişti Ana bir seferinde, "Bunu çözmen için çok beklettim seni. Bu da benim hatam." "Hatırım için yap Jude" dedi bir başka gün. Ama yapama- dı, Ana'ya dahi olsa anlatacak kelimeleri bulamadı. Hem o yılları tekrar yaşamak istemiyordu. Unutmak, başkasının yıllarıymış gibi yapmak istiyordu.

Haziran geldiğinde Ana oturamayacak kadar güçsüz düş- müştü. Tanışmalarından on dört ay sonra hasta yatağında o yatıyor, başında Jude duruyordu. Leslie hastanede gün- düz vardiyasında çalıştığı için evde ikisi oluyorlardı genelde. "Dinle beni" dedi. Aldığı ilaçların biri boğazını kurutuyor- du, konuşurken yüzünü buruşturdu. Jude sürahiye uzana- cak oldu amaAna sabırsızca elini sallayarak geçiştirdi. "Les- lie gitmeden seni alışverişe götürecek; ihtiyacın olacak şeyle- rin listesini verdim ona." İtiraz etmek istedi ama engel oldu Ana. "Tartışma benimle Jude. Halim yok zaten."

Ana yutkundu. Jude bekledi. "Üniversitede çok başarılı olacaksın" dedi. Gözlerini kapattı. "Diğer çocuklar sana ne- rede, nasıl büyüdüğünü soracaklar, düşündün mü bunu?" "Sayılır" dedi. Başka bir şey düşündüğü yoktu.

"Hının" dedi genizden. O da inanmamıştı söylediğine. "Ne anlatacaksın peki?" Gözlerini açıp Jude'un gözlerine baktı. "Bilmiyorum" diye itiraf etti.

"Öyle olsun" dedi. Sessiz kaldılar. "Jude" dedi, sonra dur- du. "Başından geçenleri anlatmanın gönlüne uygun bir yo- lunu bulacaksın. Birileriyle yakınlaşmak istiyorsan bulman şart. Ama sen ne düşünürsen düşün, hayatında utanacağın hiçbir şey yok ve olanların hiçbiri senin suçun değil. Hatırla- yacak mısın bunu?"

136

Sadece önceki yılı değil, ondan öncekileri de konuşmaya hiç bu kadar yaklaşmamışlardı. "Evet" dedi Ana'ya.

Ana öfkeli gözlerle baktı. "Söz ver."

"Söz veriyorum."

Ama yine de inanamıyordu ona.

Ana iç geçirdi. "Seni daha çok konuşturacak.tını" dedi. Ona son sözleri bunlar oldu. İki hafta sonra, temmuzun üçünde öl- dü. Cenazesi ertesi hafta kaldırıldı. Jude bu arada bir pasta- nede iş bulmuş, arka tarafta oturup pastalara fondan ile de- kor yapıyordu; cenazeden sonra gece yarılarına kadar çalışma yerinde dimdik oturup gelen pastalara birbiri ardına karanfil pembesi kremadan süsler yaparken onu düşünmemeye çalıştı. Douglass'lar temmuzun sonunda taşındı. Bay Douglass, San Jose'de yeni iş bulmuştu, Agnes'i yanlarında götürüyor- lardı, Rosie ise başka bir aileye verilecekti. Douglass1an sev- mişti ama irtibatı koparma dediklerinde, koparacağını içten içe biliyordu. Bulunduğu hayattan, yaşadıklarından kopma- yı o kadar arzuluyordu ki, hiç kimsenin tanımadığı, hiç kim- seyi tanımadığı bir hayatın hayalini kuruyordu.

Sığınma evine yerleştirildi. Devlet bu yurtlara sığınma evi adını takmıştı. Yalnız kalabilecek kadar büyüdüğünü öne sürdü (aynı mantıksızlıkla pastanenin arka odasında yatıp kalkabileceğini düşünüyordu), iki ay sonra zaten sistemden tamamen çıkıp gideceğim dedi ama kimse onu dinlemedi. Sı- ğınma evi dedikleri bir yatakhaneydi; devletin yaptıkları, başlarına gelenler ya da yaşlarından ötürü koruyucu aile ya- nına veremediği diğer çocuklarla dolu, köhne ve boz renkli bir kovandı adeta.

Ayrılma günü geldiğinde, okul malzemesi için biraz para verdiler ona. Onunla gurur duyar gibi bir halleri olduğunu fark etti; sistemde uzun süre kalmamıştı belki ama üniver- siteye, hem de.önemli bir üniversiteye gidecekti ve bundan sonra hep başarılan arasında sayılacaktı. Leslie onu askeri

137

ihtiyaç fazlası mağazasına götürdü. İhtiyacım olur diye dü- şündüğü iki kazak, üç gömlek, bir pantolon, yurdun lobisin- deki kanepenin kustuğu dolgu renginde bir battaniye seçer- ken doğru şeyleri mi alıyorum, bunlarAna'nın listesinde var mı diye merak etti. O listede bir şey daha olduğunu, Ana'nın elzem olduğunu düşündüğü bir şey eklediğini ama bunu ar- tık hiç öğrenemeyeceğini düşünmeden edemedi. Geceleri ba- zen Ana'dan çok o listeyi özlüyor, gözünün önüne getiriyor, kelimeyi bir küçük bir büyük harfle yazışını, hep kullandığı uçlu kalemi, avukatlık yıllarından kalma san bloknotu dü- şünüyordu. Bazen harfler bütünleşip kelimeye dönüşüyordu ve rüya hayatında muzaffer hissediyordu kendisini, tabii ya, diyordu, işte buna ihtiyacım var benim. Ana'nın aklına gel- miş elbette! Fakat sabah olunca o şeyleri bir türlü hatırlaya- mıyordu. O anlarda inadına keşke hiç tanışmamış olsaydık diye geçirirdi içinden; onunla bu kadar kısa birlikte olabil- mektense hiç olmamayı tercih ederdi sanki.

Kuzeye otobüs biletini aldılar, Leslie onu geçirmeye otoga- ra geldi. Eşyalarını çift katlı siyah bir çöp poşetine doldur- muş, bunu da ordu mağazasından aldığı sırt çantasına tık- mıştı; böylece tüm malvarlığı tek pakete sığmış oluyordu. Otobüste camdan bakarken hiçbir şey düşünmedi. Yolda sır- tının azizliğine uğramamayı umdu, uğramadı da.

Yurt odasına önce o yerleşti, ikinci öğrenci -Malcolm'du bu- ailesiyle ve valizleriyle ve kitaplarıyla ve hoparlörüyle ve te- levizyonuyla ve telefonlarıyla ve bilgisayarlarıyla ve buzdola- bıyla ve dijital cihazlar ordusuyla sökün ettiğinde, içindeki ilk korku belirtileri ve mantıksızca Ana'ya yöneltilmiş öfke uç verdi: Nasıl inandırabilmişti onu buna hazır olduğuna? Kim söyleyebilirdi hazır olduğunu? Hayatının ne kadar düşkün, kirli, kanlı, çamurlu bir paçavra olduğunu niye anlatmamıştı ona? Neden burada rahat hissedeceğine inandırmıştı?

Aylar geçtikçe bu duygu küllendi ama hiç kaybolmadı; in-

1 38

ce bir küf tabakası gibi üzerinde yaşadı hep. Fakat bu bil- giyi kabullenmesi kolaylaştıkça, bir başkasını kabullenme- si zorlaştı: Ana'nın hayatında hiçbir şey açıklamak zorunda kalmadığı tek ve son insan olduğunu fark etmişti. Ana, onun hayatını üzerinde taşıdığını, yaşamöyküsünün etine kemiği- ne kazındığını biliyordu. En sıcak havada bile neden uzun kollu giyiyorsun diye sormaz, neden dokunulmaktan hoşlan- mıyorsun demez, en önemlisi bacaklarına, sırtına ne olduğu- nu kurcalamazdı; zaten biliyordu. Onun yanındayken ne sü- rekli tedirginlik ne de teyakkuz hissederdi başkalarıyla ol- duğu zamanki gibi; bu tetikte olma hali çok yorucuydu ama zamanla dik duruş gibi bir alışkanlık haline geldi. Bir kere- sinde Ana ona sarılmak için uzanmış (bunu sonradan anla- mıştı), o ise refleksle kollarıyla başını kapatıp savunma po- zisyonuna geçmişti; sonrasında utanmıştı utanmasına ama, Ana da onu küçümsememiş, fevri davranmakla suçlamamış- tı. "Salaklık bende Jude" demişti aksine. "Özür dilerim. Bir daha yanında ani hareketler yapmayacağım, söz."

Ama artık Ana yoktu ve onu kimse tanımıyordu. llk No- el'inde Leslie öğrenci işleri üzerinden ona bir kart göndermiş, Ana'yla olan bu son bağını günlerce sakladıktan sonra atmış- tı. O karta cevap yazmamış, Leslie'den de bir daha haber al- mamıştı. Yeni bir hayattı bu. Rezil etmemeye kararlıydı.

Yine de bazen son konuşmalarına döner, birbirlerine söyle- diklerini içinden tekrarlardı. Geceleri olurdu bu, oda arkadaş- ları -kimin odada bulunduğuna bağlı olarak- üzerinde ve ya- nında yatarken. "Bu sessizliği alışkanlık haline getirme" di- ye uyarmıştı onu ölümünden kısa süre önce. Bir de: "Öfkeli olmak doğaldır Jude, saklamana gerek yok." Beni yanlış ta- nımış diye düşünürdü hep, onun zannettiği kişi değildi hal- buki. "Büyük işler senin kaderinde yazılı oğlum" demişti bir gün, o da inanmak istemesine rağmen inanamamıştı. Fakat bir konuda doğru söylemişti Ana: gerçekten giderek zorlaşı-

139

yordu. Gerçekten suçu kendisinde buluyordu. Ona verdiği sö- zü tutmayı her gün tekrar tekrar aklına koysa da sözleri gide- rek uzaklaşıyor, hatıraya dönüyor, bunların yanında Ana da çok zaman önce okuduğu bir kitapta sevdiği bir karakter ola- rak kalıyordu.

"Dünyada iki tür insan vardır" derdi Yargıç Sullivan. "inan- maya meyilli olanlarla olmayanlar. Bu duruşma salonunda biz inanca değer veririz, neye inanılırsa inanılsın."

Bu açıklamayı sık sık yapar, ardından homurdanarak ayağa kalkıp -çok şişmandı- sallana sallana duruşma salo- nundan çıkardı. Genellikle mesainin -yani Sullivan'ın me- saisinin- sonunda olurdu bu, makamından çıkıp memurla- rının yanına gelir, birinin masasının kenarına iliştikten son- ra, karşısındakiler mahkeme memuru değil yazıcıymış, ağ- zından çıkan her sözü kayda geçiriyormuş gibi sık sık durak- layarak manasız nutuklar atardı. Fakat kimse kayda geçir- mezdi söylediklerini, gerçek bir dindar ve aralarındaki en muhafazakar kişi olan Kerrigan bile.

Yargıç çıktıktan sonra odanın diğer tarafındaki Thomas'a sırıtır, o ise gözlerini çaresizlik ve özür babında yuka- rı çevirirdi. Thomas da muhafazakardı ama "kafası çalışan

muhafazakarım" diye hatırlatırdı ona, "şu aynını yapıyor ol- mak bile nasıl canımı sıkıyor anlatamam."

Thomas'la memurluğa aynı yıl başlamışlardı; yargıcın gayriresmi arama komitesi --Jude'un Şirketler Hukuku ho- cası ve yargıcın eski arkadaşı olan tek kişiden ibaretti aslın- da- ikinci yılın bahar döneminde ona teklifle geldiğinde, ka- bul etmesi için üsteleyen de Harold olmuştu. Sullivan, me- murlarından birinin siyasi fikirlerinin kendininkine ters ol- masında ısrar eden, hatta ne kadar ters olursa o kadar iyi ol- duğunu düşünen biri olarak tanınırdı yargıçlar arasında. (Li-

140

beral görüşlü son memuru, işi bırakıp Hawaii'nin Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrılmasını savunan bir gruba katıl- dığında yaşadığı zevkten az daha kriz geçiriyordu yargıç.) "Sullivan benden nefret ediyor" dedi o zaman Harold hoş- nut bir şekilde. "Sırf bana gıcıklık olsun diye seni işe alır." Söylediklerini düşünerek gülümsedi. "Bir de şimdiye kadar- ki en parlak öğrencim olduğun için."

Utifat üzerine başını yere çevirmişti: Harold'ın övgüleri ona başkalarının ağzından gelir, doğrudan söylenmezdi ge- nellikle. "Ben o kadar liberal değilim ama" diye cevap verdi. Harold'ın gözünde yeterince liberal olmadığı kesindi; arala- rında tartışma çıkaran şeylerden biriydi görüşleri, yasayı yo- rumlama ve hayata uygulama şekli.

Harold tısladı. "Güven bana" dedi. "Öylesin."

Ama ertesi yıl mülakat için Washington'a gittiğinde, Sul- livan hukuk ve siyaset felsefesi hakkında beklediğinden çok daha az şevkle ve genel konuşacaktı. Aldığı derslere (yargıç da aynı fakülteden mezundu), içtihatlar dergisinde editörlük yapmasına (yargıç da zamanında bu pozisyonda bulunmuş- tu), yakın zamandaki davalar hakkındaki görüşlerine da- ir bir saatlik mülakatın ardından ona tutup "Şarkı söylüyor- muşsun diye duydum" dedi.

"Doğrudur" dedi yargıcın bunu nereden öğrendiğini merak ederek. Şarkı söylemek onun mutluluğuydu ama başkalarının önünde kolay kolay yapmazdı. Acaba Harold'ın ofisinde söy- lerken biri mi duymuştu? Bazen de gece yansı hukuk kütüp- hanesinde raflardan çıkarılmış kitapları yerine dizerken, içe- risinin kilise sessizliği ve dinginliğinde söylerdi, o zaman mı duyulmuştu?

"Söyle bakalım bir şeyler" dedi yargıç.

"Ne söylememi isterdiniz efendim?" diye sordu. Normalde fazlasıyla telaşlanırdı ama yargıcın görüştüğü herkesten bir tür performans istediğini öğrenmişti (iddialara göre bir ada-

141

yajonglörlük yaptırmıştı), ayncaSullivan'ın opera sevgisi de biliniyordu.

Yargıç tombul parmaklarını tombul dudaklarına götürüp düşündü. "Hmm" dedi. "Seni anlatan bir parça söyle."

Biraz düşündü, sonra parçaya girdi. Kendi seçtiğini ken- di duyup şaştı: Mahler'ın "leh bin der Welt abhanden gekom- men" şarkısım seslendiriyordu ama hemMahler'ı o kadar sev- mezdi, hem de seçtiği bu parça ağır, kederli, nüanslı, tenor için bestelenmemiş bir şarkıydı. Fakat üniversitedeki şan hocası-

nın "ikinci sınıf romantizm" diye kestirip attığı şiiri seviyordu, kötü çeviri mağduru olduğunu düşünüyordu. ilk dizeyi "Anla- mıyor dünya beni" diye okumak gelenekti ama o "Anlamaz ol- du dünya beni" derdi, bu şekilde kendini acındırmadığını, da- ha az melodramatik, daha teslimiyetçi, aklı daha karışık oldu- ğunu hissederek. Anlamaz oldu dünya beni / Ben ona bunca zamanımı harcadıktan sonra. Şarkı bir ressamın hayatını an- latıyordu ve kendisi kesinlikle ressam değildi. Fakat kaybet- meyi, kendini dünyadan koparmayı, inziva ve emniyet dünya- sına çekilmeyi, kaçış ve keşif arzularını aynı anda tatmayı de- rinden, adeta hayvani bir dürtüyle sezinliyordu. Hiçbir anla- mı yok benim için / Dünyanın beni ölü bilmesinin / Hayatta- yım diye bağırsam ne çare / Bengeçmişim artık bu dünyadan.

Bitirip gözlerini açtığında yargıcı alkışlayıp gülerken gör- dü. "Bravo" dedi. "Bravo! Fakat sen galiba yanlış meslek seç- mişsin, farkında mısın?" Tekrar güldü. "Nerede öğrendin böyle şarkı söylemeyi?"

"Keşiş biraderlerimden efendim" diye cevapladı.

"A, Katolik misin?" diye sordu yargıç, tombul gövdesini sandalyede düzeltip sevinmeye hazırlanarak.

"Katolik manastırında büyüdüm" cevabını verdi.

"Yani şimdi değil misin?" diye sorduyargıç kaşlarım çatarak. ''Hayır" dedi. Bucevabı verirken sesinden özür tonunu uzak- laştırması çok zamanını almıştı.

142

Sullivan anlamı belirsiz bir homurtu çıkardı. ''Yine de, Ha- rold Stein'in yıllardır beynine doldurduklarına karşı bir neb- ze aşılamışlardır seni" dedi. Özgeçmişine baktı. "Asistanı mısın Harold'ın?"

"Evet" dedi. "İki yıldan fazladır."

''Yazık olmuş pırıl pırıl beyne" buyurdu Sullivan (onu mu kastediyordu Harold'ı mı belli değil). "Geldiğin için teşekkür ederim, sana döneceğiz. Şarkı için ayrıca teşekkür ederim, uzun zamandır dinlediğim en iyi tenorlardan birisin. Hu- kukçuluk yapmak istediğinden emin misin?" Bunu derken gülümsedi; Sullivan'ı son kez böyle zevkle ve içtenlikle gü- lümserken görecekti.

Cambridge'e döndüğünde, Harold'a toplantısını anlattı ("Aa, sen şarkı söyleyebiliyor musun?" demişti Harold, sanki uçabildiğini söylemiş gibi), fakat seçilmeyeceğinden de emin olduğunu söyledi. Bir hafta sonra Sullivan aradı, işi ona tek- lif etti. Jude şaşırdı ama Harold şaşırmamıştı. "Sana söyle- miştim" dedi.

Ertesi gün yine Harold'ın ofisine gitti ama Harold'ın üze- rinde palto vardı. "Bugün dosyalara bakmıyoruz" dedi. "Be- nimle birkaç iş halletmen lazım." Bu garipti ama Harold da garipti zaten. Arabanın yanına gelince anahtarları uzattı. "Sen kullanır mısın?"

"Tabii" dedi ve direksiyona geçti. Araba kullanmayı daha bir yıl önce yine bu koltukta öğrenmişti; sağında oturan Ha- rold, sınıftakine kıyasla çok daha sabırlıydı. "Güzel" demiş- ti, "biraz daha kaldır ayağını debriyajdan, evet. Aferin Jude, çok güzel."

Harold tadilata verdiği gömleklerini alacaktı; Willem'in son senesinde çalıştığı meydanın köşesindeki pahalı terziye gittiler. "Sen de gel" dedi Harold ona, "taşımak için yardıma ihtiyacım olacak."

"Tanrım, Harold, kaç tane gömlek aldın?" diye sordu. Ha-

143

rold'ın gardırobu birbirinin aynısı mavi gömlekler, beyaz gömlekler, kahverengi kadife pantolon (kışlık), keten panto- lon (baharlık ve yazlık) ve muhtelif yeşillerde ve mavilerde süveterlerden oluşurdu.

"Sus bakayım" dedi Harold.

içeri girdiklerinde Harold gidip görevliyi ararken, Jude vitrinde rulo halde duran pasta kadar parlak kravatların üzerinde elini gezdirerek bekledi. Malcolm'un verdiği iki es- ki keten takımı yaz stajlarında giymişti ama Sullivan'ın mü- lakatı için oda arkadaşının takımını ödünç almak durumun- da kalmış, giydiği süre boyunca da bedenine büyüklüğünü, yününün inceliğini yoklamaktan rahat hareket edememişti. Harold'ın "işte şuradaki" dediğini duydu, döndüğünde onu yanında mezurayı boynuna yılan taşır gibi atmış ufak tefek bir adamla dururken buldu. "Bir gri, bir lacivert takım ya- palım, on iki gömlek, birkaç süveter, çoraptır ayakkabıdır ... Hiçbir şeyi yok." Jude'a bakıp başını sallayarak "Bu beyefen- di Marco" dedi. "Ben bir iki saate gelirim."

"Bir dakika" dedi. "Ne yapıyorsun Harold?"

Harold, "Sana kıyafet lazım Jude" dedi. "Tamam, ben de konunun uzmanı değilim ama Sullivan'ın makamına bu üst başla gidemezsin."

Kılığından utandı, kifayetsizliğinden utandı, Harold'ın cö- mertliğinden utandı. "Farkındayım" dedi. "Ama bunu kabul edemem Harold."

Devam da edecekti ama Harold Marco'yla aralarına girip Jude'un sırtını çevirdi. "Jude" dedi, "lütfen kabul et. Hakkın- dır. Üstelik ihtiyacın da var. Beni Sullivan'ın karşısında re- zil mi edeceksin? Hem parasını ödedim bile. Satılan mal geri alınır mı Marco?" dedi arkasına doğru.

"Alınınaz"ı yapıştırdı Marco.

"Ah, hadi Jude" dedi Harold yine ağzını açtığını gördüğün- de. "işim gücüm var." Arkasına bakmadan dükkandan çıktı.

144

Böylece kendini üç kanatlı aynanın önünde, paçalarıyla uğraşan Marco'nun yansımasını izlerken buldu, fakat Marco bacak içinin ölçüsünü almak için uzandığında refleks olarak irkildi. "Sakin, sakin" dedi Marco gergin bir atla konuşur gi- bi, bacağına yine at sakinleştirircesine pat pat vurdu; öbür bacağının ölçüsünü alırken yine çifteleyecek gibi olduğunda ise "Evladım, ağzımda iğne var!" diye payladı.

"Pardon" deyip kendine hakim oldu.

Marco'nun işi bittiğinde, aynada yeni takımına baktı; bü- yük bir anonimlik ve koruma kalkanı vardı karşısında. Biri kazara sırtına sürtecek bile olsa, kat kat giyindiği için altın- daki yara izlerini hissedemezdi. Her şey örtülmüş, her şey gizlenmişti. Hareketsiz durduğu zaman herhangi biriydi; kimliksiz ve görünmez biri.

"Bir parmak daha alacağız galiba" dedi Marco ceketin be- lini parmağıyla sıkarak. Koluna yapışmış iplik parçalarını silkeledi. "Şimdi bir de güzel saç tıraşı lazım sana."

Harold'ı kravat bölümünde, dergi okuyarak beklerken buldu. "Bitti mi işin?" diye sordu buraya gelmeyi o istemiş de Harold gönlü olsun diye ses çıkarmamış gibi.

Erken oturdukları yemekte Harold'a tekrar teşekkür et- meye çalışsa da, Harold giderek sabırsızlaşan müdahalelerle durdurdu onu. "Bazı şeyleri olduğu gibi kabul etmen gerekti- ğini söyleyen olmadı mı sana?"

"Sen hiçbir şeyi olduğu gibi kabul etme dersin hep" diye hatırlattı Harold'a.

"O dediğin sınıfta ve mahkeme salonunda" dedi Harold. "Hayat öyle bir şey değil. Şimdi Jude, hayatta bazen iyi in- sanların başına güzel şeyler gelir. Ama sen endişelenme çün- kü o kadar da sık gelmez. Geldiği zaman, bu iyi insanların teşekkür edip yollarına devam etmeleri, iyiliği yapan kişinin de belki bundan mutluluk duyduğunu düşünmeleri, iyiliği yaptığı kişinin neden bu iyiliğe layık olmadığına dair bin de-

1 45

reden su getirmesini dinlemek istemeyebileceğini akılların- da tutmaları gerekir."

Bunun üzerine çenesini kapattı, yemekten sonra Harold'ın onu arabayla Hereford Sokak'taki evine bırakmasına da ses çıkarmadı. "Ayrıca" dedi Harold tam o arabadan inerken, "çok da yakıştı. Sen enikonu yakışıklı bir çocuksun ha, söyle- yen olmuştur umarım." Tam itiraz edecekti ki bir daha, "Ka- bul edeceksin Jude."

O da lafını yuttu. "Teşekkür ederim Harold. Her şey için teşekkür ederim."

"Rica ederim Jude" dedi Harold. "Pazartesi görüşürüz." Kaldırımda durup Harold'ın arabasının uzaklaşması- nı seyrettikten sonra, bir MiT erkekler yurdunun bitişiğin- deki taş binanın ikinci katındaki dairesine çıktı. Ev sahi- bi emekli sosyoloji profesörü giriş katında oturuyor, diğer üç katı yüksek lisans öğrencilerine kiraya veriyordu: Üst kat- ta, MIT'de elektrik mühendisliği doktorası yapan Santosh'la Federico; üçüncü katta Harvard'da biyokimya doktorası ya- pan Janusz'la Yakındoğu dinleri doktorası yapan Isidore; alt- larında ise Jude ve oda arkadaşı Charlie Ma vardı ki, asıl adı Chien-Ming Ma'ydı ama herkes ona CM derdi. CM, 'l\ıfts Üni- versite Hastanesi'nde stajyer hekimdi ve çalışma programla-

n birbirinin tam tersiydi: Sabah uyandığında CM'in kapısını kapalı bulur, hırıltılı horlamasını duyardı; Harold'la çalışma- sının ardından akşam sekizde eve döndüğünde ise CM çıkmış olurdu. CM'i karşılaştıkları kadarıyla sevmişti. Taipei'liydi, Connecticut'ta yatılı okumuştu, hınzır ve uykulu tebessümü insanda karşılık verme isteği uyandırıyordu ve Andy'nin ar- kadaşıydı, zaten böyle tanışmışlardı. Kafası sürekli duman- lı gibi gezmesine rağmen CM tertipli biriydi ve yemek yap- mayı severdi: Kimi zaman eve geldiğinde sofranın ortasında bir tabak kızarmış mantıyı altında YE BENİ diye bir notla beklerken buluyor, bazen yatmadan önce buzdolabındaki ta-

146

vuğu çevir, akşam eve gelirken kişniş kap diye mesajlar alı- yordu. Dediğini hep yapar, o tavuk daha sonra karşısına yah- ni olarak çıkar, kişniş ise doğranmış halde kum midyeli omle- tin içinde boy gösterirdi. Üç dört ayda bir programlan kesişti- ğinde, altısı birden Santosh'la Federico'nun dairesinde topla- nır -en geniş daire onlarinkiydi- yemek yiyip poker oynarlar- dı. Janusz ve lsidore, hep birlikte takıldıkları için kızlar ara- sında adlan geye çıkacak diye yakınırdı (CM ona hızlı bir ba- kış atardı çünkü aslında gey olduklarına ama değillermiş gi- bi yaptıklarına dair 20 dolarına iddiaya girmişti, ama kanıt- laması imkansızdı); Santosh'la Federico öğrencilerinin aptal- lığından, onların okuduğu döneme göre MIT'nin öğrenci kali- tesinin yerlerde süründüğünden şikayet ederdi.

CM'le paylaştıkları daire en küçükleriydi çünkü ev sahibi katın yansını ardiye yapmıştı. Kiranın büyük bölümünü CM ödediği için yatak odası onundu. Jude, salonun cumbalı kö- şesine yerleşmişti. Uzunlamasına kesilmiş izolasyon sünge- rini döşek niyetine kullanıyordu, kitaplarını pencerenin altı- na dizmişti, bir lambası, azıcık özeli olsun diye kağıttan pa- ravanı da vardı. CM'le ortaklaşa büyükçe bir masa alıp ye- mek odası işi gören girintiye yerleştirmişler, yanına biri Janusz'un diğeri Federico'nun eskisi iki katlanır metal san- dalye koymuşlardı. Masanın bir yansı ona diğer yansı CM'e aitti, iki tarafında da tomarla kitapları, kağıtları, gece gün- düz biplemeler mırıltılar çıkaran bilgisayarları duruyordu. Dairenin boşluğu insanları şaşırtıyordu fakat o artık tümüy- le değilse de büyük ölçüde alışmıştı. Mesela şimdi kıyafetle- rinin bulunduğu üç karton kolinin önünde yere oturup ye- ni süveterlerini, gömleklerini, çoraplarını, ayakkabılarını be- yaz pelür kılıflarından çıkarıp tek tek kucağına koydu. Ha- yatında sahip olduğu en güzel şeylerdi ve klasör konsun diye yapılmış kolilere tıkılmalan haksızlıktı. O da nihayet hepsi- ni tek tek kağıda sarıp poşetlerine dikkatle geri koydu.

147

Harold'ın hediyesindeki cömertlik huzurunu kaçırmış- tı. Her şeyden önce hediyenin kendisi: Bu kadar büyük bir hediyeyi almak şöyle dursun, yakından bile görmemişti. İkinci olarak, Harold'a bunun karşılığını ödeyebilmesinin imkansızlığı vardı. Üçüncü olarak da bu jestin arkasındaki anlam: Harold'ın ona saygı duyduğunu, hatta birlikte zaman geçirmekten hoşlandığını anlamıştı zaten. Ama Harold için daha önemli biri olması, Harold'ın onu bir öğrenci gibi değil de gerçek bir arkadaş gibi seviyor olması mümkün müydü? Mümkünse, neden utanıyordu bundan?

Harold'ın yanında, ama ofiste veya sınıfta değil de dışa- rıdayken, Harold'ın deyimiyle hayatın içindeyken, onun ya- nında kendini rahat hissetmesi aylar almıştı. Harold'ın evin- de akşam yemeğinden sonra odasına döndüğünde derin bir nefes alırdı. Sebebini de, kendine itiraf etmek istemiyor ol- masına karşın, gayet iyi bilirdi: Erkekler -yani yetişkin er- kekler, kendisini öyle görmüyordu- onunla tek bir amaç için ilgilenmişlerdi ömrü boyunca, o da erkeklerden korkmayı öğ- renmişti. Fakat Harold o erkeklere benzemiyordu. (Ona ba- kılırsa Luke Birader de hiç benzemiyordu.) Bazen her şey- den korkuyormuş gibi hissediyordu ve bu tarafından nefret ediyordu. Korku ve nefret; korku ve nefret... Bazen hayatın- da bir tek bu ikisi varmış gibi geliyordu. Kendinden başka herkesten korku, kendindense nefret.

Harold'la tanışmadan adını duymuştu çünkü Harold adı duyulmuş biriydi. Sorgulamakta sınır tanımazdı: Sınıfında söylenecek her lafın üzerine atlar, o lafı sonu gelmek bilme- yen "Neden?"lerle didik didik ederdi. Uzun boylu, yapılı bi- riydi; özellikle heyecanlandığında veya ilgisi yoğunlaştığın- da göğsünü öne çıkararak kısa kısa volta atma huyu vardı. Harold'ın birinci sınıftaki sözleşmeler hukuku dersinden pek bir şey hatırlayamadığına üzülüyordu. Mesela Harold'ın ilgisini çeken, sınıf dışında sohbetlerle devam eden ve asis-

148

tanlığının kapısını açan ödevinin aynntılannı hatırlayamı- yordu. Derste söylediği ve dikkatini çeken bir şey de hatır- layamıyordu. Ama Harold'ın dönemin ilk dersinde, alçak se- si ve hızlı konuşmasıyla, volta atarak söylediği ilk sözleri ha- tırlayabiliyordu.

"Sizler, Hukuk l'siniz" demişti Harold. "Hepinizi tebrik ederim. Hukuk l'ler olarak sözleşme ve borçlar hukuku, me- deni hukuk, muhakeme usulü gibi gayet olağan dersler ala- caksınız. Önümüzdeki yıl da anayasa ve ceza hukuku göre- ceksiniz. Ama bunları biliyorsunuz.

Bilmiyor olabileceğiniz ise, bu ders yükünün toplumu- muz özelinde toplum yapısını, toplum mekaniğini işler tut- mak için gerekenleri güzel ve sade bir şekilde yansıttığıdır. Bir toplum olması için önce kurumsal çerçeve gerekir: Ana- yasa hukuku budur. Bir ceza sistemi gerekir: Ceza hukuku bunun için vardır. Diğer sistemlerin çalışmasını sağlayan bir sisteminiz olması gerekir, bu da anayasa hukukudur. Kimin malı hangisi, ondan sonra kime kalacak, bunlara medeni hu- kuk bakar. Başınıza gelen zararlardan birinin maddi olarak sorumlu tutulmasını istersiniz; borçlar hukuku budur. Son olarak da insanların sözlerini tutacağını, dediklerini yapaca- ğını bilmek istersiniz: İşte buna da sözleşme hukuku denir." Durakladı. "İndirgemecilik gibi olmasın ama, her iddiası- na varım ki bu sınıfın yansı bir gün insanlardan para sızdı- rabilmeyi umuyor -borçlar hukukuna saygımız sonsuz-, di- ğer yansı ise dünyayı değiştirebileceğini düşünerek buraya gelmiş. Yüksek Mahkeme'de hukuk mücadelesi vermeyi ha- yal ettiğiniz için, hukukun özünün yazılı kanunlarda değil Anayasa'nın satır aralarında yattığına inandığınız için bu- radasınız. Maalesef öyle değil. Hukukun en gerçek, entelek- tüel açıdan en yoğun, hatta en zengin alanı sözleşme huku- kudur. Sözleşme dediğiniz, size bir iş, bir ev, bir miras va- at eden kağıt parçalarından ibaret değildir. Sözleşmeler en

149

saf, en hakiki, en geniş anlamıyla hukukun tüm alanlarını kontrol eder. Bir toplum içinde yaşamayı seçtiğimizde, bir sözleşme altına girmeyi ve o sözleşmenin bize dayattığı ku- rallara uygun hareket etmeyi kabullenmiş oluruz. Anayasa da bir sözleşmedir ama esnek bir sözleşmedir ve bu sözleş- menin ne ölçüde esnetilebileceği, tam da hukukun siyaset- le kesişim noktasıdır. Bu açık ve örtülü kurallar bütünü bize öldürmeme, çalmama, vergilerimizi ödeme görevlerini yük- ler. Ama bu durumda bizim hazırladığımız sözleşme yine bi- zi bağlıyor. Bu ülkenin vatandaşlan olarak, doğduğumuz an- dan itibaren buranın hükümlerine uymayı taahhüt ettik ve her gün buna göre davranıyoruz.

"Bu derste elbette sözleşmelerin mekanik tarafına da ba- kacağız; nasıl yazılır, nasıl bozulur; ne kadar bağlar, nasıl kur- tulunur işleyeceğiz. Ama sizden, hukuku bir sözleşmeler dizi- si olarak düşünmeniz de istenecek. Bunlardan bazıları -sade- ce bir seferlik böyle bir laf etmenize izin veriyorum- diğerle- rinden daha adildir. Fakat adalet, hukukta tek kaygı değil- dir, hatta en önemli kaygı da değildir: Hukuk her zaman adil değildir. Sözleşmeler de her zaman adil değildir. Ama bazen bu adaletsizlikler, toplumun düzgün işleyebilmesi için gerek- lidir. Bu derste adil ile hakkaniyetli arasındaki farkı, yine bu kadar önemli olan bir başka şeyi, adil ile gerekli arasında- ki farkı öğreneceksiniz. Toplumun bireyleri olarak birbirimi- ze karşı ödevlerimizi öğrenecek, toplumun bu ödevleri yaptır- mak için ne kadar ileri gidebileceğini tartışacaksınız. Hayatı- nızı, hepimizin hayatlarını bir sözleşmeler dizisi olarak gör- meyi öğreneceksiniz, bu da size sadece hukuku değil, bu ül- kenin bütününü ve içindeki yerinizi sorgulatacak."

Önce Harold'ın konuşması başını döndürmüştü, sonraki haftalarda da farklı düşünceleri, sınıfın önünde orkestra şefi gibi durup bir öğrencinin argümanını akla hayale gelmeyecek garip şekillere sokuşu. Bir gün, mahremiyet hakkına -yaptığı

150

sözleşme tanımıyla klasik sınırlan aşıp hukukun diğer alan- larına dalmaktan hiç çekinmeyen Harold'a göre anayasal hakların hem en değerlisi hem de en bulanığı- dair yumu- şak bir tartışma, ikisinin arasında kürtaj konulu bir müna- kaşaya dönüşmüştü; Jude'a göre kürtaj ahlaken kabul edi- lemez fakat sosyal açıdan gerekli bir olguydu. "Hah!" demiş- ti Harold; sadece hukuki argümanları değil ahlaki argüman- ları da tartan ender hukukçulardandı. "Peki Sayın St. Fran- cis, hukukta sosyal yönetim uğruna ahlakı bir kenara atar- sak ne olur? Bir ülkenin ve insanlarının sosyal denetimi ah- laktan üstün tutacakları nokta neresidir? Var mıdır öyle bir nokta? Ben olduğunu düşünmüyorum." Fakat Jude diren- miş, sınıfda susup ikisinin atışmasını seyre dalmıştı. Harold üç kitap yazmıştı ama tanınmasını sağlayan Ame- rikan Antlaşması: Bağımsızlık Bildirgesi'nin Vaatleri ve Ba- şarısızlıkları adlı sonuncu kitabıydı. Harold'ı tanımadan ön- ce okuduğu kitap, Bağımsızlık Bildirgesi'ni hukuki açıdan yorumluyordu: Hangi vaatleri yerine getirilmiş, hangileri ge- tirilmemişti; bugün yazılacak olsa güncel hukuk trendlerine karşı ayakta kalabilir miydi? ("Kısacası: Hayır" diyordu Ti- mes'daki inceleme.) Şimdi dördüncü kitabı için araştırma ya- pıyordu ve Amerikan Antlaşması'ndakine benzer bir yakla- şımla Anayasa'yı ele almayı planlıyordu.

"Ama sadece Haklar Bildirgesi ve yasa değişikliklerin sek- si olanları" demişti Harold asistanlık mülakatı sırasında. "Bazı değişikliklerin diğerlerinden daha seksi olduğunu bilmiyordum" dedi.

"Tabii ki bazıları diğerlerinden daha seksi" dedi Harold. "En ele avuca gelenleri on bir, on iki, on dört ve on altıdır. Geri kalanı geçmiş siyasetin artığı."

"On üçüncü de çöp mü?" diye sordu kendinden memnun. "Çöp demedim" diye cevap verdi Harold, "seksi değil de- dim sadece."

1 51

"Ama artık dediğiniz şey bence çöptür."

Harold göstere göstere poflayarak masasında duran sözlü- ğü açtı, kısa bir süre inceledi. "Öyle olsun" deyip kağıtlannın arasına attı tekrar, kağıtlar masanın kenanna doğru kaydı. "Üçüncü anlamı öyle. Ama ben birinci anlamıyla, yani faz- lalığı, bakiyesi gibi kullanıyorum. İstersen geçmiş siyasetin

kalıntısı diyelim, memnun oldun mu?"

"Evet" dedi gülümsememeye çalışarak.

Harold'ın ofisinde pazartesi, çarşamba ve cuma öğle son- ralan ve akşamlan çalışmaya başladı çünkü dersleri o gün- ler hafifti. Salı ve perşembe öğle sonraları, yüksek lisans yaptığı MIT'de derslere giriyor, akşamlan da hukuk kütüp- hanesinde çalışıyordu; cumartesileri sabahtan kütüphanede, öğleden itibaren tıp fakültesine yakın Batter diye bir pasta- nedeydi. Lisans döneminden beri çalıştığı bu pastanede ku- rabiye süslemek, pastaların üzerine şekerden çiçekler çiz- mek gibi fantezi işlerin yanında kendi tariflerini de deniyor- du, on fıstıklı pastası, dükkanın en çok sattığı çeşitlerinden olmuştu. Pazarları da pastanede çalışıyordu; dükkan sahibi Allison, ona pek çok karmaşık proje de emanet ettikten son- ra bir gün çeşitli bakterilere benzetilmesi gereken üç düzine kurabiye siparişi iletti. "Bunu yapsan yapsan sen yaparsın" dedi. "Müşterinin kansı mikrobiyologrnuş, kadına ve labora- tuvarına sürpriz olarak istiyor bunları."

"Araştırma yapayım" deyip sipariş kağıdını alırken müş- terinin adına da dikkat etti: Harold Stein. Yaptı da; CM ve Janusz'tan fikir alarak su damlası, hıyarcık, gürz şeklinde kurabiyeler yapıp sitoplazmalarını, plazma zarlarını, ribo- zomlannı farklı renklerde şekerli süslemeden hazırladı, fla- gellum olarak da meyankökü tiftikleri kullandı. Bakterile- rin adını bilgisayarda yazıp çıktı aldı, katlayıp kurabiyele- rin kutusuna yerleştirdi, sonra da kutuyu kendirle bağladı. O zamanlar Harold'ı iyi tanımıyordu ama onun için bir şey

152

yapma, adını bilmeyecek olsa bile gözüne girme fikri hoşuna gitmişti. Kurabiyelerin neyin kutlaması olduğunu da merak etti. Yayın mı? Yıldönümü mü? Yoksa sırfhoşluk mu? Harold Stein, bir sebebi olmadan kansının laboratuvarına uğrayıp kurabiye götürecek bir insan mıydı? Öyle olabileceğini dü- şündü.

Ertesi hafta Harold ona Batter'dan aldığı muhteşem ku- rabiyeleri anlattı. Derste daha birkaç saat önce Ticaret Kanunu'na yönelmiş olan şevki şimdi kurabiyelerde kendi- ni bulmuştu. Oturup gülümsememek için yanağının içini ısı- rarak Harold'ın kurabiyelerin nasıl bir deha eseri olduğunu, ayrıntısı ve gerçeğine yakınlığı ile Julia'nın laboratuvarında nasıl herkesin nefesini kestiğini, bir süreliğine de olsa onu laboratuvarın kahramanı yaptığını anlatmasını dinledi. "Bu insanların gözünde kahraman olmak da kolay değildir ha; beşeri bilimlerle uğraşan herkese ebleh diye bakarlar." "Kurabiyeleri hazırlayan ciddi takıntılı bir arkadaşmış" dedi. Harold'a Batter'da çalıştığını söylememişti, söylemeyi de düşünmüyordu.

"Takıntılıysa da tanışmak isterim" dedi Harold. "Üstelik lezzetliydiler de."

"Hmm" demekle yetindi ve Harold kurabiyelerden konuş- masın diye ona sorabileceği bir soru düşündü.

Harold'ın başka asistanları da vardı tabii; ikinci sınıftan iki kişiyi, üçüncü sınıftan bir kişiyi simaen tanıyordu, ama programlan hiç çakışmayacak şekilde ayarlanmıştı. Bazen birbirlerine yazdıkları not veya mesajlarla iletişim kuruyor- lar, diğeri kaldığı yerden devam edebilsin diye araştırma- yı nerede bıraktıklarını söylüyorlardı. Fakat birinci sınıfın ikinci döneminde Harold onu sadece beşinci değişiklik üze- rinde çalışmakta görevlendirdi. "İyi bir değişikliktir o" dedi, "inanılmaz seksi." İkinci sınıftaki asistanlarına dokuzuncu değişiklik, üçüncü sınıf asistanına ise onuncu değişiklik düş-

153

müştü; gülünç olduğunun farkındaydı ama sanki diğerleri- nin erişemediği bir ikbale kavuşmuş gibi kabarmasına engel olamıyordu.

Harold'ın evine ilk yemek daveti, soğuk ve karanlık bir mart akşamı kendiliğinden gerçekleşmişti. "Emin misin?" di- ye sormuştu temkinli temkinli.

Harold ona şaşkınlıkla baktı. "Elbette" dedi. "Alt tarafı bir yemek. Sen de yiyorsundur herhalde, değil mi?"

Harold, Cambridge'de, lisans kampüsünün yakınında- ki üç katlı bir evde oturuyordu. "Burada oturduğunu bilmi- yordum" dedi Harold garaj yoluna girdiği sırada. "Burası en sevdiğim sokaklardan biridir. Kampüsün diğer tarafına kes- tirme diye her gün geçiyordum buradan."

"Herkes öyle kullanır" diye karşılık verdi Harold. "Boşan- madan hemen önce aldığımda bütün bu evlerde yüksek li- sans öğrencileri otururdu, hepsinin panjurlan dökülüyordu. Buram buram esrar kokardı, arabayla geçerken bile kafan dumanlanırdı."

Kar serpiştiriyordu, yine de kapıya iki basamakla ulaşılı- yor olması hoşuna gitti, böylece kayıp düşmekten, Harold'ın yardımına ihtiyaç duymaktan korkmasına gerek yoktu. Evin içi tereyağı, biber ve nişasta kokmuştu, makarna diye dü- şündü. Harold çantasını yere bırakıp evi şöyle bir gezdirdi: "Salon, arkasında çalışma odası, solda mutfakla yemek oda- sı." Ardından da Julia'yla tanıştı, o da Harold gibi uzun boy- luydu, kısa kahverengi saçlıydı, hemen kanı ısındı.

"Jude!" dedi. "Adını o kadar duydum ki, nihayet tanışabil- diğimize çok sevindim." Gerçekten de sevinmiş olduğunu dü- şündü Jude.

Yemek boyunca sohbet ettiler. Julia Oxford'lu akademis- yen bir aileden geliyordu; Stanford'da doktoraya başladı- ğından beri Amerika'da yaşıyordu; Harold'la beş yıl önce or- tak arkadaşları vasıtasıyla tanışmışlardı. Laboratuvarın-

154

da H5Nl'nin bir türevi gibi görünen yeni bir virüsün genetik kodunu çıkarmak üzerinde çalışıyorlardı.

"Mikrobiyolojideki en büyük endişelerden biri, bu genom- ların silah olarak kullanılma potansiyeli değil mi?" der de- mez Harold'ın ona döndüğünü görmedi ama hissetti.

"Evet, öyle" dedi Julia ve ona kendisiyle laboratuvar eki- binin dahil olduğu tartışmaları anlatırken Jude Harold'a bir bakış attı, Harold'ın onu izlediğini ve bir kaşını kaldırdığını gördü, bunu neye yoracağını bilemedi.

Ama sonra konu değişti; sohbetin Julia'nın laboratuvarın- dan çıkıp ona yöneldiğini adeta gözleriyle gördü ve istese Harold'ın ne kadar iyi bir avukat olabileceğini, mevki ve isti- kamet değiştirmekteki ustalığını anladı; sanki sohbetleri sı- vı bir nesneydi ve onu kanallarla, göletlerle kaçınılmaz so- nuna doğru yönlendiriyor, hiç çıkış şansı bırakmıyordu.

"Ee Jude" diye sordu Julia, "sen nerede büyüdün?" "Çoğunlukla Güney Dakota ve Montana" derken, içindeki yaratığın tehlikenin kokusunu alıp dikildiğini ama kaçacak yerinin olmadığını hissetti.

"Ailen çiftçi mi?" diye sordu Harold.

Yıllar içinde bu tür sorulan geçiştirmeyi de, nasıl geçişti- receğini de öğrenmişti. "Hayır" dedi, "ama tam bir tarım ül- kesi tabii. Doğası çok güzeldir, hiç gittiniz mi batıya?" Normalde bu yeterdi ama Harold'a değil. "Vay!" dedi. "Böy-

le yumuşak direksiyon kıvıranı da uzun zamandır görmüyo- rum." Harold gözlerini dikip uzun uzun bakınca, Jude bakış- larını tabağına indirmek zorunda kaldı. "Bize ailenden bah- setmeyeceğini anlatmanın yolu bu herhalde."

"Rahat bıraksana çocuğu Harold" dedi Julia, ama Harold'ın bakışlarını yine de üzerinde hissediyordu ve yemek bitince rahat bir nefes aldı.

Harold'ın evindeki ilk geceden sonra ilişkileri hem derin- leşti, hem zorlaştı. Harold'ın uyanık, gözleri çakmak çakmak

155

bir köpeğe -terrier gibi inatçı ve ısrarcı bir türe- benzeyen merakını uyandırdığını hissediyordu, bu da iyi bir şey olma- yabilirdi. Harold'ı daha iyi tanımak istiyordu ama o yemek- te hatırlamıştı ki birini yakından tanıma süreci sandığından daha zorluydu. Hep unutuyordu, hem hatırlamak zorunda kalıyordu. Özel meseleleri açmak, geçmişleri kurcalamak gi- bi olayların ileri sarılmasıyla kendini ikinci safhada, tarafla- rın sınırlarının anlaşılıp bunlara saygı gösterildiği yumuşak ve rahat bölümde bulmak istiyordu.

Başkaları olsa birkaç soru daha sormaya çalışır, sonra onu rahat bırakırlardı. Bırakmışlardı da; sınıf arkadaşları olsun, diğer arkadaşları olsun, hocaları olsun; ama Harold'ın gözü kolay yılmıyordu. Olağan stratejileri, mesela soranlara ken- di hayatını anlatmaktan çok onlarınkini dinlemeyi merak et- tiğini söylemesi -etkili olduğu kadar doğruydu da- Harold'a karşı işe yaramıyordu. Harold'ın bir daha ne zaman üstü- ne çullanacağım hiç kestiremiyordu, her seferinde hazırlık- sız yakalanıyordu ve birbirleriyle daha çok zaman geçirdik- çe, çekingenliğinin azalacak yerde arttığını hissediyordu. Harold'ın ofisinde, diyelim Yüksek Mahkeme önündeki Vir- ginia Üniversitesi pozitif ayrımcılık davasını konuşurlarken Harold "Peki senin etnik kökenin nedir Jude?" diye sorardı. "Çok çeşitli" diye cevaplar, sonra yere bir tomar kitap dü- şürme pahasına da olsa konuyu değiştirmeye çalışırdı. Fakat bazen sorular bağlamdan kopuk, rastgele, habersiz, dolayısıyla kestirilemez bir şekilde gelirdi. Bir gece geç saat- te Harold'la ofisinde çalışırlarken, Harold dışarıdan yemek söylemişti. Tatlı olarak da kurabiye ve brownie almıştı, bun- ların durduğu kağıt torbayı ona doğru itti.

"Sağol, almayayım" dedi Jude.

"Ciddi misin?" dedi Harold kaşlarını kaldırarak. "Oğlum bayılırdı bunlara. Evde yapmaya da çalıştık ama tarifini bir türlü tutturamadık." Brownielerden birini ikiye böldü. "Se-

156

ninkiler çocukken çok kek börek yaptılar mı sana?" Bu soru- lan, Jude'a adeta tahammül edilemez gelen kasıtlı bir rahat- lıkla sorardı.

"Hayır" dedi tuttuğu notlan gözden geçirir gibi yaparak. Harold'ın çiğnerken çıkardığı sesleri dinlerken, geri mi çe- kilse sorguyu devam mı ettirse diye düşündüğünün farkın- daydı.

"Aileni sık ziyaret ediyor musun?" diye damdan düşer gibi sordu Harold bir başka gece.

''Vefat ettiler" dedi gözlerini sayfadan ayırmadan. "Üzgünüm Jude" dedi Harold bir sessizlikten sonra, sesin- deki içtenliği duyunca Jude başını kaldırdı. "Benimkiler de öldü. Yakın zamanda. Tabii sen benden çok gençsin."

"Başın sağ olsun Harold" dedi. Sonra da bir tahminle: "Ya- kındınız herhalde."

"Evet" dedi Harold. "Hem de çok. Senyakın mıydın ailenle?" Başını iki yana salladı. "Yok, pek değil."

Harold sessiz kaldı. "Ama eminim seninle gurur duyuyor- lardı" dedi sonunda.

Harold hayatına dair sorular sorduğunda içinde soğuk bir şeylerin dolaştığını, sanki organlannın ve sinirlerinin kalın bir buz tabakasının korumasına alındığını hissederdi. O an- larda kırılabileceğini de hissederdi ama, sanki bir şey der- se buz parçalanacak, kendisini de ortadan ikiye ayıracaktı. Haliyle, sesinin normal çıkacağından emin olana kadar bek- leyip Harold'a makalelerin kalanını şimdi mi bulayım, saba- ha mı bırakayım diye sordu. Fakat Harold'a bakmadı, defte- rine konuştu.

Harold uzun süre sessiz kaldıktan sonra alçak sesle "Ya- nn" dedi, o da başını sallayarak eve gitmek üzere toparlanır- ken, topallayarak kapıya giderken Harold'ın gözlerini üze- rinde hissetti.

Harold nasıl yetiştirildiğini, kardeşi olup olmadığını, kim-

1 57

lerle arkadaşlık ettiğini, neler yaptığını bilmek istiyordu; bilgiye gözü doymuyordu. Son iki soruyu cevaplayabilirdi hiç değilse; ona arkadaşlarını, nasıl tanıştıklarını, nerelerde olduklarını anlattı: Malcolm, Columbia'da yüksek lisans ya- pıyordu, JB ve Willem ise Yale'de. Harold'ın onlara dair so- rularını seviyor, onlardan söz etmekten hoşlanıyor, başların- dan geçenleri anlatınca Harold'ın gülmesinden mutluluk du- yuyordu. Ona CM'i anlattı, Santosh'la Federico'nun yanda- ki yurtta kalan mühendislik öğrencileriyle kapıştığını, bir sa- bah uyandığında penceresinin önünde, prezervatiflerden ya- pılmış motorlu balonların ucunda uçuşan SANTOSH JAIN İLE FEDERICO DE LUCANIN ÇÜKLERİ BAMYA KADAR pankartları gördüğünü anlattı.

Fakat Harold öbür konulara geçtiğinde, soruların ağır- lığı ve sıklığı ve kaçınılmazlığından bunalıyordu. Bazen Harold'ın sorabileceği ama sormadığı sorular üzerine öyle çöküyordu ki sorsa daha iyi olacak gibi geliyordu. İnsanlar ne çok merak ediyor, ne kadar çok şey öğrenmek istiyordu. Anlıyordu da bunu, sahiden anlıyordu; o da cevaplar arıyor- du, o da her şeyi bilmek istiyordu. O zaman arkadaşlarıy- la kıvanıyor, ondan görece az bilgi sızdırmış olmalarına, onu kendi haline bırakıp sararmış toprağın altında solucanların, böceklerin kıvrandığı, kemik kırıklarının taşlaştığı bir boz- kır olmasına izin vermiş olmalarına minnet duyuyordu. "Bunu da amma merak ettin" diye tersledi bir keresinde Harold'ı, çıktığı biri var mı diye sorduğunda. Ardından kaba- lık ettiğini fark ederek durup özür diledi. Neredeyse bir yıl- dır tanışıyorlardı.

"Bunu mu?" dedi Harold özüre kulak asmayarak. "Ben se-

ni merak ediyorum. Bunun neresi garip anlamıyorum. Arka- daşlar aralarında bu gibi şeyleri konuşur."

Fakat rahatsızlığına rağmen Harold'a dönüyor, yemek da- vetlerini kabul ediyordu, her ne kadar bütün buluşmaların-

1 58

da bir an gelip keşke kaybolabilsem dese veya onları utan- dırdığından endişe etse de.

Bir akşam Harold'a yemeğe gittiğinde, Harold'ın hukuk fakültesinden en iyi arkadaşı, Boston'da temyiz mahkeme- si hakimi Laurence ile Simmons'da İngilizce bölümünde öğ- retim görevli karısı Gillian'la tanıştı. "Jude" dedi sesi Ha- rold'ınkinden de alçak Laurence, "Harold bana MIT'de yük- sek lisans da yaptığını söyledi. Hangi dalda?"

"Salt matematik" diye cevapladı.

"Bunwı düz matematikten" derken güldü Gillian, "farkı ne?" "Düz matematiğe bir bakıma uygulamalı matematik dene- bilir" cevabını verdi. "İster ekonomi, ister mühendislik, ister muhasebe olsun tüm konularda problem çözmekte, çözüm getirmekte kullanılır. Ama salt matematiğin amacı hemen uygulanabilecek, bariz çözümler getirmek değildir. Bir biçim ifadesi gibi de düşünebilirsiniz; tek kanıtladığı matematiğin sonsuz esnekliğidir, tabii sonsuz derken, bizim tanımladığı- mız kabul edilmiş varsayımlar kümesi dahilinde."

"Hayali geometriler gibi şeyler mi yani bunlar?" diye sor- du Laurence.

"Tabii, o da olabilir. Ama bundan ibaret değil. Genellik- le, matematiğin imkansız fakat tutarlı iç mantığının kanıt- ları şeklinde tezahür eder. Salt matematik içinde de branş- lar vardır: Mesela sizin dediğiniz geometrik salt matematik, aynca cebirsel salt matematik, algoritmik matematik, krip- tografi, bilişim teorisi, bir de benim çalıştığım salt mantık." "O nedir?" dedi Laurence.

Düşündü. "Matematiksel mantık veya salt mantık, esasın- da doğrular ve yanlışlar arasında bir sohbettir. Mesela size 'Tüm pozitif sayılar gerçektir. iki pozitif sayıdır. Dolayısıy- la iki gerçektir' derim. Ama bu aslında doğru değil. Bu bir çı- karsama, bir doğruluk varsayımı. ikinin gerçek bir sayı ol- duğunu aslında kanıtlamadım ama mantık itibariyle doğru

159

olması gerekir. Siz de bir kanıt yazarak özünde bu iki ifade- nin gerçek olduğunu ve sonsuz uygulanabileceğini öne sürer- siniz." Duraksadı. "Anlatabiliyor muyum?"

"Video, ergo est" dedi Laurence ansızın. Görüyorum, öyley- se var.

Gülümsedi. "Uygulamalı matematik tam da budur. Ama salt matematik daha çok" -yine düşündü- "lmaginor, ergo est şek- lindedir."

Laurence da ona gülümseyip başıyla onayladı. "Çok güzel" dedi.

"Benim de bir sorum olacak" dedi sessizce onlar:ı dinleyen Harold. "Nasıl ve neden hukuk fakültesine düştün?" Herkesle birlikte o da güldü. Bunu soran çok olmuştu (Dr. Li umarsızlıkla, tez danışmanı Dr. Kashen şaşkınlıkla), o da cevabını karşısındakine göre uyarlardı; çünkü gerçek cevap -kendisini koruma imkanı bulmak, hiç kimsenin ona ulaşa- mamasını sağlamak- fazlasıyla bencil, sığ, açık açık söyle- nemeyecek kadar küçük bir cevap gibi geliyordu (hem bu- nun üzerine soruların ardı arkası kesilmezdi). Ayrıca huku- kun çok uyduruk bir koruma olduğunun artık farkındaydı;

gerçekten emniyette olmak istiyorsa dürbününden bakan bir keskin nişancı veya laboratuvarında pipetleriyle zehirleriyle oynayan bir kimyager olmalıydı.

O akşam ise "Aslına bakarsanız hukukun salt matematik- ten çok farkı yok" dedi; "ikisi de teoride her soruyu cevapla- yamaz mı? Her neyin yasası olursa olsun yaslanılmak, esne- tilmek üzere yapılmıştır ve kapsadığını iddia ettiği alandaki her soruna çözüm getiremezse buna yasa denemez, öyle değil mi?" Durup dediklerini tarttı. "Bence aradaki fark, hukukta birçok cevaba birçok farklı yoldan ulaşılması, matematikte ise birçok farklı yoldan tek cevaba ulaşılmasıdır. Bir de ben- ce hukukun konusu gerçeklik değil, yönetimdir. Matematiğin kolay, pratik veya idari olması gerekmez; doğru olması yeter.

1 60

Bence benzedikleri bir başka yön ise, hukukta olduğu gi- bi matematikte de önemli olanın -daha doğrusu, akılda ka- lanın- dava ya da kanıtın kazanılması veya çözülmesi değil, bunun yapılışının güzelliği, ekonomisidir."

"Ne demek istiyorsun?" diye sordu Harold.

"Hukukta güzel bir özetten ya da güzel bir sonuçtan söz ederken bununla sadece mantığının değil ifadesinin de şaha- neliğini kastediyoruz. Matematikte de güzel bir kanıttan söz ederken onun sadeliğini, basitliğini, bir nevi kaçınılmazlığını takdir etmiş oluyoruz."

"Fermat'ın son teoremi gibi bir şeye ne diyeceksin?" diye sordu Julia.

"O güzel olmayan kanıta mükemmel örnektir. Çünkü çö- zülmesi önemli olmasına önemliydi, ama danışmanım dahil pek çok kişi için hayal kırık.lığı oldu. Kanıtyüzlerce sayfa ya- zılmış, matematiğin alakasız her türlü dalından derlenmişti; uygulaması o kadar zorlama, o kadar yapboz gibiydi ki, ka- nıtlanmış olmasına rağmen daha zarif bir şekilde ifade ede- bilmek için hfila çalışanlar var. Güzel bir kanıt, güzel bir ka- rar gibi kısa ve özdür. Bütün bir matematik evreninden der- lenmiş olsalar da en fazla bir avuç kanıta, görece az sayıda adımla gönderme yapar, bunun sonucunda matematikte bü- yük ve genelleşmiş bir hakikat ortaya çıkanr. Yani az sayıda sarsılmaz mutlak ile inşa edilmiş bir dünyada bütünüyle ka- nıtlanabilir, sarsılmaz bir mutlak doğurur." Durup bir nefes aldığı sırada konuştukça konuştuğunu, diğerlerinin sessizce bakakaldığını fark etti. Yüzünün kızardığını, tanıdık nefre- tin içini yine kirli su gibi doldurduğunu hissetti. "Aff edersi- niz" dedi sonra. "Lafı bu kadar sündürmek istememiştim." "Dalga mı geçiyorsun?" dedi Laurence. "Jude, bu galiba on yıldır Harold'ın evindeki ilk aydınlatıcı muhabbet oldu; te- şekkür ederim."

Yine gülüştüler ve Harold memnuniyetle arkasına yaslan-

161

dı. Harold'ın masanın karşısındaki Laurence'a dudaklarıyla "Gördün mü?" dediğini yakaladı, Laurence'ın baş salladığını da görünce kendisi üzerine çalıştıklarını anladı ve istemeye- rek de olsa pohpohlandığını, utandığını hissetti. Harold ar- kadaşına ondan söz etmiş miydi? Gireceğinden habersiz ol- duğu bir sınav mıydı bu? Geçtiği için rahatlamıştı, Harold'ı utandırmadığına seviniyordu, bir de verdiği bütün rahatsız- lığa rağmen Harold'ın konuğu olmayı hak ettiği, ileride yine davet edileceği için mutluydu.

Her geçen gün Harold'a biraz daha güveniyor, bazen ay- nı hatayı tekrarlıyor muyum diye endişeleniyordu. Güven- mek mi daha iyiydi, çekinmek mi? İnsan bir tarafıyla hep ihanet beklerken gerçek bir dostluk yaşanabilir miydi? Ba- zen Harold'ın cömertliğini, ona memnuniyetle inanışını su- iistimal ediyormuş gibi hissediyor, bazen bu kadar temkin- li davranmasının doğru tercih olup olmadığını merak ediyor- du; çünkü sonu kötüye varırsa kendinden başka kabahat- li olmayacaktı. Fakat Harold'a güvenmemek de kolay değil- di: Hem Harold zorlaştırıyordu, hem de Jude kendi işini zor- laştırıyordu; Harold'a güvenmeyi, kendini ona teslim etme- yi, içindeki yaratığın hiç uyanmayacağı bir uykuya dalması- nı yürekten istiyordu.

İkinci senesinde bir gece Harold'ın evinden çıkarken, ka- pıyı açtıklarında basamakları, sokağı, ağaçlan kara gömül- müş buldular, kar taneleri hortum halinde üzerlerine gelince ikisi de gerilediler.

"Ben taksi çağırayım" dedi Harold onu eve bırakmak zo- runda kalmasın diye.

"Çağırmıyorsun" dedi Harold. "Burada kalıyorsun." Böylece ikinci kattaki, Harold'la Julia'nın odasından ki- taplık olarak kullandıkları geniş, pencereli bir bölüm ve kı- sa bir koridorla ayrılan misafir odasında kaldı. "Al bu tişör- tü" dedi Harold ona gri ve yumuşak bir şey atarak, "diş fır-

1 62

çası da var." Kitaplığın üzerine koydu. "Banyoda temiz havlu var. Başka bir şey ister misin? Su filan?"

"Hayır" dedi. "Çok teşekkür ederim Harold."

"Ne demek. İyi geceler Jude."

"İyi geceler."

Yumuşak şilteye gömülüp kuştüyü yorgana sarılarak bir süre yattı, pencerenin beyaza kesmesini izledi, tesisatın gu- rultusunu dinledi, Harold'la Julia'nın mırıltıyla konuşmasını, birinin odada gezinmesini, sonunda sessizliği duydu. O daki- kalarda, hafta sonunda annesiyle babasına ziyarete gelmiş, kendi odasındaymış, ertesi sabah kalkıp yetişkin çocuklar ai- leleriyle ne yaparsa onu yapacakmış gibi hayaller kurdu. İkinci yılın yazında Harold onu Cape Cod'a, Truro'daki yaz- lıklarına davet etti. "Çok seversin" dedi. "Arkadaşlarını da çağır, onların da hoşuna gidecektir." Bunun üzerine, İşçi Bay- ramı'ndan önceki perşembe günü, kendisinin ve Malcolm'un stajları bittikten sonra hep birlikte, New York'tan arabayla yazlığa gittiler ve hafta sonuyla birleşen o tatil boyunca Ha- rold'ın ilgisi JB'ye, Malcolm'a ve Willem'e kaydı. Onları da dikkatle izledi, Harold'ın her bir salvosuna cevap verebilmele- rini, kendi hayatlarını cömertçe paylaşmalarını, başlarından geçenleri anlatıp gülebilmelerini ve Harold'la Julia'yı da gül- dürebilmelerini, Harold'ın yanında ne kadar rahat oldukları- nı ve Harold'ın da onların yanındaki rahatlığını takdir etti. Sevdiklerinin, diğer sevdiklerini sevmelerinin tarifsiz mutlu- luğunu tattı. Evin özel patikasından inilen özel bir sahili var- dı, sabahlan dördü yokuşu inip denize girer -Jude bile, şortu, atleti ve kimsenin takılmadığı eski keten gömleğiyle-, son- ra kumlara yatıp güneşlenirdi, ıslak giysilerinin kuruduk- ça vücudundan ayrılışını hissederdi. Bazen Harold gelip on- lara bakar, kimi zaman o da yüzerdi. Akşamüstü Malcolm'la JB kum tepelerinde bisikletle dolaşırken o ve Willem onları yayan takip eder, Willem ona ayak uydurur, midyelerin kav-

1 63

lamış, yengeçlerin çoktan didiklenmiş hüzünlü kabukları- nı toplarlardı. Akşamlan hava yumuşayınca JB ve Malcolm eskizler yapar, o ve Willem ise kitap okurdu. Temiz hava bol gıdadan, tuzdan ve mutluluktan uyuşmuş gibi olur, gecele- ri erkenden ve hızla uykuya dalar, sabahlan herkesten er- ken uyanıp arka balkona çıkarak tek başına denize bakardı.

Ne olacak bu halim? diye sorardı denize. Neler oluyor bana?

Tatil bitti, güz dönemi başladı ve kısa süre sonra anladı ki o tatilde arkadaşlarından biri Harold'ın kulağına bir şeyler fısıldamıştı, ama bunu yapanın, geçmişine dair nihayet bir şeyler paylaştığı Willem olmadığından emindi, zaten çok bir şey de söylenmemişti: Her biri diğerinden zayıf üç bilgi, ken- di başlarına anlamsız, toplandıklarında bir hikayenin giriş cümlesi bile etmeyen bilgiler. Masalların başları bile onun Willem'e anlattıklarından çok ayrıntı içeriyordu: Bir varmış bir yokmuş, soğuk bir ormanın derinliklerinde ormancı ba- baları ve üvey anneleriyle yaşayan bir kız bir de erkek çocuğu varmış. Ormancı yoksulmuş ama çocuklarını çok severmiş. .. Yani Harold'ın öğrendiği her neyse, onların gözlemleriyle, te- orileriyle, tahminleriyle, uydurmalarıyla destekledikleri spe- külasyonlardan ibaretti. Fakat her ne ise, Harold'ın ailesi ve nereden geldiğiyle ilgili sorularının arkası kesilmişti.

Aylar ve yıllar geçtikçe, hayatının ilk on beş yılının bahsi- nin açılmadığı ve anlatılmadığı, hiç yaşanmamış da kendi- si paketten lise çağında çıkmış, ensesindeki düğme açılınca titreyerek vücuda gelmiş kabul edildiği bir arkadaşlık kur- dular. Bu boş yıllan Harold'ın hayal gücünün doldurduğunu, hayallerden bazılarının gerçekte olanlardan bile kötü, bazı- larının daha iyi çıkabileceğini biliyordu. Ama Harold onu ne- ye yorduğunu hiç söylemedi, o da bilmek istemedi. Arkadaşlıklarını hiç bulundukları ortamla sınırlı görme- mişti ama Harold ve Julia'nın böyle görmesi ihtimaline de hazırlıklıydı. Memuriyet için Washington'a taşındığında onu

1 64

unutacaklarını varsaydı ve kendini bu kayba hazırlamaya ça- lıştı. Fakat unutulmadı. Yazıştılar, telefonlaştılar, aynı şehir- de olduklarında yemekte buluştular. Yazları arkadaşlarını alıp Truro'ya gitti, Şükran günlerinde Cambridge'de toplan- dılar. İki yıl sonra savcılıktaki görevine başlamak üzere New York'a taşınacağı sırada, Harold onu işkillendirecek kadar çok heyecanlanmıştı. Hatta Yukarı Batı Yakası'ndaki dairelerine yerleşmesini de teklif ettiler ama orada sık kaldıklarını bili- yordu, teklifin sahiciliğinden de emin olamadığı için reddetti. Harold her cumartesi arayıp işini soruyor, o da amiri, baş- savcı vekili Marshall'ın koca koca Yüksek Mahkeme karar- larını ezberden okurken gözlerini kapatıp hafızasında sayfa- yı canlandırmak, robotumsu cansız bir sesle konuşmak ama tek kelime eksik veya fazla olmaksızın aktarmak gibi ürkü- tücü huylarından bahsediyordu. Kendi hafızasını da güçlü bulurdu ama Marshall'a hayranlık duymuştu.

Savcılık ona bazı açılardan evi anımsatıyordu. Erkekler ço- ğunluktaydı; birbirine denk vasıflan olan fazlasıyla rekabet- çi insanların dar bir alana tıkılıp içlerinden sadece birkaçı- nın göze gireceğinin bildirilmesinden kaynaklanan saldırgan gerilim havada tıslıyordu adeta. (Fakat buradaki denk vasıf- lar başanlarken, evdekiler açlık ve muhtaçlıktı.) İki yüz savcı yardımcısının tümü aynı beş altı hukuk fakültesi mezunuydu ve her biri okullarının hukuk dergilerinde, eğitim mahkeme- lerinde yer almıştı. Menkul kıymetler dolandırıcılığı davala- rına bakan dört kişilik bir ekibin içindeydi ve tüm ekip arka- daşlarının başkalarına fark atmayı umdukları bir özelliği, bir çıkıntılığı mevcuttu: Onun elinde, MIT'de yüksek lisans yap- ması (kimsenin aradığı bir şey değildi ama dikkat çekiyor- du) ve Marshall'ın arasının iyi olduğu Sullivan'ın kalemin- deki memuriyeti vardı. Dairedeki en yakın arkadaşı Citizen, hukuk diplomasını Cambridge'den alıp New York'a taşınma- dan önce iki yıl Londra'da avukatlık yapmıştı. Ekiplerinde-

165

ki üçüncü kişi olan Rhodes, üniversiteyi Fulbright Bursuy- la Arjantin'de okumuştu. (Dördüncü takım arkadaşları Scott alabildiğine tembel bir herifti ve söylentiye bakılırsa babası başkanla tenis arkadaşı olduğu için buraya atanmıştı.) Zamanının çoğunu ofiste geçiriyordu, bazen Citizen ve Rhodes'la geç saate kaldıklarında yemek söylüyorlardı, bu da ona Hood'da oda arkadaşlarıyla geçirdiği günleri hatırlatıyor- du. Citizen ve Rhodes'un arkadaşlığından, zekalarının kes- kinliği ve derinliğinden memnundu ama o anlarda kendisin- den çok farklı düşünen, onu da farklı düşünmeye sevk eden arkadaşlarını özlerdi. Citizen ve Rhodes'la mantık hakkında bir sohbetin ortasında, onlara Dr. Li'nin birinci yılın başında, salt matematik dersine kabul mülakatında sorduğu soruyu sordu: Kanalizasyon kapakları neden yuvarlaktır? Kolay bir soruydu, cevabı da basitti ama eve dönüp Dr. Li'nin sorusu- nu arkadaşlarına sorduğunda, sessiz kalmışlardı. Neden son- ra JB, gezgin bir hikaye anlatıcısı gibi hülyalı bir sesle "Uzun yıllar önce, dünyada mamutlar yaşarken, ayak izleri toprak- ta derin çukurlar açtı. .. " deyince kahkahayı basmışlardı. Bu- nu hatırlayıp gülümsedi; aklının JB'ninki gibi çalışmasını is- terdi bazen, doğru olmasına rağmen en ufak bir romantizm, zeka pırıltısı, hayal gücü barındırmayan açıklamalar bulmak yerine herkesi büyüleyen hikayeler uydurabilecek şekilde. "Koy bakalım emaneti masaya" diye fısıldardı Başsavcı bizzat zuhur edip yüzlerce savcı yardımcısı gri takım elbise- li güveler gibi başına üşüştüğünde. Rhodes'la birlikte onlar da katılırlardı sürüye ama o kaynaşmalarda dahi, sadece Marshall'ın değil Başsavcı'nın da durup ona yakından bak- masını sağlayacak o sözü sarf etmezdi. Bu işe girdikten son- ra Harold, adını çok eski dostu olan Başsavcı Adam'a vermek için izin istemişti. Fakat Harold'a kendi başına becerebilece- ğini görmek istediğini söylemişti. Bu doğruydu ama asıl se- bebi tanıdık olarak Harold'ın adını kullanmak istememesiy-

166

di çünkü onu kendisine kefil olmaya pişman edeceğinden çe- kiniyordu. Bu nedenle bir şey dememişti.

Yine de Harold hep yanındaymış gibi hissediyordu. Hu- kuk fakültesini (ve mütemmim cüzü olan hukuk fakültesin- deki başarılarla böbürlenmeyi) hatırlamak, ofiste zaman öl- dürmenin en sevilen şekliydi ve iş arkadaşlarının önemli bir kısmıyla aynı okuldan mezun olduğu için de Harold'ı tanı- yanlar (ya da adını duymuş olanlar) çoktu; bazen ondan al- dıkları dersleri, o dersler için ne kadar çalışmaları gerektiği- ni anlatırlar, Jude da Harold'la kıvanır, hatta saçma olduğu- nu bilse de onu tanıdığı için kendisiyle gurur duyardı. Erte- si yıl Harold'ın Anayasa kitabı çıkacaktı; herkes kitabın te- şekkürler bölümünü okuyup orada adının geçtiğini görünce Harold'la bağlantısı ortaya çıkacak, herkes şüphelenecekti, insanların onun yanında Harold hakkında neler söyledikle- rini hatırlamaya çalışırkenki endişeli ifadelerini izleyecekti. Fakat o zamana kadar savcılıkta kendine bir yer edineceğini, Citizen ve Rhodes ile varlık göstereceğini, Marshall ile kendi bildiği gibi bir ilişki kurmuş olacağını tahmin ediyordu.

Ne kadar canı çekerse çeksin, Harold'ın arkadaşı olduğu- nu ilan etmeye hep ihtiyatla yaklaşıyordu: Bazen aralarında- ki yakınlığın hayal ürünü olduğunu, kendi kafasında anlam- sızca şişirdiğini hissediyor, bunun üzerine utana sıkıla Umut- lu Vaatler kitabını raftan indirip teşekkürler kısmını açarak Harold'ın sözlerini bir daha, bir sözleşme okur gibi okuyor ve bunları Harold'a karşı hissettiklerinin bir derece de olsa kar- şılıklı yaşandığının beyanı gibi algılıyordu. Ama hep hazırlık- lıydı: Bu ay bitecek, derdi kendine. Ayın sonunda ise: Önümüz- deki ay kesin. Önümüzdeki ay benimle konuşmak istemeyecek.

Kendini sürekli teyakkuzda tutmaya çalışıyor, yanılmak için can atsa da büyükhayal kırıklığına kendisini hazırlıyordu. Buna rağmen arkadaşlıkları, uzun bir nehir gibi çağlayıp onu sürükleyerek göremediği bir yerlere doğru götürdü. İlişki-

1 67

lerinin bir sınıra dayandığını hissettiği her anda Harold veya Julia bir başka kapı açıp onu içeri davet ettiler. Bir Şükran Gü- nü için İngiltere'den geldiklerinde Julia'nın emekli göğüs has- talıkları mütehassısı babasıyla ve sanat tarihi profesörü ağa- beyiyle tanıştılar; Harold'la Julia NewYork'a geldiklerinde ise Willem'le Jude'u adını hep duydukları ama bütçelerinin yet- meyeceği yerlere yemeğe götürdüler. Lispenard Sokak'taki da- ireyi gördüler --Julia kibarlığını korudu, Harold şaşkına dön- dü- ve kaloriferin tuhaf bir şekilde arıza yaptığı hafta kendi dairelerinin anahtarını bıraktılar. Öylesine sıcaktı ki içerisi, Willem'le birlikte içeriye adım atar atmaz koltuğa çöktüler ve vücutlarına ansızın taarruz eden ısıya karşı ne yapacaklarını bilemeden bir saat kadar kıpırtısız oturdular. Harold bir nöbe- tine tanık olduktan sonra da -NewYork'a taşınmasından son- raki ilk Şükran Günü'ydü; yukarıya kadar çıkamayacağını bil- diğinden ocaktaki ıspanağın altını kapatmış, kilere sığınarak yere uzanıp geçmesini beklemişti- evin şeklini değiştirmiş- ler; bir sonraki ziyaretinde misafir odasının salonun bitişiğine, Harold'ın eski çalışma odasına taşındığını, Harold'ın masa- sı, koltuğu ve kitaplarının ikinci kata çıkarıldığını görmüştü. Ama bütün bunlara rağmen, bir gün gelecek kapının kul- bunu yoklayacak ve kilitli olduğunu görecekmiş gibi hisset- mekten kurtulamıyordu. En büyük derdi bu değildi aslında; hiçbir yasağın konulmadığı, kendisine her şeyin sunulduğu ve hiçbir karşılık beklenmediği bir yerde olmanın korkutucu, işkillendirici bir tarafı vardı çünkü. O da elinden ne gelirse yapmaya çalışıyor, pek bir şey veremediğini biliyordu. Üstelik Harold'ın ona kolaylıkla verdiği cevap, şefkat gibi şeyleri Ju- de ona veremezdi.

Tanışmalarının üstünden yedi yıl kadar geçmişken ilkba- harda bir gün evlerine misafir olmuştu. Julia'nın elli birin- ci yaşgünüydü; ellinci yaşgününde konferans için Oslo'da ol- duğundan büyük kutlamayı bir yıl ertelemişlerdi. Harold'la

1 68

birlikte salonu temizliyorlardı, daha doğrusu salonu Jude te- mizliyor, Harold ise raflardan rastgele kitaplar seçip nasıl edindiklerini anlatıyor veya kapaklarını açıp kimin adının yazdığına bakıyordu. Leopar'ın künye sayfasına "Bu kitap Laurence V. Raleigh'ye aittir, almayınız. Sana diyorum Ha- rold Stein!" yazılmıştı mesela.

Jude, Laurence'a söylemekle tehdit etmeye kalkmış, Harold'dan benzer bir karşılık almıştı: "Azıcık aklın varsa yapma J ude."

"Yaparsam ne olurmuş?" dedi damarına basmak için.

"Şu olur..." deyip üzerine atıldı Harold ve bunun şaka ol- duğunu, Harold'ın numaradan yaptığını anlayana kadar öy- le bir şiddetle irkildi, temas etmemek için vücudunu öyle bir büktü ki, kitaplığa çarpıp Harold'ın oğlu Jacob'ın yaptığı kaba seramik fincanı yere düşürdü, fincan üç parçaya ayrıldı. Ha- rold o arada geri çekilmişti, aralarındaki ani ve berbat ses- sizliğe gözyaşı dökecekti az daha.

"Harold" dedi yere çömelip parçalan toplarken, "çok özür dilerim. Lütfen affet beni." Kendini yerlere vurmak istiyordu; biliyordu ki bu fincan Jacob'ın hastalığa yakalanmadan önce Harold'a elleriyle yaptığı son hediyeydi. Tepesinde Harold'ın soluk alıp vermesinden başka ses duyamıyordu.

"Lütfen affet beni Harold" dedi tekrar, parçalan avuçla- rında tutarak. "Sanırım tamir edebilirim, hatta eskisinden de iyi olur." Bakışlarını fincandan, sırlı parlaklığından kal- dıramıyordu.

Harold'ın yanına çömeldiğini hissetti. "Jude" dedi Harold, "üzme kendini. Bir kazadır oldu." Sesi çok alçaktı. "Ver bana kırıkları" dedi ama yumuşak sesle konuşuyordu, sinirli gibi değildi.

Jude dediğini yaptı. "Gideyim ben" dedi üzerine. "Ne gitmesi canım?" dedi Harold. "Sorun yok, Jude."

"Ama Jacob'ındı o" sözlerinin ağzından döküldüğünü işitti.

1 69

"Evet" dedi Harold. "Hala da öyle." Ayağa kalktı. "Gözleri- me bak Jude" dedi, o da nihayet bakabildi. "Üzülme baka- lım. Gel hadi" deyip elini uzattı Harold, o da tutunarak aya- ğa kalktı. Harold'ın sunduğu onca şeyin gönül borcuna kar- şılık, onun için en değerli kişinin elinden çıkmış çok değerli bir şeyi yok ettiği için uluyarak ağlamak istiyordu.

Harold fincan kırıklarını alıp çalışma odasına çıktı, Ju- de ise güzel güne karanlık çökerken sessizlik içinde temizli- ği bitirdi. Julia eve geldiğinde Harold'ın ona nasıl salakça ve sakarca davrandığını anlatmasını bekledi ama yapmadı bu- nu. O akşam yemekte her zamanki gibiydi Harold; Jude yine de Lispenard Sokak'a döndüğünde Harold'a elyazısıyla ger- çek bir özür mektubu döşenip postaya verdi.

Birkaç gün sonra yine elyazısıyla yazılmış bir mektupla cevabım aldı, bu mektubu ömrü boyunca saklayacaktı. "Sevgili Jude" diye yazmıştı Harold, "güzel mektubun için teşekkür ederim fakat hiç gereği yoktu. Yazdığın her şeyi an- lıyorum. O fincanın benim için çok önemli olduğu konusunda haklısın. Ama sen daha önemlisin. Lütfen kendine eziyet et- me artık.

Başka tür bir insan olsam, bu olayın genel haliyle hayatı eğretilediğini söylerdim sana. Birtakım şeyler kırılır, bazen kırılanlar onarılır, fakat çoğu durumda fark edersin ki kırı- lan ne olursa olsun hayat o kaybı telafi etmek için yeniden şekillenir, bazen de muhteşem olur bu şekilleniş.

Aslına bakarsan ben o tür bir insanmışım galiba. Sevgiler, Harold."

* * *

Daha birkaç yıl öncesine kadar -öyle olmadığını bilmesine, on yedi yaşından beri Andy'nin ona söylediklerine rağmen-, iyileşebileceğine dair küçük ve kararlı bir umut besliyordu

1 70

içinde. İyice kötülediği günlerde Philadelphia'daki cerrahın "Omurganın kendini onarma kabiliyeti şaşırtıcıdır" sözlerini zikir gibi tekrarlıyordu adeta. Andy'yle karşılaştıktan birkaç yıl sonra, hukuk fakültesinde okuduğu sırada cesaret bula- rak, bunca değer verdiği kehaneti, Andy'nin başıyla onayla- yarak "Doğrudur, biraz zaman alır sadece" demesini umarak ona açıklamıştı.

Andy ise homurdanarak cevap vermişti. "Böyle mi dedi sa- na?" diye sormuştu. "İyiye gitmeyecek Jude; hatta yaşın iler- ledikçe kötüleşecek." Andy konuşurken ayak bileğine bakı- yor, nedensiz oluşan bir yaradaki ölü dokuları cımbızla te- mizliyordu ki Jude kaskatı kesildi ve o anda Andy'nin yüzü- nü göremese de sözlerinden pişman olduğunu hissetti. "Özür dilerim Jude" derken ayağını elinden bırakmadan başını kaldırdı. "Ama aksini söylemem mümkün değil." Jude cevap veremeyince de iç geçirdi. "Canın sıkıldı."

Elbette sıkılmıştı. "Yok bir şeyim" diyebildi ama Andy'yle göz göze gelemedi.

"Üzgünüm Jude" dedi Andy tekrar alçak sesle. O zaman bile iki ayarı vardı: biri sert, biri yumuşak; bazen bir muaye- ne sırasında ikisine birden tanık olurdu.

"Ama bir konuda sana söz verebilirim" dedi tekrar ayağı- na dönerek. "Ben her zaman yanında olup sana bakacağım." Dediğini yaptı da. Hayatındaki insanlar arasında bazı ba- kımlardan hakkında en çok şeyi bilen Andy'ydi. Çocukluk- tan sonra bir tek onun önünde çırılçıplak durmuştu, vücu- dunun tüm fiziksel boyutlarını bilen tek kişi oydu. Andy ta- nıştıklarında asistan hekimdi; ihtisasını da Boston'da ta- mamlamıştı, sonra birkaç ay arayla NewYork'a taşınmışlar- dı. Andy ortopedi cerrahıydı ama soğuk algınlığından sırt ve bacak sancılarına kadar her şeyine o bakardı.

Bir gün Andy keyifsiz bir sesle "Vay be" dedi Jude muaye- nehanesinde oturmuş balgam sökerken (geçen ilkbahardı bu,

1 71

yirmi dokuza basmasından birkaç hafta önce; ofisteki bronşit salgınından o da nasibini almıştı), "iyi ki ortopedide uzman- laşmışım. Bana çok iyi pratik oluyor bu. Senelerce dirsek çü- rütürken tam da bu işi yapacağımı hayal etmiştim." Gülmeye başladı ama yine öksürük tuttu, Andy de sırtına vurdu. "Adam gibi dahiliyeci tavsiye etseler, belki ben de her işimi fizik tedavi uzmanına gördürmeyeceğim" dedi.

"Hmm" diye karşılık verdi Andy. "Aslında bir dahiliyeciye görünmeye başlasan hakikaten çok iyi olacak. Bana ne ka- dar zaman kazandırır, beni ne kadar baş ağrısından kurtarır Tanrı bilir." Fakat Andy'den başka doktora gitmezdi, bunu açıkça konuşmamış olsalar da Andy de gitmesini istemezdi. Andy onun hakkında bir sürü şey biliyordu ama onun Andy hakkında bildikleri sınırlıydı. Andy'yle aynı üniversite- ye gittiklerini, ondan on yaş büyük olduğunu, babasının Gu- jaratlı ve annesinin Galli olduğunu, Ohio'da büyüdüğünü bi- liyordu. Andy üç yıl önce evlenmişti ve gelinin ailesinin Yu- karı Doğu Yakası'ndaki evinde aile arasında yapılan düğün yemeğine davet edildiği için şaşırmıştı. Willem'i zorla yanın- da götürmüş, Andy'nin çiçeği burnunda kansı Jane'in tanış- tınldıklannda ona sarılıp "Şu meşhur Jude St. Francis! Adı- nı çok duydum!" demesine daha da şaşırmıştı.

"Sahi mi?" demişti korku yarasa sürüsü gibi zihnine üşü- şürken.

"Korktuğun gibi değil" demişti Jane gülümseyerek (o da doktordu; kadın-doğumcu). "Ama Andy seni çok seviyor Ju- de; gelmene çok sevindim." Andy'nin ailesiyle de tanışmış- tı, gecenin sonunda ise Andy boynuna sarılıp yanağına okka- lı bir öpücük kondurunca utanıp sıkılmıştı, üstelik artık her görüştüklerinde yapıyordu bunu. Andy de bu öpüşme faslın- dan rahatsız gibiydi ama kendini mecbur hissediyordu, bu da Jude'a komik ve dokunaklı geliyordu.

Andy'nin pek çok özelliğini takdir ederdi ama en çok sü-

1 72

kı1neti onu etkiliyordu. Tanışmalarından bir süre sonra, iki kontrol randevusuna gelmediği (unutmamıştı; bilerek gitme- mişti), üç telefona ve dört mesaja cevap vermediği için Hood'a kadar gelip kapısına dayanınca, Andy'den kaçmanın müm- kün olmadığını anlamış, insanın doktoru olmasında kötü bir şey yok diye düşünmeye başlamış ve Andy'ye güvenebileceğini hissetmişti. Üçüncü muayenede Andy epikriz istemiş, söyledi- ği kadarını yorum yapmadan, tepki göstermeden kaydetmişti. Sahiden de Andy ilk kez yıllar sonra -daha dört yıl olma- mıştı- doğrudan çocukluğunu sormuştu. Andy'yle ilk büyük kavgaları sırasında olmuştu bu. Daha önce de kapışmışlar- dı elbette; Andy yılda bir iki kere uzun nutuklar çekerek (altı haftada bir -son zamanlarda daha sık- muayeneye gidiyor- du ve Andy'nin onu karşılamasındaki, muayenesindeki su- ratsızlığı.na bakarak hangisinin Nutuk Randevusu olacağı- nı artık kestirebiliyordu) kendine iyi bakmamaktaki inadına şaşkınlığını ve öfkesini, terapiste gitmeyi reddetmesinin saç- malığını, hayat kalitesini iyileştirecek ağrı kesicileri alma- makta diretmesinin lüzumsuzluğunu dile getiriyordu. Kavganın konusu, Andy'nin sonradan intihar girişimi ol- duğuna kanaat getirdiği bir olaydı. Yılbaşından bir gün önce kendini keserken yanlışlıkla damara denk getirmiş, ortaya çıkan büyük ve kanlı rezilliğe Willem'i de dahil etmek zorun- da kalmıştı. Andy o gece muayene odasında sinirinden onun- la hiç konuşmamış, hatta dantel gibi ince ince dikişler atar- ken kendi kendine homurdanmıştı.

Bir sonraki randevuda daha Andy ağzını açmadan ne ka- dar öfkeli olduğunu anlamıştı. O kontrole hiç gitmemeyi dü- şündüyse de, gitmezse Andy'nin onu getirene kadar arayaca- ğını, daha da kötüsü Willem'i, en fenası Harold'ı taciz edece- ğini biliyordu.

"Seni hastaneye kapattırmam gerekirdi"ydi Andy'nin ilk sözleri; ardından da "kafama sıçayım" dedi.

1 73

"Abartıyorsun bence" diyecek oldu amaAndykulak asmadı. "İntihara kalkıştığına inanmıyorum yoksa seni öyle bir hızla tımarhaneye yollardım ki başın dönerdi" dedi. "Yolla- madıysam tek sebebi, senin kadar sık ve uzun süredir ken- dini kesen birinin intihar olasılığının, kendini nadiren kesen birine göre istatistiksel açıdan daha düşük olması." (Andy is- tatistiği çok severdi. Jude bazen bu istatistikleri uydurduğu- nu düşünürdü.) "Ama Jude, saçmasapan bir huyun var ve bu kez az daha ölüyordun. Ya derhal terapiye gitmeye başlarsın ya da kapattırırım seni."

"Böyle bir şey yapamazsın" dedi; o da sinirlenmişti artık ama Andy'nin isterse yapabileceğini de biliyordu. New York Eyaleti'nde kişinin rızası olmadan hastaneye yatırılmasıyla ilgili yasaları okumuştu, aleyhinde olduklarını görmüştü. "Pekala da yapabilirim, biliyorsun" dedi Andy. Neredeyse bağırma raddesine gelmişti. Çalışma saatlerinden sonrasına randevulaşıyorlardı çünkü sonrasında Andy'nin zamanı var- sa, keyfi de yerindeyse sohbet ediyorlardı.

"Dava ederim seni" dedi, Andy de bağırarak "Etmezsen şe- refsizsin" diye cevapladı. "Ne bok yediğinin farkında mısın Ju- de? Beni nasıl zor durumda bıraktığını anlamıyor musun?" "Sıkma canını" dedi alaycı bir üslupla, "kimim kimsem yok benim. Doktor hatası diye şikayet eden çıkmaz."

Andy, Jude kendisine vurmaya çalışmış gibi geri çekildi bunun üzerine. "Ne hakla böyle konuşursun?" dedi ağır ağır. "Onu demek istemediğimi sen de biliyorsun."

Elbette biliyordu. Ama "Her neyse" dedi, "ben gidiyorum." Muayene masasından indi (neyse ki Andy girer girmez nu- tuk çekmeye başlamış, soyunmaya fırsatı olmamıştı) ve ka- pıya yöneldi ama onun yürüme hızıyla odadan çıkmak dra- matik gerilim yaratacak bir olay değildi, zaten Andy iki adım atıp kapıyla arasına geçti.

"Jude" dedi yine ruh hali aniden değişmiş olarak, "gitmek

1 74

istemediğini biliyorum. Ama artık bu iş korkutucu bir hal alıyor." Bir nefes aldı. "Çocukluğunda olanlarla ilgili herhan- gi biriyle konuştun mu hiç?"

"Bunun konumuzla alakası yok" dedi duygusuzca. Andy, ona anlattıklarını hiç gündeme getirmemişti ve şimdi ortaya atmasıyla kendisini ihanete uğramış gibi hissetmişti.

"Ne demek alakası yok?" dedi Andy ve televizyon dizile- rinde laf uzatmak dışında kullanılmayan bu sözün gülünç- lüğü Jude'u istemese de güldürdü; gülümsemesini dalga geç- mek zanneden Andy ise yine yön değiştirdi. "İnadında mu- azzam bir kibir de var Jude" diye devam etti. "Sağlığın veya iyiliğinle ilgili hiçbir lafa kulak asmama konusundaki kesin kararlılığın ya patolojik derecede şiddetli bir kendine kıyma vakası, ya da hepimize siktir çekiyorsun."

Kırıldı buna. "Yalnız sana her karşı çıktığımda beni hasta- neye kapattırmakla tehdit etmen de manipülasyonun danis- kası, hele ki bu olayın kaza olduğunu sana söyledikten sonra" diye giydirdi Andy'ye. "Andy bak seni gerçekten çok seviyo- rum. Sen olmasan ne yapardım bilmiyorum. Ama koca adam oldum. Bana bunu yap şunu yapma diye emir veremezsin." "Biliyor musun Jude?" dedi Andy (yine bağırarak). "As- lında haklısın. Kararlarına müdahale edemem. Ama onları kabul etmek zorunda da değilim. Git başka dallama yapsın doktorluğunu. Benden buraya kadar."

"Keyfin bilir" dedikten sonra çıkıp gitti.

Daha çok öfkelendiği bir olay hatırlayamıyordu. Birçok şe- ye öfkelenirdi, haksızlıktan beceriksizliğe, Willem'e istediği rolü vermeyen yönetmenlere kadar, ama geçmişte başından geçmiş veya şu an başından geçen olaylara kolay kolay si- nirlenmezdi. Acılarını, geçmişini ve bugününü kafasına tak- mak istemiyor, günlerini bu soruların cevabını arayarak ge- çirmekten kaçınıyordu. Neden olduğunu biliyordu bir kere: Başına ne geldiyse müstahaktı.

1 75

Fakat öfkesinin haksız olduğunu da biliyordu. Andy'ye ba- ğımlılığı yüzünden ne kadar hınçlansa da gönül borcu ağır ba- sıyordu, davranışlarının Andy'ye mantıksız geldiğinin de far- kındaydı. Öte yandan Andy'nin mesleği insanları iyileştir- mekti: Andy'nin ona bakışı, onun kötü yazılmış bir vergi ka- nununa bakışı gibi, karşısındakini çözmeye ve düzeltmeye da- yalıydı ve bu şartlar altında düzeltilip düzeltilemeyeceğine dair kendi inancı neredeyse önemsiz kalıyordu. Düzeltmek is- tediği şeyin, yani sırtına engebeli bir topoğrafya görüntüsü ve- ren, derisini yer yer kızarmış ördekgibi gerip parlatan yarala-

rın, bir başka deyişle para biriktirme sebebinin, Andy'nin tas- vip edeceği bir şey olmadığını biliyordu. "Jude" diyecekti Andy planlarından haberdar olsa, "sana yemin ederim ki sonuç ala- mayacaksın ve paranı sokağa atmış olacaksın. Yapma."

"Ama iğrenç görünüyorum" diye mırıldanacaktı Jude. "Görünmüyorsun Jude" diyecekti Andy. "Neyin üzerine is- tersen yemin ederim ki görünmüyorsun."

(Ama zaten söylemeyecekti Andy'ye, dolayısıyla araların- da böyle bir konuşma geçmeyecekti.)

Günler geçti; ne o Andy'yi aradı ne Andy onu. Bileği ce- zalandırır gibi geceleri sızlayıp uykusundan uyandırdı, ofis- te bir şeyler okurken yarasını unutup ritmik bir şekilde ma- sanın kenarına vurdu; bu, bir türlü kurtulamadığı kötü bir tik.ti. Bunun üzerine dikişler kan sızdırmaya başladı, tuvalet lavabosunda yalapşap temizlemeye çalıştı.

"Neyin var?" diye sordu Willem bir gece.

"Yok bir şeyim" dedi. Willem'e anlatabilirdi elbette, o da dinler ve gayet Willem'ce "Hmm" derdi, amaAndy'ye hak ve- receğini biliyordu.

Kavgalarından bir hafta sonra pazar günü, batı Chelsea boyunca yürüyüp Lispenard Sokak'a döndüğünde Andy'yi kapıda beklerken buldu.

Şaşırdı onu gördüğüne. "Selam" dedi.

1 76

"Selam" diye karşılık verdiAndy. Öylece durdular. "Telefo- numu açmazsın diye düşündüm de."

"Tabii ki açardım."

"Dinle" dedi Andy. "Senden özür dilerim."

"Ben de senden özür dilerim Andy."

"Ama sahiden biriyle görüşmen gerektiğini düşünüyorum." "Böyle düşündüğünü biliyorum."

Olayı bir şekilde tedirgin, tarafların ikisini de tatmin et- meyen bir ateşkese vardırıp terapist konusunu araların- da geniş ve boz bir tampon bölge gibi tutarak kapatmayı ba- şardılar. Uzlaşma olarak (gerçi bunu nasıl kararlaştırdıkla- rını artık çözemiyordu) her muayenenin sonunda Andy'ye kollarını gösteriyor, Andy de yeni kesik var mı diye bakıyor- du. Bulursa dosyasına yazıyordu. Andy'de yeni bir patlama- ya neyin yol açacağını kestiremiyordu: Bazen çok sayıda ye- ni kesik olmasına rağmen Andy homurdanıp yazmakla yeti- niyor, bazen çok az yeni kesik olmasına rağmen celallenive- riyordu. "Sıçtın içine kollarının, farkında mısın?" diye soru- yordu. Ama o cevap vermiyor, Andy'nin söylevinin dalga gibi patlamasını bekliyordu. Bir tarafıyla, Andy'nin işini yapma- sına -onu iyileştirmesine- izin vermeyerek saygısızlık ettiği- ni, Andy'yi kendi makamında küçük düşürdüğünü fark edi- yordu. Andy'nin tuttuğu çetele -bazen belli bir puana ulaşın- ca ödül verecek misin diye sormak istiyordu ama sinirlene- ceğini biliyordu- durumu yönetemiyorsa dahi yönetebiliyor- muş gibi hissetmesine yardımcı oluyordu. Gerçek bir tedavi değildi, sadece veri toplamaktan ibaretti.

Derken bir gün, iki yıl sonra, daha sıkıntılı olan sol baca- ğında yeni bir yara açıldı ve kolundaki kesiklerin pabucu bir süre dama atıldı. Bu yaralardan ilki, kazanın üstünden bir yıl geçmeden açılmış ve hızla kapanmıştı. "Ama son olmaya- cak" demişti Philadelphia'daki cerrah. "Seninki gibi yaralan- malarda, dolaşım sisteminden cilde kadar her şey ağır hasar

1 77

gördüğünden böyle yaralar arada bir ortaya çıkabilir."

Bu on birinci yara olduğundan, yaşayacağı hissiyata ha- zırlıklı olsa da, yaranın sebebini hiç kestiremiyordu (Bir si- nek ısırığı mı? Çelik dosya dolabının kenarına çarpma mı? Her zaman minnacık bir şey oluyordu ama cildini hep kağıttanmış gibi yırtabiliyordu) ve midesi de bir türlü kal- dırmıyordu: Cerahati, iç kaldıran balıksı kokusu, cenin ağ- zı gibi açılıp koyu, karışık sıvılar püskürten kesiği... İnsanın vücudunda kapanmayan, kapatılamayan bir yarayla dolaş- ması korku filmlerine, mitlere konu olacak kadar doğaüstü bir şeydi halbuki. Andy'yi her cuma görmeye başladı; yara- daki iltihabı alıyor, temizliyor, ölü dokuları ayıklıyor, çevre- sini inceleyip deride yenilenme var mı diye bakarken, Jude da masanın kenarına sımsıkı tutunup dişlerini sıkıyordu. "Canın yandığı zaman bana söylemen lazım Jude" demişti Andy o derin nefesler alıp terler, içinden sayarken. "Acı his- sedebilmen kötü değil, iyi bir şey. Sinirlerin hayatta ve iş gö- rüyor demektir."

"Çok acıyor" diyebildi zar zor. "Birden ona kadar kaç?" ''Yedi. Sekiz!"

"Pardon" diye karşılık verdi Andy. "Bitmek üzere, gerçek- ten. Beş dakikası kaldı."

Gözlerini kapatıp ağır ağır üç yüze kadar saydı.

İşlem bittiğinde koltuğa oturur, Andy de karşısına geçer ona içecek bir şeyler verirdi; soda ya da şekerli bir şey ve et- rafındaki dünya parça parça netleşirdi tekrar. ''Yavaş ol" der- di Andy, "yoksa miden bulanır." Andy'nin pansuman yapma- sını izlerken -en sakin olduğu anlar dikiş ve sargı işleriydi- o kadar zayıf ve kırılgan hissederdi ki, Andy ne söylese ka- bul edecek hale gelirdi.

"Bacaklarını kesmeyeceksin" derdi Andy dilek değil emir kipiyle.

1 78

"Kesmey eceğim."

"Kesersen senin için bile manyaklık olur."

"Biliyorum."

"Anatomin o kadar zayıf düşmüş durumda ki çok fena en- feksiyon gelişir."

"Andy. Biliyorum."

Bazı olaylar üzerine, Andy'nin gizli gizli arkadaşlarıy- la konuştuğundan şüphelenmişti çünkü tam Andy'nin ede- ceği türden laflar ediyorlardı ve Andy'nin deyimiyle "Vahim Olay"ın üzerinden dört yıl geçmesine rağmen, Willem'in sa- bahlan banyo çöpünü kanştırdığını düşündüğü için jiletleri- ni atarken büyükdikkat sarf ediyor, kat kat tuvalet kağıdına sanp koli bandıyla yapıştırdıktan sonra işe giderken yol üze- rindeki çöplere bırakıyordu. "Senin eküri" diyordu Andy on- lar için: "Ekürinle neler yapıyorsun bakalım?" (keyfi yerin- deyse) ve "O ektirin olacak hıyarlara söyleyeceğim, göz kulak olsunlar sana" (keyfi bozuksa).

"Sakın böyle bir şey yapma Andy" derdi. "Kaldı ki onlann sorumluluğu değil."

"Elbette onlann sorumluluğu" diye karşılık verirdi Andy. Diğer konularda olduğu gibi bunun üzerinde de anlaşamı- yorlardı.

Ancak son yaranın açılmasının üzerinden yirmi ay geçmiş fakat yara bir türlü iyileşmemişti. Daha doğrusu kapanmış, tekrar açılmış, yine kapanmıştı ve son olarak da cuma günü uyandığında baldınnda, bileğinin biraz yukansında bir ıs- laklık ve yapışkanlık hissedince açılıp kanadığını anlamıştı. Henüz Andy'yi aramamıştı, pazartesi arayacaktı, fakat bir süre, belki birkaç ay boyunca son yürüyüşü olduğunu bildiği bu yürüyüşe çıkması önemliydi.

Madison'la Yetmiş Beş'in kavşağındaydı, Andy'nin mua- yenehanesine çok yakındı ve bacağı öyle acıyordu ki, Beşin- ci Cadde'ye geçip park duvannın önündeki banklardan biri-

1 79

ne oturdu. Yerleşir yerleşmez o tamdık baş dönmesi ve mi- de bulantısı hücum etti, öne eğilip yerdeki beton tekrar sert- leşene, ayağa kalkabilecek gibi olana kadar bekledi. O da- kikalarda vücudunun ihanetini, hayatındaki en merkezi ve bıktırıcı çabanın, vücudunun ona tekrar tekrar ihanet ede- ceğini kabullenmeyi reddetmek olduğunu, vücudundan hiç- bir beklentisi olmasa da bakımını sürdürmeyi üstlendiği ger- çeğini hissetti. Gerek kendisi gerek Andy, yıllar önce kömür- leşmiş halde cürufyığınına atılması gereken, onarılamaz bir şeyi iyileştirmek için sonsuz zaman harcıyorlardı. Neyin uğ- runa? Zihni uğruna denebilirdi belki. Ama bunun -Andy'nin muhtemelen diyeceği gibi- akıl almaz derecede kibirli bir ta- rafı da vardı, sırf teybiyle duygusal bağın var diye külüstür bir arabayı yaşatmak gibi.

Birkaç sokak daha yürürsem muayenehanesine varırım di- ye düşündü ama gitmeyecekti. Günlerden pazardı. Andy'nin de bir nefes almak hakkıydı, üstelik daha önce hissetmemiş olduğu bir şeyi hissediyordu şimdi.

Birkaç dakika daha bekleyip zorlanarak ayağa kalktık- tan sonra yarım dakika öylece durdu, ardından tekrar ban- ka çöktü. Nihayet ayakta kalabildi. Henüz hazır değildi ama yolun kenarına kadar gidip elini kaldırarak bir taksi çevirdi- ğini, kafasını siyah suni deri koltuğa yasladığım hayal ede- biliyordu. Banktan kaldırıma kaç adım olduğunu sayacak- tı, tıpkı taksiden apartman kapısına, apartman kapısından asansöre, asansörden daire kapısına, daire kapısından oda- sına adımlarını sayacağı gibi. Yürümeyi üçüncü öğrenişinde -protezleri çıkarıldıktan sonra- fizyoterapi uzmanına Andy talimat vermiş (kadın bundan hoşlanmadıysa da sesini çı- karmayıp dediğini yapmıştı) ve tıpkı dört yıl önce Ana'mn yaptığı gibi Andy onun önce on, sonra yirmi, sonra elli, ni- hayet yüz adım yürümesini izlemişti. Sol bacağının yerle ne- redeyse doksan derece açı yapıp dikdörtgen şeklinde beyaz

1 80

bir boşluk bıraktığı, sağ bacağının hafif yana yattığı yürü- yüş şeklini bizzat Andy geliştirmiş, kendi başına uygulaya- cak hale gelene kadar saatlerce pratik yaptırmıştı. Baston- suz yürüyebileceğine inandığını söyleyen Andy'ydi, sonunda başardığında ise teşekkür ettiği kişi yine Andy olmuştu. Pazartesiye şurada ne kaldı dedi içinden, ayakta durma- ya çabalarken; Andy de her zamanki gibi yoğunluğuna bak- madan mutlaka görecekti onu. "Yaranın açıldığını ne zaman fark ettin?" diye soracaktı bir parça gazlı bezle hafifçe dür- terken. "Cuma" diyecekti. "Neden o zaman aramadın Ju- de?" diyecekti Andy sinirlenip. "Üstüne yürüyüşe çıktım de- me de bana." "Hayır, elbette çıkmadım" karşılığını verecekti ama Andy inanmayacaktı. Bazen Andy onu sadece bir virüs- ler ve arızalar toplamı olarak mı görüyor diye meraklanıyor- du. Bunlar çıkarsa ne kalırdı ondan geriye? Andy ona bak- mak zorunda olmasa da ilgisini korur muydu? Bir gün mu- cize eseri şifa bulmuş olarak, Willem'inki kadar çalımlı bir yürüyüşle, JB gibi çekinmek bilmeden, sandalyesinde göm- leğinin belinden kurtulmasına aldırmadan gerinerek, olmadı Malcolm'un uzun ve kadife tenli kollarıyla karşısına çıksa, Andy'nin gözünde ne anlam ifade ederdi? Diğerleri için nasıl biri olurdu? Onu daha mı az severlerdi? Daha mı çok? Ya da hep korktuğu gibi, aralarındaki arkadaşlık ilişkisinin acıma- dan kaynaklandığını mı anlardı? Kişiliğinin ne kadarı, yapa- madıkları ile ayrılmaz bir bütündü? Yaralar, kesikler, sancı- lar, kırıklar, enfeksiyonlar, ateller, akıntılar olmadan kimdi, kim olabilirdi?

Ama hiç öğrenemeyecekti tabii. Altı ay önce yarayı kont- rol altına alabilmişler, Andy defalarca muayene ettikten son- ra yara bir daha açılırsa ne yapması gerektiğine dair bir sü- rü uyanda bulunmuştu.

Yarım kulakla dinlemişti. O gün aklı bir kanş havaday- dı nedense, fakat Andy'de bir mızmızlık vardı, ayağıyla ilgi-

181

li nutkunun üzerine kendini kesmesi (Andy'ye göre çok faz- la) ve kilosu (Andy'ye göre çok zayıD hakkında da laf işitti. Çevire çevire bacağına bakıp yaranın nihayet kapanmış olmasını beğeniyle izlerken Andy konuştu da konuştu. "Sen beni dinliyor musunJude?" diye sordu nihayet.

"iyi görünüyor" dedi Andy'ye sorusunu cevaplamak için değil, onayını almak için. "Öyle değil mi?"

Andy iç geçirdi. "Ben burada..." Sonra durdu, devamını ge- tirmedi, Jude başını kaldırıp Andy'ye baktığında, Andy'nin kafasını toplamak ister gibi gözlerini kapatıp tekrar açtığını gördü. "iyi görünüyor Jude" dedi usulca. "Sahiden."

O zaman büyük bir minnet duymuştu çünkü Andy'nin ya- ranın iyi göründüğünü düşünmediğini, hiçbir zaman da dü- şünmeyeceğini biliyordu. Andy'nin gözünde onun bedeni, iki- sinin sürekli tetikte olmasını gerektiren bir felaketler silsile- siydi. Andy'nin onda kendine zarar verme, hayal dünyasında yaşama, inkarda ısrarcılık gibi sorunlar gördüğünü biliyordu. Ama Andy'nin bir türlü anlayamadığı şuydu: iyimserdi o. Her ay, her hafta, gözlerini bu dünyada bir gün daha yaşa- mak için açardı. Acının her şeyi, hatta unutmak için bunca çabaladığı geçmişini bile bulandırdığı, sildiği günlerde dahi yapıyordu bunu. Anılan diğer bütün düşüncelerini kovaladı- ğında, mevcut hayatına tutunmak, çaresizlik ve utançla öfke krizine kapılmamak için olağanüstü gayret ve konsantras- yon sarfettiği günlerde dahi. Çabalamaktan yorulduğu, uya- nık ve canlı kalmanın muazzam enerji gerektirmesi yüzün- den yattığı yerde kalkıp bir daha denemek için sebepler ara- dığı, tuvalete gidip lavabonun altına zulaladığı kilitli nay- lon poşetten pamuğunu, jiletlerini, alkollü mendillerini, sar-

gı bezini alıp teslim olmanın çok daha kolay geldiği günlerde bile. En kötü günleri bunlardı.

Yılbaşı gecesinden önce tuvalette oturup koluna jileti çe- kerken sahiden eli kaymıştı: Daha uyku sersemiydi, normal-

182

de o kadar dikkatsiz davranmazdı. Ancak hatasını anlayın- ca bir dakika, iki dakika -saymıştı- ne yapacağını gerçekten bilemeden oturmuş, bıraksa bu kaza kendi sonucunu getirse, sanki kendisini de aşıp Willem'i, Andy'yi, aylar sürecek dertle- ri çağıracak karardan daha kolay olacakmış gibi hissetmişti. Nihayet onu neyin ayağa kaldırıp havluyu askısından ala- rak koluna sarmaya, gidip Willem'i uyandırmaya sevk ettiğini bilemedi. Ama geçen her dakikada, diğer seçenekten giderek daha çok uzaklaşıyor, olaylar kontrol edemediği bir hızda ge- lişiyordu ve yaralanmasından sonraki ilk yıla, henüz Andy'yi tanımadığı, her şeyin düzelebilecekmiş gibi göıiindüğü, gele- cekte parlak ve temiz bir insana dönüşeceğini sandığı, çok az bilgisi, fazla fazla umudu olduğu ve bu umudun bir gün karşı- lığını alacağını düşündüğü günlere özlem duyuyordu.

New York'tan önce hukuk fakültesi, ondan önce lise, on- dan önce Philadelphia ve ülkenin bir ucundan diğerine uzun ve yavaş bir seyahat, ondan önce Montana ve erkekler yur- du, Montana'dan önce Güneybatı ve motel odalan ve kimse- siz yollarda bitmeyen otomobil yolculuklan vardı. Onun da öncesinde GüneyDakota ve manastır. Peki onun öncesinde? Bir anne ve baba herhalde. Veya daha gerçekçi konuşacak olursak bir erkekle bir kadın. Sonra da muhtemelen yalnız bir kadın. Ardından kendisi.

Ona matematik öğreten ve ne kadar talihli olduğunu hep söyleyen Peter Birader anlatmıştı çöp kovasında bulunduğu- nu. "Bir çöp torbasının içinde yumurta kabuklan, pörsümüş marul yapraklan, küflenmiş spagetti ve sen vardın" dedi Pe- ter Birader. "Hani eczane var ya, onun arkasında bulduk se- ni." Var mıydı öyle bir eczane emin değildi çünkü manastır- dan pek çıkmazdı.

Daha sonra Michael Birader bunun doğru olmadığını iddia

183

etti. "Çöpün içinde değildin" dedi ona. "Çöp kutusunun ya- nındaydın." Olay yerinde bir çöp torbası da bulunduğunu ka- bul etti ama torbanın içinde değil üzerinde olduğunu söyledi, hem aynca kim biliyordu o poşetin içinde ne olduğunu, kim bakmıştı? Büyük ihtimalle eczanenin çöpüydü, karton koliler, köpük, bağlama telleri, kağıtlar filan. "Peter Birader'in söyle- diği her şeye inanma" diye uyardı onu sık sık yaptığı gibi, bir de: "Kendi mitolojini uydurma eğilimine düşme" derdi ma- nastıra nasıl geldiğini her sorduğunda. "Geldin ve artık bura- dasın, geçmişin yerine geleceğine odaklanman lazım." Geçmişini elbirliğiyle oluşturmuşlardı. Çıplak bulunduğu- nu söyledi Peter Birader (sadece altın bağlıydı, dedi Micha- el Birader), ama her halükarda kaderine terk edilmişti çün- kü nisanın ortasıydı ve hava hala buz gibiydi, yeni doğmuş bir bebeğin uzun süre hayatta kalması beklenemezdi. Hepi to- pu birkaç dakika beklemiş olacaktı çünkü bulunduğunda te- ni hala sıcaktı, arabanın lastik izlerini ve çöp kutusuna kadar gelip tekrar uzaklaşan ayak izlerini (spor ayakkabı, 38 numa- ra) kar henüz örtememişti. Bulunduğu için çok şanslıydı (bu- lunması kaderin bir oyunuydu). Sahip olduğu her şeye -adı- na, doğum gününe (yaklaşık), başını sokacak bir dama, haya- tına- onlar sayesinde kavuşmuştu. Şükran duyması lazımdı (kendilerine değil, Rab'be şükran duymasını bekliyorlardı). Neye cevap verip neye vermeyeceklerini hiç kestiremedi. Basit bir soruyu (Bulunduğunda ağlıyor muydu? Not yazıl- mış mıydı? Onu bırakanı aramışlar mıydı?) geçiştirebilir, bil- miyoruz diyebilirlerdi, daha karmaşık sorulara ise etraflıca cevap getirebilirlerdi.

"Devlet seni alacak kimseyi bulamadı." (Yine Peter Bira- der.) "Biz de sana geçici olarak bakalım dedik, aylar yıllan kovaladı, bugüne geldin. Hepsi bu. Hadi bitir artık şu denk- lemleri, sabahtan beri uğraşıyorsun."

Peki neden kimseyi bulamamıştı devlet? Birinci teori (Pe-

1 84

ter Birader'in tercihi): Ne kökeni, ne ebeveyni, ne doğum ku- surları, hiçbir şeyi bilinmiyordu. Nereden gelmişti? Bilen yoktu. Civardaki hiçbir hastanede ona uyan bir canlı doğum vakası kaydedilmemişti. Bu da koruyucu aile olabilecekle- ri endişelendiriyordu. Teori iki (Michael Birader'inki): Fakir bir eyaletin fakir bir yöresinde fakir bir kasabaydı burası. Kasaba sakinlerinin ilgisine ve merhametine rağmen -ger- çekten de anlayışlı ve ilgili davrandıklarını unutmamalıydı- kimse geçim sıkıntısına bir boğaz daha eklemek istememiş- ti. Teori üç (Peder Gabriel'ınki): Burada kalacağı yazılmıştı. Rab'bin takdiri bu yöndeydi. Evi burasıydı. Artık böyle soru- lar da sormasındı.

Dördüncü bir teori ise, yaramazlık yaptığında neredeyse herkesçe dile getirilirdi: Kötü bir çocuktu, ta en başından be- ri. "Seni terk edip gitmeleri için çok kötü bir şey yapmış ol- man gerek" derdi Peter Birader cetveli kıçına indirdikten sonra, Jude bir köşede hıçkırıklar içinde özür dilerken. "Bel- ki o kadar çok ağladın ki tahammül edemediler sana." Peter Birader'in doğru söylediği endişesiyle daha da çok ağlardı. Tarihle o kadar ilgililerdi ama Jude kendi tarihiyle ilgilen- diği zaman topluca bozuluyorlardı, bir türlü büyüyüp geri- de bırakamadığı bıktırıcı bir hobisi varmış gibi. Bir süre son- ra doğrudan soru sormamayı öğrendi ama beklenmedik an- larda beklenmedik kaynaklardan alabileceği bilgi kırıntıla- rına da kulaklarını hep açık tuttu. Michael Birader'le Büyük

Umutlar'ı okuduktan sonra, çeşitli yönlendirmelerle on do- kuzuncu yüzyılda Londra'da -ona alt tarafı 150 kilometre mesafedeki Pierre kadar yabancı bir yerde- öksüz yetimle- ri nasıl bir hayatın beklediğini uzun uzadıya anlattırdı ona. Ders uzayıp söyleve dönmüştü, döneceğini de biliyordu, ama sonuçta Pip gibi kendisinin de mevcut olsaydı ya da buluna- bilseydi bir akrabasına emanet edileceğini öğrendi. Demek ki hiç akrabası yoktu.

1 85

Sahiplenme dürtüsü de düzeltilmesi gereken kötü bir alış- kanlıktı. Sadece kendisine ait, başka hiç kimsenin kullana- mayacağı bir şeye sahip olma arzusunun ne zaman başladığı- nı hatırlamıyordu. "Burada hiç kimsenin malı mülkü yoktur" demişlerdi ona ama doğru muydu ki bu? Peter Birader'in ba- ğa tarağı vardı mesela, taze akıtılmış reçine renginde ve reçi- ne kadar ışıklıydı, gurur duyduğu bu eşyasıyla her sabah bı- yıklarını tarıyordu. Bir gün tarak kayboldu ve Peter Birader, Matthew Birader ile yapmakta oldukları matematik dersi- ni bölerek onun yakasına yapışıp silkeledi, tarağı onun çaldı- ğını ve azıcık aklı varsa hemen geri getirmesini bağıra bağı- ra söyledi. (Peder Gabriel daha sonra bu tarağı biraderin ma- sası ile radyatörün arasına düştüğü yerde bulacaktı.) Matt- hew Birader'in ise orijinal, bez ciltli, yeşil sırtlı bir Bostonlu- lar nüshası vardı, bir keresinde elinde tutarak kapağına bak- ması için göstermişti ("Sakın dokunma! Dokunma dedim!") Biraderlerden en sevdiği, az konuşan ve onu hiç azarlamayan Luke'un bile baktığı, diğerlerinin gözünde onun olan bir kuş vardı. Teknik olarak, demişti David Birader, kuş kimsenin değildi; ama onu Luke Birader bulmuştu, o bakıyordu besli- yordu, yani istiyorsa Luke'un kuşu olabilirdi.

Luke Birader manastırın bahçesiyle serasına bakıyor- du, bahar ve yaz aylarında Jude da ufak işlerde ona yardım- cı oluyordu. Başka biraderlere kulak misafiri olarak, Luke Birader'in manastıra gelmeden önce zengin olduğunu öğren- mişti. Ama sonra başına bir işler gelmiş veya bir işlere karış- mış (bu konuda teyitli bilgi yoktu), bunun sonucunda parası- nı ya kaybetmiş ya dağıtmıştı, şimdi o da burada ve diğerleri kadar yoksuldu, gerçi serayı Luke Birader'in parasıyla inşa ettirmişler, böylece manastırın bazı işletme giderlerini epey- ce azaltmışlardı. Diğer biraderlerin Luke'tan uzak durması sebebiyle içinden bir ses Luke Birader'in kötü olduğunu söy- lüyordu ama kendisi hiçbir kötülüğünü görmemişti.

1 86

Peter Birader onu tarağını çalmakla suçladıktan kısa sü- re sonra ilk hırsızlığını yaparak mutfaktan bir paket kraker çaldı. Bir sabah sınıf olarak kullandıkları odaya yürürken mutfağı boş, paketi tezgahta görmüş, bir anlık dürtüyle uza- nıp biraderlerin giydiğinin küçüğü olan yün mintanının altı- na sokuşturarak koşmuştu. Yastığının altına saklamak için yolu uzattığından, Matthew Birader'in dersine geç kalmış, ceza olarak zeytin dalıyla sopa yemişse de ganimetinin varlı- ğı içini ısıtmış, neşeyle doldurmuştu. O gece yalnız kaldığın- da yatağa çekilip krakerlerden birini (aslında sevmezdi bile) dişleriyle sekize bölüp dilinde iyice yumuşatarak çiğneme- den yutacağı hale gelene kadar bekletmiş, ağır ağır yemişti. Gitgide daha çok hırsızlık yapmaya başladı. Manastırda gerçekten arzuladığı, sahip olmak istenecek hiçbir şey bu- lunmadığı için, plan yapmadan ve istek duymadan önüne ne gelirse onu çalmaya başladı. Bulursa yiyecek; bir sabah kah- valtı sonrası ava çıktığında Michael Birader'in odasında yer- de bulduğu iri siyah düğme; Peder Gabriel dersin ortasında bir kitap aramak için arkasını dönünce masasındaki kalem; Peter Birader'in tarağı (gerçi bu planlıydı ama diğerlerin- den daha fazla zevk vermemişti). Kibrit, kurşunkalem, kağıt parçaları gibi çerçöpü -ama başkasına ait çerçöpü- çalıyor, donuna tıkıyor, koşturup, geceleri sırtında her bir yayı his- settirecek kadar ince döşeğinin altına saklıyordu. "Koşuşturup durma, dayağı yersin!" diye bağırırdı Matt- hew Birader koşaradım odasına giderken.

"Başüstüne Birader" deyip adımlarını ağırlaştırarak yü- rürdü.

En büyük ganimetini indirdiği gün yakalandı: Peder Gab- riel'ın gümüş çakmağını, ders sırasında telefona bakması ge- rekince yürütmüştü. Peder Gabriel önündeki klavyeye eğil- diği sırada uzanıp çakmağı almış, ders bitene kadar avcunda soğukluğunun ve ağırlığının tadını çıkarmıştı. Pederin oda-

1 87

sından çıkınca çakmağı aceleyle donuna sokmuş, telaşlı adım- larla odasına yüıiiyordu ki köşeyi dönerken dikkat etmeyin- ce Pavel Birader'le çarpışmıştı. Birader ağzını açamadan o ge- risingeri yere yuvarlanmış, çakmak düşüp taşlarda sekmişti. Elbette dayağını yedi, azarını işitti, herhalde son ceza ola- rak da Peder Gabriel onu odasına çağırıp insanların eşyala- rını çalmak konusunda ders vereceğini söyledi. Olanları an- lamadan ama korkudan ağlamayı bile düşünemeden izler- ken, Peder Gabriel mendilini katlayıp zeytinyağı şişesinin ağzına kapattı, gelen yağı onun sol elinin tersine sürdü. Son- ra çakmağı -çaldığı çakmağı- alıp eline tuttu, yağlı kısım ni- hayet alev aldı ve bütün elini beyaz, hortlağımsı bir parıl- tı sardı. Bunun üzerine avazı çıktığı kadar bağırdı ve peder- den okkalı bir tokat yedi. "Kes bağırmayı!" diye bağırdı pe- der. "Hırsızlığın hakkı budur! Bir daha hiç unutmazsın hır- sızlık yapmamayı."

Kendine geldiğinde yatağındaydı ve eli sarılmıştı. Bü- tün eşyaları alınmıştı; çaldıkları neyse de, kendi buldukla- rı da gitmişti: Etrafta bulduğu taşlar, tüyler, ok başlan; Lu- ke Birader'in beşinci yaşgünü armağanı ve aldığı ilk hediye olan fosil bile.

Bu olaydan sonra, yakalandıktan sonra her gece Peder Gabriel'ın ofisine gidip çırılçıplak soyundu, peder çalıntı var mı diye her tarafını yokladı. Daha sonra işler iyice kötüye gittiğinde, o bir paket krakeri düşündü hep: Keşke onu çal- masaydı. Keşke başını bu kadar derde sokmasaydı.

Sinir krizleri, Peder Gabriel'la gece aramalarına Peter Birader'le öğlen aramaları da eklendikten kısa süre sonra baş- ladı. Nöbet geçirerek kendini manastırın taş duvarlarına atı- yor, gırtlağı elverdiğince haykırıyor, (üstünden altı ay geçmesi- ne rağmen derinden zonklamaları süren) yaralı, çirkin sol eli- nin tersini yemek masalarının sert, sivri köşelerine çarpıyor, ensesi, dirsekleri, yanakları, hassas neresi varsa çalışma ma-

1 88

sasına vuruyordu. Gündüz de geliyordu krizler gece de; kont- rol edemiyordu, sis gibi üzerine çöktüğünü ve gevşeyip ona ka- pıldığını hissediyordu, vücudunun ve sesinin aldığı haller onu tiksindirdiği kadar heyecanlandırıyordu da, çünkü sonrasın- da canı ne kadar yanarsa yansın, biraderlerin bu öfkeden, gü- rültüden ve şiddetten korktuklarını biliyordu. Ellerine geçir- dikleri her şeyle dövmeye başladılar onu, sınıfın duvarına çi- vi çakıp bir kayış astılar, sandaletleriyle ertesi gün kıçının üs- tüne oturamayacak hale gelene kadar vurdular, canavar dedi- ler ona, geber de kurtulalım dediler, keşke seni çöp torbasında bıraksaydık dediler. Enerjisini tüketmesine yardımcı oldukla- rı için minnet duyuyordu onlara, çünkü içindeki canavarı tek başına alt etmesi mümkün değildi; onu tekrar çıkana kadar kafesine sürmek için onların yardımına ihtiyacı vardı. Yatağını ıslatmaya başladı, pederin odasına muayene için daha çok çağrıldı, daha çok muayene edildikçe de yatağı da- ha çok ıslattı. Peder geceleri odasına gelmeye başladı, ardın- dan Peter Birader, sonrasında da Matthew Birader; o ise gi- derek kötüleşti, onu ıslanmış geceliğiyle yatırdılar, gün boyu üzerinden çıkarttırmadılar. Leş gibi kan ve sidik koktuğu- nun farkındaydı; haykırırarak, uluyarak, köpürerek dersle- ri böler, kitapları masalardan savurur, biraderlerin dersi bı- rakıp tekme tokat kendisine girişmesine neden olurdu. Ba- zen bayıltacak kadar sert vurduklarından canı bu karanlığı, ona hissettirmeden bir şeyler yapıldığı, zamanın fark etme- den geçtiği boşluğu arzulamaya başladı.

Bazen öfke nöbetlerinin sebepleri oluyordu ama bunları yalnız kendisi biliyordu. Kendini hep o kadar kirletilmiş, o kadar pislenmiş hissediyordu ki, çürümüş bir binanın için- deydi sanki, manastırdan çıktığı sayılı günlerden birinde gö- türdükleri metruk kilise gibi: Kirişlerinde küflekeleri, döşe- mesi tahtakurularından delik deşik, çatının dökülen yerle- rinden üçgenler halinde gökyüzü kendini teşhir ediyor. Ta-

1 89

rih dersinde geçmişte sülüklerin insandaki hasta kanı çek- tiklerine inanıldığını, hastalığı açgözlülük ve enayilikle tom- bul solucanımsı vücutlarına çektiklerini öğrenmiş, dersleri- nin bitişiyle ayak işlerinin başlaması arasındaki serbest sa- atinde manastır arazisinin sınırındaki dereye gidip sülük aramıştı. Bulamayınca, o derede sülük olmadığını öğrenince haykırmaya başlayıp sesi onu terk edene kadar duramamış- tı; sesi gittiğinde, boğazı sıcak kanla doluyormuş gibi oldu- ğunda dahi duramamıştı.

Odasına çekilip Peder Gabriel ve Peter Birader de geldi- ğinde, sessiz kalırsa daha çabuk biteceğini bildiğinden bağır- mamaya çalışırken, kapının önünden Luke Birader'in perva- ne hızıyla geçtiğini zannedince aşağılandığını hissetti ama henüz aşağılanmak diye bir kelime bilmiyordu. Ertesi gün boş saatinde Luke Birader'in bahçesine gidip bütün fulyala- rın kafalarını koparmış, kıvrımlı taçyaprakları gaga gibi gö- ğe açılır halde bahçıvan kulübesinin kapısına yığmıştı. Sonra gündelik işlerini yaparken yine yalnız kaldığın- da pişman olmuş, üzüntüden kollarındaki derman çekilince odanın bir ucundan diğerine taşıdığı su kovasını düşürmüş, öfke ve pişmanlıkla kendini de yere atmıştı.

Akşam ağzına lokma koyamadı. Luke'a bakındı, ne zaman ve nasıl cezalandırılacağını merak etti, biraderden ne zaman özür dilemesi gerekeceğini düşündü. Ama o ortada yoktu. O telaşla süt sürahisini devirdi, soğuk beyaz sıvı taşlara yayı- lırken yanında oturan Pavel Birader onu ensesinden tutup kaldırdı, yere yuvarladı. "Temizle şunu" diye çemkirip bula- şık bezini suratına fırlattı. "Ama cumaya kadar da başka ye- mek yok sana." Günlerden çarşambaydı. "Defol git odana." Birader fikrini değiştirmeden koştu.

Gömme dolaptan bozma, penceresiz, tek somyanın sığabil- diği, yemekhanenin ikinci katının bir ucundaki odasının ka- pısı genellikle açık olurdu, biraderlerden biri veya peder içe-

190

rideyse de genellikle kapalı. Ama daha merdivenin köşesini dönerken kapısının kapalı olduğunu gördü, bir süre sessiz ve boş koridorda durup odada onu neyin beklediğini düşündü: Muhtemelen biraderlerden biri. Ya da belki bir canavar. De- re olayından sonra bazen köşeleri kaplayan gölgelerin deva- sa sülükler olduğunu, yağlı gibi parıldayan kara, kesik kesik derilerini gererek uzandıklarını, onu ıslak ve sessiz ağırlık- ları altında boğacaklarını düşlerdi gündüzleri. Sonunda ce- saretini toplayıp hızlı adımlarla kapıya yürüdü, ardına ka- dar çarpıp açtı ve içeride sadece yatağını, çamur rengi yün battaniyesini, mendil kutusunu, rafta duran ders kitaplarını buldu. Sonra yatağının baş ucunda gördü onu: Cam kavanoz içinde bir demet fulya, yapraklarının kenarları kıvır kıvır. Yere oturup bir çiçeğin kadife başını parmaklarının ara- sında okşarken üzüntüsü o kadar büyük, o kadar şiddetliydi ki kendini paralamak, elinin arkasındaki yarayı koparmak, Luke Birader'in çiçekleri gibi lime lime olmak istedi.

Neden yapmıştı ki Luke Birader'e bunu? Luke, ona iyi dav- ranan tek kişi değildi; cezalandırmak zorunda bırakılmadı- ğında David Birader onu hep över, ne kadar zeki olduğunu söylerdi, hatta Peter Birader bile ona kasaba kütüphanesin- den aldığı kitapları getirir, sonrasında gerçek bir insanmış gi- bi karşısına alıp fikirlerini sorar, onunla tartışırdı, ama Lu- ke onu hiç dövmemenin yanı sıra, sırtını sıvazlayan ve yanın- da olduğunu söyleyen biriydi. Geçen pazar günü yemek dua- sını okuyacaktı, Peder Gabriel'ın masasının başında durur- ken ansızın çok şiddetli bir serserilik yapma, mesela önünde- ki tabakta duran patatesleri avuçlayıp etrafa saçma dürtü- sü hissetti. Kemer sırtında şaklayınca atacağı çığlığın boğa- zını nasıl yakacağını, içine dalacağı karanlığı, uyanacağı gü- nün baş döndüren aydınlığını içinde yaşadı bile. Kolunun ha- vaya kalktığını, parmaklarının çiçek gibi açılıp kaseye doğru uzandığını gördü. Tam o anda başını kaldırıp Luke Birader'le

191

göz göze geldi ve Luke ona göz kırptı, ama deklanşör hızında bir kırpmaydı bu ve başta yanlış gördüğünü zannetti. Derken Luke bir daha göz kırptı ve bu nedense onu sakinleştirdi; ak- lını başına topladı, duasını edip oturdu, yemek olaysız bitti. Şimdi de bu çiçekler çıkmıştı karşısına. Ama ne anlama gel- diklerini düşünmeye fırsat bulamadan kapı açıldı, Peter Bira- der geldi, kendisini hazırlamasının bir türlü mümkün olmadı- ğı, başına her yerden her şeyin gelebileceği o feci anı yaşadı. Ertesi gün dersleri biter bitmez, Luke'la konuşmaya ka- rarlı bir şekilde seranın yolunu tuttu. Fakat yaklaştıkça ka- rarlılığı azaldı; oyalanmaya, taşlan tekmelemeye, eğilip yer- den dallar aldıktan sonra manastır arazisine bitişik ormana atmaya başladı. Ne diyecekti ki zaten? Tam dönecek, arazi- nin kuzey sınırında kovuğuna yeni koleksiyonunu -ama sa- dece ormanda yürürken bulduğu ve kimseye ait olmadığı ke- sin şeyler; mesela küçük taşlar, sıçramış bir tazıyı andıran bir dal parçası filan- gizlemiş olduğu, zamanının çoğunu ge- çirdiği, eşyalarını yerinden çıkarıp elinde tuttuğu ağaca doğ-

ru gidecekti ki, birinin seslendiğini duyup döndü, ona doğru yürürken elini kaldırıp selam veren Luke'u gördü.

"Sen olduğunu tahmin etmiştim" dedi Luke Birader yak- laşırken (sonra düşündüğünde bunu bilmeyecek ne var dedi kendi kendine, başka kim gidecekti oraya? Manastırdaki tek çocuk oydu), Jude ise ne kadar uğraşsa da Luke'tan özür di- leyecek sözcükleri, hatta herhangi bir şey diyecek yüzü bula- madı, aksine kendini ağlarken buldu. Ağlarken hiç utanmaz- dı ama bu sefer utanmıştı, Luke Birader'e sırtını dönüp ya- ralı elinin tersini gözlerine kapattı. Bir anda açlığını hisset- ti ve o günün perşembe olduğunu, yiyecek bir lokmayı en er- ken yann bulacağını hatırladı.

"Bak sen" dedi Luke ve biraderin iyice yaklaşıp yanına çö- meldiğini hissetti. "Ağlama bakalım, ağlama." Ama sesi öyle yumuşaktı ki daha çok ağladı.

192

Ardından Luke Birader ayağa kalktı, tekrar konuştuğunda sesi daha neşeliydi. "Bak ne diyeceğim Jude" dedi. "Sana bir şey göstereceğim. Gel benimle." Seraya doğru yürürken, Jude geliyor mu diye arkasına baktı. "Jude" dedi tekrar, "gel benim- le," o da istemeyerek ayak uydurdu, çok iyi bildiği seraya da- ha önce hiç görmemiş gibi bir yabancı heves duyarak yürüdü. Büyüdüğünde ara sıra kafayı her şeyin ters gitmeye baş- ladığı anı bulmaya taktı; sanki o anı donduracak, bir agann içinde koruyup amfide sınıfın önüne çıkaracaktı: Dananın kuyruğu burada koptu. Burada başladı her şey. Düşünürdü: Krakerleri çaldığımda mı? Luke'un fulyalannı parçaladığım- da mı? ilk sinir krizini geçirdiğimde mi? Hiç olacak Şey değil ama, beni o eczanenin arkasına terk etmesine yol açacak şey her neyse onu yaptığımda mı? Hem neydi ki o?

Ama aslında biliyordu. O akşamüstü seraya girdiği andı. içeri buyur edildiği, her şeyden vazgeçip Luke Birader'in peşi- ne düştüğü an. Ondan sonra da hiçbir şey yoluna girmemişti.

Beş adım sonra daire kapısına varıyor ama elleri titrediği için anahtar deliğini tutturamıyor, elinden düşürecek gibi ol- duğunda küfrü basıyor. Nihayet daireye giriyor, daire kapı- sından yatağına on beş adım var ama yan yolda durup ağır ağır yere çöktükten sonra kalan adımlan dirseklerinin üze- rinde sürünerek aşıyor. Odada her şey hareket ederken bir süre yatıyor, sonra son bir kuvvetle battaniyeyi üzerine çeki- yor. Güneş gökten inip içerisi kararana kadar orada yatacak, sonra nihayet kalkıp kollarıyla kendini yatağa çekecek ve karnını doyurmadan, yıkanmadan, üstünü değiştirmeden, dişleri ağrıdan birbirine vurarak uykuya dalacak. Yalnız ka- lacak çünkü Willem oyundan sonra kız arkadaşıyla buluşa- cak, eve döndüğünde ise saat geç olacak.

Çok erken uyanacak ve kendini daha iyi hissedecek ama

193

geceleyin yarasından akıntı gelmiş, pazar günü meşum yü- rüyüşe çıkmadan önce yaptığı pansumanı ıslatmış olacak, pantolon paçasını bacağına yapışmış bulacak. Andy'ye mesaj yazacak, bir de telesekreterine not bırakacak, ardından du- şa girip pansumanı dikkatle sökerken çürümüş et parçala- rı, sümük kıvamında kara kan pıhtıları da beraberinde ge- lecek. Bağırmamak için hızla soluk almaktan başı dönecek. Bunu son yaşadığında Andy'yle yaptığı konuşmayı, Andy'nin ne olur ne olmaz diye bir tekerlekli sandalye edinmesini öne- rişini hatırlayacak, tekrar tekerlekli sandalyeye düşme fik- rinden ne kadar tiksinse de şimdi yokluğunu hissedecek. Andy'nin haklı olduğunu, bu yürüyüşlerin açıklanamaz kib- rinin işareti olduğunu, sanki her şey yolundaymış, sakat de- ğilmiş, onlarca yıldır hiçbir sebep yokken ona cömertlik ve iyilik gösteren insanların pahasına bencillik yapmıyormuş gibi davrandığını düşünecek.

Suyu kapatıp kendini küvete bırakacak, yanağını fayansa yaslayıp daha iyi hissetmeyi bekleyecek. Nefret ettiği bir be- dene, nefret ettiği bir geçmişle kıstırılmış olduğunu ve ikisi- ni de asla değiştiremeyeceğini hatırlayacak. Daralarak, nef- retle, acıyla ağlamak isteyecek ama Luke Birade:r'le olanlar- dan ve bir daha ağlamamaya yemin etmesinden sonra hiç ağlamadı. Hiçbir varlığı olmadığı, meyvesinin çoktan kuru- yup çekildiği, şimdi lüzumsuzca tangırdayan bir gövdeden ibaret olduğu dank edecek kafasına. En mutlu anlarında da, en feci dakikalarda da vücudunu saran tiksinti titremesini, ona sen kimsin ki bu kadar insana rahatsızlık veriyorsun, kendi bedenin dur dediği halde ne hakla devam etmeye yel- teniyorsun diye soran ürpertiyi hissedecek.

Oturup düzenli soluk alıp vererek bekleyecek, saat erken olduğu için şükredecek çünkü Willem'in onu bulması ve yi- ne kurtarmak zorunda kalması söz konusu olmayacak. Son- radan hatırlayamadığı bir şekilde ayağa kalkacak, küvetten

194

çıkacak, birkaç aspirin yutup işe gidecek. İşyerine vardığın- da sayfada kelimeler bulanıp dans edecek, Andy saat yedi ol- madan arayacak, bunun üzerine Marshall'a hasta olduğu- nu söyleyecek, Marshall'ın arabayla bıraktırma teklifini red- dedecek ama onun yardımıyla taksiye binmeye razı gelecek; durumu da bu kadar kötü işte. Dün salak gibi yürüdüğü yo- lu taksiyle alacak. Andy kapıyı açtığında ise metin davran- maya çalışacak.

"Judy" diyecekAndy müşfik ruh haliyle, bugün nutuk çek- meyecek; Andy'nin peşine düşüp boş bekleme salonundan, henüz açmadığı ofisinin önünden geçerek o güne kadar kim bilir kaç saat oturduğu muayene masasına Andy'nin yardı- mıyla çıkacak, hatta Andy'nin soyunmasına yardım etmesi- ne de izin verecek, sonra gözlerini kapatıpAndy'nin bacağın- daki bandajı çekerek altındaki cılk yarayı da deştiği an pat- layacak acı fişeğini bekleyecek.

Ömrüm, diyecek içinden, ömrüm. Ama bundan ilerisini düşünemeyecek ve bu sözcüğü zikir gibi, lanet gibi, telkin gi- bi tekrarlarken, büyük acılarda yolu düştüğü, hiç uzakta ol- madığını bildiği fakat sonrasında hiç hatırlayamadığı dün- yaya dalacak: Ömrüm.

2

Bir gün, onun bana göre olduğunu ne zaman anladığı- mı sordun, ben de hep biliyordum dedim. Ama doğru değil- di bu, daha ağzımdan çıkarken biliyordum; söyledim çünkü kulağıma hoş geldi, bir roman veya film karakterinin diye- ceği gibi bir laftı, üstelik ikimiz de alabildiğine bezgin ve ça- resizdik, bir de böyle söylersem karşımızdaki duruma, bel- ki engelleyebileceğimiz belki engelleyemeyeceğimiz ama her halükarda engel olmadığımız duruma karşı hislerimizi dü- zeltirdi. Hastanedeydi bu, ilk seferinde bir de. Hatırladığını biliyorum çünkü o sabah Colombo'dan gelmiştin; ülkeler, şe- hirler ve saat dilimleri arasında seksek oynayarak uçtuğun- dan, kalkıştan bir tam gün önce inmiştin.

Ama şimdi doğru bilgi vermek istiyorum. Doğru bilgi ver- mek istiyorum çünkü hem vermemek için bir sebep yok, hem de vermem lazım, hep vermeye çalıştım, çalışıyorum. Nereden başlayacağımı bilemiyorum.

Belki güzel sözlerle, bir o kadar da doğru sözler bunlar: Se- ni görür görmez sevdim. Tanıştığımızda yirmi dört yaşınday- dın, demek ben de kırk yediydim. (Vay anasını.) Senin ola- ğandışı biri olduğunu düşündüm; o daha sonra senin iyiliğin- den bahsedecekti bana ama anlatmasına gerek yoktu çünkü zaten biliyordum. Topluca bana geldiğiniz ilk yazdı, benim için olduğu kadar onun için de tuhaf bir hafta sonu olmuş- tu. Benim için, siz dördünüzde Jacob'ın nasıl biri olabileceği- ni gördüğümden; onun içinse beni o güne kadar hocası olarak

196

tanımanın ardından ansızın şortlu önlüklü, mangalda mid- ye çevirirken ve siz üçünüzle her konuda tartışmaya girerken gördüğünden. Fakat size bakıp Jacob'ı görmekten kurtulun- ca ben de eğlendim o hafta sonu, bunda en büyük pay da üçü- nüzün ne kadar eğlendiğine tanık olmamdı. Durumda hiç- bir anormallik sezmiyordunuz: İnsanların sizi hep seveceğini varsayan çocuklardınız, bunu da kibrinizden değil, insanlar o güne kadar hep sevmiş olduğu için, karşınızdakine kibar ve sıcak davranırsanız kibarlığın ve sıcaklığın karşılık görme- mesi için bir sebep aklınıza gelmediği için yapıyordunuz. Tabii onun böyle düşünmemek için bin türlü sebebi vardı ama bunu sonra öğrenecektim. Sofrada onu dikkatle incele- dim, özellikle sert tartışmalarda sandalyesine yaslanıp ken- dini ringden dışarı atmak istermiş gibi gerileyerek sizin si- nirlendirir miyim diye endişe etmeden bana meydan okuyu- şunuzu, teklifsizce uzanıp sofradan önünüze patates, kabak, et alışınızı, canınızın çektiğini rahatça söyleyip elde edişini- zi izlemesine baktım.

O hafta sonuna dair en net hatırladığım şey aslında küçük bir mesele. O, sen, Julia ve ben, tepeye giden ağaçlık yolda yürüyorduk. (0 zamanlar dar bir geçitti, hatırlıyor musun? Ağaçlar sonradan sardı çevresini.) Ben onunla birlikteydim, sen Julia ile arkamızda. Bir şeylerden bahsediyordunuz ama böcekler miydi, yaban çiçekleri mi, bilmiyorum. Konuşacak bir şey illa ki bulurdunuz, ikiniz de doğada olmayı, hayvan- ları çok severdiniz: Anlamasam da, bu özelliğiniz çok hoşu- ma giderdi. Derken sen onun omzuna dokundun, önüne ge- çip diz çökerek ayakkabısının çözülmüş bağcığını tekrar bağ- ladın, sonra da Julia'nın yanına geri döndün. Düşünmeden yapılmış akıcı bir hareketti; bir adım ileri çık, bir diz üzeri- ne çök, yerine dön. O kadar alışkın olduğun bir hareketti ki, sohbete ara bile vermedin. Gözün hep onun üzerindeydi (ger- çi hepinizin öyleydi), bir sürü ufak tefek şekilde onu gözeti-

197

yordunuz, o birkaç gün içinde gözlemledim bunları fakat sö- zünü ettiğim olayı hatırlamazsın muhtemelen.

Ama sen bunu yaparken o bana baktı ve yüzündeki ifade- yi tarif edemeyeceğim şimdi, o anda içimde bir şeylerin yı- kıldığını hissettim, sanki fazla yüksek yapılmış kumdan bir kale çöküyordu; onun için de, senin için de, benim için de. Onun yüzünde benimkinin yansımasını göreceğimi biliyor- dum. Bir kişiye bunu böylesine aldırışsız, böylesine zarif ya- pabilecek bir başkasını bulmanın zorluğu! Ona baktığım za- man, Jacob'ın ölümünden bu yana ilk kez idrak ettim insa- nın nasıl içinin parçalanabileceğini. Hep aşın duygusal ge- lirdi bu laf bana ama o anda fark ettim ki, yine aşın duygu- saldı belki, fakat doğruydu da.

İşte herhalde o zaman anladım.

Baba olacağımı hiç düşünmemiştim, kendi anne babam kö- tü olduklarından da değil. Aslına bakarsan çok da iyi bir ai- lem vardı: Annem ben çok küçükken meme kanserinden öldü, sonraki beş yılı babamla baş başa geçirdik. Pratisyen hekim- di; hastalarıyla birlikte yaşlanabilmeyi dileyen bir adamdı. Batı Yakası'nda, Seksen İkinci Sokak'ta oturuyorduk; mu- ayenehanesi apartmanın giriş katındaydı, okuldan dönünce uğrardım. Tüm hastalan beni tanırdı; doktorun oğlu olmak- tan, herkese selam vermekten, eline doğan bebeklerin büyü- yüp beni örnek almasından gurur duyardım; çünkü annele- ri babalan Dr. Stein'ın oğlu olduğumu, şehrin en iyi okulla- rından birine gittiğimi, çok çalışırlarsa onların da gidebilece- ğini söylerdi çocuklarına. "Hayatım" derdi babam bana, elini enseme koyup boyum onunkini geçtiğinde bile şakağımdan öperek. "Hayatım" derdi, "nasıl geçti okulun?"

Ben sekiz yaşındayken, ofis müdürü Adele ile evlendi. Ço- cukluğumda Adele'nin varlığının farkında olmadığım bir an

198

bile yoktur: Bana üst baş gerektiğinde alışverişe onunla gi- derdik, Şükran Günü'nde yemeğe o gelirdi, doğum günü he- diyelerimi o paketlerdi. Adele annem gibi değildi de, anne denen insan Adele gibiydi.

Babamdan büyüktü ve erkeklerin sevdiği, muhabbet et- mekten hoşlandığı ama evlenmeyi düşünmediği kadınlar- dandı; çok güzel değildi demenin kibarcası. Ama insan bir annede güzellik aramaz ki... Bir keresinde ona kendi çocu- ğunun olmasını isteyip istemediğini sordum, sen benim çocu- ğumsun, senden iyi bir çocuğum da olamaz dedi, bu da sana babamla Adele hakkında bütün bilmen gerekeni, onlara da- ir hislerimi, bana nasıl davrandıklannı etraflıca anlatır; öyle ki, onun bu söylediklerini otuzlu yaşlanma gelip o zamanki karımla bir çocuk daha yapsak mı, Jacob'ın boşluğunu dol- dursak mı diye münakaşa edene kadar hiç sorgulamadım.

O tek çocuktu, ben tek çocuktum, babam da tek çocuk- tu: Bir tekler ailesi. Fakat Adele'nin ailesi hayattaydı -ba- bamınkiler değildi- ve hafta sonları Brooklyn'e, şimdilerde Park Slope'un yuttuğu mahalleye onları ziyarete giderdik. Neredeyse elli yıldır Amerika'da yaşadıklan halde İngilizce- leri çok kıttı, babası çekinerek, annesi elleri kollanyla konu- şurdu. Onun gibi tıknaz, onun gibi kibar insanlardı; Adele onlarla Rusça konuşurdu, tanıştığımdan beri Dede dediğim babası ise tombul avuçlanndan birini açıp içinde sakladığını gösterirdi bana: ahşap bir kuş düdüğü ya da bir topak pes- pembe sakız. Büyüyüp hukuk fakültesine girdikten sonra bi- le bana hediyeler vermeye devam etti, gerçi artık dükkanını devretmişti, demek ki bunlan bir yerden satın alıyordu. Ama nereden? Yıllar önce modası geçmiş oyuncakların satıldı- ğı, tek sadık müşterisi ihtiyar göçmen adamlara ve kadınla- ra renkli topaçlar, kurşun askerler, daha ambalajı açılmadan plastik toplan kir tutmuş futbol sabalan satarak ayakta du- ran gizli bir dükkan olduğuna inanırdım.

199

Yok yere uydurduğum bir teoriye göre, babalarının ikinci evliliğini görecek yaşa gelen (dolayısıyla bir yargıya varacak kadar olgunlaşmış) erkekler, anneleriyle değil üvey annele- riyle evlenirler. Ama ben Adele gibi biriyle evlenmedim. Ka- rım, ilk karım, rahat ve kendiyle barışık biriydi. Tanıdığım diğer kızların aksine Liesl kendisini -başta zekasını ama ay- nı zamanda da arzu, öfke ve iradesini- hiç küçümsemezdi. Üçüncü randevumuzda, MacDougal Sokak'taki bir kafeden çıkmış yürüyorduk ki, adamın biri içerlek kalan bir kapıdan fırladığı gibi üzerine kustu. Havuç rengi kusmuk öbek öbek kazağına yapıştı, özellikle de o akşam taktığı pırlanta yüzü- ğüne sıçrayan iri bir parça dikkatimi çekti, taşın içinden tü- mör çıkmış gibiydi. Etrafımızdakiler nefeslerini tutup bek- lediler ya da çığlığı bastılar ama Liesl gözlerini kapatmakla yetindi. Başka bir kadın olsa yaygarayı koparırdı (ben de ol- sam koparırdım) ama onun sadece derinden sarsıldığını, bir yandan tiksinirken bir yandan kendini olaydan uzaklaştırdı- ğını hatırlıyorum; gözlerini açtığında da toparlanmıştı. Ka- zağını dikkatle çıkardı, ilk gördüğü çöp kutusuna attı. "Ha- di gidelim" dedi bana. Ben dilimi yutmuş, şoka girmiştim ama o anda onu istedim ve peşinden beni götürdüğü yere git- tim; evine gitmiştik, Sullivan Sokak'ta bir fare deliğine. Yol boyunca sağ elini vücudundan uzak tuttu, kusmuk parçası hala yüzüğündeydi.

Babam da Adele de onu pek sevmediler ama bana söyle- mediler; nezaketle tercihime saygı gösterdiler. Buna karşılık ben de onlara sormadım, yalan söylemek zorunda bırakma- dım onları. Yahudi olmamasından kaynaklandığını sanmı- yorum, ikisi de dindar değillerdi, ama bence ona fazla hay- ranlık duyduğumu düşündüler. Ya da hayatımın ileriki aşa- malarında buna ben karar verdim. Belki benim yetkinliğe yorduğum şeyi onlar sevimsizlik, soğukluk olarak görüyor- lardı. Kabul etmek gerekir ki başkaları da böyle düşündü.

200

Ona hep kibar davrandılar, o da makul ölçüde karşılık ver- di ama bence gelinleri onlarla biraz cilveleşsin, ona çocukken yaptığım rezillikleri anlatsınlar, Adele geliniyle yemeğe çık- sın, babam satranç oynasın isterlerdi. Senin gibi biri mesela. Ama Liesl böyle biri değildi ve olmayacaktı; bunu anladık- larında onlar da geri çekildiler; memnuniyetsizliklerini be- lirtmek için değil, onun bazı sınırları olduğunu ve bunu gö- zetmeleri gerektiğini kendilerine hatırlatmak için. Ben onun yanındayken nedense bir gevşekliğe kapılırdım, böyle büyük bir kararlılığın karşısında kaderin bile bize taş koyamayaca- ğını düşünerek.

New York'ta ben hukuk, o tıp okurken tanışmıştık; mezun olduktan sonra ben Boston'da memuriyete başladım, o ise (benden bir yaş büyüktü) stajyer hekimliğe. Onkoloji ihtisa- sı yapıyordu. Bende uyandırdığı his nedeniyle buna da hay- ranlık duyuyordum: Bulutlar gibi apak önlüğüyle, anaç hal- leriyle hastasının üzerine eğilmiş, şifa dağıtmaya çalışan bir kadından daha rahatlatıcı bir şey olamaz. Ama Liesl hay- ran olunmak istemiyordu: Daha çok mantığa dayalı, daha zor branşlardan biri olduğu için onkolojiyle ilgileniyordu. Di- ğer onkoloji stajyerleriyle birlikte burun kıvırdıkları arasın- da radyologlar (kokmaz bulaşmaz), kardiyologlar (burunla- rı havada, kibirli), pediatristler (fazla duygusal) ve özellikle cerrahlar (burunlarından kıl aldırmazlar) ve dermatologlar (muhatap dahi olunmaz ama mecburen sık sık konsültasyon yapılır) vardı. Beğendikleri ise anestezistler (tuhaf, merak- lı, titiz, bağımlılığa yatkın) ve patologlar (kendilerinden bile mantıklı) ile sınırlıydı. Bazen grup halinde bizim eve gelir- ler, yemekten sonra oturup vakalannı ve tahlillerini anlatır- lardı, biz eşler ise -hukukçu, tarihçi, edebiyatçı, sözde aydın, ne ararsan- bir süre kenara itilmiş bekledikten sonra kalkar oturma odasına geçer, o günlerde bizi meşgul eden önemsiz, lüzumsuz şeyleri konuşurduk.

201

İki yetişkindik, enikonu da mutluyduk. Görüşemiyoruz di- ye sızlanınazdık ikimiz de. Asistanlığı boyunca Boston'da kal- dık, sonra o uzmanlığı için New York'a taşındı. Ben gitme- dim. Bir hukuk bürosunda çalışıyordum, üniversitede de söz- leşmeli ders veriyordum. Bir hafta sonu Boston'da, diğer haf- ta sonu New York'ta görüşmeye başladık. Sonra o uzmanlı- ğını alıp Boston'a döndü; evlendik; ev satın aldık, ama şimdi oturduğum ev değil, Cambridge'in bir ucunda küçük bir evdi. Babamla Adele (ve Liesl'ın anne babası ki, her nasıl- sa ondan çok daha canayakın insanlardı, arada bir Santa Barbara'ya uğradığımızda babası şakalar yapar, annesi bah- çeden topladığı domatesleri hıyarları dilimleyip önüme koyar- ken, o biraz uzaktan ve kapalı bir ifadeyle, bu genişliklerin- den utanır, utanmasa da olanlara şaşırırmış gibi izlerdi) bi- ze hiç çocuk yapacak mısınız diye sormadılar; bana öyle geli- yor ki, sormadıkları sürece bir ihtimal yapacağımıza inandı- lar. İşin doğrusu ben böyle bir ihtiyaç hissetmiyordum; bir ço- cuğum olacağını hiç hayal etmemiştim, çocuklara karşı kayıt- sızdım. Bu da bence çocuk yapmamak için yeterdi; bence insa- nın çocuk yapması için gerçekten istemesi, hatta can atması gerekirdi. Kararsızlar, duygusuzlar için çıkılacak macera de- ğildi bu. Liesl da öyle hissediyordu, ya da biz öyle sanıyorduk. Derken bir akşam -genciz daha, ben otuz bir, o otuz iki- eve geldiğimde mutfakta beni beklerken buldum onu. Nor- mal değildi bu çünkü mesaisi benden uzundu, akşam sekiz- den dokuzdan önce eve dönmezdi.

"Seninle konuşmam gerek" dedi ciddi bir sesle, o an kork- tum. Bunu fark edince gülümsedi; merhametsiz değildi Li- esl, şefkat ve sevecenlik barındırmadığı izlenimini de uyan- dırmak istemem çünkü ikisi de içinde vardı. "Kötü bir şey değil Harold." Sonra kısacık güldü. "Yani herhalde." Oturdum. Derin bir nefes aldı. "Hamileyim. Nasıl oldu bil- miyorum. Herhalde bir iki hap almayı unuttum. Sekiz haf-

202

talık olmuş. Bugün Sally baktı." (Sally tıp fakültesinden oda arkadaşı, en iyi dostu ve jinekologuydu.) Bunları kısa, sindi- rilebilir cümlelerle anlattı. Sonra sustu. "İlaç yüzünden adet görmüyorum ya, fark etmedim." Ben karşılık vermeyince de, "Bir şey söylesene" dedi.

Önce bir şey diyemedim. ''Nasıl hissediyorsun?" diye sordum. Omuz silkti. "İyi."

"İyi" dedim salak gibi.

"Harold" deyip karşıma oturdu, "ne yapmak istiyorsun?"

"Sen ne yapmak istiyorsun?"

Yine omuz silkti. "Ben ne yapmak istediğimi biliyorum. Se- nin ne yapmak istediğini merak ediyorum."

"Doğurmak istemiyorsun yani."

Karşı çıkmadı. "Senin ne düşündüğünü duymak istiyorum ." "Ben doğurmam istersem ne olacak?"

Hazırlıklıydı. "O zaman ciddi ciddi düşüneceğim."

Bunu da beklemiyordum. "Leez" dedim, "sen ne istiyorsan onu yapmalıyız." Bunu bütünüyle iyilikten söylemiyordum, hatta daha çok korkaklıktan söylemiştim. Birçoğu gibi bu durumda da karan ona bırakmaya razıydım.

İç geçirdi. "Bu akşam karar vermemiz gerekmiyor zaten. Hfila zamanımız var." Dörthafta, diye eklemesine gerek yoktu. Yatınca düşündüm. Bir kadın hamileyim deyince bütün erkeklerin aklına gelen şeyleri düşündüm. Bebek kime ben- zeyecek? Onu sevecek miyim? Bunlardan ezici olarak ise, ba- balık. Sorumuluklanyla, tatminleriyle, bıktıncılığıyla, başa- rısızlık ihtimalleriyle.

Ertesi sabah bu konudan bahsetmedik, sonraki gün de. Cuma akşamı yatarken bana "Yann bu meseleyi konuşma- mız gerekiyor" dedi, "Kesinlikle" diye karşılık verdim. Ama konuşmaya konuşmaya dokuzuncu hafta geçti, sonra onun- cu, on birinci, on ikinci derken kolay ve kuralına uygun şe- kilde müdahale edilebilecek zamanı geçirmiş olduk ve bence

203

ikimiz de rahatladık. Karar bizim adımıza verilmişti, daha doğrusu kararsızlığımız bizim adımıza karar vermişti, çocu- ğumuz olacaktı. Evliliğimizde ilk kez bu kadar karşılıklı ka- rarsız kalmıştık.

Kız olacağını düşünüyorduk, adını annem için Adele, Sally için de Saralı koyacaktık. Ama erkek oldu, biz de bir ismini vermeyi Adele'ye bıraktık (o kadar sevindi ki ağlamaya baş- ladı, onu ağlarken gördüğüm ender anlardan biriydi), diğeri- ni Sally seçti: Jacob More. (Niye More diye sorduk Sally'ye, Thomas More'un anısına dedi.)

Çocuk sevgisinin diğer tüm sevgilerden üstün, daha an- lamlı, önemli ve büyük olduğunu hissedenlerden olmadım hiç, sen de değilsin biliyorum. Jacob'dan önce bunu hisset- miyordum, ondan sonra da hissetmedim. Ama benzersiz bir sevgi olduğunu da kabul etmek lazım çünkü temelinde fizik- sel çekim, zevk, mantık yok, korku var. İnsan çocuğu olma- dan korku nedir bilemezmiş ve belki bu korku nedeniyle da- ha muhteşem bir şey sanıyoruz çocuk sevgisini, çünkü kor- kunun kendisi de muhteşem. Her gün ilk aklına gelen "Onu seviyorum" değil "acaba nasıl?" oluyor. Dünya bir gecede kor- ku tüneli halini alıyor. Onu kucağıma almış karşıya geçmek için beklerken çocuğumun, bütün çocukların bu dünyada ha- yatta kalmalarını beklemenin nasıl saçma olduğunu düşü- nürdüm. llkbaharın sonunda çıkan kelebekler kadar -hani şu ufak beyaz kelebekler var ya- çaresizdir çocuk, hızla ge- len arabaların ön camına yapışmaktan kıl payı kurtulur. Sana öğrendiğim iki şeyi daha anlatacağım. Birincisi, ço- cuğun yaşı, nasıl ve ne zaman senin olduğu önemli değildir. Bir kişiyi çocuğun olarak görmeye başladığında bir şeyler değişiyor ve daha önce ondan aldığın bütün mutluluğun, ona karşı bütün hislerinin önüne bu korku geçiyor. Biyolojik de- ğil, biyoloji ötesi bir korku; kişinin genetik kodlarını sürdür- mek konusunda kararlılığından çok, evrenin tuzaklarına ve

204

imtihanlarına meydan okuma, sana ait olanı yok etmek iste- yen kuvvetlere karşı savaşma duygusu.

İkincisi de şu: Çocuğun öldüğü zaman, hissedeceğini dü- şündüğün her şeyi, başkaları uzun uzadıya sayıp döktüğü için burada tekrarlamakla uğraşmayacağım şeyleri hissedi- yorsun evet; fakat şunu diyebilirim ki yas tutma konusunda yazılan her şey aynı ve bunun da bir sebebi var. Metne bağ- lı kalınıyor da ondan. Bazen bir şeyi daha az, bir şeyi daha çok hissediyorsun; bazen hislerinin sıralaması değişiyor; ba- zen daha uzun, bazen daha kısa sürüyor. Ama duygulanım- lar hep aynı.

Kimsenin dile getirmediği bir şey daha var oysa. Çocuğunu kaybettiğinde içinde küçücük fakat yok sayılamaz bir parça, rahatlama da hissediyor. Korkuyla beklediğin, çocuğun oldu- ğu günden beri hazırlandığın o an gelip çatıyor çünkü.

Ah, diyorsun kendine, işte geldi. Burada.

Bundan sonra da korkacak hiçbir şeyin kalmıyor.

Yıllar önce, üçüncü kitabımın yayımlanmasının ardından bir gazeteci bana öğrencide hukuka yetenek olduğunu bir bakışta anlamak mümkün müdür diye sordu, bazen dedim. Ama genelde yanlış çıkarsınız; dönemin başında parlayan öğrenci yıl sonuna doğru giderek söner, başta hiç dikkatini çekmeyen bir öğrenci ise göz kamaştıran bir ışıltıya bürünür, sesli düşünse de dinlesem dersin.

Hukuk fakültesinin birinci sınıfında en çok kendiliğinden zeki öğrenciler zorlanır; hukuk fakültesi, özellikle de birinci yılında, yaratıcılığı, soyut düşünmeyi ve hayal gücünü ödül- lendirilmez çünkü. Bu bakımdan hukuk fakültesini -gördük- lerimden değil duyduklarımdan yola çıkarak- güzel sanatla- ra benzetiyorum.

Julia'nın, küçüklüğünde muazzam yetenekli bir ressam

205

olan Dennys diye bir arkadaşı vardı. Çocukluklarından beri tanışıyorlardı, bana onun on on iki yaşlarında yaptığı çizim- leri göstermişti bir keresinde Julia: yerleri eşeleyen kuşlar, kendi yuvarlak ve ablak yüzü, babası, mahalledeki veterine- rin kendisine diş gösteren bir terrierin sırtını okşayan eli ... Fakat resim dersi aldırmak Dennys'in babasının aklına yat- madığı için bu konuda eğitim almamış. Büyüdüklerinde Ju- lia üniversiteye giderken, Dennys de çizim öğrenmek için gü- zel sanatlar okuluna girmiş. İlk hafta ne isterlerse çizebile- ceklerini söylemişler, hocası hep Dennys'in çizimlerini tahta- ya asmış eleştiri ve övgü için.

Fakat sonra nasıl çizim yapılacağını öğretmeye başlamış- lar, sıfırdan başlatır gibi. İkinci hafta sadece elips çizmişler, kalını, genişi, incesi... Üçüncü hafta boyunca iki boyutlu, üç boyutlu daireler çizdirmişler. Sonra çiçek. Ardından vazo. Derken el. Sonra kafa. Onunüstüne vücut. Formel eğitim al- dığı her hafta Dennys giderek kötüleşmiş. Dönemin sonuna gelindiğinde, duvara asılan resmi kalmamış. Resim yapama- yacak kadar utanmaya başlamış kendisinden. Karnındaki uzun tüyleri yerleri süpüren bir köpekle karşılaştığında kar- şısında bir hayvan değil bir dikdörtgen üzerinde bir daire gö- rür olmaya başlamış, çizerken de aklı fikri orantıya kaymış, hayvanın köpekliğini tasvir etmeye değil.

Hocasıyla konuşmaya karar vermiş. Bizim işimiz sizi boz- mak Dennys, demiş hocası. Sadece gerçek istidadı olanlar tekrar toparlanabilir.

"Ben gerçek istidadı olanlardan değildim herhalde" der- di Dennys. Londra'ya yerleşip avukat oldu, partneriyle yaşa- maya başladı.

"Yazık oldu sana Dennys" derdi Julia.

"Böylesi daha iyi" derdi Dennys ama hiçbirimiz inanmazdık. Hukuk fakültesi de bir zihni böyle bozar işte. Yazarlar, şa- irler, ressamlar (kötü yazar, şair, ressam değillerse) hukuk

206

fakültesinde başarılı olamazlar ama matematikçiler, man- tıkçılar, bilim insanları da olacak diye bir şey yoktur. Birin- ci grup kendine has mantıkları olmasından ötürü başarısız olur, ikinci grup ise has mantıkları olduğu için.

O ise başından beri iyi -iyi ne kelime, harika- bir öğren- ciydi fakat bu harikalık ezici bir sıradanlık altına gizlenmiş- ti. Derste verdiği cevapları dinleyince olağanüstü bir avukat mayasına sahip olduğunu anlamıştım: Hukuk nafile bir nevi zanaat olarak nitelenmez, tüm zanaatler gibi en çok engin bir hafıza ister, onda da vardı. Yine birçok zanaat gibi, sorunu bir bütün olarak önünde görebilmeyi, bunun hemen ardından da açılacak sorunlar yumağın kestirebilmeyi gerektirir. Tıpkı bir inşaat ustası için evin dört duvardan ibaret olmayıp kışın donan borular, yazın nemden kabaran kaplamalar, ilkbahar- da taşan kanalizasyon, sonbaharın ilk soğuklarında çatlayan beton silsilesi olması gibi, avukatın gözünde de ev farklıdır. Ev, içi sözleşmelerle, hacizlerle, gelecek davalarla, muhtemel ihlallerle dolu, kilitli bir kasadır: Malına, mülküne, canına, mahremiyetine yapılması muhtemel saldırılan temsil eder. Sürekli böyle düşünemezsin tabii, yoksa delirirsin. Dola- yısıyla avukatların çoğu için ev, nihayetinde bir evdir; tef- riş ve tamir ve badana ve tahliye edilecek bir şey. Ama her hukuk öğrencisinin -her iyi hukuk öğrencisinin- hayatında, bakış açılarının kaydığı, hukukun kaçınılmaz hale geldiği, gündelik hayatın hiçbir unsurunun onun uzun parmakların- dan kurtulamayacağının anlaşıldığı bir dönem gelir. Sokak- lar afet sahasına, ihlaller ve kamu davaları yuvasına dönü- şür. Evliliğe bakınca boşanma görürsün. Dünya bir süre kat- lanılmaz bir hal alır.

O bunu yapabilirdi. Bir davayı ele alıp sonucunu görebi- lirdi ki bu çok zor bir şeydir; çünkü bütün olasılıkları, bütün muhtemel sonuçlan aklında tutman, hangilerinden çekinip hangilerini gözardı edeceğini seçmen gerekir. Fakat o aynı

207

zamanda davanın ahlaki yansımalarını da düşünür, düşün- meye engel olamazdı. Bunun da hukuk fakültesinde faydası yoktur. Bazı meslektaşlarım, öğrencilerinin doğru ve yanlış

kelimelerini ağızlarına almalarına bile tahammül edemez- lerdi. "Doğruya kimsenin baktığı yok" diye gürlerdi hocala- rımdan biri bize. "Kanun ne diyor kanun, asıl ona bakmak lazım." (Biz hukukçular teatral olmayı pek severiz.) Bir baş- kası ise bu kelimeleri duyduğunda hiçbir şey demez, söyle- yenin yanına gidip ceketinin cebinde tomar halinde tuttuğu not kağıtlarından birini verirdi. Üzerinde Drayman 241 ya- zardı. Drayman 241, felsefe bölüm başkanlığının ofisiydi.

Al sana bir faraziye: Bir futbol takımı deplasman maçına gidecek fakat kullandıkları minibüslerden biri arıza yapıyor. Oyunculardan birinin annesinden arabasını ödünç istiyorlar. Kadın olur diyor fakat ben götüremem. Arabayı antrenörün kullanmasını rica ediyor. Gelgelelim yolda giderlerken feci bir şey oluyor: Araba şarampole yuvarlanıyor, kurtulan olmuyor. Burada bir ceza davasından söz edilemez. Yol kaygandı, sürücünün kanında alkole rastlanmadı. Kazaydı. Derken ta- kımdakilerin aileleri, hayatını kaybeden oyuncuların anne- leri ve babalan minibüsün sahibini mahkemeye veriyor. Mi- nibüs ona aitti diyorlar, ama daha önemlisi aracın sürücü- sünü o tayin etti. Sürücü vekaleten o koltukta bulunuyordu, dolayısıyla sorumluluk annededir. Ne olacak bu davanın so- nucu? Davacılar davayı kazanmalı mı?

Öğrenciler sevmez bu örneği. Ben de çok anlatmam, abar- tılı olması nedeniyle öğretmekten çok dikkat çektiğine inanı- rım, ama ne zaman anlatsam amfiden "Ama haksızlık bu!" sesi gelirdi. Hak belki insanın sinirine dokunan bir kelime- dir ama öğrencilerin bu kavramı akıllarından hiç çıkarma- maları önemlidir. "Haklılık" bir cevap olamaz derdim onlara. Ama her zaman irdelenmesi gereken bir konudur.

Fakat o bir konunun haklılığından hiç söz etmedi. Hak-

208

kaniyet pek ilgilendiği bir şey değil gibiydi ki, özellikle genç- ler haklılığa ve haksızlığa çok duyarlı olduklarından, çok şa- şırtıcı geliyordu bu bana. Hakkaniyet, uslu çocuklara öğreti- len bir kavramdır halbuki; anaokullarının, yaz kamplarının, oyun parklarının, futbol sahalarının amir hükmüdür. Oku- la gidebildiği, öğrenebildiği, düşünebildiği, konuşabildiği dö- nemde Jacob, hakkaniyetin ne olduğunu bilir, önemli ve de- ğerli olduğunu anlardı. Hakkaniyet mutlu insanlar içindir, belirsizliklerle değil kesinliklerle çizilmiş hayatları yaşama şansına erişenler için.

Doğru ve yanlış ise... Tamam, mutsuz insanlar için değilse de yaralı, korkmuş insanlar içindir.

Yoksa şimdi mi uydurdum bunu?

"Davacılar davayı kazandı mı peki?" diye sordum. Birinci sınıfa başladığı o yıl, bu vakayı anlatacağım tutmuştu. "Evet" dedi ve sebebini açıkladı: Neden kazanacakları- nı içgüdüsüyle biliyordu. Bunun üzerine sufle verilmiş gibi "Ama haksızlık!" sesi geldi arkalardan. Ben dönemin ilk söy- levine -"haklıdır" diye bir cevap olamaz vs. vs.- hazırlanır- ken, o alçak sesle "Öyle ama doğrusu bu" dedi.

Bununla ne kastettiğini hiç soramadım. Ders bitti, öğren- ciler yangından kaçar gibi çantalarını toplayıp koştular. O hafta, bir sonraki derste ona bunu sorayım dedim kendi ken- dime, ama unuttum. Sonra yine unuttum, yine unuttum. Yıl- lar boyunca bu konuşmayı ara sıra hatırladım, her seferinde ne kastettin diye soracağım dedim. Ama hiç sormadım. Ne- den bilmiyorum.

Bu bir örüntü haline geldi: Kanunu biliyordu. İnsiyaki olarak hem de. Fakat tam artık sus dediğim anda, ortaya ahlaki bir argüman atar, etik konusuna girerdi. Yapma der- dim içimden, girme işte şu konuya. Kanun basittir. Sandı- ğından çok daha az nüans barındırır. Etik ve ahlakın gerçek- te hukuk içinde yeri vardır ama yargıda yoktur. Bize kanun-

209

lan yapmakta ahlak yardımcı olur ama uygulamakta olmaz. Kendi işini zorlaştıracağından, sahip olduğu yeteneği -mes- leğim adına bunu söylemeye dilim varmasa da- düşünerek berbat edeceğinden korkardım. Dur! demek isterdim ona. Amahiç demedim çünkü fark ettim ki, düşünce zincirini takip etmekten hoşlanıyorum.

Boşuna uğraştığım sonunda anlaşıldı çünkü bunu kont- rol altına almayı, doğru ve yanlışı ortaya atmamayı öğren- di. Bildiğimiz gibi de bu eğilimi harika bir avukat olmasının önüne geçmedi. Ama sonraları hem onun adına hem kendi adıma üzüldüm. Keşke hukuk fakültesini bırakmaya yönlen- dirseydim onu, keşke bizim felsefe bölüm başkanlığına yolla- saydım. Ona kazandırdığım beceriler, ihtiyaç duyduğu bece- riler değildi. Keşke onu zihninin istediği kadar kabarabile- ceği, kendini mantık fasit dairesine hapsetmek zorunda kal- mayacağı bir alana doğru iteleseydim. Bir zamanlar köpek çizebilen bir insanı alıp sadece geometrik şekiller çizebilen bir insan haline getirmişim gibi hissettim.

O söz konusu olduğunda pek çok kabahatim var. Ama bazen, mantıksız da olsa, en büyük kabahatim buymuş gi- bi hissediyorum. Minibüsün kapısını açtım, onu içeri çağır- dım. Belki şarampole yuvarlamadım ama göz alıcı renkleriy- le, gökyüzünde patlayan fişekleriyle capcanlı bir yerden alıp renksiz, ruhsuz, soğuk bir yere götürdüm, ağzı şaşkınlıkla bir karış açık kaldı.

3

Şükran Günü için Boston'a gitmeden üç hafta önce, işye- ri adresine büyük, yassı, biçimsiz, her yanına keçelikalemle adı ve adresi yazılmış tahta bir kasa geldi, bütün gün masa- sında bekledi, ancak akşamına açabildi.

Gönderenin adresinden ne olduğunu anlamıştı ama insa- nın istenmeyen bir şey dahi olsa paket açarken refleks ola- rak hissettiği meraka kapıldı. Kutunun içinde kat kat am- balaj kağıdı, onun altında kat kat baloncuklu naylon, onun da altında pelür kağıtlarına sarılmış halde tablo duruyordu. Arkasını çevirdi. "Jude'a sevgi ve özürlerimle, JB" yazmış-

tı JB tuvale, tam "Jean-Baptiste Marion" imzasının üzerine. Çerçevenin arkasına galerinin bantladığı zarfta, resmin tari- hini ve gerçekliğini doğrulayan, Jude'a yazılmış ve galerinin kayıt memuru tarafından imzalanmış bir yazı vardı. Tiyatrodan çıkmış eve gidiyor olacağını bildiği Willem'i aradı. "Bil bakalım kargo ne getirdi bana?"

Willem kısacık bir an duraklayıp cevap verdi: "Tabloyu." "Evet" deyip iç geçirdi. "Senin başının altından çıktı de- ğil mi?"

Willem öksürdü. "Ben sadece, hayatı boyunca bir daha yü- züne bakmasını istiyorsa artık başka şansı kalmadığını söy- ledim." Willem sustu, rüzgarın uğultusu duyuldu. "Eve gö- türmene yardım edeyim mi?"

"Sağol" dedi. "Şimdilik burada bırakacağım, sonra alırım."

21 1

Resmi tekrar kağıtlarına sardı, kutusuna koyup konsolun al- tına tıkıştırdı. Bilgisayarını kapamadan JB'ye bir not yazma- ya başladı ama vazgeçti, yazdıklarını sildi, çıkıp evine gitti. JB'nin tabloyu göndermesine hem şaşırmış hem şaşırma- mıştı (aklına girenin Willem olduğunu öğrendiğinde ise hiç şa- şırmamıştı). Bundan on sekiz ay önce, Willem tam Malamud Teoremi'nin ilk temsillerine başlamışken, JB de Aşağı Doğu Yakası'ndaki bir galeriyle sözleşme imzalamış ve ilk bireysel sergisi "Elemanlar"ı geçen ilkbaharda açarak üçünün ken- di çektiği fotoğraflarından oluşan yirmi dört tabloyu sergile- meye başlamıştı. Yıllar önce söz verdiği gibi, tabloya geçirme- yi düşündüğü fotoğraflarını önce Jude'a gösterdi, Jude çoğu- na onay vermesine rağmen (istemeye istemeye olur dedi, mi- desine kramplar giriyordu ama serinin JB için öneminin far- kındaydı), iş ilerledikçe JB onaylanmış resimlerden çok onay- lanmamış olanlarla ilgilenmeye başladı, üstelik bunların bazı- larını -mesela birinde yatakta dertop olmuştu, gözleri açıksa da ürpertici bir boşlukla bakıyordu, sol eli pençe gibi sonuna kadar açılmıştı- JB'nin ne ara çektiğini bile hatırlamıyordu. İlk kavga buradan çıktı. JB önce yıkayıp yağladı, sonra surat astı, ardından tehditler savurdu, baktı fikrini değiştiremiyor, Willem'i destek vermeye ikna etmek için uğraştı.

"Benim bir mecburiyetim yok aslında" dedi bir keresinde JB, Willem'le müzakerelerin çıkmaza girdiği zaman. "Teknik olarak senden izin istemek zorunda değilim. Ne bok çizmek istersem çizerim, kimse de karışamaz. Ben bunu sadece sa- na saygımdan yaptım."

JB'nin üstüne argümanlar yağdırabilirdi ama öfkeden di- li tutulmuştu. "Sen bana söz verdin JB" dedi. "Daha ne mec- buriyet istiyorsun?" Bunun üzerine "İnsan arkadaşına kazık atmaz" da diyebilirdi ama birkaç yıl önce JB'nin arkadaşlık ve getirdiği sorumluluklar tanımının kendisininkinden fark- lı olduğunu ve değiştirilemeyeceğini, değiştirilmesinin teklif

212

dahi edilemeyeceğini öğrenmişti. Kabullenmeye karar ver- mişse de son yıllarda JB'yi ve kırmızı çizgilerini kabullen- mek gereğinden fazla bıktırıcı, yorucu ve sinir bozucu bir uğ- raş haline gelmişti.

Sonunda JBboyun eğmek zorunda kalmışsa da, sergi hazır- lığı sürecinde Jude biraz daha az katı, az çekingen, az utan- gaç, (ve Jude'un en sevdiği argüman olarak) az süfli olsa tu- vale dökebileceği "kayıp tablolar"ını anmaktan geri durma- mıştı. Fakat daha sonra kendi saflığından utanacak, istekle- rine saygı duyulacağını zannettiği için yerin dibine girecekti. Açılış nisan sonlarında, otuzuncu doğum gününden kısa süre sonra bir perşembe günüydü ve gece sıcaklık mevsim normallerinin o kadar altındaydı ki çınarların taze yaprak- lan donup çatlamıştı; köşeyi dönüp Norfolk Sokak'a çıktığın- da galerinin uzaktan donuk ve ruhsuz kara geceye inat ışıl ışıl bir aydınlık ve sıcaklık yuvası gibi görünmesi etkilemişti onu. İçeriye girer girmez Zenci Henry Young ve hukuk fakül- tesinden bir arkadaşlarıyla karşılaştı, sonra karşısına üni- versiteden ve Lispenard Sokak'taki partilerden tanıdıkları, JB'nin teyzeleri, Malcolm'un anne ve babası, JB'nin yıllardır görmediği arkadaşları gibi o kadar çok tanıdık çıktı ki, kala- balığı yarıp tablolara bakabilmesi biraz zaman aldı.

JB'nin yetenekli olduğunu eskiden beri biliyordu. Hep- si, herkes farkındaydı. JB'nin kişiliğine ne kadar olumsuz yaklaşacak olursa olsun, eserlerinde insanı yanıldığına ik- na eden, ona atfettiği karakter eksikliklerinin aslında ken- di kıskançlığı ve çekemezliğinden kaynaklandığını düşün- düren, JB'nin içinde muazzam anlayış, düşünce ve derinli- ğe sahip birinin yattığını çağrıştıran bir şeyler gizliydi. O ge- ce de tabloların şiddetini ve güzelliğini duyumsamakta hiç zorlanmadı, JB'ye karşı duyguları katışıksız gurur ve min- netle sınırlı kaldı, hem bu eserleri vücuda getirebildiği için, hem de diğer tüm renkleri ve imgeleri soluk ve sevimsiz bı-

213

rakacak renk ve imgeler yaratabildiği, insanı dünyaya baş- tan baktırabildiği için. Tablolar tek sıra halinde, bütün gale- riyi dolaşan bir çember gibi sıralanmıştı ve JB'nin yarattığı morarmış maviler, burbon sarıları o kadar kendilerine hastı ki, sanki JB sıfırdan bir renk dili icat etmişti.

Durup daha önce gördüğü, hatta satın aldığı tablolardan biri olan Willem ve Kız'ı inceledi. JB bu tabloda Willem'i sa- dece gözleriyle dönüp objektife bakarken resmetmişti ama gözleri izleyiciye bakıyor gibi görünse de, aslında tam karşı- sında bulunan bir kıza bakıyordu. Willem'in yüzündeki ifa- deyi çok seviyordu; tam gülümsemeden önce, dudakları henüz kıvnlmamışken göz çevresindeki kasların gözlerini parlatma- ya başladığı o anı aktarmıştı tuvale. Tablolar tarih sırasında olmadığından, bundan sonra kendisinin henüz birkaç ay önce yapılmış bir tablosu vardı (kendisinin olduğu tabloları hızla geçti), ardından da Malcolm'la ablasının tablosu geliyordu, mobilyalardan hatırladığı kadarıyla Flora'nın West Village'da çoktan boşalttığı dairesinde çekilmiş bir fotoğraftandı (Mal- colm ve Flora, Bethune Sokak).

JB'yi bulmak için etrafına bakınınca onu galeri müdürüy- le konuşurken gördü, JB de tam o anda başını kaldırıp onun- la göz göze geldi ve elini salladı. İnsanların üzerinden JB'ye dudaklarıyla "Muhteşem" dedi, JB de sırıtıp "Sağol" diye ce- vap verdi aynı şekilde.

Ama ardından üçüncü ve son duvara geçtiğinde, JB'nin kendisine hiç göstermemiş olduğu iki resmiyle karşı karşıya geldi. Birinde çok gençti, elinde sigara vardı; ikincisi ise iki yıl kadar önce çekilmiş bir fotoğraftan yapılmış gibiydi, yata- ğın kenarına oturmuş, bağdaş kurup kollarını kavuşturmuş, alnını duvara dayamıştı, tıpkı bir nöbetten çıkıp ayağa kal- kacak takati bulana kadar beklemeyi alışkanlık edindiği şe- kilde. JB'nin bu fotoğrafı çektiğini hatırlamıyordu ve pers- pektife bakılırsa -objektif kapının pervazından gizlice bur-

214

nunu uzatmış gibiydi- hatırlamaması normaldi çünkü foto- ğrafın çekildiğinden haberi olmaması gerekiyordu. Bir an etrafındaki bütün sesler dindi ve resimlere dalıp gitmekten başka bir şey gelmedi elinden. O buhran halinde dahi serin- kanlılığını koruyarak, verdiği tepkinin tabloların kendisin- den çok resmedilen anın çağrıştırdığı hatıra ve duygulanım- lara yönelik olduğunu, hayatının en sefil anlarından ikisi- nin bu şekilde tasvir edilmesiyle kapıldığı kirlenmişlik his- sinin ise bireysel bir tepki, kendine özgü bir huzursuzluk ol- duğunu çıkarabildi. Başkaları için bağlamdan kopuk, kalkıp anlamını kendisi ifşa etmezse anlamsız kalacak iki tabloy- du bunlar. Ama bakması dahi ona çok ağır gelmişti ve o anda birdenbire ve şiddetle yalnız olmayı diledi.

Açılış sonrasında bitmeyecek gibi gelen, Willem'in yoklu- ğunu çok hissettiği yemeği de sağ salim atlattı; Willem o ge- ce oyunu olduğu için gelememişti. Hiç değilse, bütün gece kon- somasyon yapan JB'yle ya da gelip kendi olduğu iki tablonun (sanki bunda bir payı varmış gibi) serginin en iyi eserleri ol- duğunu söyleyen, biri galerinin sahibi olmak üzere onlarca ki- şiyle konuşmak durumunda kalmamış, gülümseyip JB'nin sa- hiden olağanüstü bir yetenek olduğunu söylemekle yetinmişti. Ama sonra eve dönüp kendini toparladı ve uğradığı iha- neti nihayet Willem'e anlatabildi. Willem de hiç tereddütsüz ondan yana olup onun adına büyük öfkeye kapılınca, bir an- lığına da olsa yatıştı ve JB'nin ikili oyununun Willem'i de şa- şırtmış olduğunu fark etti.

Bununla açılan ikinci perdenin ilk kavgasında, evinin ya- kınlarında bir kafede JB'yle yüzleşmiş, JB de özür dileme engelli olduğunu delirtici bir kararlılıkla ortaya koymuştu: Özür dileyecek yerde resimlerin güzelliğini, bir gün başında- ki sorunları çözdükten sonra resimlerin değerini anlayaca- ğını, esasında olayın o kadar da önemli olmadığını, asıl ken- di güvensizlikleriyle yüzleşmesi gerektiğini, kaldı ki bunla-

215

nn da bir dayanağı olmadığını, hem belki resimlerin bu sü- rece yardımcı olacağını, inanılmaz yakışıklılığını kendisi dı- şında herkesin bildiğini, bunun da ona bir şey anlatması ge- rektiğini, mesela kendisi hakkında yanılıyor olabileceğini - hayır, kesinlikle yanıldığını-, üstelik resimlerin yapılıp biti- rilmiş olduğunu anlatmıştı. Ne yapsındı bu saatten sonra? Yırtılıp atılsalar daha mı mutlu olacaktı? Duvardan indirip ateşe mi verseydi? Bir kere görüldükten sonra artık görül- memiş gibi yapılamayacağına göre olanları kabullenip haya- tına devam etse daha iyi olmaz mıydı?

"Sana resimleri imha et diyen yok JB" dedi; JB'nin saçma mantığından ve küfürden farksız umursamazlığından öyle başı dönmüştü ki haykırmak istiyordu. "Benden özür dile- meni istiyorum sadece."

Ama JB özür dileyemedi, dilemedi, sonunda o da kalktı gitti ve JB de arkasından koşmadı.

Bunun üzerine JB'yle konuşmamaya başlamıştı. Willem de şansını denemiş, girişimi (Willem'in anlattığına göre) sokak- ta bağnşmakla sonuçlanmış, bunun üzerine Willem de JB'yle selamı kesince onun haberlerini çoğunlukla Malcolm'dan al- maya başlamışlardı. Tipik kokmaz bulaşmazlığı içinde Mal- colm, bu konuda JB'yi haksız bulduğunu kabul etmekle bir- likte, beklentilerinin gerçekçi olmadığını da ileri sürdü: "Özür dilemeyeceğini sen de pekala biliyorsun Judy" dedi. "JB'yi tanımıyor musun? Boşa nefes tüketiyorsun."

"Ben mantıksız mı davranıyorum?" diye sordu Willem'e bu konuşmadan sonra.

"Hayır" dedi Willem hiç düşünmeden. "Gayet sıçık bir du- rum Jude. Kendisi sıçtı, kendisi özür dileyecek."

Sergideki tüm parçalar satıldı. Willem'in satın aldığı Wil- lem ve Kız ile Willem ve Jude, Lispenard Sokak - II işye- ri adresine teslim edildi. Jude, Hastalıktan Sonra (tablo- nun adını öğrendiğinde silbaştan öfkelenmiş ve aşağılandı-

216

ğını hissetmiş, öfkeden gözü dönmenin ne demek olduğunu birinci elden yaşamıştı) satın aldığı her tablo bir lütuf, ge- lecekteki başarının işareti olan bir koleksiyoncuya satılmış- tı. Bu adam sadece ilk sergilerden eser alırdı ve eserini aldı- ğı ressamların neredeyse hepsi ileride büyük kariyer sahi- bi olmuştu. Satılmayan tek tablo, serginin gözdesi Jude ve Sigara olmuştu, bunun da sebebi şaşırtıcı derecede amatör- ce bir hataydı: Aynı tabloyu galerinin müdürü Britanya'dan önemli bir koleksiyoncuya, galerinin sahibi ise Modern Sa- nat Müzesi'ne satmıştı.

"Mükemmel işte" dedi Willem Malcolm'a, sözlerinin JB'ye taşınacağını bilerek. "JB galeriye bu tablo bende kalıyor de- sin, sonra da Jude'a hediye etsin."

"Olur mu canım öyle şey?" dedi Malcolm; sanki Willem tab- loyu kaldırsın çöpe atsın demiş gibi afallayarak. "MoMA diyo- ruz burada."

"Ne fark eder?" diye sorduWillem. "Herifsahiden bu kadar iyiyse, başka eserini sokar MoMA'ya. Ama bir tek bu tablo Jude'la barışmasını sağlayabilir." Biraz durakladıktan son- ra, "Benimle de."

Malcolm mesajı taşıdı, Willem'i kaybetme korkusu tek başına yetti JB'nin Willem'i arayarak toplantı talep etmesi için; buluştuklarında JB gözyaşı dökerek Willem'i ona iha- netle, hep Jude'un tarafını tutmakla, JB hep onun kariyerini düşündüğü halde onu aynısını yapmamakla suçladı.

Bunlar olup biterken aylar geçti, bahar yaza döndü; Jude1a Willem Truro'ya JB'siz (ve JB'yi yalnız bırakmayı gözü kes- meyen Malcolm'suz) gitti; JB, lrvine'ların Aquinnah'daki evi- ne Anma Günü tatilinde giderken onlar Dört Temmuz'da git- tiler; Jude ve Willem ne zamandır planladıkları Hırvatistan ve Türkiye tatiline beraber gittiler.

Mevsim sonbahara döndü; Willem'le JB ikinci buluşma- yı yapana kadar Willem ansızın ve beklenmedik bir şekil-

217

de ilk film rolünü kaptı ve Külkedisi'nin bir uyarlamasın- da prensi canlandırmak üzere ocak ayında Sofya'da yapı- lacak çekimlere hazırlanmaya başladı; Jude işyerinde ter- fi etmenin yanı sıra şehrin en iyi hukuk bürolarından Crom- well Thurman Grayson ve Ross'un bir ortağı tarafından taki- be alındı, bu arada Andy'nin o mayıs ayında aldığı tekerlek- li sandalyeyi sık sık kullanır oldu; Willem bir yıllık kız arka- daşından ayrılıp Philippa diye bir kostüm tasarımcısıyla çık- maya başladı; eski iş arkadaşı Kerrigan, adres defterinde kim var kim yoksa bir mesaj yazıp hem eşcinselliğini açıkla- dı hem de muhafazakarlığı yerden yere vurdu; o yıl Şükran Günü'nde kimlerin geleceğini tekrar tekrar soran Harold, da- vet ettiği kişiler gittikten sonra bir gece daha kalabilirse Ju- lia ile birlikte bir şey konuşmak istediklerini söyledi; kendisi Malcolm1a oyunlara ve Willem'le sergilere gidip, konuşsalardı gnıbun diğer okuma meraklısı JB ile tartışabileceği romanlar okudu; eskiden dördünün baş başa verip yapacağı şeyleri, iki- şerli üçerli gnıplar halinde yaptılar. Başlarda, bunca yıl dört- lü hareket ettikten sonra biraz dengesi bozulduysa da uyum sağladı; JB'yi ve kıvrak zekasından gelen bencilliğini, dünya- daki her şeyi kendi üzerindeki etkisine bakarak değerlendir- mesini özledi ama onu affedemeyeceğinin farkındaydı, aynı zamanda da onsuz bir hayatı gözünde canlandıramıyordu. Şimdi ise küslüklerinin son bulduğunu düşünüyordu, tab- lo da ondaydı. O cumartesi Willem'le birlikte ofise gittiler; tabloyu çıkardı, duvara dayadı, hayvanat bahçesinde ender bulunan uyuşuk bir türe bakar gibi sessizce incelediler onu. Times'daki incelemede, sonrasında Artforum'da çıkan haber- de bu tabloya yer verilmişti ama ilk kez kendi ofisinin gü- venli ortamında hakkını verebiliyordu resmin; süjenin ken- disi olduğunu unutabilse, imgenin güzelliğini ve JB'nin ne- den bu fotoğrafa karşı bir çekim duyduğunu idrak edebile- cekti: Resimdeki tuhafkişi ürkek ve dikkatli bakıyordu; ka-

218

dm mı erkek mi olduğunu ilk bakışta anlamak mümkün de- ğildi, kıyafetler üstünde ödünç duruyordu, yetişkinliğin jest- lerini ve duruşlarını taklit etmeye çalışırken bunlardan hiç- bir şey anlamadığı belliydi. Artık o kişiye karşı hiçbir şey hissetmiyordu ama bilinçli bir çabanın sonucuydu bu; her gün sokakta karşılaştığı birini görmezden gelmek için uğra- şa uğraşa bir gün gerçekten göremez olmak ya da kendini görmediğine inandırmak gibi.

"Ne yapacağım bu tabloyu bilmiyorum" dedi Willem'e iti- raf yollu ve pişmanlıkla; çünkü bir yandan tabloyu istemi- yordu ama diğer yandan da Willem'in onun uğruna JB'yi ha- yatından çıkarmış olmasından, üstelik bunun bir daha bak- mak bile istemediği bir tablo yüzünden yaşanmasından suç- luluk duyuyordu.

''Yani" dedi Willem, sonra bir sessizlik oldu. "Harold'a he- diye edebilirsin, bence çok beğenecektir." O zaman kavradı ki Willem onun tabloyu istemediğinin başından beri farkınday- dı ve buna önem vermemişti, onu JB'ye tercih etmekten piş- manlık duymamıştı ve bu kararı vermek zorunda bıraktığı için onu suçlamıyordu.

"Olabilir" dedi ağır ağır ama yapmayacağını biliyordu: Harold sahiden de çok beğenirdi tabloyu (sergiyi gezdiğinde beğenmişti zaten), evinin en görülecek yerine asardı, her zi- yarete gittiğinde bakmak zorunda kalırdı. "Özür dilerim Wil- lem" dedi sonunda, "seni buraya kadar boşuna getirdim. Ne yapacağıma karar verene kadar burada kalsın daha iyi." "Nasıl istersen" dedi Willem ve birlikte tabloyu tekrar sa- rıp konsolun altına sürdüler.

Willem gittikten sonra telefonunu açtı ve bu sefer JB'ye me- saj yazdı. "Selam JB" diye başladı, "Tablo için de, özür me- sajın için de teşekkür ederim, ikisinin de önemi çok büyük." Durup sonraki cümlesini düşündü. "Seni özledim, hayatında neler olup bitiyor öğrenmek istiyorum" diye devam etti. "Mü-

219

sait olduğunda ara beni." Yazdıklarının hepsi de doğruydu.

O anda tabloyu ne yapacağını buldu. JB'nin menajerinin adresini bulup kadına bir not yazdı, Jude ve Sigara'yı gön- derdiği için teşekkür etti, tabloyu Modern Sanat Müzesi'ne bağışlamak istediğinden hareketle işlemde yardımcı olması-

nı rica etti.

Daha sonralan bu olaya bir dönüm noktası veya ilişkide bir kapıyı kapatıp diğerini açan bir menteşe gibi•bakacaktı; iliş- kiden kastı JB'yle olduğu kadar Willem'le de arkadaşlığıydı. Yirmili yaşlarında bazen arkadaşlarına bakar ve muazzam bir hoşnutluk hissine kapılır, etraflarında dünya dursun, her şeyin hassas dengede kaldığı ve onlara karşı sevgisinin mü- kemmel olduğu o andan hiçbiri bir yere kımıldamasın isterdi. Ama tabii asla olmazdı bu: Göz açıp kapayıncaya kadar her şey değişir, o an sessizce yok olurdu.

JB'nin bu olay üzerine gözünden tamamıyla düştüğünü söylemek fazla melodramatik gelecek, büyük konuşmak ola- caktı. Ama zaman içinde güvendiği insanların da ona ihanet edebileceğini ilk kez idrak edebildiği doğruydu ve bu her ne kadar üzücü olsa da aynı şekilde kaçınılmazdı, üstelik ha- yat onu ileri götürmeye devam edecekti çünkü onu bir biçim- de yolda bırakan herkese karşı, hiç yolda bırakmayacak en az bir kişi vardı.

Harold'ın Şükran Günü'nü gereğinden tantanalı bir ha- le getirdiğinde Julia ile hemfikirlerdi. Bu tatilde Harold ve Julia'nın evine davet edildiği ilk günden beri her yıl -genel- likle kasım ayı başlarında, henüz projenin heyecanı kaçma- mışken- Harold ona Amerika'nın sofra geleneklerinden en bayağısını altüst ederek aklını başından alacağına söz veri- yordu. Harold hep büyük hedeflerle başlıyordu işe: Birlikte kutladıkları ilk Şükran Günü'nde, yani fakültedeki ikinci yı-

220

lında, Harold portakallı ördek yapacağını, portakal yerine de kamkat kullanacağını ilan etmişti.

Ama akşamdan fınna verdiği cevizli pastayı alıp kapıları- na geldiğinde, Julia onu yalnız karşıladı. Öpüştükleri sırada "Sakın ördek lafı açma" diye fısıldadı. Mutfakta perişan bir Harold, fırından irice bir hindi çıkarıyordu.

"Tek kelime etme" diye uyardı onu Harold.

"Ne diyeceğim ki?" diye sordu.

Bu yıl ise Harold alabalık hakkındaki düşüncelerini sordu. "Bir şeylerle doldurulmuş alabalık mesela" diye de ekledi. "Alabalığı severim sevmesine" diye cevapladı temkinli. "Ama biliyorsun hindiyi de severim Harold, bir şikayetim yok yani." Bu konuşmanın türevlerini her sene yaşıyorlar, Harold hindiyi ikame edecek çeşitli hayvansal proteinler öneriyordu: Buharda paçalı Çin tavuğu, fileminyon, kestane mantarlı to- fu, arpa pilavı üzerinde sazan buğulama gibi şeyler.

"Hindiyi kimse sevmez Jude" dedi Harold sabırsızlıkla. "Senin niyetini anladım ben. Elimden başka yemek gelmeye- ceğini düşünüyorsun diye hindiyi severmiş gibi yapma. Ala- balık yiyoruz, bu kadar. Sen de geçen yıl yaptığın pastadan yap yine. Bir şarabım var, o pastayla çok iyi gider diye düşü- nüyorum. Benden ne malzeme istiyorsun yaz yeter."

Hep aklını karıştıran şey ise, Harold'ın aslında yemek- le (veya şarapla) o kadar ilgili olmamasıydı. Hatta enikonu zevksizdi, onu uyduruk yemeklere bir dolu para istenen lo- kantalara götürür, kömür olmuş eti hamur olmuş makarna- nın yanında hapır hupur da yutardı. Yine yemeğe pek ilgi duymayan Julia ile her yıl konuşurlardı Harold'ın bu acayip takıntısını. Harold'ın takıntı bakımından eksiği yoktu, birço- ğu da açıklanamaz şeylerdi, ama bu yemek takıntısı özellik- le dayanıklılığı nedeniyle dikkat çekiyordu.

Willem'e göre, Harold'ın Şükran Günü macerası yıllar ön- ce espri olsun diye başlamış, zamanla daha ciddi bir şeye dö-

221

nüşmüştü ve şimdi hiç başaramayacağını bildiği halde ken- dine engel olamıyordu.

"Ama farkındasın" demişti Willem, "aslında hepsi senin için." "Ne demek istiyorsun?" diye sormuştu.

"Senin için bir performans sergiliyor" demişti Willem. "Se- ni etkilemeye çalışacak kadar çok sevdiğini, açık açık söyle- meden ifade etme biçimi bu."

Bunu derhal inkar etmişti: "Bana öyle gelmiyor Willem." Fakat zaman zaman kendi kendine Willem doğru söylüyor- muş gibi yapıyor, kendini kandırarak mutluluk bulduğu için de aptal ve zavallı hissediyordu.

Bu yıl Şükran Günü'ne sadece Willem geliyordu: JB'yle ba- rışmaları gerçekleşene kadar JB Malcolm'la teyzelerine git- me planını kesinleştirmişti, iptal etmeye kalktığında kadın- ların hışmına uğrayınca da, daha fazla zorlamamaya karar vermişti.

"Bu yıl ne var?" diye sordu Willem. Şükran Günü'nden ön- ceki çarşamba trenle gideceklerdi. "Yaban geyiği mi? Süt da- na mı? Tosbağa mı?"

"Alabalık."

"Alabalık mı?" diye tekrarladı Willem. "E kolaymış. Belki gerçekten alabalık yeriz bu sefer."

"Ama içini bir şeylerle dolduracağını söyledi."

"Ha, sözümü geri aldım o zaman."

Yemekte sekiz kişiydiler: Harold ve Julia, Laurence ve Gil- lian, Julia'nın arkadaşı James ve onun erkek arkadaşı Carey, bir de Willem'le o.

"Alabalık yıkılıyor Harold" dedi Willem tabağına bir parça daha hindi alırken, herkes güldü.

Harold'ın yemeklerinde huzursuz olup istenmediğini his- setmeyi ne zaman bırakmıştı acaba? Arkadaşlarının yardı- mı olmuştu kesinlikle. Harold onlarla dalaşmayı, JB'yi çar- pıcı ve ucundan ırkçı laflar etmeye kışkırtmayı, Willem'le

222

ne zaman çoluk çocuğa karışacaksın diye dalga geçmeyi, Malcolm'la yapı ve estetik akımlarını tartışmayı severdi. Harold'ın onlarla sohbeti sevdiğini biliyordu, arkadaşlarının duygulan da karşılıklıydı ve bu durum ona sohbete katılma ihtiyacı hissetmeden arkadaşlarının kendi hallerinde konuş- malarını dinleme fırsatı veriyordu; pasparlak tüylerini bir- birlerine kabartan, kendilerini akranlarına korku veya çe- kince olmadan sergileyen papağanlar gibiydiler.

Yemekteki ana konu, James'in yazın evlilik hazırlığı ya- pan kızıydı. "İhtiyarladım artık" diye söylenip durdu James; kızlan henüz üniversitede olan ve tatili arkadaşlarının Car- mel'deki evinde geçiren Laurence ve Gillian da anladıklarını belirten sesler çıkardılar.

"Evlenme konusu açılmışken" dedi Harold, ona ve Willem'e bakarak, "siz ikiniz ne zaman evleneceksiniz bakalım?" "Sana soruyor" dedi Willem'e gülümseyerek.

"Harold, otuz iki yaşındayım ben daha!" diye itiraz etti Wil- lem, herkes gülerken Harold birbiri ardına sorulan yapıştırdı: "O ne demek Willem? Açıklama mı yaptın? Yoksa savunma mı? On altı yaşındasın diyen mi var?"

Yemekten keyif almasına aldı ama, aklının bir köşesi Harold'la Julia'nın ertesi gün konuşacakları meseleyi düşü- nüp endişelenmekten geri durmadı. Durumu nihayet tren yolculuğu sırasında Willem'e açmıştı; baş başa çalıştıkları anlarda (hindiyi doldurmak, patates haşlamak, sofrayı kur- mak gibi işler) Harold'ın ona ne diyebileceğini düşündüler. Yemekten sonra paltolarını giyip arka bahçede otururlarken yine aynı konuya kafa yordular.

Kötü bir şey olmadığını biliyordu hiç değilse; ilk önce bu- nu sormuştu, Harold da kendisinde veya Julia'da bir yara- mazlık olmadığını söylemişti. O zaman konu ne olabilirdi ki? "Belki yanlarında fazla takıldığımı düşünüyorlardır" dedi Willem'e. Belki Harold kısaca bıkmıştı ondan.

223

"Mümkün değil" karşılığını öyle hızlı ve kesin verdi ki Wil- lem, rahatladı. Sessiz kaldılar. "Belki birine bir iş teklifi gel- miştir, taşınıyorlardır."

"Onu da düşündüm ama bence Harold Boston'dan ayrıl- maz. Julia da."

Sonuçta, onunla konuşulmasını gerektirecek fazla bir me- sele olamayacağı anlaşıldı: Belki Truro'daki yazlığı satıyor- lardı (evi çok seviyordu filan ama bunu neden onunla ko- nuşsunlardı ki?). Belki Harold'la Julia ayrılıyordu (ama bir- likteyken hallerinde tavırlarında bir değişiklik yoktu). Bel- ki New York'taki daireyi satılığa çıkarmadan önce ona tek- lif edeceklerdi (zayıf ihtimal -o daireyi kolay kolay satmaya- caklanndan emindi). Belki dairede tadilat yaptırıyorlardı da başında duracak birine ihtiyaç vardı.

Bunları tüketince daha uçuk ve zayıf ihtimaller üretme- ye başladılar: Belki Julia eşcinsel olduğunu açıklayacaktı (ya da Harold). Belki Harold dine dönüyordu (ya da Julia). Bel- ki işlerini bırakıp New York'un kuzeyinde inzivaya çekile- ceklerdi. Belki Keşmir'in ıssız bir vadisinde keşiş hayatı sü- receklerdi. Belki birlikte estetik operasyon yaptıracaklardı. Belki Harold Cumhuriyetçi olmaya karar vermişti. Belki Ju- lia Tanrı'yı bulmuştu. Belki Harold'a adalet bakanlığı teklif edilmişti. Belki Julia, sürgündeki Tibet hükümeti tarafından Pançen Lama'nın son reenkarnasyonu olarak tespit edilmiş- ti, Dharamsala'ya yerleşecekti. Belki Harold sosyalist başkan adayı olacaktı. Belki meydanda sadece hindi dolması satan bir lokanta açacaklardı. Geçen zamanda bilgisizliğin tedirgin fakat uyuşturucu çaresizliğinden, tahminlerinin saçmalığın- dan sinirleri bozulmuş, paltolarının yakalarını ağızlarına bas- tırarak katıla katıla gülüyorlardı, gözyaşları buz kesip yanak- larını ısırıyordu.

Fakat yatınca, zihninin karanlık köşelerinden parmak parmak sızıp bilincine cılız bir asma gibi yerleşen düşünce-

224

ye döndü yine: Belki ikisinden biri, onun geçmişte nasıl biri olduğuna dair bilgiler edinmişti. Belki önüne doktor raporu, fotoğraflar veya (kabus senaryosu olarak) filmler konacaktı. İnkar etmeyeceğine, karşı argüman getirmeyeceğine, kendi- ni savunmayacağına karar vermişti. Doğruluğunu onaylaya- cak, özür dileyecek, hiçbir zaman onları kandırma niyetiy- le hareket etmediğini söyleyecek, kendileri istemezlerse bir daha aramayacağını belirterek huzurlarından ayrılacaktı. Onlardan sadece sırrını saklamalarını, kimseye söylememe- lerini rica edecekti. Çok özür dilerim Harold. Çok özür dile- rim Julia. Sizi mahcup duruma düşürmeyi hiç istememiştim sözlerini defalarca prova etti. Fakat bu nafile bir özürdü ta- bii. İstememiş olması bir şeyi değiştirmezdi; onları bir kere mahcup duruma düşürmüş olacaktı, düşürmüştü.

Willem ertesi sabah gitti, akşamına oyunu vardı. "Öğrenir öğrenmez beni ara, tamam mı?" diye sordu, Jude da başıyla evet dedi. "Her şey yolunda gidecek Jude" dedi. "Mesele her neyse halledeceğiz. Sen kafanı takma, olur mu?"

"Yine de takacağım kafama, biliyorsun" dedi ve Willem'e gülümsemeye çalıştı.

"Evet, biliyorum" dedi Willem. "Sen yine de bir dene. Beni habersiz bırakma."

Gün boyunca temizliğe verdi kendini; Harold'la Julia'nın temizlikle pek arası olmadığından evde yapılacak iş eksik olmuyordu. Akşam yemeğine hindi yahnisiyle pancar sala- tası hazırladı, erkenden sofraya oturduklarında endişeden başı dönecek hale geldiği için yermiş gibi yapmakla yetindi, tabağındakileri bir o tarafa bir bu tarafa iterken Harold'la Julia'nın fark etmeyeceğini umdu. Yemekten sonra tabakla- rı toplayıp mutfağa götürüyordu ki, Harold durdurdu onu. "Bulaşıklar kalsın Jude" dedi. "Şu meseleyi konuşalım mı artık?"

Telaştan eli ayağı birbirine dolaştı. "Şu tabaklan bir akı-

225

tayım da kuruyup kalmasın" dedi ama nasıl salakça bir şey söylediğini kendi de fark etti.

"Siktir et bulaşıkları" dedi Harold ve her ne kadar tabak- larda bulaşığın kuruyup kurumamasının umurunda olma- yacağını bilse de, Harold'daki rahatlık biraz aşırıya mı kaçı- yor, gerçek bir gevşeklik değil de gevşekliğin taklidi mi diye düşünmekten kendini alamadı. Fakat nihayetinde tabakla-

n bırakıp Harold'ın peşine düşerek oturma odasına geçmek- ten başka bir şey gelmedi elinden. Julia, kendisiyle Harold'a kahve koymuştu, ona ise çay.

Kanepeye yerleşti, Harold solundaki sandalyeye oturdu, Julia ise karşılarındaki kilim desenli basık pufa. Ortalarına sehpayı alarak hep oturdukları yerlerdi bunlar ve bu an son- suza kadar sürsün istedi çünkü kitapları, sıkma elma suyu- nun mayhoş kokusu, sehpanın altında kırışmış lacivert-kırmı- zı Türk halısı, koltuk döşemesinin epridiği yerde altından gö- rünen beyaz muslin kılıfve Harold'la Julia'ya ait olduğu için, onların evini kendi evi gibi görmeye alıştığı için bunca yakın- lık hissettiği her şeyiyle bu ılık ve loş odada son kez oturuyor olabilirdi.

Bir süre sessizce içeceklerini yudumlarken göz göze gel- mediler, sıradan bir akşammış gibi davranmaya çalıştı ama sıradan bir akşam olsa hiçbiri bu kadar sessiz kalmazdı. "Şimdi" diye lafa girdi Harold nihayet, o da fincanını seh- paya bırakarak kendini hazırladı. Ne söylerse söylesin, dedi kendi kendine, sakın bahaneler sıralamaya başlama. Ne söy- lerse söylesin kabullen ve ona yaptığı her şey için teşekkür et. Uzun bir sessizlik daha oldu. "Söylemesi zor ama" diye de- vam etti Harold, sonra kahve fincanını elinde çevirdi, o ise zorlanarak bekledi Harold'ın tekrar konuşmaya başlaması- nı. "Aslında bir metin hazırlamıştım, değil mi?" diye sordu Julia'ya, o da başıyla onayladı. "Ama böyle dilimin dolanaca- ğını bilemedim."

226

"Farkındayım" dedi Julia. "Ama iyi gidiyorsun."

"Hah!" diye karşılık verdi Harold. "Bana yalan söylemen çok tatlı tabii" deyip gülümsedi ona ve Jude odada ikisi yal- nız oturuyorlarmış, o anlığına kendisinin varlığını unutmuş- lar gibi hissetti. Ama sonra Harold yine sessiz kalıp baklayı ağzından çıkarmaya uğraştı.

"Jude, seni neredeyse on senedir tanıyorum, tanıyoruz" dedi sonunda; o sırada gözlerinin önce onu bulup ardından Julia'nın başının üstünde bir yerlere döndüğünü gördü. "Ge- çen yıllarda bize kendini çok sevdirdin, ikimize de. Arkadaşı- mızsın elbette, ama biz seni arkadaştan öte, daha özel biri gi- bi görüyoruz." Julia'ya baktı, o da bir kez daha başıyla doğru- ladı. "Şimdi bu söyleyeceklerimi kibirlilik gibi algılamazsan, acaba diyorum, iznin de olursa, seni evlat edinebilir miyiz?" Tekrar Jude'a dönüp gülümsedi. "Kanunen oğlumuz olursun, varisimiz haline de gelirsin ve günün birinde varımız yoğu- muz..." derken alaycı bir hareketle kolunu açıp etrafı gösterdi "... sana kalır, istersen."

Suskun kaldı. Konuşamıyordu, tepki veremiyordu, hatta yüzünü hissedemiyor, nasıl bir ifade aldığını kestiremiyordu ki, Julia yardımına koştu. "Jude" dedi, "sebebi her ne olur- sa olsun istemiyorsan bunu anlarız. Senden istediğimiz bü- yük bir şey. Hayır dersen sana karşı duygularımız değişme- yecek, öyle değil mi Harold? Bizim evimiz her zaman senin de evin, her zaman hayatımızda yer almanı isteriz. Samimi söylüyorum Jude: Sana kızmayız, sen de kendini kötü his- setme." Göz göze geldiler. "Biraz düşünmek ister misin?" Nihayet uyuşukluğun çekilmeye başladığını hissetti ama bu kez de, sanki durumu dengelemek için elleri titremeye başladı, kanepedeki yastiklardan birini kollarının arasına alarak durumu saklamaya çalıştı. Birkaç denemeden sonra ancak başlayabildi konuşmaya, konuşurken ikisine de baka- madı. "Düşünmeme gerek yok" derken sesi kulağına tiz ve

227

yabancı geldi. "Harold, Julia... Şaka mı yapıyorsunuz? Ha- yatta bundan çok istediğim bir şey yok, olamaz. Ömrüm bo- yunca. Ama hiç aklıma..." Kopuk kopuk konuştuğunu fark edip sustu. Bir dakika sessiz kaldılar, ardından nihayet iki- sinin de gözlerine bakabildi. "Ben, artık benimle arkadaşlık etmek istemediğinizi söyleyeceksiniz sanmıştım."

"OfJude" dedi Julia, Harold ise şaşkındı. "Neden böyle bir şey düşündün ki?" diye sordu Harold.

Fakat açıklayamayacaktı, başını salladı.

Bir sessizlik daha oldu, hepsi birden gülümsemeye başla- dılar; Julia Harold'a, Harold ona, o yastığa, ne diyeceklerini, ne yapacaklarını bilemeden. Julia nihayet elini çırptı ve aya- ğa kalktı. "Şampanya!" deyip odadan çıktı.

Harold'la o da ayağa kalkıp birbirlerine baktılar. "Emin misin?" diye sordu Harold alçak sesle.

"Sen ne kadar eminsen, o kadar eminim" dedi bir o kadar alçak sesle. Ilk aklına gelen, "evlilik teklifi gibi oldu" türün- den bayat bir espriydi ama yapacak yüreği bulamadı. "Ömrün boyunca bize bağlı olacağının farkındasın de- ğil mi?" dedi Harold gülümseyerek ve elini omzuna koydu, o ise başıyla evet dedi. Harold'ın bir kelime daha etmeyeceği- ni umuyordu çünkü ederse ağlayabilir, kusabilir, bayılabilir, çığlık atabilir veya alev alabilirdi. Sadece son birkaç hafta- nın merakından ve içini kemirmesinden değil, otuz yılın yok- sunluğu, muhtaçlığı, kendini umursamıyorum diye telkin ederken bile bir yandan köpüren arzularıyla ne kadar yor- gun ve bitap düştüğünü o anda fark etti ve kadeh kaldırma- nın ardından önce Julia sonra Harold ona sarılıp -Harold'ın ona dokunması hissi o kadar yabancı ve mahrem geldi ki yü- zünü buruşturacaktı az daha- akabinde Harold bulaşıkları bırakıp yatmasını söyleyince, rahat bir nefes aldı.

Odasına vardığında, telefonunu eline almayı akıl edene kadar yanın saat uzanması gerekti. Karyolanın varlığını al-

228

tında, pamuklu nevresimin yumuşaklığını yanağında, şilte- nin tanıdık esneyişini sırtında hissetmek istedi. Bunun ken- di dünyası olduğu ve hala o dünyada olduğu, az önce yaşadık- larının gerçek olduğu konusunda telkinde bulundu kendine. Aniden aklına Peter Birader'le yaptığı, ona evlat edinilir mi- yim diye sorduğu, biraderin de güldüğü konuşma geldi. "Ha- yır" diye kestirip atınca da bir daha hiç sormamıştı. Yaşı çok küçük olmasına rağmen, biraderin o aldırışsızlığının kendi hıncını bilediğini hatırlıyordu ama tabii üzerinde en ufak bir kontrolü bulunan bir durum değildi bu.

O kadar sersemlemişti ki Willem'in sahnede olduğunu unu- tarak aradı, antraktta Willem onu aradığında ise hala yatağın aynı yerinde, aynı kıvrık pozisyonda, telefonu avcunun içinde yatıyordu.

"Jude!" dedi Willem haberi duyduğunda, onun adına ka- tışıksız bir sevinç duyduğunu sezebildi. Çocukluğunu, ma- nastır yıllarını, yurt dönemini, Douglas'larla geçen günleri- ni bir Willem, bir Andy, bir de sınırlı ölçüde Harold biliyordu. Diğer herkese gücünün yettiğince kaçamak cevaplar vermiş, köşeye sıkıştığında ise annesinin babasının o çok küçükken öldüğünü, koruyucu aile yanında büyüdüğünü söylemişti ki bu da genellikle soruların sonu oluyordu. Ama Willem gerçe- ğin daha büyük bir kısmını biliyordu ve kendisi de bunun en imkansız, en ateşli arzusu olduğunu Willem'in bildiğini bili- yordu. "Harika bir şey bu Jude. Ne hissediyorsun?"

Gülmeye çalıştı. "Elime yüzüme bulaştıracağım gibi." "Daha neler?" Sessiz kaldılar. "Reşit bir insanın evlat edi- nilebileceğini bilmiyordum bile."

"Çok yaygın bir şey değil ama mümkün. Tarafların rıza- sı gerekiyor. Genellikle miras davasından yapılır." Bir sah- te kahkaha daha atmaya çalıştı. (Zorlama işte olmuyor, di- ye azarladı kendini.) "Aile hukuk dersinde okumuştuk ama aklımda pek bir şey kalmadı. Bir tek şeyi hatırlıyorum, üze-

229

rinde adlarının yazdığı yeni bir doğum belgesi çıkarıyorlar." "Hadi canım!" dedi Willem.

"Evet, acayip" diye karşılık verdi.

Arkadan biri sertçe Willem'e seslendi. "Hadi git sen, çağı- rıyorlar" dedi Willem'e.

"Öf be" dedi Willem. "Ne diyeceğim Jude... Tebrik ederim. Bunu senden çok hak eden yoktur." Arkadan seslenene ce- vap verdi. "Kapatmam gerekiyor" dedi. "Harold'la Julia'ya yazmamın sakıncası var mı?"

''Yok elbette" dedi. "Ama diğerlerine söyleme olur mu Wil- lem? Önce biraz sindirebilmek istiyorum."

"Tek kelime etmem. Yarın görüşürüz. Ha, Jude..." Ama de- vamını getirmedi veya getiremedi.

"Biliyorum" dedi. "Biliyorum Willem. Ben de öyle hissedi- yorum."

"Seni seviyorum" dedi Willem, o cevap veremeden de tele- fonu kapattı. Willem ona böyle söyleyince ne cevap verece- ğini hiç bilemezdi ama söylesin diye can atardı. Olağanüstü şeylerin üst üste geldiği bir geceydi; bir ömür boyu diledikle- rinin tümünün birkaç saat içinde gerçek oluşunu tekrar tek- rar hatırlamak, yeniden yaşamak için uykuyla mücadele ve- rerek uyanık kalmaya çalıştı.

Ertesi gün eve döndüğünde Willem'den beni bekle di- yen bir not buldu ve Willem eve dondurmayla, havuçlu kek- le döndü, ikisi de tatlıdan hoşlanmadıklan halde yediler, er- tesi gün erken kalkması gerektiği halde şampanya da içti- ler. Sonraki birkaç hafta telaş içinde geçti: Formalitelerle Harold uğraşıyordu, ona imzalaması için evlat edinilme ta- lebi, doğum belgesinde değişiklik formu, sabıka kaydı talep formu gibi belgeler gönderdi, o da öğlen tatilinde noter tas- diki için bankaya götürdü bunları; haberi verdiği Marshall, Citizen ve Rhodes dışında kimse bilmesin istiyordu. JB'yle Malcolm'a söyledi, bir yandan tam beklediği tepkileri verir-

230

lerken -JB tik gibi bir hızla ardı ardına soğuk espriler ya- pıp güldürenini bulmaya çalıştı adeta, Malcolm ise çeşitli fa- raziyeler üzerine cevaplayamayacağı kadar ayrıntıya inen sorular sordu-, bir yandan da onun adına sahiden heyecan- lanmışlardı. Üniversitede Harold'ın iki dersini alan ve onu çok takdir eden Zenci Henry Young'a söyledi, bir de geçen yıl Ezra'nın evindeki uzun ve bıktırıcı bir partide, yan ayık iki kişi olarak Fransa'daki refah devletinden başlayıp çeşitli ko- nulara geçen bir sohbetin ardından yakınlaştıkları JB'nin arkadaşı Richard'a anlattı. Phaedra'ya anlattığında çığlık- larla karşılandı, yine üniversiteden arkadaşı Elijah da aynı tepkiyi verdi.

Ve tabii Andy'ye söyledi, o ise ilk anda sadece bakmakla yetinip biraz daha gazlı bez verir misin, evde pansumanı de- ğiştireyim demiş gibi başıyla onayladı. Ama ardından fokla- rın çıkardığına benzer, havlamayla hapşırma arası sesler çı- karmaya başladığında, Andy'nin ağlamakta olduğunu fark etti. Bu manzara karşısında hem dehşete kapıldı, hem de ne yapacağını bilemeyerek telaşlandı. "Git buradan" diye emret- ti Andy hıçkırıklar arasında. "Ciddiyim Jude, defol git bura- dan" deyince, çıktı o da. Ertesi gün işyerine çelenk iriliğinde bir gül aranjmanı ile Andy'nin sinirli kitap harfleriyle yazdı- ğı bir not geldi:

ÇOK UTANIYORUM BE JUDE, YANİ O KADAR UTANI- YORUM Kİ BU NOTU BİLE ZOR YAZIYORUM. DÜNKÜ DAVRANIŞIM İÇİN BENİ AFFET. SENİN İÇİN DELİ GİBİ SEVİNİYORUM, AKLIMDAKİ TEK SORU DAO HAROLD'IN NE BOKYEMEYE BU KADAR BEKLEDİG-1? YALNIZ SENİN

DE BUNDANSONRAKENDİNE İYİ LAZIM

K1 HAROLD BİN YAŞINA GELİPALTINAİŞEMEYE BAŞLA- DIÖI ZAMAN BEZİNİ DEGİŞTİREBİLESİN ÇÜNKÜ O HE- RİF VAKİTLİCE GEBERİP GİTMEK GİBİ BİR İYİLİK YAP-

231

MAYACAK SANA. ANNEN BABAN VAR MI DERDİN VAR, İNAN BANA. (AMABİRYANDAN DAPAHABİÇİLEMEZ İN- SANLAR.) SEVGİLER, ANDY

Okudukları en iyi mektuplardan biri olduğu konusunda Willem'le hemfikir kaldılar.

Ama bu coşkun ay geçti, ocak geldi, Willem çekimler için Bulgaristan'a gitti ve eski korkular, yenilerinin eşliğinde ge- ri döndü. Harold 15 Şubat'ta duruşmaya çıkacaklarını, bazı takvim değişiklikleriyle kürsüde Laurence'ın olacağını söyle- di. Tarih bu kadar yaklaşınca, bir çuval inciri berbat edebile- ceğini yakıcı ve kaçınılmaz bir şekilde hissetmeye başladı ve önceleri bilinçsizce, ardından kararlılıkla Harold ve Julia'dan uzak durmaya başladı; neye bulaştıkları sık sık ve üstüne ba- sarak hatırlatılırsa vazgeçeceklerinden emindi çünkü. Bu se- beple, ocak ayının ikinci haftasında tiyatroya geldiklerinde Washington'da iş gezisinde olacağı yalanını uydurdu, haftalık telefonlarda da çok az şey söyleyip konuşmayı kısa tuttu. Her geçen gün durumun imkansızlığı kafasında büyüyor ve ber- raklaşıyordu; sokakta camların önünden geçerken iki bük- lüm, zombi gibi yürüyüşünün yansımasına her denk geldiğin- de midesi bulanıyordu: Gerçekten, kim isterdi ki böyle bir şe- yi? Kendisinin bir başkasına ait olabileceği fikri gitgide gü- lünçleşiyordu ve Harold da onu bir kez daha görecek olursa nasıl aynı duyguya kapılmayabilirdi? Bu kadar önemseme- mesi gerektiğinin bilincindeydi; ne de olsa yetişkindi ve evlat edinilmesi sosyolojik bakımdan önemli olmaktan çok bir for- maliteden ibaretti aslında, ama bunu mantığa meydan oku- yan sürekli bir şevkle arzuluyor, sevdiği herkes onun adına bu kadar sevinmişken, amacına bu denli yaklaşmışken elin- den alınmasına dayanamayacağını hissediyordu.

Daha önce de yaklaşmıştı. Montana'ya geldikten bir yıl sonra, on üç yaşındayken, üç komşu eyalet genelindeki ev-

232

lat edinme şenliğine katılmıştı. Kasım ayı Evlat Edinme Ayı olarak kutlandığından, soğuk bir sabah kaldırılıp cici giyinmeleri söylenmiş, iki okul otobüsüne tıkıştınlarak iki saat uzaktaki Missoula'ya götürülmüş, aceleyle otobüsler- den indirilip bir otelin konferans salonuna sürülmüşlerdi. Son gelen otobüs onlarınkiydi, girdiklerinde içerisi çocukla dolmuştu bile, kızlar bir yanda erkekler öbür yanda. Salo- nun ortasına uzunlamasına masalar dizilmişti, kendi tara- fına doğru yürürken masalarda duranların etiketli klasör- ler olduğunu gördü: Erkek Bebek, Erkek Küçük, Erkek 4-6 Yaş, Erkek 7-9 Yaş, Erkek 10-12 Yaş, Erkek 13-15 Yaş, Er- kek 15 Yaş Üstü. Bu dosyalarda resimlerinin, adlarının, bil- gilerinin olduğu söylendi onlara: Nereliler, hangi etnik kö- kene sahipler, dersleri nasıl, hangi sporları seviyorlar, yete- nekleri, ilgi alanları neler... Kendi dosyasında neler yazdı- ğını merak etti. Hangi yetenekler uydunılmuştu ona, hangi ırk, hangi memleket?

Yüzleri ve adları 15 Yaş Üstü dosyasında bulunan büyük çocuklar evlat edinilmeyeceklerini bildiklerinden, rehberler sırtlarını döner dönmez arka kapıdan sıvışıp, herkesin bil- diği gibi, ot içmeye gittiler. Bebeklerin ve küçük çocukların tek meziyetleri bebek ve küçük olmaktı; ilk onlar seçilecek- ti, hiçbiri farkında bile değildi. Ama çekildiği köşeden ortamı izlerken, daha önce şenliklere katılmış olacak kadar büyük, umudunu yitirmeyecek kadar küçük çocukların stratejile- ri olduğunu anladı. Asık suratlıların güleçleştiğine, saldır- ganların neşeli ve şakacı olduğuna, yurtta birbirinden nefret eden oğlanların dışarıdan bakılınca gayet samimi bir oyun- daşlığa büründüğünü gördü. Yurt görevlilerine kötü davra- nan, koridorda birbirlerine küfür eden çocukların, muhtemel ebeveynleri salonu doldururken büyükleriyle tatlı sohbetle- re girdiğini işitti. Çocukların en kötü kalplisi ve kavgacısı, bir keresinde tuvalette onu yere yatırıp dizleriyle kürekke-

233

miklerine çöken on dört yaşındaki Shawn, demin konuştu- ğu adamla kadın dosyalara doğru yürürken isimliğini göste- rerek "Shawn!" diye seslendi arkalarından, "Shawn Grady!" Kısık sesinde saklamaya çok uğraştığı, çok didindiği umudun tınısını duyduğunda ilk defa Shawn için üzüldü ve "Erkek 7-9 Yaş" klasörüne baktıklarını seçebildiği kadınla adama kızdı. Fakat bu duygular çabuk geçti çünkü o günlerde açlık, acı, öfke, keder gibi hiçbir şey hissetmemeye çalışıyordu. Onun bir marifeti, bir kabiliyeti, bir cazibesi yoktu. Yurda geldiğinde o kadar donuktu ki geçen kasım onu getirmemiş- lerdi, üstünden bir yıl geçmesine rağmen iyileştiğini sanmı- yordu. Luke Birader'i gitgide daha az düşünüyordu doğruya doğru; fakat ders dışındaki bütün günleri birbirine karışıyor- du, dünyaya ayak basmıyormuş, yaşadığı hayata katılmıyor- muş gibi davranıyor, fark edilmemekten başka bir şey istemi- yordu. Başına bir şeyler geldiğinde eskiden olduğu gibi müca- dele vermiyordu; bazen acı çekerken, bilincini koruduğu ka- darıyla biraderlerin onun hakkında ne düşüneceğini merak ediyordu, ne öfke nöbetleri kalmıştı, ne sinir krizleri, ne mü- cadelesi. Hep istedikleri gibi bir çocuktu artık. Hiçbir iz bı- rakmadan süzülerek geçen, adeta uzayda hiç yer kaplama- yan biri olmak istiyordu.

Dolayısıyla, Leary çiftinin seçtiği çocuklardan biri oldu- ğunu öğrendiğinde rehberleri kadar şaşırdı. Bir kadınla bir adamın ona baktıklarını, hatta belki gülümsediklerini fark etmiş miydi? Belki. Ama o gün de diğerleri gibi bir sis perde- sinin ardında geçti ve yurda dönmek için otobüse bindikle- rinde unutma çalışmalarına başlamıştı bile.

Şükran Günü'nden önceki hafta sonunu deneme amaç- lı olarak Leary'lerle geçirecek, birbirlerine uygun olup olma- dıklarını tartacaklardı. O perşembe günü Leary'lerin evine Boyd adında bir rehber arabayla götürdü onu; tesisatçılık ve marangozluk eğitmeniydi, çok iyi tanımıyordu onu. Diğer

234

rehberlerin ona ne yaptığını Boyd'un bildiğini biliyordu, on- lara engel olmaya kalkışmamıştı ama katılmamıştı da.

Ama Leary'lerin dört tarafı çorak tarlalarla çevrili tek katlı evlerinin önünde arabadan inerken, Boyd onu kolun- dan yakalayıp kendine çekerek irkiltti.

"Sıçıp batırma St. Francis" dedi. "Büyük bir şans geçti eli- ne, anlıyor musun beni?"

"Evet efendim" diye cevap verdi.

"Hadi o zaman" deyip bıraktı kolunu, o da kapıda bekle- yen Bayan Leary'ye doğru yürüdü.

Bayan Leary tombuldu fakat kocası komple iriydi; koca- man kırmızı elleri silah gibi duruyordu. İki kızlan vardı, iki- si de yirmili yaşlarındaydı ve evlenmişlerdi, evde bir oğlan çocuğu bulunmasının, Bay Leary'ye büyük tanın makineleri tamiratı işinde ve kendi tarlalarında yardım etmesinin fay- dalı olabileceğini düşünmüşlerdi. Sessiz ve kibar göründüğü için onu seçtiklerini, kavgacı çocuk istemediklerini; çalışkan, bir evi ve yuvası olmasının kıymetini bilecek birini aradıkla- rını söylediler. Dosyasında iş ve temizlik yapmayı bildiğini, yurdun çiftliğinde de iyi çalıştığını okumuşlardı.

"Yalnız ismin ne kadar garip" dedi Bayan Leary.

Hiç garip olduğunu düşünmemişti ama "Öyle efendim" dedi. "Sana başka bir isimle hitap etsem ne dersin?" diye sordu Bayan Leary. "Cody mesela? Cody ismini çok severim. Biraz daha az-yani işte bize biraz daha yakın gibi."

"Cody'yi beğendim" dedi ama aslında bir fikri yoktu; adı ha Jude olmuş ha Cody, onun açısından fark etmezdi.

"İyi o zaman" dedi Bayan Leary.

O akşam yalnız kaldığında ismini içinden tekrarladı: Cody Leary. Cody Leary. Acaba bu eve bir kişi olarak girmiş de, evin büyüsüyle başka bir kişiye dönüşmüş olabilir miy- di? Bu kadar çabuk ve kolay mıydı? Jude St. Francis'e elve- da dedi mi onunla birlikte Luke Birader, Peter Birader, Pe-

235

der Gabriel, manastır, yurttaki rehberler, utancı, korkuları, pisliği de gidecek ve bir annesi-babası, kendine ait bir oda- sı olan, istediği gibi şekillendirebileceği Cody Leary gelecek- ti yerine sanki.

Hafta sonunun geri kalanı olaysız geçti, hatta öyle olay- sızdı ki her geçen gün, her geçen saat içinde bir şeylerin uyandığını, etrafına topladığı bulutların dağılıp yok oldu- ğunu, geleceği ve gelecekteki yerini görebildiğini hissetme- ye başladı. Kibar ve çalışkan olabilmek için elinden geleni yaptı, zor da değildi: Sabah erken kalkıp Leary'lere kahval- tı hazırladı (Bayan Leary sevinç nidalarıyla övgüler yağdı- rınca mahcubiyetinden başını öne eğdi), bulaşıkları yıkadı, Bay Leary'nin aletlerini temizlemesine ve bir lambaya yeni hat çekmesine yardım etti; hoşlanmadığı işler olsa da -pa- zar günükiliseye gidip sıkıntıdan patlamak, gece yatmadan önce başında durup dua ettirmeleri gibi- yurtta hoşlanma- dığı şeylerden kötü denemezdi ve bu tür şeyleri nankör, kin- dar görünmeden halledebileceğini biliyordu. Leary'lerin ki- taplarda okuduğu, hasretini çektiği anne babalar gibi davra- nacak insanlar olmadıklarını seziyordu ama kendisi sıkı ça- lışmayı, onları memnun etmeyi iyi bilirdi. Bay Leary'nin iri kırmızı ellerinden hala korkuyordu ve ahırda onunla yalnız kaldığında üzerine bir ürkeklik, titreklik geliyordu; fakat hiç değilse burada korkacağı bir tek Bay Leary vardı, eskiden ol- duğu gibi ya da yurttaki gibi bir sürü Bay Leary değil.

Boyd pazar akşamı onu almaya geldiğinde, çıkardığı iş- ten memnundu, hatta kendine güveniyordu bile. "Nasıl geç- ti?" diye sordu Boyd, o da yalan söylemesine gerek kalmadan "İyi" diye cevapladı.

Bayan Leary'nin veda sözlerinden ötürü -"Seninle çok ya- kında tekrar bir arada olacağımızı düşünüyorum Cody" demiş- ti- pazartesi günü arayacaklanndan, kısa zaman içinde de, belki cumaya kadar Cody Leary kimliğini alıp yetiştirme yur -

236

dunu mazisine katacağından emindi. Ama pazartesi geçti, sa- lı geçti, çarşamba oldu, hafta bitti, müdürün odasına çağrılma- dı, Leary'lere yazdığı mektuba cevap yazılmadı, yatakhanenin önündeki uzun ince yol boş kaldı, kimse onu almaya gelmedi. Ziyaretinden iki hafta sonra, perşembe akşamları geç sa- ate kadar atölyede kaldığını bildiği Boyd'a gitti nihayet. Ak- şam yemeğini bitirmesini dışarda, karlan gıcırdata gıcırdata soğukta bekledi, nihayet Boyd kapıda belirdi.

"Tanrım!" dedi Boyd onu az daha ezecek gibi olduğunda. "Senin yatakhanede olman gerekmiyor mu St. Francis?" "Lütfen" dedi yalvararak. "Lütfen söyleyin, Leary'ler alacak mı beni?" Ama daha Boyd'un yüzünü görmeden cevabı bildi. "Vazgeçmişler" dedi Boyd ve gerek rehberler gerek çocuk- larca şefkatiyle bilinen bir kişi olmasa da, neredeyse müş- fik davranmıştı. "Buraya kadarmış St. Francis. Olmadı o iş." Elini ona doğru uzattı ama o eğilerek sıyrıldı, Boyd ise başı- nı sallayıp yoluna devam etti.

"Durun!" diye seslendi toparlandıktan sonra, karda gücü yettiğince Boyd'un peşinden koştu. "Bir daha denememe izin verin" dedi. "Nerede hata yaptığımı söyleyin, bir daha de- neyeyim." Eski histerinin içinde kabardığını, geçirdiği sinir krizleriyle, attığı çığlıklarla insanlara buz kestiren çocuğun başını dikelttiğini hissediyordu.

Ama Boyd bir daha başını salladı. "İşler öyle yürümüyor St. Francis" dedi, sonra durup gözlerinin içine baktı. "Bak" dedi, "birkaç seneye çıkacaksın buradan. Şimdi sana uzun bir süreymiş gibi geliyor biliyorum ama uzun değil. Çıktığın- da yetişkin olacaksın, o zaman ne istersen yaparsın. Dişini sık, şu yılları atlat." Sonra da konuşmanın bittiğini gösterir- cesine döndü ve uzaklaştı.

"Ama nasıl?" diye bağırdı Boyd'un arkasından. "Boyd, söy- lesene bana, nasıl? Nasıl Boyd, nasıl?" Ona ismiyle hitap et- memesi gerektiğini unutmuştu.

237

O gece, yıllar sonra ilk öfke nöbetini geçirdi ve buradaki ceza manastırdakiyle aşağı yukarı aynı olsa da, cezanın bir zamanlar ona verdiği kurtuluş ve uçma hissi değişmişti: Ar- tık kendisini daha iyi tanıyor, çığlıklarının bir şey değiştire- meyeceğini biliyordu; haykırmasının tek etkisi onu kendine getirmek olmuştu, bu nedenle de bütün acılar, hakaretler es- kisinden daha vurucu, daha yakıcı, daha incitici, daha sarsı- cı geliyordu.

O hafta sonu Leary'lerin evinde neyin ters gittiğini hiç öğ- renemeyecekti. Kontrol edebileceği bir şey olup olmadığını dahi bilmiyordu. Manastıra, yurda dair unutmak istedikleri için gösterdiği çabadan fazlasını o hafta sonunu, olmadığını bildiği bir kişiymiş gibi hissedebileceğini sanmasının utancı- nı unutmak için harcadı.

Ama duruşmaya altı hafta, beş hafta, dört hafta kala hiç aklından çıkmıyordu artık. Willem gidip kendisini saat kaç- ta ne yapıyor diye izleyen kalmayınca, gün ağarana kadar oturup diş fırçalarıyla buzdolabının altına, banyo fayansla- rının derzlerine varana kadar temizledi. Kendini kesmemek için temizliğe sarmıştı, çünkü öyle çok kesiyordu ki ne bü- yük bir delilik yaptığının, kendine nasıl kastettiğinin farkın- daydı; yaptığı şeyden olduğu kadar, kontrol altına alamadı- ğı için de kendisinden de korkuyordu. Bulduğu yeni bir yön- temle jileti tenine yaslıyor, sonra gücü yettiğince bastırıyor- du, kütüğe saplanmış balta gibi duran jileti çektikten son- raki yarım saniye içinde yaranın iki tarafını ayırarak terte- miz, beyaz haline bakabiliyor, zaten sonra kan dolduruyor- du içini. Vücuduna helyum basılmış gibi aklı bir karış hava- daydı, yediği her şey leş tadı veriyordu, mecbur kalmadıkça yemeden kesildi. Geceleri temizlikçiler fare tıkırtılarıyla ko- ridorlarda dolaşmaya başlayana kadar ofiste duruyor, evde uyumadan bekliyordu; uykuya dalacak olsa, feci bir çarpın- tıyla uyanıyor, sakinleşene kadar derin derin nefes alıyordu.

238

Onu normalliğe zorlayan sadece işi ve Willem'in telefonlarıy- dı, aksi halde evden hiç çıkmaz, kolundan bacağından parça parça etler koparıp tuvalete atacak hale gelene kadar keser- di kendini. Hayalinde kollarından başlayıp bacakları, göğsü, boynu, yüzüyle devam ederek bütün etlerini kestiğini, sırf kemikten ibaret kaldığını, hayatını kemikten ayaklan üze- rinde dolaşan, nefes alan, göğüs geçiren bir iskelet gibi sür- dürdüğünü canlandırıyordu.

Andy'ye yine altı haftada bir uğruyordu, son randevuyu ise iki kere ertelemişti çünkü Andy'nin diyeceklerinden kor- kuyordu. Ama duruşmaya dört haftadan az kala nihayet mu- ayenehaneye gidip odalardan birine geçti, derken Andy köşe- den başını uzatıp biraz gecikeceğini söyledi.

"Acelem yok" dedi.

Andygözlerini kısarak bir süre süzdü onu. "Uzun sürmez" dedi sonunda, ardından kayboldu.

Birkaç dakika sonra hemşiresi Callie geldi. "Merhaba Jude" dedi. "Doktor bey kilona bakmamı istedi, basküle çıkar mısın?" İstemiyordu ama Callie'nin tercihi veya kabahati olma- dığını bildiğinden zorlanarak masadan indi, basküle çıktı, Callie'nin dosyaya yazdığı rakama bakmadı, sonra da Callie teşekkür edip çıktı.

"Ee" dedi Andy dosyasına bakarak içeri girdikten sonra. "Önce hangisini konuşalım, aşın kilo kaybını mı, aşın yara- lama alışkanlığını mı?"

Ne cevap vereceğini bilemedi. "Aşın yaralama durumunu nereden çıkardın ki?"

"Anlaşılıyor" dedi Andy. "Gözlerinin altı hafiften morarıyor. Farkında bile değilsin muhtemelen. Hem muayene önlüğünün üstüne kazak giymişsin. Durum çok kötüyse yaparsın bunu." "Ah" dedi. Farkında değildi.

Sessiz kaldılar, sonra Andy taburesini muayene masası- nın yanına çekip sordu, "Duruşma kaçında?"

239

"Şubat'ın 15'inde."

"A, yakınmış" dedi Andy.

"Evet."

"Nedir seni endişelendiren?"

"Beni endişelendiren..." diye lafa girdi, durdu, baştan al- dı. "Harold benim gerçekte ne olduğumu öğrenirse vazgeçer mi..." Sustu. "Hangisi daha kötü onu da bilmiyorum; önce öğ- renip bütün hazırlıkların suya düşmesi mi, sonra öğrenip onu aldattığımı fark etmesi mi?" İç geçirdi; bunu daha önce dile getirememişti ama şimdi söylemesiyle birlikte korkusu- nun bu olduğunu anlamıştı.

"Jude" dedi Andy dikkatle, "sende ne gibi bir kötülük oldu- ğunu düşünüyorsun ki seni evlat edinmesin?"

"Söyletme bana Andy" diye yalvardı.

"Ama gerçekten bilmiyorum, yemin ederim!"

"Yaptığım şeyler" dedi, "onlardan kaptığım hastalıklar." Dili dolanarak, kendinden tiksinerek devam etti. "İğrenç bir şey, iğrencim ben."

"Jude" dedi Andy, sonra her iki üç kelimede bir durup düşü- nerek konuştuğundan, mayın tarlasında dolaşır gibi olduğunu hissetti. "Çocuktun, bebektin. Başına gelenlerin mağdurusun sensin. Kendini suçlayabileceğin hiçbir şey ama hiçbir şey yok, bu dünyada da öteki dünyada da, hiçbir şartta ve durum da." Andy gözlerine baktı. "Farz edelim ki çocuk değildin, gör- düğün her deliğe yapıştırmak isteyen azgın hayvanın tekiy- din de bir sürü zührevi hastalık kaptın, yine utanılacak bir şey yok." İç geçirdi. "Bana inanmayı denesen?"

Başını iki yana salladı. "Bilmiyorum."

"Biliyorum" dedi Andy. Sessiz kaldılar. "Keşke bir terapis- te gitsen Jude" diye ekledi kederli bir sesle. Karşılık vereme- di, birkaç dakika sonra Andy ayağa kalktı. "Evet" dedi ka- rarlı bir sesle, "görelim bakalım şunları." Kazağını çıkarıp kollarını uzattı.

240

Andy'nin ifadesinden, beklediğinden kötü bir şeyle karşı- laştığını anladı ve başını eğip kendine yabancı gözüyle bak- tığında, Andy'nin gördüklerini gördü parlayıp sönen şekilde: Taze kesiklere ve cildin teğel teğel birbirine tutunduğu az iyileşmiş kesiklere topak topak bastırılmış gazlı bezler, üs- tünde iltihaptan kabuk olmuş cerahatli bir kesik.

"Peki" dedi Andy uzun bir sessizlikten, iltihaplı yarayı te- mizleyip diğerlerine antibiyotik krem sürdükten sonra, "aşı- rı kilo kaybına ne diyeceğiz?"

"Aşırı demesek mesela?"

"Jude" dedi Andy, "sekiz hafta dolmadan altı kilo vermek aşırıdır, kaldı ki senin kilo fazlan da yoktu."

"Karnım acıkmıyor ki" dedi sonunda.

Andy diğer kolunu da bitirene kadar bir şey demedi, sonra iç geçirip masasına oturarak kağıda bir şeyler yazmaya baş- ladı. "Günde üç öğün eksiksiz besleneceksin Jude" dedi, "bir de üzerine bu listedekilerden birini yiyeceksin. Her gün. Bak normal öğününe ek olarak diyorum, anladın mı beni? Yoksa arayacağım seninkileri, her gün her öğünde başında oturup seni izlemelerini isteyeceğim, o da hoş bir şey değil." Kağıdı koparıp uzattı. "Ayrıca önümüzdeki hafta kontrole geliyor- sun. Bahane istemem."

Listeye baktı -FISTIK EZMELİ SANDVİÇ. PEYNİRLİ SANDVİÇ. AVOKADOLU SANDVİÇ. 3 YUMURTA (SARI- LARIYLA!!!!). MUZLU SÜT- ve pantolonunun cebine attı. "Bir şey daha yapmanı istiyorum" dedi Andy. "Gece yarı-

sı uyanıp kendini kesmek istediğinde, onun yerine beni ara. Saat kaç olursa olsun arayacaksın beni, anlaşıldı mı?" Başıy- la evet dedi. "Ciddi söylüyorum Jude."

"Çok üzgünüm Andy" dedi.

"Biliyorum üzgün olduğunu" dedi Andy. "Ama üzülme. He- le bana karşı hiç üzülme."

"Harold'a karşı?" diye sordu.

241

"Hayır" diye düzeltti Andy. "Harold'a da üzülme. Üzülecek- sen kendine üzül."

Eve dönüp ağzında çamur olana kadar bir muz kemir- di, sonra üzerini değiştirip dün gece silmeye başladığı salon camlarına döndü. Kanepeyi yakına çekip koluna çıkarak ca- mın her yerini ovalaya ovalaya temizledi, kirli suyu banyo- ya, temiz suyu salona taşırken sırtındaki sancılara kulak as- madı. Salonu ve Willem'in odasını bitirdikten sonra canı öy- le çok yanmaya başladı ki emekleyerek banyoya gitti, ken- dini kestikten sonra kolunu başının üzerine kaldırıp paspa- sı üzerine örterek dinlendi. Telefonu çaldığında sersemliğini atamadan dikildi, inleyerek yatak odasına geçip saatin üç ol- duğunu gördükten sonra alabildiğine huysuz (fakat ayık) bir Andy ile konuştu.

"Aramakta geç kaldım değil mi?" diye tahmin yürüttü Andy. Cevap vermedi. "Bana bak Jude" diye devam ettiAndy, "bu işe bir son vermezsen seni gerçekten hastaneye kapattırırım. Ay-

rıca Harold'ı arar sebebini söylerim. Zerre kadar şüphen ol- masın." Durakladı. "Hem zaten bıkmadın mı Jude?" diye ek- ledi. "Kendine bunu yapmak zorunda değilsin ki. Yok böyle bir mecburiyetin."

Sebebini kestiremedi ama belki Andy'nin sesindeki süku- net, sözlerini büyük bir kararlılıkla söyleyerek bu kez eski- den olmadığı şekilde ciddi olduğunu hissettirmesi, belki de gerçekten bıktığını, yorgun düştüğünü kabullenmekle gelen emre itaat duygusu ile ertesi hafta ona ne söylendiyse yaptı. Yiyeceklerin saçma bir simyayla çamura, sakatata dönmesi- ne aldırmadan yemeklerini yedi; çiğnedi çiğnedi yuttu zor- la. Fazla yemedi ama öğün de atlamadı. Andy her gece ya- nsı aradı, Willem ise her sabah altıda (Andy'nin onu arayıp aramadığını Willem'e soramadı, Willem de bir şey söyleme- di). Asıl aradaki saatler zor geçiyordu ve kendini kesmeyi ta- mamen bırakamadıysa da sınırladı: İki kesikte durdu. Kes-

242

me olmayınca daha eski cezalandırma yöntemlerine çekim duymaya başladı: Kendini kesmesi öğretilmeden önce bir dö- nem, Luke Birader ile paylaştıkları motel odasının dış duva- rına çarpardı kendini, sol tarafı yaralar, bereler, morluklar içinde bitkinlikten yere çökene kadar, defalarca. Şimdi bunu yapmadı ama vücudunun duvara çarpmasıyla yaşadığı tat- mini, kendini yerinden kımıldatamayacağı bir şeye çarpma- nın feci zevkini hatırladı.

Cuma günü görüştüğü Andy sevinmedi (kilo almamıştı) ama nutuk da çekmedi (kilo da vermemişti), ertesi gün de o Boston'a uçtu. Geleceğini Harold dahil kimseye söylememiş- ti. Julia'nın Costa Rica'da konferansta olduğunu biliyordu ama Harold'ın evde olacağından emindi.

Julia'nın ona altı yıl önce, Şükran Günüiçin geldiğinde iki- sinin de bölüm toplantıları olacağı için verdiği anahtarla ka- pıyı açıp bir bardak su aldı, arka bahçeye bakarak içti. Öğ- len olmak üzereydi, Harold tenisten dönmemişti, onu bekle- mek için salona geçti. Ama uyuyakaldı, uyandığında ise om- zundan sarsarak üst üste adını söyleyen Harold ile karşılaştı. "Harold" dedi doğrularak, "Özür dilerim, çok özür dilerim, gelmeden aramam lazımdı."

"Tannın" dedi Harold nefes nefese; soğuk hava kokusu ge- liyordu üzerinden. "İyi misin Jude? Bir şey mi oldu?"

''Yok yok" dedi, yaptığı açıklamanın saçmalığını daha ağ- zından çıkmadan işitti: "Geçiyordum uğradım."

"E iyi." Harold bir an sessiz kaldı. "Seni görmek güzel." Koltuğuna oturup ona baktı. "Kaç haftadır sesin soluğun çık- mıyordu pek."

"Biliyorum" dedi. "Özür dilerim."

Harold omuz silkti. "Özür dilenecek bir durum yok. İyi ol- duğuna sevindim."

"Evet, iyiyim" dedi.

Harold başını yana yatırdı. "Pek iyi görünmüyorsun."

243

Gülümsedi. "Grip oldum." Replikleri orada yazılıymış gibi ta- vana baktı. "Bahçedeki altınçanak devriliyor, farkında mısın?" "Evet. Çok fırtına oldu bu kış."

"istersen yardım edeyim, kazık çakalım."

Harold bir süre, konuşmak istiyormuş da konuşamıyor- muş gibi dudaklarını oynatarak ona baktı, sonunda, "İyi ha- di çakalım" dedi.

Dışarının soğuğu tokat gibi çarptı suratlarına, ikisi de bu- runlarını çekmeye başladılar. Jude kazığı tuttu, Harold yere çaktı ama toprak donuktu, çömlek kınklanna benzer parça- lar saçtı etrafa. Yeterince derine çaktıktan sonra Harold ona bir top kendir uzattı, o da çalının gövdesini kazığa devrilme- yeceği kadar sıkı, daralmayacağı kadar gevşek bağladı. Ağır ağır yaptı işi, düğümlerin açılmamasına dikkat etti, eğilip kırılmış dallan kopardı.

"Harold" dedi çalının yansına vardığında. "Seninle konuş- mak istediğim bir mesele var da... Nereden başlayacağımı bi- lemiyorum." Sersem, dedi kendine. Yaptığın sersemlik değil

de ne! Aklından geçtiği gibi olur mu sandın? Devamını getir- mek için ağzını açtı, tekrar kapattı, sonra bir daha açtı; nefes alan balık salaklığında göıiinüyordu, keşke hiç gelmeseydim, konuşmaya hiç başlamasaydım diye dertlenmeye başladı. "Jude" dedi Harold, "anlat. Her ne ise, anlat." Durdu. "Vaz- geçmek mi istiyorsun?"

"Hayır" dedi, "öyle bir şey yok." Sessiz kaldılar. "Sen?" "Elbette hayır."

Son düğümü de atıp doğruldu, Harold bilerek yardım et- medi. "Sana bunları anlatmak istemiyorum" dedi çiçeksiz al- tınçanağın kuru çirkinliğine bakarak. "Ama anlatmak zo- rundayım çünkü... Çünkü seni aldatmış olmak istemiyorum. Harold ben... Sen beni farklı tanıyorsun, ben aslında fark- lı biriyim."

Harold hemen cevap vermedi. "Nasıl tanıyormuşum seni?"

244

"iyi bir insan gibi" dedi. "Düzgün biri gibi."

"Haklısın" dedi Harold, "öyle tanıyorum."

"Ama değilim" dedi ve soğuğa rağmen gözlerini ateş bastı- ğını hissetti. "iyi insanların yapmayacağı şeyler yaptım" de- di anlamsızca. "Bunu bilmen gerektiğini düşünüyorum. Öğ- renince belki sen de, beni nüfusuna almak şöyle dursun, be- ni tanıdığından utanacaksın."

"Jude" dedi Harold sonunda. "Yaptığın için sana dair duy- gularımı değiştirecek bir şey olabileceğine inanmıyorum. Da- ha önce ne yaptığınla ilgilenmiyorum. Daha doğrusu ilgile- niyorum aslında, seninle tanışmadan önceki hayatını öğren- mek isterim. Ama bunu hiç konuşmak istemediğine dair ga- yet de kuvvetli bir izlenim edindim başından beri." Durup bekledi. "Şimdi konuşmak istiyor musun? Bana anlatmak is- tiyor musun?"

Başını iki yana salladı. Hem istiyordu, hem istemiyordu. ''Yapamam" dedi. Bel çukurunun altında sancı tohumu çatla- mış, kara dikenli dallarını yaymaya başlamıştı. Yapma şimdi, diye yalvardı kendine, şimdi olmasın; aklından asıl geçen ka- dar imkansız bir yakarıştı: Hiç olmasın.

"Eh" dedi Harold iç geçirerek, "somut bilginin eksikliğin- de ben de sana somut güvence veremeyeceğim, bunun yerine genel ve kapsayıcı bir teminat vereyim, umarım inanırsın. Jude: Yaptığın her ne olursa olsun, bana günün birinde ister anlat ister anlatma, sana söz veriyorum ki ailemin bir fer- di olmanı istememden ve sağlamamdan pişman ettirecek bir şey olmayacak bu." Derin bir nefes aldı, sağ elini tutup "Ju- de St. Francis" dedi, "müstakbel baban olarak, bağışlanma-

yı dilediğin her şeyden seni bağışlıyorum."

istediği de bu muydu gerçekten? Bağışlanmak mı? Harold'ın yüzüne dikkatle baktı; öyle tanıdıktı ki gözlerini kapatın- ca bile tüm kınşıklannı hatırlayabiliyordu, gözleri ise demin söylediklerindeki şakacı, abartılı tavra rağmen ciddiydi ve

245

gülümsemiyordu. Harold'a inanabilir miydi? En zoru bilgiyi bulmak değil demişti Luke Birader, Jude tanrıya inanmakta zorluk çektiğini itiraf ettiğinde. En zoru, öğrendiğine inan- mak. Yine başaramadığını hissediyordu: Doğru düzgün bir itirafı başaramamıştı, karşılık olarak ne duymak istediğini önceden belirlemeyi başaramamıştı. Harold ona hak verse ve bu evlat edinme olayını bir daha düşünelim dese, bir ba- kıma daha kolay olmaz mıydı? Yıkılırdı elbette ama tanıdık bir duyguydu bu, alışkındı. Harold'ın onu bırakmamasında hayal dahi edemediği bir gelecek yatıyordu; o gelecekte bi- ri onu temelli isteyebilirdi, bu da daha önce hiç yaşamadığı bir gerçeklikti, hiçbir hazırlığı, hiçbir tedariki yoktu. Harold rehberlik edecek, o da peşinden gidecekti, ta ki bir gün uya- nıp Harold'ın olmadığını, yabancı topraklarda tek başına na- çar kaldığını, evin yolunu gösterecek kimsesi olmadığını gö- rene dek.

Harold cevabını bekliyordu fakat acı artık geçiştirilemez şiddetteydi ve dinlenmesi gerekiyordu. "Harold" dedi. "Özür dilerim ama... Gidip biraz yatsam iyi olacak."

"Tabii" dedi Harold gönül koymadan. "Git."

Odasına girip yorganı kaldırmadan üzerine yatıyor, göz- lerini kapatıyor ama nöbet geçtikten sonra bile kımıldaya- cak hali yok, biraz kestireyim kalkarım, Harold'ın mutfağın- da ne var ona bakarım diyor kendine. Esmer şeker varsa fı- rına bir şeyler atar; mutfakta bir çanağın içinde olgun hur- malar gördü, belki hurmalı kek yapar.

Ama uyanmıyor. Harold bir saat sonra gelip baktığında, eliyle ateşini yoklayıp sonra üzerine battaniye örttüğün- de de, akşam yemeğinden hemen önce tekrar kontrole gel- diğinde de. Cep telefonu gece yansı çaldığında da, sabah al- tıda çaldığında da uyanmıyor, on iki otuzda ve altı buçukta ev telefonu çaldığında, Harold telefonda önce Andy'yle, sonra Willem'le konuştuğunda da. Akşamüstüne doğru Harold'ın

246

elini omzunda hissedinceye, Harold birkaç saate uçağının kalkacağını bildirene kadar uyumaya devam ediyor. Uyanmadan biraz önce, rüyasında bir tarlanın ortasında duran bir adam görüyor. Yüzünü seçemiyor ama uzun ince yapılı bir adam; daha yaşlı bir adamın pulluğu kamyonetin kancasına takmasına yardım ediyor. Gökyüzünün çanak gi- bi kıvrımlı engin beyazlığından, hiç nem olmadığı için daha önce hissettiği tüm soğuklardan daha saf gelen ayazından Montana'da olduğunu anlıyor.

Adamın yüzünü hala seçemiyor ama kim olduğunu tah- min edebiliyor; uzun adımlarını tanıyor, diğerini dinlerken kollarını kavuşturması tanıdık geliyor. "Cody" diye sesle- niyor rüyasında, adam dönüyor ama çok uzakta, o nedenle şapkasının siperliğiyle gizlenen yüzünün kendi yüzü olup ol- madığını seçemiyor.

Ayın 15'i cumaya geldiğinden işten izin alıyor. Perşembe akşamı yemeğe çıkalım diye konuşmalar oldu ama sonrasın- da (JB'nin deyimiyle) tören günü erken bir öğle yemeğiyle kutlama karan aldılar. Duruşma saat onda, sonrasında her- kes eve gelip yemeğe katılacak.

Harold catering çağırmak istediyse de o yemeği kendi yap- makta ısrarcı olduğundan perşembe akşamını mutfakta ge- çiriyor. Fırında pişecekleri -Harold'ın sevdiği çikolatalı ve cevizli kek, Julia'nın sevdiği tarte tatin, ikisinin de sevdi- ği ekşi maya ekmeği- o geceden hallediyor; dört kilo yenge- ci ayıklayıp etini yumurta, soğan, maydanoz ve galeta unuy- la karıştırarak şekil veriyor. Patatesleri soyup havuçları kazıyor, brüksel lahanalarının uçlarını kesip sebzeleri ya- ğa bulandıktan sonra fırına atılacak hale getiriyor. İncirle- ri kaseye boşaltıyor, daha sonra fırında pişirecek, dondurma- nın üzerine alıp bal ve balzamik sosla servis edecek. Bun-

247

lar Harold ve Julia'nın en sevdiği yemekler ve ne kadar kü- çük olursa olsun onlara verebileceği bir şeyi olduğu için hoş- nut. Akşam boyunca Harold'la Julia mutfağa uğrayıp zah- met etmeyin demesine rağmen kirlenen tencereleri tavala- rı yıkıyor, ona su ve şarap koyuyor, keyfinize bakın diye üs- telemesine aldırmadan yardım edip edemeyeceklerini soru- yorlar. Sonunda yatmaya gidiyorlar ve kendisi de yatacağı- nı söylediği halde oturuyor, sessiz ve aydınlık mutfakta usul usul şarkı söylerken manik halini kontrol etmek için ellerini bir şeylerle meşgul tutuyor.

Son günler çok zor geçti, hayatının en zor günleriydi bel- ki, hatta o kadar zordu ki bir gece yarısı olağan konuşmala- rından sonra tekrarAndy'yi aradı, Andy'nin gecenin ikisinde açık bir lokantada buluşma teklifini kabul etti çünkü kendi- ni evden atmak için fırsat kolluyordu, direnemeyeceği cazi- belerle doluydu ev: elbette jiletler, ama aynı zamanda bıçak- lar, makaslar, kibritler, kendini atabileceği merdivenlerle ... Şimdi odasına giderse doğrudan banyoya yönelmesine en- gel olamayacağını, lavabonun altına bantladığı, içeriği Lis- penard Sokak'takiyle aynı olan poşetten uzak duramayaca- ğını biliyor. Kollan arzuyla sızlıyor fakat o yenilmemeye ka- rarlı. Hem hamur hem yumurtalı harç kaldığından çamfıs- tıklı, kızılcıklı turta ile portakal dilimleri ve balla süslenmiş kek pişirmeye karar veriyor; bunlar pişene kadar gün ağar- mış olur, o da tehlikeden sıyrılıp kendini kurtarmış. Malcolm ve JB yarın sabah uçağıyla mahkemeye gelecek- ler. Fakat başta gelmeyi planlayan Willem, geçen hafta ara- yıp çekimlerin uzun sürdüğünü, on dördünde değil on seki- zinde dönebileceğini söyledi. Yapılabilecek hiçbir şey olmadı- ğının farkında ama Willem'in yokluğuyla adeta yas tutuyor. Willem olmadan böyle bir gün hiç yaşanmamış gibi olacak. "Biter bitmez beni ara" dedi Willem. "Yanında değilim diye içim içimi yiyor."

248

Fakat gece yarısı sohbetlerinden birinde Andy'yi da- vet etti. Giderek hoşlanmaya başladığı bu sohbetlerde gün- delik, yatıştırıcı, normal şeylerden konuşuyorlar; Yüksek Mahkeme'nin yeni hakim adayları, yeni sağlık yasası (ken- disi desteklerken Andy karşıydı), Rosalind Franklin'in biyog- rafisi (o beğendi, Andy beğenmedi), Andy'yle Jane'in tadilat- taki daireleri gibi şeyler. Andy'nin normalde kendini kesme- si ya da beceriksizce pansuman yapması gibi durumlarda sa- hiden öfkelenerek söylediği "Sen benimle dalga mı geçiyor- sun?" cümlesini filmler, kitaplar, belediye başkanı, hatta bo- ya renkleri konusunda duymanın yeniliği ilgisini çekiyor- du. Andy'nin bu sohbetleri azarlama veya nutuk atma fırsa- tı olarak kullanmayacağını anladıktan sonra rahatladı, hatta Andy hakkında yeni şeyler öğrenmeye başladı: Andy ona kalp cerrahı olup San Francisco'da yaşayan, erkek arkadaşından tiksindiği için aralarını bozmaya uğraştığı ikizi Beckett'tan söz etti, Jane'in ailesinin Shelter Adası'ndaki evi onlara ve- receğini anlattı, lisede Amerikanlığıyla ailesini korkutan fut- bol takımında oynadığından, üniversitenin üçüncü senesini Siena'da okuyup Lucca'lı bir kızla çıktığından ve on kilo al- dığından bahsetti. Andy'nin özel hayatından hiç söz etmemiş değillerdi o güne dek; her muayeneden sonra bir süre konu- şurlardı, ama telefondayken dili çözülüyordu ve Andy'yi dok- toru gibi değil arkadaşı gibi görebiliyordu, her ne kadar tele- fon konuşmasının sebebi bu düşüncesini yalancı çıkarsa da. "Gelmek zorunda hissetme kendini tabii" diye ekledi hız- la, Andy'yi duruşmaya davet ettikten sonra.

"Çok isterim" dedi Andy. "Ne zaman davet edeceksin diye bekliyordum."

Üzerine kendini kötü hissetti. "Hayatını bu kadar zorlaş- tıran deli bozuk hastanın peşinde daha da fazla zaman har- camak zorunda hissetme istedim" dedi.

"Sen sadece benim deli bozuk hastam değilsin Jude" dedi

249

Andy. "Aynı zamanda deli bozuk arkadaşımsın da." Durakla- dı. "En azından öyle olduğunu umuyorum."

Telefona gülümsedi. "Elbette öyleyim" dedi. "Senin deli bo- zuk arkadaşın olmaktan şeref duyanın."

Böylece Andy de geliyordu: Aynı gün geri dönecekti, Mal- colm ve JB ise bir gece kalacaktı, cumartesi birlikte dönecek- lerdi.

Eve vardığında Harold'la Julia'nın evi dip köşe temizle- diklerini, eserleriyle gurur duyduklarını görüp önce şaşır- dı, sonra duygulandı. "Şuna bak!" diyordu ikisinden biri nor- malde kitapların, dergilerin yığılı durduğu fakat şimdi te- mizlenmiş olan bir masayı, sandalyeyi, yerde bir köşeyi gös- tererek. Her tarafı kış çiçekleriyle süslemişler, tatlı ve hafif çürük kokulan içeriyi sarmıştı, kitaplık baştan aşağı düzel- tilmiş, kanepenin eprimiş yeri bile tamir edilmişti.

"Bir de şuna bak Jude" dedi Julia koluna girip koridorda- ki masanın üzerinde, onlan tanıdığından beri kınk, parçala- n içinde toz tutmuş halde duran yeşil sırlı tabağı göstererek. Tamir edilmiş, yıkanmış, parlatılmıştı.

"Vay be" dedi gördüğü her yeni şeye, onların mutluluğun- dan mutlu olup salakça sırıtarak. Evlerinin temiz olup olma- dığı umurunda değildi, hiç olmamıştı; ister eski New York Times sayılarından sütunlar arasında yaşasınlar, ister sıçan kolonileriyle birlikte. Fakat onun önemsediğini düşünüyor- lardı ve öyle bir niyeti olmadığını ne kadar söylerse söyle- sin, her şeyi soluk almadan ve kılı kırk yararak temizleme huyunu, iğneleme olarak algılıyorlardı. Şimdi kendini dur- durmak, başka bir şeyle meşgul olmak için temizlik yapsa da üniversitedeyken temizlik, onun teşekkür etme şekliy- di. Elinden geliyordu, eskiden beri yapıyordu, ona verilenle- rin yanında çok küçük bir karşılıktı. Pislik içinde yaşamayı seven JB hiç fark etmemişti. Evinde temizlikçiyle büyümüş Malcolm ise hep fark etmiş, hep de teşekkür etmişti. Bir tek

250

Willem sevmemişti bu huyunu. "Yapma Jude" demişti bir gün, tam yerden JB'nin kirli gömleğini alacakken bileğinden tutarak, "hizmetçimiz değilsin sen bizim." Fakat kendine en- gel olamamıştı, şimdi de olamıyordu.

Tezgahı son sildiğinde saat dört buçuğu bulduğundan, sendeleyerek odasına gidiyor, Willem'e mesaj atarak arama- masını rica ediyor, sonra kısa süreyle fakat hunharca uyu- yor. Uyandığında yatağını toplayıp duşa girdikten sonra gi- yiniyor, mutfağa indiğinde Harold'ı tezgahın başında kahve içip gazete okurken buluyor.

"Vay" diyor Harold başını kaldırarak, "bu ne yakışıklılık?" Refleks olarak başıyla hayır diyor ama aslında yeni kravat aldı, önceki gün de saçını kestirdi, dolayısıyla yakışıklı değil- se bile temiz ve tertipli olduğunu düşünüyor ki amacı da hep böyle görünmek. Harold'ı takım elbiseyle görmeye pek alışık olmadığından durumun ciddiyeti bir anda içe kapanmasına neden oluyor.

Harold gülümsüyor ona. "Dün gece boş durmamışsın belli ki. Hiç uyuyabildin mi bari?"

O da gülümseyerek karşılık veriyor. "Yeterince."

"Julia hazırlanıyor, ben de sana bir hediye vermek istiyo- rum" diyor Harold.

"Hediye mi?"

"Evet" diyen Harold, kahve kupasının yanında duran de- ri kaplı, yumruk kadar kutuyu alıp ona uzatıyor. Açtığın- da, içinde Harold'ın yuvarlak beyaz kadranlı, net ve ciddi ra- kamlı saatini görüyor. Kayışı yeni değiştirilmiş, siyah tim- sah derisi.

"Bu saati otuzuma bastığımda babam hediye etmişti" di- yor Harold, o sessiz kalınca. "Kendi saatiydi. Sen de hala otuz yaşında olduğuna göre simetrisini bozmadım hiç değil- se." Kutuyu elinden alıp saati çıkarıyor, arkasını çevirip iş- lenmiş baş harfleri gösteriyor: SS/HS/JSF. "Saul Stein" di-

251

yor Harold. "Babamdı. HS benim ilk harflerim, JSF de se- nin." Saati tekrar ona veriyor.

Başparmağını harflerin üzerinde gezdiriyor. "Bunu kabul edemem Harold" diyor sonunda.

"Nasıl edemezmişsin?" diyor Harold. "Senin oldu bir kere. Kendime yeni saat aldım, onu bana geri veremezsin." Harold'ın gözlerini üzerinde hissediyor. "Çok teşekkür ederim" diyor sonunda. "Teşekkür ederim." Başka söz çıkma- yacak sanki ağzından.

"Benim için zevk" diyor Harold ve ikisi de bir süre susu- yorlar, sonra Jude kendine gelip kolundaki saati çözüyor, Harold'ın saatini -artık kendi saati- takıp kolunu kaldırarak Harold'a gösteriyor, o da başını sallıyor. "Güzel" diyor. ''Yakış- tı sana."

Tam bir karşılık verecek (ne?) ki, takım elbiselerini ku- şanmış JB ve Malcolm'u karşısında buluyor.

"Kapı açıktı" diyor JB, Malcolm ise göğüs geçiriyor. "Ha- rold!" deyip kucaklıyor onu, "tebrik ederim, nur topu gibi bir oğlun oldu!"

"Bu espriyi Harold'a ilk yapan sensindir mutlaka" diyor Malcolm, o sırada mutfağa giren Julia'ya el sallayarak. Ardından Andy geliyor, son olarak da Gillian; Laurence ile adliyede buluşacaklar.

Kapı tekrar çalıyor. "Birini bekliyor muyduk?" diye soru- yor Harold'a, o ise omuz silkiyor: "Sen bakabilir misin Jude?" Kapıyı açıyor, karşısında Willem. Bir saniye bakakalıyor, sonra kendisine sakin ol demesine fırsat kalmadan Willem kedi gibi üzerine sıçrayıp onu öyle sıkı kucaklıyor ki, devri- leceğini sanıyor bir an. "Şaşırdın mı?" diyor Willem kulağı- na; gülümsediğini sesinden anlıyor. Bu sabah ikinci kez di- li tutuldu.

Üçüncüsü duruşmada olacak. İki arabayla gidiyorlar; Ha- rold'ın kullandığı ve Malcolm'un önde oturduğu arabada

252

Willem, seyahatinin gerçekten geciktiğini, ama sonra tek- rar öne alınınca sürpriz olsun diye diğerlerine haber verip ona söylemediğini anlatıyor. "Sağol ya Willem" diyor Mal- colm, "Ağzından laf kaçırmasın diye CIA gibi peşinde dolaş- tım JB'nin."

Aile mahkemesine değil, Pemberton Meydanı'ndaki isti- naf mahkemesine gidiyorlar. Laurence'ın duruşma salonun- da -cüppesini giyince Laurence bile yabancı görünüyor, bu- gün herkes kostümlü- Harold, Julia ve kendisi karşılıklı yemin ederken Laurence'ın ağzı kulaklarına varıyor, sonra herkesin herkesle çeşitli kombinasyonlar halinde poz verdiği bir fotoğraflaşma silsilesi yaşanıyor. Bir tek kendisi fotoğraf çekmiyor çünkü bütün pozlarda o var.

Harold ve Julia'nın yanında durmuş, Malcolm'un karma- karışık dev makinesini ayarlamasını beklerken JB ona ses- leniyor, üçü birden baktıklarında deklanşöre basıyor. "Çek- tim" diyor JB. "Sağolun."

"Bana bak JB, sakın bunu..." diye başlıyor ama Malcolm hazınm deyince üçü birden uslu uslu objektife dönüyorlar. Öğlene doğru eve dönüyorlar, birazdan da insanlar gelme- ye başlıyor: Gillian ve Laurence, James ve Carey, Julia'nın işyerinden arkadaşları, Harold'ın okulda ders aldığından beri karşılaşmadığı meslektaşları. Eski şan öğretmeni geli- yor, matematik hocası Dr. Li de, tez danışmanı Dr. Kashen ve Batter'daki eski patronu Allison da, aynca Hood Hall'dan hepsinin ortak arkadaşı, Wellesley'de fizik hocası Lionel ge- liyor. Bütün gün gelip gidenler oluyor, kimileri toplantıla- rına, derslerine, duruşmalarına gidip geri dönüyorlar. Baş- ta bu kadar büyük bir toplantı olmasını istememişti; Harold ve Julia'nın evladı haline gelmesi, gerçek anne babasının ne- den olmadığı sorularını akıllara düşürmez, hatta dile getirt- mez miydi? Ama saatler geçip kimse soru sormadıkça, neden ebeveyn değiştirdiğini sorgulamadıkça korkularını unutma-

253

ya başladığını fark ediyor. İnsanlara evlat edinme konusunu anlatmanın bir tür böbürlenme olduğunu, bunun da bazı so- nuçlar doğuracağını biliyor ama kendine engel olamıyor. Sırf bu seferlik, diyor dünyada kim onu yaramazlıkları nedeniyle cezalandırmaktan sorumluysa. Sırf bu seferlik başıma gelen bu şeyi kutlamama izin ver.

Bu tür partilerin bir adabı olmadığından misafirler ken- di kurallarını koymuş: Malcolm'un ailesi, Montalcino'nun dışında ortak oldukları bağdan bir magnum şampanya ve bir kasa muhteşem Toskana şarabı göndermiş. JB'nin an- nesi, Harold ve Julia'ya iletmesi için, bir bez çuvala nergis- ler doldurup yanına vermiş, ona da bir kart yazmış; teyze- leri ise orkide göndermişler. Savcı koca bir kasa meyve yol- lamış, kartta Marshall'ın yanında Citizen ve Rhodes'un da imzalan var. Diğer gelenler şarap ve çiçek getiriyor. Bakteri kurabiyelerin yaratıcısı olduğunu yıllar önce Harold'a açık- layan Allison, onun tasarımıyla hazırlanmış dört düzine ku- rabiye getirince Jude kızarıp bozarıyor, Julia ise sevinç çığ- lıkları atıyor. Günün geri kalanı bir tatlı krizi halinde geçi- yor; o gün ne yaptıysa mükemmel, ne söylediyse doğru. İn- sanlar ona uzanıyor ama o kaçmıyor, çekilmiyor; sarılmak is- tiyorlar, izin veriyor. Gülümsemekten yüzü ağrıyor. Yılların takdiri, yılların sevgisi bu öğle sonrasına doluşuyor ve o da tıka basa doyuruyor açlığını, yaşananların acayipliğine şaşı- rarak. Andy'nin Gurgaon'daki yeni çöp depolama sahası ko- nusunda Dr. Kashen'le tartışmasına kulak misafiri oluyor, Willem'in eski borçlar hukuku hocasını sabırla dinlemesini izliyor, JB'nin Dr. Li'ye New York sanat çevresinin neden ge- ri dönülemez biçimde sıçtığını anlatmasını duyuyor uzaktan, Malcolm'la Carey'nin yengeç köftelerinden en büyüğünü, tü- münü devirmeden almaya çalışmalarını gözetliyor.

Akşama doğru herkes gitti; kendisi, Harold, Julia, Mal- colm, JB ve Willem salona yayıldılar. Ev yine darmadağın.

254

Julia akşam yemeği diyor ama herkes -kendisi bile- çok ye- miş ve kimse -JB bile- yemek lafı etmiyor. JB, Harold'la Julia'ya onun bir resmini armağan etti, verirken de "Fotoğ- raftan değil, eskizlerimden" dedi. JB'nin sert kağıda sulubo- ya ve mürekkeple yaptığı resimde yüzü ve boynu tasvir edil- miş, üslubu JB'nin olağan işlerinden farklı; daha yalın, da- ha hareketli, daha ağırbaşlı ve karanlık renklerde. Resimde sağ eli boğazının çevresinde kendi kendini gırtlaklayacakmış gibi, ağzı aralık, gözbebekleri irileşmiş karanlıktaki bir kedi gibi. Kendisi olduğuna hiç şüphe yok; bu jestin ona ait oldu- ğunun kendisi bile farkında ama o anda neyi simgelediğini, hangi duyguya eşlik ettiğini çıkaramıyor. Normalinden bü- yük yüzüne hepsi sessizce bakıyorlar.

"Çok güzel bir parça" diyor JB sonunda, kendinden mem- nun bir sesle. "Satmayı düşünürsen haberim olsun Harold." Herkes gülüyor.

"Çok güzel bir resim bu, çok teşekkür ederim JB" diyor Julia, Harold da tekrarlıyor. JB'nin onu çizdiği resimlerine bakarken hep olduğu gibi, sanatın güzelliğini kendi suretine duyduğu eğretilikten ayıramasa da, kıymet bilmez olmamak için o da övgülerini sunuyor.

"Dur benim de bir hediyem var" diyen Willem, yatak oda- sına gidip yarım metrelik ahşap bir heykelle dönüyor; sakal- lı bir adamın heykeli bu, üzerinde ortanca mavisi bir urba var, kızıl saçlarını kobranın boynu gibi alevler sarmış, sağ kolu çaprazlamasına göğsünde duruyor, sol kolu yanında. "Bu herifkim dostum?" diyor JB.

"Bu herif' diye cevaplıyor Willem, "Ermiş Jude, bir diğer adıyla Judas Thaddeus." Sehpaya koyup Julia ve Harold'a doğru çeviriyor. "Bükreş'te bir antikacıdan aldım" diyor on- lara. "On dokuzuncu yüzyıl sonu dediler ama bilemiyorum; köy yerinde yapılmış gibi bir hali var. Hoşuma gitti ama. Ya- kışıklı ve oturaklı, aynı bizim Jude."

255

"Katılıyorum" diyen Harold heykeli alıp elinde tutuyor. Fi- gürün pilili urbasını, ateşten tacını okşuyor. "Kafası niye ya- nıyor?"

"Pentekost'ta bulunduğunu ve kutsal ruhun üzerine çöktü- ğünü simgeliyor" dediğini işitiyor; aklının tavan arasını dol- duran eski bilgiler hiç uzak değil. "Havarilerden biridir bu." "Nereden biliyorsun?" diye soruyor Malcolm ve yanında oturan Willem koluna dokunuyor. "Herhalde bilecek" diyor Willem sessizce. "Hep unutuyorum." içinde Willem'e şükran dalgalan kabarıyor, hatırladığı için değil, unuttuğu için. "Kaybedilmiş davaların koruyucu azizi" diye ekliyor Ju- lia heykeli Harold'dan alırken, o anda da sözler aklına ge- liveriyor: Çaresizlerin yardımcısı, koruyucusu Ermiş Jude, duaların üzerimize olsun - çocukken gece yatma duası buy- du, büyüdükten sonra da adından, onu dünyaya böyle ilan etmekten hep utandı, biraderlerin bu ismi alay olsun, teş- his olsun, kehanet olsun diye mi seçtiklerini meraketti; çün- kü başkalarının böyle gördüğünden emindi. Diğer zamanlar- da ise adını benimsediğini hissediyordu ve değiştirebileceği, hatta değiştirmesi gereken zamanlar geldiği halde değiştir- meyi hiç düşünmemişti. "Teşekkür ederim Willem" diyor Ju- lia. "Çok beğendim."

"Ben de" diyor Harold. "Hepiniz çok naziksiniz çocuklar." O da Harold'la Julia'ya bir hediye aldı ama saatler geçtik- çe hediyesi gözüne daha küçük ve saçma göründü. Yıllar ön- ce Harold, Julia'yla halaylarında Viyana'da Schubert'in er- ken dönem şarkılarını dinlediklerini söylemişti. Ama Harold hangilerini beğendiğini hatırlayamadığı için o kendince bir liste hazırlamış, araya Bach ve Mozart'tan sevdiği eserleri serpiştirmiş, sonra bir stüdyo tutup bu parçaları diske oku- muştu. Harold birkaç ayda bir şarkı söylemesini ister, o da hep utanırdı çünkü. Ama şimdi hediyesi isabetsiz, uyduruk, aynı zamanda da fazlasıyla mağrur geliyor ve bu işe kalkış-

256

maya cüret etmesinden utanıyor. Fakat kaldırıp atamıyor da. Bu nedenle, herkes kalkıp gerinerek birbirine iyi gece- ler dilerken o uzaklaşıp diski ve ikisine yazdığı mektupları alçak raflardan birinde, Sağduyu ve Beyaz Ses adlı iki kita- bın arasına sıkıştırıyor, belki onyıllarca bulunmamak üzere. Normalde üst kattaki çalışma odasında JB'yle Willem ka- lır çünkü JB'nin horlamasına bir tek o katlanabilir, Malcolm ise alt katta onunla birlikte kalır. Ama o akşam yatarlarken Malcolm JB'nin yanında kalmayı teklif ediyor, Willem ile mu- habbet edebilsinler diye.

"İyi geceler aşıklar" diye sesleniyor JB üst kattan. Yatmaya hazırlanırlarken Willem ona setten başka hika- yeler anlatıyor: Kadın başrol oyuncusunun çok terlediği için iki sekansta bir pudrasının tazelenmesi; erkek başrol oyun- cusunun, ki şeytanı oynuyor, set ekibine yaranmak için bira ısmarlaması ve futbol maçına çağırması, sonra repliklerini hatırlayamayınca sinir krizi geçirmesi; baş aktrisin oğlunu oynayan dokuz yaşındaki İngiliz'in ikram masasında başına gelip yeme şu krakerleri, boşa kalori hepsi, şişmanlamaktan korkmuyor musun demesi... Willem konuştukça konuşuyor, o da dişlerini fırçalayıp yüzünü yıkarken gülüyor.

Ama ışıklar sönüp (yatağını Willem'e vermek için münaka- şa ettikten sonra) kendisi yatağına, Willem ise kanepeye uzan- dıklarında, Willem usulca, "Evi pırıl pırıl yapmışsın" diyor. "Farkındayım" diyor yüzünü buruşturarak. "Çok üzgünüm." "Üzülme" diyor Willem. "Çok mukötüydü, onumerak ettim." Bunun üzerine, Andy'nin olanları kısmen de olsa Willem'e anlattığını anlayıp dürüstçe cevap vermeyi seçiyor. "Çok hoş değildi" kısmını rahatça söylüyor, ama Willem'in suçluluk duymasını istemediği için "ama korkunç da olmadı" diye çe- viriyor.

Sessiz kalıyorlar. ''Keşke yanında olabilseydim" diyorW ıllem. "Yanımdaydın zaten" diyor. "Ama Willem, seni özledim."

257

Willem çok usulca, "Ben de özledim" diyor.

"Geldiğin için teşekkür ederim."

"Herhalde gelecektim Judy" diyor Willem odanın öbür ta- rafından. "Ne olursa olsun gelecektim."

Susup bu sözün tadını çıkarıyor ve en çok ihtiyaç duydu- ğunda hatırlamak için kafasına kazıyor. "Sence iyi geçti mi?" diye soruyor.

"Ciddi misin sen?" diyor Willem, doğrulduğunu işitiyor. "Harold'ın yüzünü görmedin mi? Aynı gün içinde hem Yeşil- ler Partisi başkan adayı seçilmiş, hem İkinci Değişiklik ilga edilmiş, hem de Red Sox şampiyon olmuş gibi bir hali vardı." Gülüyor. "Sahiden mi?"

"Eminim diyorum. Çok ama çok mutluydu Jude. Seni se- viyor."

Karanlıkta gülümsüyor. Willem'in böyle şeyleri, sözleri ve yeminleri defalarca tekrarlamasını istiyor ama bu dileğinin şımarıklık olduğunu bildiğinden konuyu değiştiriyor, hava- dan sudan, lüzumsuz şeylerden konuşuyorlar, nihayet önce Willem sonra kendisi uykuya dalıyor.

Üzerinden bir hafta geçince baş dönmesinin yerini bir sükunet ve hoşnutluk durumu aldı. Geçen hafta boyunca de- liksiz uyurken rüyalarında sadece geçmişi değil, geleceği de yaşadı; işiyle ilgili saçma rüyalar, arkadaşlarıyla ilgili neşe- li absürt rüyalar gördü. Kendini kesmeye başladığından be- ri geçen yirmi yıla yakın zamanda ilk kez tam bir hafta bo- yunca gecenin yansında uyanmadı çünkü jilete ihtiyaç duy- madı. Belki de iyileştim diye düşünüyor temkini elden bırak- madan. Belki ihtiyacı baştan beri buydu, karşılandığına göre durumu düzeldi. Harika hissediyor kendini, farklı bir insan gibi: bütün, sağlıklı, sakin. Birinin oğlu artık ve bu bilgi ba- zen öyle dolduruyor ki benliğini, fiziksel bir tezahürü olmuş, göğsüne altın yaldızlı harflerle kazınmış gibi geliyor.

Evine döndü. Willem yanında. Bir Ermiş Jude heykeli da-

258

ha getirip mutfağa koydular ama bu daha büyük, seramik- ten, içi boş; ensesine bir yarık açmışlar, her gün sonunda bo- zuk paralarını oradan atıyorlar, dolduğunda içindeki parayla iyi bir şarap alıp içmeyi, sonra tekrar doldurmaya başlama- yı planlıyorlar.

Henüz bilmiyor ama gelecek yıllarda Harold'ın ona bağ- lılık yeminini defalarca sınayacak, sözlerinin sağlamlığı- nı yoklamak için kendini kaldırıp kaldırıp çarpacak. Yaptığı- nın farkında bile olmayacak çünkü içinde bir parça Harold1a Julia'ya hiç inanmayacak; inanmak istese de, istediğini san- sa da inanmayacak ve günün birinden ondan sıkılacaklarına, bu işe bulaştıklarına pişman olacaklarına emin yaşayacak. Bu sebeple onları zorlayacak çünkü ilişkileri kaçınılmaz ola- rak son bulduğunda geriye bakarak buna kendisinin yol aç- tığından emin olabilecek, üstelik hangi olayın sonucunda ol- duğunu dahi bilebilecek, böylece de nere<!€ hata yaptım, ne- leri farklı yapabilirdim diye düşünmesine gerek kalmayacak. Ama bu sonraki bir mesele. Şimdilik mutluluğu kusursuz. Boston'dan döndüğü hafta sonu, her cumartesi olduğu gibi Felix'in evine, fakat bu kez Bay Baker'ın isteği üzerine bir- kaç dakika erken gidiyor. Kısaca konuşuyorlar, sonra aşa- ğı inip piyanonun tuşlarına tek tek basarak onu bekleyen Felix'in yanına gidiyor.

"Ee, Felix" diyor piyano ve Latince dersinden sonra, Alınan- ca ve matematik dersinden önce mola verdiklerinde, "baban önümüzdeki yıl yatılı okula gideceğini söyledi."

"Evet" diyor Felix önüne bakarak. "Eylülde başlıyor. Ba- bam da orada okumuş."

"Öyleymiş" diyor. "Ne hissediyorsun?"

Omuz silkiyor Felix. "Bilmem" diyor nihayet. "Babam bu baharla yazın beni çalıştırıp yetiştireceğini söyledi." "Çalıştıracağım" diye söz veriyor. "O okula öyle bir hazır- layacağım ki seni, neye uğradıklarını şaŞıracaklar." Felix'in

259

başı hala önde ama yanaklannın üst kısımlannın kabardığı- nı görüyor, hafif de olsa tebessüm ettiğini anlıyor.

Sonra söyledikleri ağzından neden çıkıyor bilmiyor; umdu- ğu gibi empatiden mi, yoksa hayatının son bir ayında karşı- sına çıkan olanaksız ve mucizevi dönemeçlere açık açık gön- dermede bulunarak böbürlenmekten mi? "Bak ne diyeceğim Felix" diye söze giriyor, "benim de çok uzun süre arkadaşım olmadı, ilk kez arkadaşım olduğunda senden büyüktüm." Felix'in kulak kabarttığını görmekten çok hissediyor. "Ben de arkadaşım olmasını istiyordum" diyor artık ağır ağır, ke- limelerini tartarak. "Hiç arkadaşım olacak mı, olacaksa na- sıl, ne zaman diye çok merak ettim." Parmağını koyu vernik- li ceviz masada, Felix'in matematik kitabının sırtında, önün- deki su bardağının soğuk camında gezdiriyor. "Sonra üniver- siteye girdim, her nedense benimle arkadaş olmaya karar veren insanlarla tanıştım ve bana bildiğim her şeyi onlar öğ- rettiler, ciddi söylüyorum. Beni olduğumdan daha iyi bir in- san haline getirdiler, getirmeye devam ediyorlar.

Ne demek istediğimi şimdi değilse de bir gün kavrayacak- sın. Bence arkadaşlığın bütün numarası, senden daha iyi in- sanlar bulmak; daha akıllı, daha karizmatik değil, daha sev- gi dolu, cömert ve bağışlayıcı insanlar bulup onlara sana öğre- tebileceklerinden ötürü saygı duymak, senin hakkında ne ka- dar iyi veya kötü şeyler söylerse söylesinler kulak vermek, bir de onlara güvenmek, ki en zoru budur. Ama en güzelidir de." Uzun süre sessiz kalıp durdurulduktan sonra bile bazen kendiliğinden çalışan ayarsız metronomun tıkırdamasını dinliyorlar. "Sen de arkadaş edineceksin Felix" diyor sonun- da. "Emin ol. Arkadaşlığını sürdürmek, arkadaş edinmekten de zor olacak ama sana yemin ederim ki harcadığın emeğin karşılığını alırsın. Mesela Latinceye harcadığının karşılığın- dan çok alırsın hem de." Felix başını kaldırıp gülümsüyor, o da karşılık veriyor. "Anlaştık mı?" diye soruyor.

260

"Anlaştık" diyor Felix hala gülümseyerek. "Şimdi Almanca mı çalışalım, matematik mi?" "Matematik" diyor Felix.

"İyi bir seçim" deyip Felix'in matematik kitabını önlerine çekiyor. "Geçen hafta kaldığımız yerden başlayalım." Felix sayfayı çeviriyor, başlıyorlar.

111

Süsler püsler

1

Hood'daki ikinci yıllarında yan komşuları olan dördüncü sınıf öğrencisi üç lezbiyen, Kuyrukyağı diye bir müzik gru- bunda çalıyorlardı ve bir sebepten JB'yi sevmişlerdi (son- rasında Jude'u, ardından Willem'i ve nihayet, gönülsüzce Malcolm'u da). Dördünün mezuniyetinin üstünden on beş yıl geçmişken, kızlardan ikisi birlikte olmaya başlamış ve Brooklyn'e yerleşmişlerdi. Dördünden bir tek JB düzenli ha- berleşiyordu onlarla: Marta sendika avukatlığı yapıyordu, Francesca ise set tasarımı.

"Çok heyecan verici haberlerim var!" dedi JB onlara ekim ayında bir cuma günü akşam yemeğinde. "Bushwick Karıla-

n aradı, Edie şehrimizi teşrif etmiş!" Lezbiyenlerin üçüncü- sü olan Edie, Kore asıllı tombul ve duygusal bir kızdı, San Francisco'yla New York arasında mekik dokuyordu ve lü- zumsuz işler müdürlüğünde engin deneyimi vardı: Son gö- rüşmelerinde degüstasyon eğitimi için Grasse'a gitmeye ha- zırlanıyordu, ondan sekiz ay öncesinde ise Afgan mutfağı kursunu başarıyla tamamlamıştı.

"Niye çok heyecan verciymiş bu haber?" diye sordu kızla- rın anlaşılmaz bir şekilde onu sevmemiş olmasını hiç içine sindiremeyen Malcolm.

"Şöyle" deyip sırıttı JB, "Dönüyormuş!"

"Erkeğe mi?" diye sordu Malcolm. "Ya yürü git JB! Onca senedir tanıyoruz, en ufak bir cinsiyet sapması uyumsuzlu-

264

ğu göstermemiştir." Malcolm'un eski iş arkadaşlarından bi- ri geçen yıl cinsiyet değiştirdiğinden bu yana Malcolm konu- nun uzmanı kesilmiş, her fırsatta cehaletleri ve hoşgörüsüz- lükleri yüzünden üçüne nutuk çekmeyi görev bildiyse de, JB bir gün "Ulan bu Dominic trans ise ben transın daniskası- yım!" diye bağırınca pes etmişti.

"Her neyse, sonuçta dönüyormuş" diye devam etti JB, "Ka- rılar da evlerinde parti veriyorlar, hepimiz davetliyiz." Homurdandılar. "Beş hafta sonra Londra'ya gidiyorum JB, yapacak bir sürü işim var" diye itiraz etti Willem. "Bü- tün bir gece Bushwick'te oturup Edie Kim'in ondan bundan şikayet etmesini dinleyemem."

"A sen gelmezsen olmaz!" diye bastı yaygarayı JB. "Seni

özellikle çağırdılar! Francesca'nın davet ettiği bir kız seni bir yerden tanıyor muymuş neymiş, tekrar görmek istiyormuş. Sen gelmezsen, artık burnu büyüdü, bize bakmaz derler. Za- ten kaç zamandır görüşmediğimiz bir sürü insan da olacak... " "E görüşmüyorsak belki bir sebebi vardır" dedi Jude.

"...hem sen Brooklyn'de bir saat geçirsen de geçirmesen de seni bekleyen hazır Willem. Dünyanın bir ucu da değil. Alt tarafı Bushwick. Judy götürür bizi." Jude geçen yıl araba al- mıştı, lüks bir model olmasa da JB o arabayla dolaşmayı se- viyordu.

"Ne alaka? Ben gelmiyorum ki" dedi Jude.

"O niyeymiş?"

"Tekerlekli sandalyeyi ne yapacağım JB? Marta'yla Fran- cesca'nın apartmanında asansör yoktu yanlış hatırlamıyor- sam."

"Ohoo" dedi JB sevinçle. "Kim bilir ne zamandır görüşmü- yorsun? Çoktan taşındılar. Yeni evlerinde var, hatta yük asan- sörü." Arkasına yaslanıp parmaklarıyla masayı tıkırdatarak diğerlerinin sessiz yılgınlığını izledi. "Anl�ştık o zaman!" Haftaya cumartesi, Jude'un Greene Sokak'taki çatı katın-

265

da buluştular, arabayla Bushwick'e gittiler, Marta'yla Fran- cesca'nın sokağının çevresini dolanarak park yeri aramaya başladılar.

"Şurada bir yer vardı" dedi JB on dakika kadar sonra. "İndirme-bindirme alanıydı" dedi Jude ona.

"Şu engelli kartını assan istediğimiz yere park ederiz" de- di JB.

"Kullanmayı sevmiyorum, kaç kere de söyledim sana." "Kullanmayacaksan araba almanın ne anlamı var ki?" "Şurası park yeri galiba Jude" dedi Willem, JB'yi duymaz- dan gelerek.

"Evden yedi sokak ötede" diye homurdandı JB. "Kapa çeneni JB" dedi Malcolm.

Partiye dahil olduklarında her birini bir başkası çekip sa- lonun farklı bir köşesine götürdü. Willem'in gözünün önünde Jude'u Marta kaptı: imdat, dedi ona Jude dudaklarıyla, o da gülümseyip el salladı. Hagayret, diye dudaklarıyla cevap ve- rince, Jude gözlerini devirdi. Jude'un gelmeyi hiç istemediğini, neden tekerlekli sandalyede olduğunu defalarca anlatmayı is- temediğini biliyordu ama yine de yalvarmıştı ona: "Lütfen yal- nız gönderme beni."

''Yalnız olmayacaksın ki, JB'yle Malcolm'la birlikte olacaksın." "Anladın sen beni. Kırk beş dakika kalalım, çıkarız. JB'yle Malcolm kalmak istiyorlarsa başlarının çaresine bakarlar." "On beş dakika."

''Yanın saat."

"Peki."

Bu arada Willem'i ise Edie Kim ağına düşürmüştü, ay- nı okul zamanında olduğu gibi görünüyordu, belki biraz da- ha toparlaklaşmıştı o kadar. Sarıldı ona, "Edie" dedi, "tebrik ederim."

"Sağol Willem" dedi Edie. Gülümsedi. "Şahane görünüyor- sun. Gerçekten, gerçekten şahane." JB hep Edie'nin ona giz-

266

liden gizliye aşık olduğunu söylerdi ama inanmazdı. "Lacu- na Dedektifieri'ne bayıldım. Harika oynamışsın."

"Ah" dedi. "Sağol." LacunaDedektifieri'nden nefret etmişti kendisi. İki metafizik dedektifin amnezi hastalarının kapa- lı bilinçlerine girmesini konu alan hikayesi çok güzeldi ama prodüksiyon berbattı; yönetmen o kadar zalimdi ki, çekimler başladıktan iki hafta sonra Willem'in rol arkadaşı kız kaç- mış yerine yenisinin bulunması gerekmişti, set ekibinden bi- rinin gözyaşlarıyla çekimi terk etmediği gün de olmamıştı, o yüzden Willem filmin son halini izlememişti bile. "E söyle bakalım" dedi konuyu değiştirmek için, "ne zaman... "

"Jude niye tekerlekli sandalyede?" diye sordu Edie.

İç geçirdi. Jude iki ay önce sandalyeyi dört yıl aranın ar- dından ilk kez sürekli kullanmaya başladığında, hepsine bu sorunun cevabını belletmişti. "Kalıcı değil" dedi. "Bacağında enfeksiyon oluştu, çok uzun mesafeleri yürüyemiyor."

"Ah canım" dedi Edie. "Marta savcılıktan ayrıldığını, ku- rumsalbirbüroda çok iyi bir işe girdiğini söyledi." JB, Edie'nin Jude'a da aşık olduğundan şüpheleniyordu ve Willem'e göre bir hayli mümkündü bu.

"Evet, birkaç yıl oldu" dedi Jude'un adına cevap vermeyi hiç sevmediğinden konuyu başka yere çekmeye can atarak; Jude hakkında konuşmaktan çok hoşlanırdı, onun hakkında neleri söyleyip neleri söyleyemeyeceğini de bilirdi ama insan- ların Jude'u sorarken takındıkları sinsi, sırdaş tavırdan ra- hatsız olurdu, sanki aklını çelip veya tongaya bastırıp ağzın- dan Jude hakkında laf alacaklarmış gibi. (Sanki verirdi de... ) "Neyse Edie, çok sevindim senin adına." Durdu. "Pardon ya. Sormam lazımdı; sana hala Edie dememizi istiyor musun?" Edie kaşlarını çattı. "Niye istemeyeyim ki?"

''Yani..." Tereddüt etti. "Sürecin hangi aşamasındasın bile- medim, o yüzden... "

"Hangi sürecin?"

267

"Ee, dönüş işte." Edie'nin afalladığını görünce susması la- zımdı ama susmadı. "JB döneceğini söyledi de bize."

"Ha evet, Hong Kong'a dönüyorum" dedi Edie hala kaşla- rı çatık. "Butik otellere serbest veganbeslenme danışmanlığı yapacağım. Bir dakika... Sen dönüyor deyince cinsiyet değiş- tirdiğimi mi sandın?"

"Hass... " dedi ve birbirinden ayrı fakat eşit kuvvette iki düşünce çarpıştı zihninde. JB'yi geberteceğim. Diğeri ise: Bu konuşmayı Jude'a kesin anlatmam lazım. "Çok, çok özür di- lerim Edie."

Edie'nin dengesiz bir tip olduğunu üniversiteden hatırlı- yordu: En ufak, çocukça şeylerden rahatsız olurken (külah- taki dondurmasının bir topu yeni ayakkabılarına düştü di- ye hıçkırarak ağlarken görmüştü onu bir keresinde), büyük olaylarda (kız kardeşinin ölümü; o dönemki kız arkadaşın- dan Meydan'ın ortasında, bağırmalı çağırmalı, kartopu fır- latmalı ayrılışı ve Hood'daki herkesin pencerelerden sarkıp seyretmesi) istifini bozmayabilirdi. Bu gafın hangi kategori- ye girdiğini bilemiyordu, Edie de kestiremiyor olacaktı ki kü- çük ağzı şekilden şekle giriyordu şaşkınlıkla. Fakat sonun- da gülmeye başladı ve salonun diğer ucundaki birine seslen- di: "Hannah! Hannah! Gel bak ne anlatacağım!" Bunun üze- rine tuttuğu nefesini bırakarak tekrar özür dileyip tebrik et- ti, sonra da uzaklaştı.

Salonda Jude'a doğru yürümeye başladı. Partilerde geçir- dikleri yıllardan -yirmi yıl oluyordu neredeyse- sonra arala- rında bir işaret dili geliştirmişlerdi; her ne kadar tüm jestler

"kurtar beni!" anlamına gelse de şiddetleri değişiklik göste- riyordu. Genellikle uzaktan göz göze gelip dertlerini anlata- bilirlerdi ama içeride tek ışığı mumların verdiği, Edie'yle kı- sa sohbeti sırasında misafirlerin katlanarak artmış olduğu böyle partilerde vücut diline biraz daha ağırlık vermek ge- rekirdi. Ensesini tutarsa beni derhal ara demekti; kol saa-

268

tinin kayışıyla oynuyorsa gel beni bu muhabbetten kurtar, hiç olmazsa sen de katıl demek istiyordu; sol kulakmemesi- ni çekiştiriyorsa da ölüyorum yetiş. Jude'un temiz on dakika- dır kulakmemesini çekiştirmekte olduğunu göz ucuyla yaka- lamıştı, şimdi baktığında ise Marta'nın yanına önceki parti- lerden birinde tanıştıkları (ve sevmedikleri) asık suratlı bir kadının gelmiş olduğunu gördü. İkisi birden Jude'un üzerine sorgular gibi eğilmişlerdi, mum ışığıyla gölgelenen yüzleri- ne dikkatli bakınca, Jude kurabiyeden evlerinin bir köşesini koparıp ağzına attı diye onu erik kurusu eşliğinde fırına mı versek, şalgamla haşlasak mı diye karar vermeye çalışan iki kötü kalpli cadı gördü.

Çok uğraştığını söyleyecekti daha sonra Jude'a, hakikaten de uğraşmıştı ama kendisi bir ucundaydı salonun Jude diğer ucunda, her adımında önünü yıllardır görüşmediği biri kes- mişti, daha da fenası iki üç hafta önce gördükleri. Kalabalı- ğı yararken Malcolm'a el sallayıp Jude'u işaret etti ama Mal- colm omuz silkip dudaklarıyla "Ne var?" deyince, "boşver"

hareketiyle geçiştirdi.

İnsan seliyle boğuştuğu sırada çıkmam lazım buradan diye düşündü, ama aslında bu partilerden pek rahatsız olmuyor- du, hatta çoğunlukla tadını bile çıkarıyordu. Jude'un da ken- disi kadar olmamakla birlikte aynı durumda olduğunu tah- min ediyordu; partilerde pekala başının çaresine bakabilirdi ve insanlar onunla konuşmayı severdi, birbirlerine JB'den, onları bir partiden diğerine sürüklemesinden yakınsalar da gerçekten gitmek istemeseler reddedebileceklerini biliyorlar- dı, üstelik nadiren reddediyorlardı, başka nerede konuşacak- lardı dünyada yalnız iki kişinin bildiği işaret dilini?

Son yıllarda hayatı üniversiteden ve eski halinden uzak- laştıkça, o dönemden kalan insanları görmek onu rahatlatı- yordu. JB'yle Hood'dan bir türlü mezun. olamadı diye dalga geçerdi ama gerçekte onun, dolayısıyla da kendilerinin, bu

269

ilişkileri korumuş olmasından ve birçoğuna hayatlannda yer açabilmesinden memnundu. JB eskilere dayanan arkadaş- lıklarına rağmen hayatı hep şimdiki zamanda görür ve ya- şardı, onun yanındayken en inançlı nostaljikler bile eski def- terleri kanştırmak yerine karşılanndaki insanı bugünkü ha- liyle tartmaya eğilimli olurdu. JB'nin arkadaşlığını sürdür- meyi seçtiği kişilerin, onun geldiği mevkiden (hangi mevki- ye geldiyse artık) etkilenmeyecek kişiler olmasını da takdir ediyordu. Özellikle son bir yılda bazıları onun çevresindey- ken farklı davranmaya başlamıştı ama çoğunun hayatları, ilgileri, amaçları o kadar kendine has, kimi zaman da mar- jinaldi ki, Willem'in başarılarını kendilerininkinden az ve- ya çok önemli görmüyorlardı. JB'nin arkadaşlan şair, perfor- mans sanatçısı, akademisyen, modern dansçı, felsefeci gibi insanlardı -Malcolm'un bir tespitine göre üniversitede para kazanma ihtimali en düşük kim varsa onları arkadaş edin- mişti- ve geçimlerini burslarla, hibelerle, ödüllerle, misafir öğretim üyelikleriyle sağlıyorlardı. JB'nin Hood Hall tayfası arasında başarı, gişe rakamlarıyla (menajerinin aksine) ve- ya rol arkadaşları ve eleştirilerle (yüksek lisanstan arkadaş- larının aksine) tanımlanmıyor, sadece ve sadece çıkan işin ne kadar iyi olduğuna, kişinin işiyle gurur duyup duymadı- ğına bakılıyordu. (Partilerde ona aynen böyle söyleyenler ol- muştu: "Ah, ben Kara Merkür 3081'i izlemedim. Sen gurur duydun mu yaptığın işle?" Hayır, duymamıştı. Suratsız bir uzay bilginiyken aynı zamandajujitsu dövüşçüsü olan ve tek başına devasa bir uzay canavarını yenen bir adamı oynamış- tı. Fakat işinden tatmin olmuştu: Çok çalışmış, işini ciddi- ye almıştı; bundan farklı bir şey de aramıyordu zaten.) Ba- zen aldatılıyor muyum acaba diye düşünürdü; JB'nin çevresi de kendi içinde bir performans sanatıydı da para, hırs ve ha- set üzerine dönen gerçek dünyanın rekabetleri ve endişele- ri ve arzuları, iş yapıyor olmanın salt zevkine kıyasla ikinci

270

planda mı kalıyordu? Ona zaman zaman bir iksir gibi gelir- di bu durum. Hood tayfasıyla katıldığı bu partilerin arındırı- cı ve sağaltıcı yanını keşfeder, üniversitenin tiyatro kulübü- nün Gürültü Kesildi prodüksiyonunda rol bulduğu için sevi- nen, oda arkadaşlarına her akşam kendisiyle birlikte çizgiler çektiren eski haline dönüş fırsatı olarak göıii rdü.

"Kariyerine buz banyosu" dedi Jude gülümseyerek, hika- yeyi anlattığında.

"Serbest piyasa duşu" diye karşılık verdi.

"Hırs lavmanı."

"Aa, bak güzel oldu bu."

Ama bu geceki gibi bazı partiler tam ters etkiye yol açıyor- du. Bazen insanların ona yapıştırdığı indirgemeci ve değiştiri- lemez yaftalara siniri bozuluyordu: O ebediyen Hood Hali Da- ire Sekiz'den, matematikte kötü, kız tavlamada başarılı Wil- lem Ragnarsson olarak kalacak, basit ve anlaşılır kimliği iki fırça darbesiyle resmedilmiş olacaktı. Yanlış değildi bunlar esasen -sırfbelli dergileri ve web sitelerini okumadığı, mezun olduğu üniversiteye gitmiş olduğu için entelektüel sayıldı- ğı bir sektörde yer almanın bunaltıcı bir tarafı vardı elbette-- ama zaten küçük olduğunu bildiği hayatını iyice ufaltıyordu. Kimi zaman da, eski akranlarının onun kariyerine dair cehaletinde inat, kasıt ve haset seziyordu. Mesela geçen yıl ilk büyük stüdyo filminin gösterime girmesinden sonra Red Hook'ta bir partiye katılmış, Hood tayfasından olup bu tür toplantılardan hiç çıkmayan, okuldayken eziklerin mekanı Dillingham Hall'da kalıp şimdilerde dijital haritacılık üzeri- ne adı duyulmamış fakat saygın bir dergi çıkaran Arthur'la sohbet etmişti.

Nihayet "Ee Willem, sen neler yapıyorsun?" diye sormuştu Arthur, Tarih dergisinin son sayısında 1839-1842 arasındaki Hindiçin afyon güzergahlarının üçboyutlu modelini yayımla- dıklarını on dakika kadar anlattıktan sonra.

271

Tam o anda, bu toplantılarda arada bir yaşadığı sersemle- me hissi geldi üzerine. Bazen bu soruyu ironik, şakacı bir şe- kilde, kutlamanın bir biçimi olarak sorarlardı, o da gülüm- seyip oyunu sürdürürdü: "Ne olsun, bildiğin gibi. Hala Or- tolan'dayım. Bu hafta bir dülgerbalığı var, tobiko kaplama- lı, parmaklarını yersin." Ama kimi zaman insanlar gerçek- ten bilmezdi. Gerçekten bilmeme durumu giderek daha sey- rek karşısına çıkıyordu, failleri ise ya kültür endüstrisinden

The New York Times okumanın dahi revizyonistlik sayılaca- ğı kadar kopuk yaşıyorlardı, ya da onun hayatına ve işine dair hoşnutsuzluklarını -hayır, küçümsemelerini- onu kas- ten takip etmeyerek dile getiriyorlardı.

Arthur'u hangi kategoriye girdiğini bilecek kadar iyi tanı- mıyordu (hoş, sevmeyecek kadar iyi tanıyordu, hatta üzerine gele gele duvara sıkıştıracak derecede yakın durması özellik- le sinirine dokunuyordu), o yüzden de kısaca "Oyunculuk ya- pıyorum" diye cevap verdi.

"Hadi ya" dedi Arthur duygusuzca. "Duymuş muyumdur acaba?"

Bu soru, sorunun kendisi de değil, Arthur'un tonundaki umursamazlık ve aşağılama, onu tepeden tırnağa sinirlen- dirdiyse de renk vermedi. ''Yani" dedi uzata uzata, "genellik- le bağımsız filmler. Geçen yıl Günlük Ağacı Krallığı diye bir filmde oynadım, önümüzdeki ay da Yenilmezler'in çekimleri- ne gideceğim. Hani şu romanın uyarlaması?" Arthur boş boş bakıyordu. Willem iç geçirdi; Günlük Ağacı Krallığı ile ödül almıştı halbuki. "İki yıl önce oynadığım bir film de yeni gös- terime girdi, Kara Merkür 3081."

"İlginçmiş" dedi Arthur sıkılmış görünerek. "Duymamışım ama bir bakayım intemetten. Senin adına sevindim Willem." Kimilerinin boş beleş işlerle uğraşıyormuş, başta kendisi- ni sonra milleti kandırıyormuş, gerçekte bir iş yapmıyormuş gibi "Senin adına sevindim Willem" demesinden tiksiniyor-

272

du. Özellikle de o gece tiksinmişti çünkü en fazla elli met- re uzakta, Arthur'un arkasında kalan pencerede tam çerçe- veye oturmuş halde bir ışıklı afiş vardı, üzerinde yarım met- relik harflerle Kara Merkür 3081 - Çok Yakında yazıyor- du ve her ne kadar eflatun renkli bir bilgisayar uzaylısıy- la dövüştüğü andan bir kare olduğu için yüzü buruşmuş ol- sa da, afişin neredeyse tümünü Willem'in yüzü kaplıyordu. Böyle zamanlarda Hood tayfası hayal kırıklığı olurdu onun için. Kimseye bir lafsöyleyecek durumda değiller, sonucu- na varırdı. Sonuçta beni çekemiyorlar ve kendimi kötü his- settirmeye çalışıyorlar. Ben de salak olduğum için kötü his- sediyorum. Daha sonra kendine kızardı: Sen istedin bunu,

diye hatırlatırdı kendisine. O zaman başkalarının ne düşün- düğüne neden bu kadar takılıyorsun? Fakat oyunculuk de- nen şey tam da başkalarının ne düşündüğüne takılmaktı (bazen bütün numarası buymuş gibi gelirdi) ve her ne kadar kendini başkalarının görüşlerine bağışık sansa ve bir şekil- de elalem ne der endişesini geride bıraktığına inansa da, öy- le olmadığı besbelliydi.

"Böyle söyleyince küçüklük belirtisiymiş gibi geliyor, biliyo- rum" dedi Jude'a o partiden dönerlerken. Bu kadar sinirlen- miş olmasından utanıyordu, başka kimseye de itiraf edemezdi. "Hiç de küçüklük belirtisi değil" diye cevap verdi Jude. Arabayla Red Hook'tan şehre dönüyorlardı. "Ama Arthur ah- mağın tekidir Willem. Hep öyleydi. Senelerce Herodot oku- mak da daha az ahmak yapmadı onu."

Gönülsüzce gülümsedi. "Bilemiyorum" dedi. "Bazen yaptı- ğım işin çok ama çok... lüzumsuz bir yanı varmış gibi geliyor." "Nasıl dersin bunu Willem? Harika bir oyuncusun sen, ciddi söylüyorum. Hem sen... "

"Sakın o kadar insana neşe kaynağı olduğumu söyleme!" "Söylemeyecektim. Senin filmlerin kimseye neşe kaynağı olacak yapımlar değil." (Willem karanlık ve karmaşık, genel-

273

likle sessizce şiddet eğilimli, ahlakı bozuk karakterleri oy- namak konusunda ustalaşmıştı. 'Kazıklı Ragnarsson' adını takmıştı Harold ona.)

"Uzaylılar hariç tabii."

"Doğru, uzaylılar hariç. Gerçi onlar da hariç değil, sonunda hepsini öldürüyorsun. Ama ben senin filmlerini izlemeyi sevi- yorum Willem, seven başka birçok insan da var. Bunun da bir ağırlığı olmalı, değil mi? Kaç kişi insanları gündelik hayatla- rından çekip çıkarabildiğini söyleyebilir?" Cevabı gelmeyince devam etti: "Aslında bu partilere gitmeyi bıraksak iyi olacak belki; ikimiz için de gereksiz mazoşizm ve kendinden tiksin- me egzersizleri oluyor, hiç sağlıklı değil." Jude ona dönüp sı- rıttı. "Sen hiç değilse sanatla uğraşıyorsun. Ben silah ticare- ti yapsam bu kadar ezilmem. Bu akşam Dorothy Wharton ba- na, her sabah uyandığında dün ruhunun bir parçasını daha kurban ettiğini hissetmek nasıl bir şey diye sordu."

Nihayet güldü. "Yok artık daha neler."

''Yemin ederim. Harold'la sohbet ediyormuşum gibi oldum." "Harold, rasta saçlı beyaz bir kadın olsaydı bu dediğin

olurdu."

Jude gülümsedi. "Dedim ya, Harold'la sohbet ediyormu- şum gibiydi."

Ama gerçekte, ikisi de bu partilere neden katıldıklarının farkındaydı: Dördünün birlikte olabileceği sınırlı fırsatlar- dan biriydi, kimi zaman da dördünün paylaşabileceği anılar yaratmanın tek olanağı, iyiden iyiye küllenmiş ateşe bir top kav bırakmanın yegane yolu gibi hissediyorlardı. Her şey es- kisi gibi yapmanın bir şekliydi.

Aynı zamanda, JB'nin bir derdi yokmuş gibi yapmalarına bahane oluyordu, oysa üçü de bir derdi olduğunun farkınday- dı. Willem sorunun nerede yattığını anlayamıyordu çünkü be- lirli konularda neredeyse Jude kadar ketum olabilirdi JB, fa- kat yalnız, mutsuz ve kararsız olduğu kesindi ve bu duygu-

274

lar ona yabancıydı. Çok sevdiği üniversiteyi, yapılarını ve hi- yerarşilerini, mikro-topluluklannı çok iyi tanıyarak bunların arasında yolunu bulmayı iyi bilen JB'nin her partide, mesleki kimliklerinin henüz berraklaşmadığı, gündelik gerçeklikleriy- le ayrışmak yerine hayalleriyle birleştikleri o rahat ve teklif- siz arkadaşlıkruhunutekrar canlandırmak istediğinin farkın- daydılar. Dolayısıyla etkinlikleri JB düzenliyor, onlar da hep yaptıkları gibi uysalca peşinden gidiyorlardı, ona lider olma, kararlan verme hazzını yaşatarak bir incelik yapıyorlardı. JB'yle birebir, baş başa görüşmeyi isterdi ama JB bugün- lerde üniversiteden arkadaşlarıyla birlikte değilken başka bir tayfayla takılıyor, sanat dünyasının yancılanndan olu- şan bu güruhun tek derdi bol bol uyuşturucu kullanıp sapık- ça seks yapmak olduğundan, ona hiç hitap etmiyordu. New York'ta giderek daha az zaman geçiriyordu -son üç yılda top- lam sekiz ay- ve orada olduğu zamanlarda da arkadaşlarıyla anlamlı vakit geçirmek ve hiçbir şey yapmadan oturmak gibi iki eşit ve zıt baskı arasında kalıyordu.

Fakat şimdi hedefi Jude'a yaklaşmaktı; neyse ki Marta'yla sevimsiz arkadaşı yakasını bırakmışlardı, ortak arkadaş- ları Carolina ile konuşuyordu (bunu görünce tekrar suçlu- luğa kapıldı çünkü Carolina'yı aylardır arayıp sormamıştı, ona kırgın olduğunu biliyordu), gelgelelim Francesca yolu- nu kesti ve onu dört yıl önce Dokuzuncu Bulut'un kadrosun- da yardımcı dramaturg olarak çalışırken tanıştıkları Rachel adlı bir kadınla tekrar tanıştırdı. Onu tekrar gördüğüne se- vinmişti, ilk karşılaştıklarında da sevmiş ve güzel bulmuş- tu, ama daha ilk andan sohbetin ötesinde bir şey çıkmayaca- ğını da kavramıştı. Abartmıyordu üstelik; beş hafta sonra çe- kimleri başlayacaktı. Yeni ve kanşık bir ilişkiye takılmanın zamanı değildi, bir gecelik ilişkiye atılacak gücü de kendinde bulamıyordu çünkü bu ilişkiler de bir biçimde uzun ilişkiler kadar yorucu bir hal alabiliyordu.

275

Rachel'la on dakika kadar sohbet etmişti ki telefonu titre- di, özür dileyerek Jude'un mesajını okudu: Ben gidiyorum. Müstakbel hanımınla muhabbetini bölmeyeyim dedim. Evde görüşürüz.

"Hasiktir" dedi, sonra Rachel'a dönüp "Pardon" diye ekle- di. Partinin büyüsü bir anda bozulmuştu, gitmeye can atı- yordu. Bu partilere katılmaları, dördünün arasında kendi- leri için sergiledikleri konusunda anlaştıkları bir müsame- re gibiydi ve oyunculardan biri sahneyi terk ettikten sonra diğerlerinin durmasının bir anlamı kalmıyordu. Gerçekten gittiğini ve onu davet etmediğini anlayınca ifadesi şaşkın- dan saldırgana dönen Rachel'a veda etti, ardından da Marta, Francesca, JB, Malcolm, Edie, Carolina ve diğerlerine; en az yansı ciddi ciddi sinirlendi bu insanların. Kendini daireden ancak yarım saatte kopardıktan sonra merdivenden inerken Jude'a bir umut, Burada mısın hala? Şimdi çıktım, diye me- saj yazdı, cevap alamayınca da, Trene biniyorum. Evden bir şey alıp geleceğim, görüşürüz.

L hattıyla Sekizinci Cadde'ye gidip birkaç sokak güneye yürüyerek evine vardı. Şehrin en sevdiği mevsimiydi ekim sonu, kaçırdığına hep üzülürdü. Perry Sokak'la Dördüncü Cadde'nin kesiştiği yerde, pencereleri mabet ağaçlarının te- pesine bakan bir üçüncü kat dairesinde oturuyordu. Taşın- madan önce, hafta sonları geç saate kadar yatakta kalıp sa- n yaprakların rüzgarla dallarından koparken oluşturdukla- rı hortumu izleyeceğini hayal etmişti. Ama hiç yapmamıştı. Daireye özel bir bağ duymuyordu; kendisinin olması ve sa- tın almış olması yeterliydi, öğrenim kredisini ödedikten son- ra satın aldığı ilk ve en büyük varlıktı. Bir buçuk yıl önce ev aramaya başladığında, merkezde oturmak ve Jude'un ziyaret edebilmesi için asansörlü olması dışında hiçbir kıstası yoktu. "Bir nevi bağımlılık değil mi bu?" diye sordu o dönemki kız arkadaşı Philippa, yarı şaka yarı ciddi.

276

"Öyle mi?" diye karşılık verdi, dediğini anlayıp anlamaz- dan gelerek.

"Willem" dedi Philippa sinirlendiğini gizlemek için bir kahkaha atarak. "Elbette öyle."

Bozulmadan omuz silkti. "Onun gelemeyeceği bir evde oturamam" dedi.

Philippa iç geçirdi. "Biliyorum."

Philippa'mn Jude ile bir alıp veremediği olmadığım bili- yordu; o Jude'u severdi, Jude da onu seviyordu, hatta bir ke- resinde Willem'e şehirde olduğunda Philippa'yla daha fazla zaman geçirmesini usturuplu bir dille söylemişti. Çoğunluk- la tiyatrolarda çalışan kostüm tasarımcısı Philippa'yla ilk çıkmaya başladıklarında, arkadaşları onu eğlendirmiş, hatta etkilemişti. Arkadaşlarım onun sadakatinin, güvenilirliğinin ve tutarlılığının kanıtları olarak gördüğünün farkındaydı Willem de. Fakat ilişkileri sürüp yaşlan ilerledikçe, bir şey- ler değişti; onun JB ve Malcolm'la, özellikle de Jude'la geçir- diği zaman, bir türlü çocukluktan kurtulamayışının, onlarla paylaştığı hayatın konforunu bırakıp onunla bir başka haya- tın belirsizliklerine yelken açamayışın göstergesi oldu. On- larla hiç görüşmemesini istemedi -zaten en sevdiği yönlerin- den biri, kendi arkadaş grubundan hiç kopmaması, böylece ayrı ayrı, kendi arkadaşlarıyla, kendi lokantalarında, kendi sohbetleri içinde geceler geçirdikten sonra buluşup iki ayrı geceyi ortak kapatmalarına imkan vermesiydi- ama sonun- da ondan teslim olmasını, kendisini ona ve ilişkilerine ada- masını istedi.

İçinden gelmedi bunu yapmak. Ona, fark ettiğinden fazla- sını verdiğini düşünüyordu üstelik. Birlikte geçirdikleri son iki yılda, Harold ve Julia'mn Şükran Günü davetine de, Ir- vine'ların Noel davetine de gitmemiş, Philippa'nın ailesinin yanına Vermont'a gitmişti; Jude ile her yıl çıktığı tatillerden vazgeçmişti; onun arkadaşlarının partilerine, düğünlerine,

277

yemeklerine, gösterilerine katılmıştı; şehirde bulunduğu za- man onda kalmış ve bir Fırtına prodüksiyonu için çizim yap- masını izlemiş, o uyurken pahalı boya kalemlerinin ucunu açmış, aklı bir başka saat diliminde takılı kaldığından evde dolaşmış, kitaplara başlayıp bırakmış, dergileri açıp kapat- mış, kilerdeki tahıl ve makarna kavanozlarını düzenlemişti. Bunların tümünü mutlulukla, hınçlanmadan yapmıştı. Ama yine de yetmemişti; dört yıllık beraberliğin ardından geçen yıl, sessizce ve Willem'in gözünde kavgasız ayrılmışlardı. Ayrılık haberini Flora'nın bebek partisinde alan Bay Irvi- ne, başını salladı. "Sizin aklınız bir karış havada oğlum" dedi. "Kaç yaşına geldin Willem? Otuz altı mı? Derdiniz ne evladım sizin? Paranızı kazanıyorsunuz. Başarılısınız. Birbirinize ya- pışık yaşamayı bırakıp adam olmanın vakti gelmedi mi?" Fakat adam nasıl olunurdu ki? Tasvip görecek tek seçe- nek, çift olarak yaşamak mıydı? (Tek seçenek de aslında se- çenek sayılmazdı zaten.) "On binlerce yıllık evrimin, sosyal gelişimin bize sunduğu tek seçenek bu mu?" diye sormuş- tu Harold'a geçen yaz Truro'da, o da gülmüştü. "Bence Wil- lem" demişti, "senin durumun gayet iyi. Yerleşik düzene geç diye başının etini yediğimi biliyorum; insanın bir eşinin ol- masının harika olduğu konusunda da Malcolm'un babasıyla hemfikirim, fakat asıl önemlisi senin iyi bir insan olman -ki zaten öylesin- ve hayatının tadını çıkarman. Daha gençsin. Hayatında ne yapacağına, nasıl yaşayacağına karar vermek için uzun yılların var."

"Peki ya ben böyle yaşamak istiyorsam?"

"O da olur" dedi Harold. Willem'e gülümsedi. "Siz her er- keğin, hatta muhtemelen John Irvine'ın bile hayalindeki ha- yatı yaşıyorsunuz."

Son zamanlarda, karşılıklı bağımlılığın o kadar kötü olup olmadığını tartıyordu. Arkadaşlıklarından zevk alıyordu, kimseye de bir zararı yoktu, dolayısıyla bağımlı olsa kime

278

neydi? Hem bir ilişki içinde olmak, arkadaşlıktan daha hafif bir bağımlılık değildi. Neden bu yirmi yedi yaşında normaldi de, otuz yedi yaşında tuhaflaşıyordu? Neden bir arkadaşlık, ilişki kadar muteber değildi? Daha bile iyi bir şey olmasının önündeki engel neydi? İki insan ömürleri boyunca yan yana durmayı cinsellik, fiziksel çekim, para, çocuk, mal mülk bağ- lan olmadan, sadece karşılıklı olarak istedikleri ve hiçbir ki- tapta yazmayacak bir birlikteliğe gönül verdikleri için tercih ediyorlardı. Arkadaşlık, karşıdakinin gıdım gıdım acılar çek- mesine, uzun uzun sıkılmasına, arada bir haşan kazanması- na tanık olmaktı. Bir insanın en kötü anlarında yanında ol- ma ayrıcalığından şeref duymak ve karşılığında kendi kötü gününde onun yanında olmasını beklemekti.

Onu olgunlaşamama ihtimalinden çok, arkadaşlık kabi- liyeti dertlendiriyordu. İyi bir arkadaş olmasından hep gu- rur duymuş, dostluğu hep önemsemişti. Fakat becerebili- yor muydu acaba? Çözülememiş bir JB meselesi vardı me- sela; iyi bir arkadaş, bir yolunu bulurdu. iyi bir arkadaş, Ju- de konusunda daha iyi bir yol çizebilir, kendisinin yaptığı gi- bi bundan iyi yol olamaz diye telkinlere başvurmaz, daha iyi bir yol varsa da, biri (Andy mi? Harold mı? Kim?) daha iyi bir öneri getiriyorsa ona uyardı. Fakat bunları düşünürken bile kendine bahaneler uydurduğunun farkındaydı.

Andy de farkındaydı. Beş yıl önce, Andy onu Sofya'dayken arayıp fırçalamıştı. ilk film çekimiydi, gecenin çok geç bir sa- atiydi, telefonu açıp "Sen o kadar iyi arkadaşım diye geçini- yorsun ama yanında olup arkadaşlığını yaptın mı ki?" lafını yediği andan itibaren savunmaya geçmişti çünkü Andy'nin haklı olduğunu biliyordu.

"Ne diyorsun sen?" diyerek doğrulduğunda, öfke ve korku kalan uykusunu silip süpürmüştü bile.

"Herif evde oturmuş kendini lime lime doğruyor, baştan aşağı yaralarla kaplanmış, bakınca kemikleri sayılıyor, peki

279

sen neredesin Willem?" diye sordu Andy. "Çekimdeyim deme sakın. Niye göz kulak olmuyorsun ona?"

"Her gün anyorum onu!" dedi kendisi de bağırarak. "Bunun onun için zor olacağını biliyordun" dedi Andy sö- zünü keserek. "Evlat edinme sürecinin onu iyice kınlganlaş- tıracağının pekala farkındaydın. Niye önlem almadın Wil- lem? Neden diğer sözde arkadaşların olacak herifler hiçbir şey yapmıyor?"

"Kendini kestiğini bilmelerini istemiyor da ondan! Hem onun bu kadar zorlanacağını ben de bilmiyordum Andy" de- di. "Bana hiçbir şey anlatmıyor ki! Nereden bilecektim?" "Kafanı çalıştırsan bulurdun Willem!"

"Bağırma ulan bana!" diye bağırdı. "Hastanı iyileştirmeyi beceremiyorsun diye hıncını benden çıkarma Andy!"

Laf ağzından çıkar çıkmaz pişman oldu; o anda ikisi de sustular, karşılıklı solumalan duyuldu. "Andy" diyecek oldu. "Yok" dedi Andy. "Haklısın Willem. Özür dilerim. Çok özür dilerim."

"Hayır" dedi, "asıl ben özür dilerim." Jude'u Lispenard So- kak'taki çirkin banyoda düşününce bir anda çökmüştü. Yo- la çıkmadan önce Jude'un jiletlerini her yerde aramış, rezer- vuar kapağının altına, ecza dolabının arkasına, hatta dolap- taki çekmeceleri tek tek çıkanp her taraflanna bakmaya ka- dar didik didik etmiş fakat bulamamıştı. AmaAndy haklıydı, bu onun sorumluluğuydu. Daha iyi bir iş çıkarması gerekirdi ama başaramamıştı.

"Hayır" dedi Andy. "Senden çok özür dilerim Willem; baha- nesi yok. Hem dediğin de doğru, ne yapacağımı bilmiyorum." Sesi bitkin çıkıyordu. "Benim tek derdim... Bok gibi bir ha- yat yaşadı Willem. Ve sana güveniyor."

"Biliyorum" diye mınldandı. "Biliyorum güvendiğini."

Bir plan geliştirdiler, eve döndüğünde Jude'u eskisinden yakın takibe aldı ve tek başına bu, onu ele verecek bir durum

280

değildi. Hatta mahkemeden sonraki bir ay boyunca Jude ta- nıdığından farklıydı. Tam olarak tanımlayamıyordu: Ender durumlar haricinde, Jude'un hangi günler mutlu, hangi gün- ler mutsuz olduğunu anlayamıyordu. Normalde asık suratla dolaşır, olana bitene kayıtsız kalırken bir anda tavrı değiş- miyordu; temel davranışları, temposu ve jestleri eskisinden farklı değildi. Fakat bir değişiklik vardı ve kısa bir süreliği- ne, tanıdığı Jude'un yerine başka bir Jude geldiğini ve bu ye- ni Jude'un her şeyin istenebileceği, kedisini köpeğini, çocuk- luk maceralarını anlatarak çevresini güldüren, bir şey sak- lamak için değil sadece üşüdüğü için uzun kollu giyinen bi- ri olduğunu sandı. Jude'un sözüne her fırsatta ve mümkün mertebe güvenecekti: Ne de olsa doktoru değildi onun, arka- daşıydı. Onun görevi, Jude'a kendisinin istediği gibi davran- maktı, gözetlenecek bir denek gibi muamele etmek değil. Böylece bir süre sonra gardını indirdi ve sonunda yeni Ju- de büyüler ve masallar diyarına yol alıp yerine eskiden tanı- dığı Jude'u bıraktı. Ama o zaman bile Jude hakkında bildik- lerinin ancak Jude'un izin verdiği kadarıyla sınırlı olduğunu hatırlatacak şeyler oluyordu: Çekim için şehir dışındayken Jude'u her gün, genellikle kararlaştırdıkları zamanda arıyor- du ve geçen yıl bir gün aramış, olağan konuşmalarını yapmış- lar, Jude'un sesi hiç farklı gelmemiş, Willem'in anlattığı bir hikayeye gülmüşlerdi ki, Willem fonda hastane anonsu oldu- ğuna hiç şüphe bırakmayan bir ses duymuştu: "Dr. Nesarian, üç numaralı ameliyathanede bekleniyorsunuz; Dr. Nesarian." "Jude?" dedi bunun üzerine.

"Endişelenme Willem" diye cevap verdi. "İyiyim ben. Ha- fifbir enfeksiyon geçiriyorum galiba, Andy de haddinden faz- la büyüttü."

"Ne enfeksiyonu? Ne diyorsun Jude?"

"Kan enfeksiyonu ama önemli değil. Yemin ederim Wil- lem. Ciddi bir şey olsa söylerdim."

281

"Hayır söylemezdin Jude. Kan enfeksiyonu dediğin ciddi bir şey bir kere!"

Sessiz kaldı. "Söylerdim Willem."

"Harold'ın haberi var mı?"

"Hayır" dedi, "sen de söylemeyeceksin."

Böyle konuşmalar onu sarsıp huzursuz ediyordu; gecenin geri kalanım, geçen haftaki konuşmaları didikleyerek, bir şey- lerin ters gittiğine dair bazı ipuçları vardı da salaklığından mı yakalayamadı diye düşünerek geçirdi. Gönlünü daha ferah tuttuğu anlarda Jude'u tek numarası bir şeyleri yok etmek ol- sa da her geçen yıl işinde ustalaşan bir sihirbaz gibi düşünü- yordu; artık üzerindeki ipek pelerinin bir köşesini gözlerine tutmasıyla birlikte anında görünmez oluyor, en yakınındakiler bile onu seçemiyordu sanki. Diğer zamanlarda ise bu numa- raya kin kusuyor, Jude'un sırlarını saklarken karşılığında en ufak bilgi kırıntıları dışında hiçbir şey alamamanın, ona yar- dım etme fırsatı dahi tanınmamasının yıldan yıla şiddetlenen bıkkınlığı ağır basıyordu. Haksızlık bu diye düşünürdü o an- larda. Arkadaşlık bu değil. Bir şey ama arkadaşlık değil. Hiç istemediği halde bir suç ortaklığı oyununa çekildiğini hisse- diyordu. Jude'un onlara verdiği her mesaj, yardım edilmesini istemediğinin altını çiziyordu. Ama bunu kabullenemiyordu. İnsan arkadaşlığım bozma pahasına bir kişinin rahatsız edil- meme talebine nasıl kulak asmazdı, asıl mesele buydu. Berbat bir açmazdı bu: İnsan yardım edilmek istemeyen birine, yar- dım etmeye çalışmazsa arkadaşlık görevini yerine getirmemiş olacağını bile bile nasıl yardım edebilirdi? Konuş benimle, di- ye bağırmak istiyordu bazen Jude'a. Bana bir şeyler söyle. Be- nimle konuşmanı sağlamak için ne yapmamgerektiğini söyle.

Bir keresinde bir partide Jude'un her şeyi ona, yani Willem'e anlattığım söylediğine kulak misafiri olmuş, hem gönenmiş hem de şaşırmıştı; çünkü aslında hiçbir şey bilmi- yordu. Arkadaşların birbiriyle paylaştığı hiçbir şeyi -tanış-

282

malarından önceki hayatını, korkularını, arzularını, çekici bulduklarını, gündelik hayatın üzüntülerini ve yıkımlarını- anlatmayan birini bu kadar sevmesine bazen inanamıyor- du. Jude'la konuşamadığında bazen Harold'la Jude hakkın- da konuşmayı istiyor, onun neler bildiğini öğrenirse, kendi bildikleriyle -bir de Andy'nin bilgileriyle- harmanlarsa bir sonuca varabileceğini hayal ediyordu. Ama hayalden ibaret- ti bu: Jude onu asla affetmezdi, aralarındaki mevcut bağ da kopar, geriye hiçbir şey kalmazdı.

Evine döndüğünde postadan gelen zarfları hızla taradı; pek önemli bir şey gelmezdi zaten: İşle ilgili konularda me- najerinin veya avukatının adresini veriyordu, özel yazışma- ları Jude'a giderdi. Geçen hafta spordan çıkıp uğradığında evde unuttuğu senaryoyu bulduğu gibi tekrar evden ayrıldı, paltosunu bile çıkarmaya gerek görmemişti.

Bu daireyi geçen yıl aldığından bu yana içinde toplam al- tı hafta geçirmişti. Yatak odasında bir döşek, salonda Lispe- nard Sokak'taki sehpa ve JB'nin sokakta bulduğu çizik, çar- pık Eames fiberglas koltuk ile koliler halinde kitapları du- ruyordu. Başka da bir şey yoktu. Sözde Malcolm burayı ta- dilattan geçirecek, mutfağa bitişik havasız çalışma odası- nı bir yemek bölmesi haline getirecek ve başka meselelerle de ilgilenecekti ama Malcolm da Willem'in ilgisizliğini sez- miş olacaktı ki, dairenin tadilatını öncelik sırasının en dibi- ne atmıştı. Bazen bundan yakınsa da kabahatin Malcolm'da olmadığını biliyordu: Malcolm'un döşeme ve fayans rengi, gömme kitaplığın ölçüleri, marangoza verilecek masa ölçü- leri gibi mesajlarına cevap vermemişti. Neden sonra avuka- tı üzerinden Malcolm'a tadilata başlaması için gerekli evrakı göndertmişti, önümüzdeki hafta karşılıklı oturup bazı karar- lar vereceklerdi, ocak ortasında döndüğünde ise daire baştan aşağı değişmiş olmayacaksa da bir hayli iyileşmiş olacaktı, Malcolm söz vermişti.

283

Bu süre içinde, neredeyse sürekli, Philippa'dan ayrılır ay- rılmaz Jude'un yerleştiği Greene Sokak'taki dairesinde ka- lıyordu. Jude'un misafir odasına kök salmasının bahane- si olarak evinde tadilatın bitmemesini ve Andy'ye verdiği sö- zü kullansa da, gerçekten Jude'un arkadaşlığına ve varlığı- nın değişmezliğine ihtiyaç duyuyordu. İngiltere'ye, lrlanda'ya, California'ya, Fransa'ya, Tanca'ya, Cezayir'e, Hindistan'a, Filipinler'e, Kanada'ya gittiği zamanlarda onu memleke- ti New York'ta neyin beklediğini hayalinde canlandırabil- mek istiyordu ve Perry Sokak bu resmin parçası olamıyordu. Onun evi Greene Sokak'tı ve uzakta, yalnız olduğunda Greene Sokak'ı ve oradaki odasını düşünüyor, hafta sonları Jude'un işi bittikten sonra geç saatlere kadar oturup muhabbet ediş- lerini, zamanın ağırlaşıp genleştiğini, gece sonsuza dek süre- cekmiş gibi hissettiğini hatırlıyordu.

Artık nihayet evine dönüyordu. Merdivenlerden koşar adım inip apartman kapısından Perry Sokak'a fırladı. Ak- şam olunca hava soğumuştu, aynı hızla ilerlemeye devam ederken tek başına yürümenin, bunca kalabalık bir şehir- de yalnız olmanın tadını çıkardı hep yaptığı gibi. En özledi- ği şeylerden biriydi bu. Film setinde yalnız kalmak mümkün değildi. Karavanla setin arası elli metre bile olsa yönetmen asistanları eşlik ediyordu ona. Set ortamına alışırken ön- ce garipsemiş, sonra komik bulmuş, sonunda sinemacılığın oyuncuları çocuklaştırma kültürüne sinirlenir olmuştu. Ba- zen bir yük arabasına dik vaziyette bağlanmış, oradan ora- ya taşındığını hissediyordu: Önce makyaj masasına uğranı- yor, oradan kostüme götürülüyordu. Sonra sete taşınıyor, çe- kim bitince karavanına götürülüyor, bir iki saat sonra kara- vanından alınıp yine sete sürülüyordu.

"Sakın buna alışmama izin verme" talimatını iletmişti Jude'a, adeta yalvararak. Anlattığı her hikayenin gelip dayan- dığı nokta buydu: Yemeklerde insanların rütbe ve sınıflara

284

ayrılması -bir masada yönetmen ve oyuncular, diğerinde ka- meramanlar, üçüncüsünde ışıkçılar, dördüncüsünde set işçi- leri, beşincide kostümcüler şeklinde- ve laf olsun diye egzer- siz programlarından, gitmek istedikleri restoranlardan, spor hocalarından, sigaradan (nasıl canının çektiğinden), yüz bakı- mından (nasıl iyi geleceğinden), oyunculardan nefret ettikleri halde onların ilgisine mazhar olmaya karşı garip bir zaaf du- yan set ekibinden, kostümcü ve makyözlerin cazgırlığından, oyuncuların hayatlarına dair sersemletici miktarda bilgi edin- dikleri halde koltukta oturup telefonda erkek arkadaşlarını fırçalayan veya kısık sesle gece buluşmaları ayarlayan oyun- cuların peruklarını ayarlama ve fondötenlerine rötuş yapma bilinciyle hiç ses çıkarmadan görünmezmiş gibi hareket etme- lerinden konuşulurdu. Bu setlerde fark etti sandığından daha çekingen olduğunu ve her şeyin ayağına getirildiği, gerekir- se güneşin tam tepesinde parlatılacağı set yaşantısının gerçek hayat olduğuna inanmanın kolaylığını, cazibesini.

Bir keresinde işaretlenmiş yerde beklerken görüntü yö- netmeni son ayarları yapmış, gelip başını usulca ellerinin arasına alıp -birinci asistanın "Saça dikkat!" diye böğürme- sine aldırmadan- önce iki parmak sola, sonra iki parmak sa- ğa, sonra bir daha sola yatırmıştı şömine üstündeki vazoyu düzeltir gibi.

"Kımıldama Willem" diye uyarmış, o da nefes almaya bile kalkışmadan kımıldamayacağım demişse de, aslında kıkır- damalara boğulacak gibi olmuştu. Ansızın anne ve babasını düşündü-onları, yaşı ilerledikçe daha çok düşünmeye başla- masına bozuluyordu- ve Hemming'i getirdi aklına, yarım sa- niyeliğine de olsa sol tarafta setin bittiği yerde, yüzlerini se- çemeyeceği kadar uzakta durduklarını sandı, zaten yüzlerini görse bile ifadelerini hayalinde canlandıramazdı.

Jude'a bunları anlatmayı, setteki günlerini komik ve ha- reketli bir hale getirmeyi seviyordu. Oyunculuğun böyle bir

285

şey olacağını düşünmemişti ama oyunculuğun ne olacağına dair bilgisi var mıydı ki? Hep hazırlıklıydı, hep dakikti, her- kese kibar davranıyordu, görüntü yönetmeni ne derse yapı- yordu, yönetmenle de ancak mecbur kaldığında tartışıyordu. Fakat son beş yılda on iki film çevirmesine, bunlardan seki- zini son iki yılda çekmesine, onca absürtlük yaşamasına rağ- men onun için en gerçeküstü an, "motor" komutundan he- men önceki dakika. Birinci işarette duruyor, ikinci işarette duruyor, kameraman hazırım diyor.

"Süsler püsler!" diye bağırıyor birinci asistan ve süs-püs görevlileri -saç, makyaj, kostüm- alıcı kuşlar gibi üstüne çullanıyor, saçını didikleyip gömleğini düzeltiyor, gözkapak- larını yumuşak fırçalarla gıdıklıyor. Otuz saniye ya sürüyor ya sürmüyor ama pudra kaçmasın diye gözlerini kapattığı o sürede başkalarının elleri vücudunda ve başında başkasına aitlermiş gibi rahatlıkla dolaşıyor ve o anda kendisinin kay- bolduğunu, varlıkla yokluk arasında gidip geldiğini, hayatı- nın bir hayalden ibaret olduğunu sanıyor. O saniyelerde göz- lerinin önünden seçemeyeceği hızla ve telaşla görüntüler ge- çiyor: Az sonra çekeceği sahne elbette, az önce çektiği sahne de, fakat asıl geceleri uyumadan gördüğü ve duyduğu ve işit- tiği şeyler -Hemming, JB, Malcolm, Harold ve Julia. Jude.

Mutlu musun? diye sordu bir kere Jude'a (sarhoştular her- halde).

Mutluluk bana göre değil galiba, dedi Jude nihayet, sanki Willem canının çekmediği bir yemek teklif etmiş gibi. Ama tam sana göre Willem.

Süsler Püsler onu itip çekiştirirken, Jude'a bu sözle ne- yi kastettiğini sorması gerektiğini düşünüyor: Neden Jude'a göre değil de kendisine göre? Fakat çekim bitene kadar so- ruyu da, bu soruyu ortaya çıkaran konuşmayı da unutacak. "Ses kayıt!" diye bağırıyor birinci asistan ve Süsler Püsler kaçışıyor.

286

"Kayıtta" diyor sesçi, ses kaydının başladığını bildirerek. "Motor" diyor kameraman, ardından sahnenin numarası okunuyor, klaketin sesi geliyor.

Nihayet gözlerini açıyor.

2

Otuz altı yaşına bastıktan hemen sonra bir cumartesi sa- bahı, gözlerini açıyor ve arada bir kapıldığı o yabancı ve gü- zel hisse kapılarak hayatının bulutsuzluğunu duyumsu- yor. Harold'la Julia'nın Cambridge'deki evlerinde uyku ser- semliği içinde kırık ve lekeli kahve fincanlarını doldurup sa- bah gazetesinin poşetindeki çiy damlalarını silkelediklerini, Willem'in de Cape Town'dan ona doğru uçmakta olduğunu hayalinde canlandırıyor. Malcolm'un Brooklyn'deki yatağın- da Sophie'ye yaslanmış uyuduğunu ve içindeki iyimserlik- ten olsa gerek, JB'ninAşağı DoğuYakası'ndaki evinde huzur içinde horuldayarak uyumakta olduğunu düşünüyor. Greene Street'te ise radyatör tıslayarak iç geçiriyor şimdi. Nevresi- mi sabun ve gökyüzü kokuyor. Tepesinde, Malcolm'un bir ay önce taktığı demir borulardan bir avize var. Altında ise parıl- dayan siyah ahşap döşeme. Büyüklüğü, olanakları ve potan- siyeline hala inanamadığı bu daire, sessiz ve onun.

Ayak parmaklarını önce yatağın ucuna doğru indiriyor, sonra baldırlarına doğru kaldırıyor, bir şey olmuyor. Sırtını kımıldatıyor yatakta, bir şey olmuyor. Dizlerini göğsüne doğ- ru çekiyor, bir şey olmuyor. Hiçbir tarafı ağrımıyor, hatta ağ- rıyacak gibi durmuyor bile: Vücudu yine ona ait, aklından ne geçerse şikayet ya da sabotaj olmaksızın yapabilecek durum- da. Gözlerini kapatıyor ama yorgunluktan değil, mükemmel bir anı yaşadığının farkında olduğundan ve tadını nasıl çıka- racağını bildiğinden.

288

Bu anlar asla uzun sürmez; bazen yatakta doğnılması bile onun vücuduna değil, vücudunun ona hükmettiğini tokat gibi vurur yüzüne, fakat son yıllarda durumu kötüye gittikçe bir gün iyileşebileceği düşüncesini kafasından atmak için büyük uğraş verdi ve vücudunun ona bahşettiği huzur anlarına ne- rede, ne zaman olursa olsun minnet duymaya odakladı ken- dini. Nihayet ağır ağır doğnıluyor, sonra da ağır ağır ayağa kalkıyor. Hala çok iyi hissediyor kendini. Güzel bir gün olaca- ğını düşünerek yatak odasının bir köşesinde somurtarak fır- sat kollayan tekerlekli sandalyenin önünden geçerek banyo- ya gidiyor.

Hazırlandıktan sonra ofisten getirdiği bazı belgeleri alıp oturuyor ve beklemeye başlıyor. Cumartesi günlerinin çoğu- nu ofiste geçiriyor genelde; yürüyüşlere çıktığı günlerden be- ri değişmeyen az şeyden biri bu. Ah o yürüyüşler! Evinden çıkıp Yukarı Doğu Yakası'na, oradan tekrar evine on sekiz kilometre yolu keçi gibi tepen kendisi miydi gerçekten? Fa- kat bugün Malcolm'la buluşup onu terzisine götürecek çün- kü Malcolm evleniyor ve damatlık diktirmesi lazım. Malcolm gerçekten evleniyor mu emin değiller. Evlenece- ğini tahmin ediyorlar. Geçen üç yılda Sophie'yle ayrıldılar, barıştılar, tekrar ayrıldılar, tekrar barıştılar. Fakat geçen yıldan bu yana Malcolm Willem'le düğünler, düğünü gerek- li bulup bulmadığı ve müsriflik olduğunu düşünüp düşünme- diği konusunda konuştu; JB'ye mücevherat konusunu danış- tı ve bir kadının tektaş yüzük sevmediğini söylerken bunu gerçekten mi kastettiğini yoksa karşısındakini mi sınadığını sordu; ondan da evlilik sözleşmelerine dair fikir aldı. Malcolm'un sorularını elinden geldiğince cevaplamış, son- ra hukuk fakültesinden tanıdığı, aile avukatlığı yapan bir arkadaşının adını vermişti. "Ha" demişti Malcolm bir adım gerileyerek, sanki bir kiralık katil adı vermiş gibi. "Şimdilik ihtiyacım olmaz herhalde Jude."

289

"Peki" demişti Malcolm'un dokunmak bile istemez gibi gö- ründüğü kartviziti geri çekerek. "İhtiyacın olursa haber ver o zaman."

Bir ay önce ise Malcolm takım elbise seçmesi konusunda kendisine yardım edip edemeyeceğini sormuştu. "Bir tane bi- le takım elbisem yok, ne manyaklık" demişti. "Artık bir ta- ne edinmem lazım, ne dersin? Biraz adama benzemenin vak- ti gelmedi mi? İş meselesinde de daha iyi olmaz mı sence?" "Bence senin tarzın gayet güzel Mal" dedi. "İş konusun- da yardıma ihtiyacın olduğunu da sanmıyorum. Ama madem takım istiyorsun, seve seve gelirim seninle."

"Sağol" dedi Malcolm. "Bence bir tane bulunması gerekiyor dolabımda, giyilmesi gereken bir durum çıkar, belli mi olur?" Durakladı. "Bu arada terzin olduğuna inanamıyorum." Gülümsedi. "Benim terzim değil canım" dedi. "Adam terzi, takım elbise dikiyor, bazılarını da ben alıyorum."

"Vay be" dedi Malcolm, "Harold gerçekten de bir canavar yaratmış."

Öyle gerektiği için güldü. Gerçekte, takım elbisenin onu normal gösteren tek kıyafet olduğunu hissediyor sık sık. Te- kerlekli sandalyede geçirdiği aylarda o takım elbiseler, mü- vekkillerinin onu güvenilir bir avukat olarak görmesinin, ay-

nı anda da kendisini diğer avukatlarla bir tutabilmesinin, hiç değilse aynı şeyleri giyebildiğini düşünmesinin yollarından biriydi. Kendini gösterişçi değil de özenli buluyor: Çocukken, yurttakilerin beysbol takımıyla civardaki okulun takımı ara sıra maç yapardı, onlar sahaya çıkarken okul takımı alay et- mek için burunlarını tıkar, "Banyo yapın be! Leş gibi koku- yorsunuz!" diye bağırırlardı. Yıkanıyorlardı oysa: Her sabah zorla duşa sokulur, yağlı pembe sabunu saçlarına ve kesele- rine döküp ciltlerini kazırken ağabeyler aralarında dolaşıp yaramazlık yapanlara havlu şaklatır, iyi temizlenmeyenlere bağırırdı. Bugün bile tiksindirici olmaktan, bakımsız ve kirli

290

kalmaktan, göze hoş görüıunemekten çok çekinir. "Hep çirkin kalacaksın ama pasaklı olmak zorunda değilsin" derdi Peder Gabriel ona ve her ne kadar pek çok konuda haksızdıysa da, bu konuda doğru söylediğinin farkındaydı.

Malcolm geliyor, sarılarak selam veriyor ve hep yaptığı gi- bi etrafı incelemeye, uzun boynunu kıvıra kıvıra olduğu yer- de dönüp denizfeneri gibi bakışlarla içeriyi taramaya başlı- yor, arada da yargı belirten sesler çıkarıyor.

Malcolm'un sormasına fırsat vermeden cevabı yapıştırı- yor. "Önümüzdeki ay."

"Üç ay önce de öyle demiştin."

"Biliyorum ama bu sefer kesin tamam. Parayı topladım. Daha doğrusu ay sonuna toplamış olacağım."

"Ama konuştuk bunu."

"Biliyorum. Hem teklif etmen dahi çok büyük bir cömert- lik Malcolm ama bedavaya yapmanı kabul edemem."

Dört yıldan fazladır bu dairede oturuyor ama tadilat yap- tırmaya hiç fırsat bulamadı çünkü parası olmadı, parası ol- madı çünkü ev kredisi ödüyordu. Bu süre zarfında Malcolm projeler çizdi, yatakodalarını ayırdı, salonun ortasında gri bir uzay aracı gibi duran kanepeyi seçmesine yardımcı oldu, döşe- meler gibi ufak tefek sorunları giderdi. "Ama çok saçma" de- di Malcolm'a o zaman. "Tadilata başladığımızda bunların hep- si sökülüp atılacak." Fakat Malcolm buna rağmen yapacağı- nı söyledi; zemin boyası yeni bir üründü ve denemek istiyor- du, tadilata sıra gelinceye kadar da Greene Sokak deneyler yapacağı laboratuvarı olabilirdi onun için bir mahzuru yoksa (elbette yoktu). Ama bunun dışında daire taşındığı günkü gi- bi duruyor çoğunlukla: Soho'nun güneyinde bir binanın altın- cı katında uzun ince bir dikdörtgen, batıyla doğuya bakan iki ucunda, bir de otopark manzaralı güney cephesinde boydan boya pencereler. Kendi yatak odası ve banyosu doğu cephesin- de, Mercer Sokak üzerindeki alçak bir binanın çatısına bakı-

291

yor; Willem'in odası ve banyosu -yani Willem'inmiş gibi dü- şünmeye devam ettiği oda ve banyo- batı cephesinde ve Gre- ene Sokak'a bakıyor. Ortada mutfak ve üçüncü banyo var. İki yan daire arasında ise piyano tuşu siyahlığında döşemeleriyle hektarlarca arazi uzanıyor.

Bu kadar geniş bir alanda yaşamak, üstelik buna sahip olacak kadar para kazanmak ona hala yabancı geliyor. Ama kazanıyorsun, diye kendi kendine hatırlatması gerekiyor ba- zen, tıpkı marketin orta yerinde durmuş, dudaklarını büzdü- rüp gözlerini sulandıracak kadar tuzlu siyah zeytinlerden al- sam mı diye düşünürken hatırlattığı gibi. Şehre ilk geldiğin- de ciddi lükstü zeytin; ancak ayda bir, bir kaşık kadar satın alabilirdi. Her akşam oturup tek bir zeytin yerken, ağzında etini çekirdeğinden dikkatle sıyırırken notlarını okurdu. Sa- tın alabilirsin, diyor kendi kendine. Paran var o kadar. Ama yine de bunu hatırında tutmakta zorlanıyor.

Greene Sokak'taki evin ve buzdolabındaki zeytin kavanozu- nun müsebbibi, şehrin en büyük ve saygın hukuk büroların- dan biri olan Rosen Pritchard ve Klein'da bir süredir avukat, geçen yıldan beri de ortak olması. Bundan beş yıl önce, Citi- zen ve Rhodes'la birlikte Thackery Smith adlı büyük bir ku- rumsal bankanın menkul kıymetler sahteciliği davasıyla il- gilendikten ve dava anlaşmayla sonuçlandıktan bir süre son- ra, Rosen Pritchard ve Klein'ın anlaşmazlık davalarından so- rumlu yönetim kurulu üyesi olduğunu bildiği, müzakerelerde Thackery Smith'in vekilliğini üstlenmiş Lucien Voigt kendi- siyle temasa geçti.

Voigt onu bir içki içmeye davet etti. Özellikle mahkeme sa- lonundaki başarısından çok etkilendiğini söyledi. Thackery Smith'in de gözüne girmişti. Zaten daha önceden adını duy- muştu-Hakim Sullivan1a birlikte hukuk dergisinde makalele- ri yayımlanmıştı- ve hakkında araştırma yapmıştı. Savcılıkta- ki görevinden ayrılıp karanlık tarafa geçmeyi düşünür müydü?

292

Düşünmem dese yalan söylemiş olurdu. Çevresindekiler birer ikişer ayrılıyordu. Citizen'ın Washington D.C.'de ulus- lararası bir büroyla görüştüğünü biliyordu. Rhodes ise ban- ka avukatlığı yapıp yapmamayı değerlendiriyordu. Kendisi- ne iki firmadan teklifgelmiş, ikisini de geri çevirmişti. Hep- si savcılıktaki görevlerinden çok memnunlardı aslında. Ama Citizen ve Rhodes ondan büyüktü, Rhodes'la kansının çocuk sahibi olmak gibi bir planları vardı ve bunun için para ka- zanması gerekiyordu. Para, para, para: Bazen tek konuları bu oluyordu.

O da düşünüyordu parayı, düşünmemek elde değildi. JB'nin veya Malcolm'un arkadaşlarının evindeki partilerden her dönüşünde Lispenard Sokak biraz daha dökük, biraz da- ha katlanılmaz geliyordu. Asansör her bozulup merdiven çık- mak zorunda kaldığında, kata vardığında içeri girmeden ön- ce daire kapısına sırtını verip yerde dinlenmek zorunda kal- dığında, daha bakımlı ve güvenilir bir yerde oturmanın ha- yalini kuruyordu. Metro merdivenlerinin başında durup tı- rabzanı iyice sıkarak, ağzından solumaya başlayarak kendi- ni inişe hazırladığı her defasında taksiye binebilecek durum- da olmayı istiyordu. Başka ve daha büyük korkular da vardı: En karanlık anlannda ihtiyarladığını, bir deri bir kemik kal- dığını ve hala Lispenard Sokak'ta, artık yürüyemediği için dirseklerinin üzerinde banyoya kadar süründüğünü tahay- yül ediyordu. Bu hayallerinde yalnızdı; Willem, JB, Malcolm veya Andy yoktu, Harold'la Julia da. Çok ihtiyar ve çok kim- sesiz bir adamdı, ona bakacak kimsesi yoktu.

"Kaç yaşındasın?" diye sordu Voigt.

"Otuz bir" diye cevapladı.

"Daha gençsin" dedi Voigt, "ama bu hep böyle gitmez. Sav- cılıkta yaşlanmayı mı istiyorsun gerçekten? Savcı yardım- cıları için söylenen şeyden haberin var mı? En verimli çağı geride kalmışlar ordusu derler size." Maaşlardan, ortaklığa

293

giden yolu hızlandıracağından söz etti. "Bana düşüneceğini söyle" dedi sonunda.

"Düşüneceğim" dedi.

Düşündü de. Citizen ve Rhodes'la konuşmadı -ne diyeceği- ni bildiği için Harold1a da- ama Willem'le paylaştı düşüncesi- ni, işin bariz yararlarını bariz sakıncalarıyla karşılaştırdılar: Uzun çalışma saatleri (ama zaten işyerinden pek çıkmıyorsun dedi Willem), bir sürü gıcık insanla çalışma mecburiyeti (ama zaten Citizen ve Rhodes dışında gıcık insanlarla çalışıyorsun dedi Willem). En önemlisi de, geçen altı yılda sanık sandal- yesine oturttuğu insanları, mağdur pozu kesen iktidar sahibi yalancı, hırsız ve katilleri savunacak olmasıydı. O Harold ve- ya Citizen gibi biri değildi; pragmatik bir insandı, avukatlıkta kariyer yapacaksa paradan veya ahlaktan ödün vermesi ge- rektiğini biliyordu ama yine de adil bulduğundan vazgeçecek olmak onu huzursuz ediyordu. Hem ne uğruna? Hasta ve yal- nız bir ihtiyar olmayacağını garantilemek için mi? Korktuğu için, sefil olmaktan çekindiği için doğru bildiğinden dönmek en feci bencillik, en fena benmerkezcilik gibi geliyordu ona. Voigt'le toplantısından iki hafta sonraki cuma günü ak- şam eve çok geç döndü. Bitkindi; sağ bacağındaki yara çok acı verdiği için o gün tekerlekli sandalye kullanmak zorun- da kalmıştı ve evine, Lispenard Sokak'a döndüğü için o ka- dar rahatlamıştı ki gevşeyiverdi; birkaç dakika sonra içeri- de olacak, mikrodalgada ısıttığı nemli havluyu baldırına sa- rıp sıcaklığın keyfini çıkaracaktı. Ama asansörün düğmesine bastığında dişlilerin gıcırtısı ve asansör bozulduğunda çıkan hafifiniltiden başka ses duymadı.

"Hayır!" diye bağırdı "Hayır!" Sesi lobide yankılanırken avcunun içiyle asansör kapısına defalarca vurdu. "Hayır ya, hayır, hayır!" Evrak çantasını alıp yere fırlattı, açılan çan- tadan kağıtlar sağa sola dağıldı. Apartman sessizliğini ve umursamazlığını koruyordu.

294

Sonunda utanarak ve kızarak durdu, saçılan kağıtlan tek- rar toplayıp çantasına koydu. Saatine baktı, on bir olmuştu. Willem o gece Dokuzuncu Bulut'ta oynuyordu ama bu saate temsilin bitmiş olacağını biliyordu. Willem'i aradı ama açma- dı. O zaman paniklemeye başladı. Malcolm, Yunanistan'da tatildeydi. JB bir sanat kolonisine gitmişti. Andy'nin geçen hafta Beatrice adında bir kızı olmuştu, onu arayamazdı. Ona yardım etmesine izin vereceği, tembel hayvan gibi tutun- makta tümüyle değilse de kısmen beis görmeyeceği, o kadar merdiveni sırtlanıp çıkarmalarına katlanabileceği bir avuç insan vardı hayatında.

Fakat o anda evine girebilmeyi akıl almaz bir çaresizlik- le arzuluyordu. Ayağa kalktı, evrak çantasını sol kolunun al- tına alıp holde bırakmaya kıyamadığı pahalı tekerlekli san- dalyesini sağ eliyle katladı. Sol tarafını duvara yaslayıp sağ eliyle sandalyenin jant tellerini tutarak merdivenleri tır- manmaya başladı. Sağ bacağına sandalyeyi çarpmamaya ve ağırlık vermemeye dikkat ederek sol ayağının üzerinde seke seke çıktı. Üç basamakta bir soluklanmak için durarak çıktı. Holden beşinci kata kadar olan yüz on basamaktan ellincisi- ne geldiğinde öyle kötü titriyordu ki oturup yanın saat din- lenmek zorunda kaldı. Willem'i defalarca aradı, bir sürü me- saj çekti. Dördüncü arayışında telesekretere hiç istemediği o mesajı bıraktı sonunda: "Willem, fena halde yardıma ihti- yacım var. Lütfen ara beni. Lütfen." Hayalinde Willem'in he- men aradığını, fırlayıp geleceğini söylediğini görüyordu ama onca beklemesine rağmen Willem aramayınca zar zor tekrar ayağa kalktı.

Bir şekilde içeri girebildi. Fakat o gecenin kalanına dair hiçbir şey hatırlamıyor da; ertesi gün uyandığında, Willem'i yatağının yanındaki kilimde, Andy'yi ise salondan odaya ge- tirdikleri koltuğun üstünde uyur buldu. Dili şişmişti, kafası dumanlıydı, midesi bulanıyordu, Andy'nin ağnkesici yapmış

295

olduğunu anladı ve bundan hiç hoşlanmadı çünkü günlerce sersemlik ve kabızlık çekecekti.

Tekrar uyandığında Willem yoktu fakat Andy uyanıktı ve ona bakıyordu.

"Jude, kurtulman lazım bu apartmandan" dedi alçak sesle. "Farkındayım" diye cevapladı.

"Ya sen neye kalkıştığının farkında mısın?" diye sordu Willem marketten döndükten sonra, Andy onu yürüyemediği için banyoya taşıyıp dünkü kıyafetleriyle tekrar yatağına ya- tırmasının ardından gidince. Willem oyundan sonra bir par- tiye gitmiş, telefonunun çaldığını duymamıştı; neden sonra mesajlarını dinlediğinde hemen eve dönmüş, onu yerde nö- bet geçirirken bulmuş ve Andy'yi aramıştı. "Andy'yi niye ara- madın? Niye bir lokantaya gidip dönmemi beklemedin? Niye Richard'ı aramadın? Niye Philippa'yı arayıp beni bulmasını istemedin? Niye Citizen'ı, Rhodes'u, Eli'yı, Phaedra'yı ya da HenryYoung'lan aramadın... "

"Bilmiyorum" dedi inleyerek. Sağlıklı insanlara, hastala- rın mantığını anlatmak imkansızdı, onun da deneyecek me- cali yoktu.

Ertesi hafta Lucien Voigt'i arayarak teklifi son haline ge- tirdi. Sözleşmeyi imzaladıktan sonra da Harold'ı aradı; ha- beri verdiğinde beş saniyelik bir sessizlikten sonra derin bir nefes alıp başladı.

"Anlamıyorum Jude" dedi. "Gerçekten anlamıyorum. Seni paragöz biri olarak görmemiştim hiç. Öyle misin? Yani öyle- sin herhalde. Savcılıkta harika bir kariyerin vardı, var. Ora- da önemli bir iş yapıyorsun. Bundan vazgeçip kimi savuna- caksın? Hırsızları. Öyle kibirli, öyle muktedir insanlar ki, yakalanma korkusu dahi taşımıyorlar içlerinde. Milyarder- lere kanun işlemesin diyen insanlar bunlar. Kanunun ırka ve vergi dilimine göre uygulanmasını isteyenler."

Karşılık vermedi, Harold'ın giderek sinirlenmesine göz

296

yummakla yetindi çünkü haklı olduğunu biliyordu. Hiç ko- nuşmamışlardı ama Harold'ın ondan kariyerine hep kamu hizmetinde devam etmesini beklediğini biliyordu. Harold yıllar boyu yetenekli eski öğrencilerinin savcılıkta, Adalet Bakanlığı'nda, baroda, hukuki yardım programlarındaki iş- lerini bırakıp kurumsal firmalara geçmelerini üzüntü ve ha- yal kırıklığıyla anlatmıştı. "Bir toplumun gereği gibi işleye- bilmesi için, parlak hukukçularının kendilerini o düzeni iş- letmeye adamaları şarttır" derdi sık sık, Jude da hep onay- lardı. Hala da öyle düşünüyordu, zaten bu nedenle kendini savunamıyordu.

"Senin söyleyecek bir sözün yok mu?" diye sordu Harold so- nunda.

"Çok üzgünüm Harold" dedi. Harold karşılık vermedi. "Ba- na çok kızdın" diye mırıldandı.

"Kızmadım Jude" dedi Harold. "Hayal kırıklığına uğradım. Ne kadar özel biri olduğunu biliyor musun? Kalsan ne büyük bir fark yaratabileceğinin ayırdında mısın? Hakim olurdun is- teseydin. Yüksek Mahkeme'ye bile girerdin. Ama artık girme- yeceksin. Bir sürü hukuk bürosunda çalışan bir sürü avukat- tan biri olacaksın, üstelik kalsan yapabileceğin bütün iyilikle- re karşı mücadele vereceksin. Çok yazık Jude, çok yazık." Yine sustu. İçinden Harold'ın sözlerini tekrarlıyordu: Çok yazık, çok yazık. Harold göğüs geçirdi. "Asıl mesele nedir pe- ki?" diye sordu. "Para mı? Bütün derdin para mı? Niye ba- na söylemedin paraya ihtiyacın olduğunu Jude? Verebilirdim sana. Bütün olay para mı yani? Ne kadar lazımsa söyle vere- yim, lafı mı olur?"

"Harold" dedi, "ben çok, çok teşekkür ederim teklifin için ama kabul edemem."

"Hadi ordan" dedi Harold, "kabul etmezsin! Sana işinde kalman için bir imkan sunuyorum Jude, çalışmak istemedi- ğin bir firmada nefret edeceğin işler -bak belki demiyorum,

297

kesin nefret edeceksin- yapma diye, hiçbir beklentim olma- dan bir teklifte bulunuyorum. Sana bunun için gereken pa- rayı vermekten mutluluk duyarım diyorum."

Ah be Harold dedi içinden. "Harold" dedi perişan bir sesle, ''bana lazım olan parayı sen bana veremezsin. Yemin ederim." Harold sustu, tekrar konuştuğunda sesi değişmişti. "Ba- şın belaya mı girdi Jude? Bana anlatabileceğini biliyorsun değil mi? Mesele her neyse yardım ederim."

"Hayır" dedi ama ağlamak istiyordu. "Yok öyle bir şey Ha- rold, iyiyim." Sağ elini, biteviye acıyan baldırındaki pansu- mana bastırdı.

"iyi bari" dedi Harold. "Peki o zaman bu kadar paraya ni- ye ihtiyacın var? Ev alacağım diyorsan Julia'yla ben sana yardım edeceğiz zaten, anlatabiliyor muyum?"

Bazen Harold'ın hayal gücünden yoksunluğu karşından hem şaşkınlığa uğruyor hem de büyüleniyordu: Harold'ın kafasında herkesin evladıyla gurur duyan bir annesi baba- sı vardı, sadece ev almak ve tatile çıkmak için para biriktiri- lirdi, bir şey isteniyorsa da açık açık söylenirdi; bunların ve- rili olmadığı, herkesin aynı geçmişi ve geleceği paylaşmadı- ğı bir evrenin varlığından her nasılsa haberdar değil gibiy- di. Fakat bu nankörce düşüncelere ender kapılır, çoğunlukla Harold'ın sarsılmaz iyimserliğini, kötüyü görememe ve her durumdan mutsuzluk çıkaramama kabiliyetsizliğini takdir ederdi. Harold'ın masumiyetine hayrandı, hele ki öğrettikle- ri ve kaybettikleri düşünülünce. Şu durumda ona birkaç yıl- da bir değiştirilmesi gereken ve sigortanın tamamını karşı- lamadığı tekerlekli sandalye ihtiyacını nasıl anlatacaktı? Si- gortayla anlaşması olmayan, bugüne kadar da ondan hiç pa- ra almayan Andy olur da bir gün para isterse, ona ödeyeme- me durumunun olamayacağını nasıl anlatacaktı? Son açılan yarayı görenAndy'nin, hastaneye yatması gerektiğini ve ile- ride bacağının kesilebileceğini söylediğini nasıl anlatacak-

298

tı? Bacağı kesilirse uzun süre hastanede yatacağını, fizik te- davi ve protez gerekeceğini nasıl anlatacaktı? Sırtındaki ya- ra izlerinden kamburunu yok etmek için girmek istediği la- zer ameliyatını nasıl anlatacaktı? Harold'a en derin korku- larını, sondayla dolaşan, ciğeri çökmüş yapayalnız bir ihti- yar olma endişesini anlatmanın yolu neydi? Hayalindekinin evlenip çocuk sahibi olmak değil de, gerektiğinde kendisine biraz mahremiyet ve haysiyet tanıyacak bir bakıcıyı karşı- layacak kadar para kazanmak olduğunu nasıl anlatacaktı? Hem sonra istediği başka şeyler de vardı: Asansörü çalışan bir apartmanda oturmak istiyordu. Aklına estiğinde taksiye binebilmek istiyordu. Tek başına yüzebileceği bir havuz isti- yordu çünkü yüzmek sırtına iyi geliyordu ve artık yürüyüş de yapamıyordu.

Ama Harold'a bunları anlatamazdı. Ne kadar kusurlu ol- duğunu, nasıl da defolu birine bel bağladığını Harold'ın bil- mesini istemiyordu. Dolayısıyla bir cevap vermedi, Harold'a kapatması gerektiğini söyleyerek konuşmayı bitirdi.

Daha Harold'la konuşmadan bile, yeni işini sadece görev icabı yapmaya hazırlamıştı kendini; ama önce ürpererek, son- ra şaşırarak, ardından sevinerek, nihayet biraz da tiksine- rek işi sevdiğini fark etti. Savcılıkta ilaç şirketleriyle dene- yimi olduğundan ilk dosyalarının çoğu bu sektörden geldi: Asya'da bağlı kuruluş açacak bir şirketin yolsuzlukla müca- dele politikası üzerinde çalışırlarken kıdemli ortaklardan bi- riyle Tokyo'ya gidip geldi; küçük, derli toplu ve çözümü olan bir işti, haliyle de değişikti. Diğer dosyalar daha karışık, da- ha uzun, bazen sonsuzdu: En çok zamanı, şirketin başka bir ilaç şirketi müvekkilinin tüketiciyi koruma kanunu kapsa- mındaki suçlamalara karşı savunmasını hazırlamaya har- cadı. Rosen Pritchard ve Klein'daki hayatının üçüncü yılın- da, Rhodes'un çalıştığı yatırım danışmanlığı şirketi yolsuz- luk soruşturmasına alınınca ondan yardım istediler, bu da

299

ortaklığı getirdi. Firmadaki çoğu avukatın aksine duruşma deneyimi vardı olmasına ama bir noktada yeni müvekkil ge- tirmesi gerektiğinin de farkındaydı, ilk müvekkili bulmak da en zoruydu.

Harold'a asla itiraf edemezdi ama şirket içindeki muhbir- lerin yol açtığı soruşturmaları takip etmeyi, Yurtdışı Yolsuz- lukla Mücadeye Yasası'nın sınırlarına dayanmayı, kanunu bir paket lastiğinin doğal esneme sınırlarını aşıp koparta- rak eline çarptırır gibi zorlamayı seviyordu. Gündüzleri ken- disine bunun entelektüel bir mücadele olduğunu, kanunun özünde plastik olan yapısının ifade şekli olduğunu söylüyor- du. Ama geceleri, yaptığı işleri dürüstçe anlatsa Harold ne derdi diye düşünüyor, sözleri yine kulağında çınlıyordu: Çok yazık, çok yazık. O anlarda ne yapıyorum ben sorusu geliyor- du aklına. Bu iş mi onu paragöz yapmıştı, yoksa hep para- gözdü de kendini başka türlü mü sanıyordu?

Her şeyin kanunda yeri var, diye bir argüman ileri sürerdi aklındaki Harold'a.

Bir şeyi yapabiliyor olman, yapman gerektiği anlamına gelmez, diye cevabı yapıştırırdı aklındaki Harold.

Harold bütünüyle haksız da sayılmazdı çünkü savcılığı öz- lüyordu. Haklı pozisyonda olmayı, çevresinde kararlı, tutku- lu, mücadeleci insanlar bulunmasını özlüyordu. Londra'ya dönen Citizen'ı, ara sıra buluştuğu Marshall'ı, daha sık fa- kat hep ruhsuz, mutsuz gördüğü Rhodes'u özlüyordu, o Rho- des ki, bazen geceler geç saate kadar çalışıp keyifleri kaçtı- ğında elektro-tango müzik çalıp ofisin ortasında hayali bir kadınla dans ederdi, sırf Citizen'la başlarını bilgisayarların- dan kaldırıp gülsünler diye. Yaşlanıyorlardı, hepsi. Rosen Pritchard'ı seviyordu, oradaki insanlardan da memnundu ama onlarla gece yanlarına kadar oturup davalardan, kitap- lardan konuşmuyordu; öyle bir ofis değildi onlarınki. Onun yaşındaki avukatların mutsuz erkek veya kız arkadaşları

300

bekliyordu evlerinde (ya da kendileri mutsuz erkek veya kız arkadaşlardı), büyük olanlar ise evlilik telaşındaydı. Ellerin- deki işten konuşmadıkları ender anlarda ise nişan, hamile- lik, emlak fiyatları gibi konular açılıyordu. Hukuktan hiç ko- nuşmuyorlardı, ne eğlencesine ne coşkuyla.

Firma, avukatlarının kamu yararına işler yapmasını teş- vik ediyordu, o da sanatçılara hukuk danışmanlığı yapan, kar amacı gütmeyen bir kuruluşa gönüllü yazıldı. Örgüt her akşam, sanatçıların avukatlara danışabilecekleri "stüdyo sa- atleri" düzenliyordu, o da çarşamba günleri işten erken -ye- dide- çıkıp örgütün Soho'daki Broome Sokak üzerindeki dö- şemesi gıcırdayan ofisinde üç saat boyunca oturuyor, kar amacı gütmeyen kuruluş statüsüne girmek isteyen radikal manifesto yayıncılarına, fikir ve sanat eserleri davaları süren ressamlara, hiçbir anlam ifade etmeyecek kadar usulsüz (me- sela kurşunkalemle kağıt havluya yazılmış bir tane gördü) ya da çözemeyecekleri -kendisinin bile çözemediği- kadar kar- maşık olduğu halde sözleşme imzalamış dans grupları, fotoğ- rafçılar, yazarlar ve sinemacılara hukuki görüş bildiriyordu. Harold bu gönüllü çalışmasından da o kadar memnun de- ğildi; onun bunu nafile bulduğunu hissediyordu. "lyi olanı var mı bari bu sanatçıların?" diye sordu Harold. "Muhteme- len yok" dedi. Ama bu sanatçılar iyidir veya kötüdür diye hü- küm vermek ona düşmezdi, bunu yapan haddinden fazla in- san vardı zaten. O sadece ihtiyaçları olan pratik yardımı sun- mak için orada bulunuyordu, pratikliğe ne kadar kapalı bir dünyada yaşadıklarını unutmayarak. Romantik olduğunu bil- mekle birlikte takdir ediyordu onları: Yıllar yılı hızla tükenen umutlarıyla, her geçen gün ihtiyarlayıp görünmezliğe karış- tıklarını bilerek yaşayan insanlara saygı duyuyordu. Bunun kadar romantik diğer bir duygu da, hayranlık beslediği ha- yatlar süren arkadaşlarına bir selam gönderdiği düşüncesiy- di: Onları büyük birer haşan olarak görüyor ve bununla gu-

301

rur duyuyordu. Kendisinin aksine arkadaşlarının takip edece- ği açık bir yol yoktu önlerinde, yine de inatla kendilerine yol açmışlardı. Günlerini güzel şeyler üreterek geçiriyorlardı. Örgütün yönetim kurulunda olan arkadaşı Richard, bazı çarşambalar eve dönerken -daha yeni Soho'ya taşınmıştı- uğruyor, danışanı yoksa oturup iki laf ediyor, meşgulse kapı- dan el sallamakla yetiniyordu. Bir akşam stüdyo saatinden sonra Richard onu evine davet edince Broome Sokak üzerin- de yürüyerek Centre'ı, Lafayette'i, Crosby'yi, Broadway'yi ve Mercer'ı geçip Greene Sokak'tan aşağı döndüler. Richard'ın oturduğu dar binanın taşlan kuruma bulanmıştı, birinci ka- tını yüksek bir garaj kapısı kaplıyordu, bunun yanında da göz hizasında bir karış penceresi olan demir bir apartman kapısı vardı. Apartmanın lobisi yoktu, kapının açıldığı gri badanalı, fayans döşemeli koridor ise kordondan sallanan üç çıplak ampulle aydınlatılmıştı. Sağa dönen koridorun ucun- daki sanayi tipi kafesli asansör, Lispenard Sokak'taki salon ve Willem'in odasının toplam alanı kadardı, düğmesine ba- sınca kapılar tangırdayarak kapansa da sıvasız asansör boş- luğundaki yükselişi sarsıntısızdı. Üçüncü katta durdu, Ric- hard kafesi açtı, anahtarını çıkarıp karşılarına dikilmiş de- mirden duvarı da araladığında doğruca evine girdiler.

"Vay be" dedi daireye girip Richard ışıklan açınca. Zemin beyaz ahşapla kaplanmıştı, duvarlar da beyaz badanalıydı. Tavan adım başı asılmış çeşit çeşit -eski, kristal, yeni, me- tal- avizeyle ışıldıyordu, avizelerin yükseklikleri de farklı ol- duğundan içeriye doğru yürüdükçe cam boruları saçına sü- rünmeye başlamıştı, hatta ondan uzun olan Richard, alnı- nı çarpmamak için başını eğiyordu. İçeride hiç duvar yoktu ama dairenin bir ucunda sokak kapısı kadar yüksek ve geniş bir camekan tek başına duruyordu; yaklaştıkça camekanın içinde mercan gibi yayılmış devasa bir bal peteği olduğunu gördü. Camekanın gerisinde battaniye örtülü bir yatak, yer-

302

de pulları ışıkta pırıldayan uzun havlı bir Berberi kilimi, bu kuraklığın ortasında bir evcimenlik vahası gibi de beyaz ka- nepe ile televizyon sehpası vardı. Gördüğü en büyük apart- man dairesiydi.

"Gerçek değil" dedi onun peteğe baktığını gören Richard. "Balmumundan ben yaptım."

"Muhteşem" dedi, Richard da başını sallayarak teşekkür etti.

"Gel evi gezdireyim" dedi.

Eline bir bira tutuşturup buzdolabının bitişiğindeki kapı- nın sürgüsünü açtı. "Yangın merdiveni" dedi. "Cehenneme iniş havası veriyor, çok beğeniyorum."

"Öyle gerçekten" dedi basamakların karanlığa karıştığı boşluğa doğru bakarak. Sonra bir anda huzursuzlanıp bir de huzursuzlandığı için utanarak geri çekildi, fark etmemiş gibi görünen Richard da kapıyı kapatıp sürgüledi.

Asansöre binip ikinci kattaki stüdyosuna indiler, Richard ona üzerinde çalışmakta olduğu eseri gösterdi. ''Yanlış temsil- ler adını taktım ona" dedi ve kavak dalı gibi görünen ama se- ramikten yapılmış bir nesneyi, yuvarlak ve pürüzsüz duran, ağırlık hissi veren fakat ponza taşından yontulup zımparalan- mış bir kayayı, yüzlerce küçük porselen parçasından yapılmış bir kuş iskeletini tutması için ona uzattı. Yukarıdakinden kü- çük fakat yine de binanın cumbalı pencereleri kadar iri, yedi camekan, salonu boylamasına ikiye bölmüştü, bunların için- de de yarı lastikten yarı etten yapılma gibi duran, çöküp yı- ğın haline gelmiş, iltihap sarısı nesneler vardı. "Bunlar ger- çek bal peteği" diye açıkladı Richard, "yani eskiden petektiler. Bir süre arıların yaşamasına izin verdim, sonra onları serbest bıraktım. Her birinin altında ne kadar kullanıldıkları, ne sü- reyle yuva ve sığınak işlevi gördükleri yazıyor."

Richard'ın çalışırken kullandığı deri kaplı ofis sandalyele- rine oturup biralarını içerken Richard'ın işlerinden, altı ay

303

sonra açılacak ikinci sergisinden, JB'nin yeni tablolarından konuştular.

"Sen görmedin değil mi tabloları?" dedi Richard. "İki haf- ta önce stüdyosuna uğradığımda gördüm ben de, şimdiye ka- darki en güzel tabloları olabilir." Ona gülümsedi. "Senin çok resmin var aralarında."

"Biliyorum" dedi yüzünü ekşitmemeye çalışarak. "Richard ya" dedi konuyu değiştirmek için, "nereden buldun bu bina- yı? İnanılmaz bir mekan."

"Mal sahibiyim."

"Hadi canım! Satın mı aldın? Buyaştabuöngörü, inanılmaz." Richard güldü. "Öyle değil, miras kaldı." Açıkladı sonra: Bü-

yükbabası ithalat işiyle uğraşıyormuş, babasıyla halası doğ- duklarında şehir merkezinde, depo niyetine kullanmak için, üçü Soho'da, altısı Tribeca'da, dördü Chinatown'da olmak üzere on altı eski fabrika binası satın almışlar. Dört torunla- rından her birine otuz yaşına girdiklerinde birini vermişler. Otuz beş yaşlarında -Richard geçen yıl girmişti- ikinci bina- yı vermişler, kırkta ve ellide birer tane daha vereceklermiş. "Seçtirdiler mi peki?" diye sordu böyle hikayeleri her duy- duğunda kapıldığı baş dönmesi ve inanamama harmanı duy- gular içinde: Ne böyle bir zenginliğin var olduğuna ve böy- le rahatça konuşulabilmesine, ne de bunca zamandır tanıdığı birinin elinde olmasına inanabiliyordu zira. Bir şekilde hala naif, yontulmamış kaldığının göstergesiydi böyle zenginlikler, tanıdıklarının böyle zenginliklere sahip olduğunu hayal dahi edememesi. New York'ta geçirdiği onca yıl ve özellikle yaptı- ğı işlerden öğrendiklerine rağmen, zenginleri kafasında Ezra veya Richard veya Malcolm gibi değil, karikatürlerde resme- dildikleri şekilde, camlan karartılmış arabalardan inen dol- ma parmaklı, kel, kanlan incecik, döşemeleri cilalı konakla- rında oturan ihtiyarlar olarak canlandırabiliyordu ancak. "Hayır" derken sırıttı Richard, "kişiliklerimize en uygun ol-

304

duğunu düşündüklerini verdiler. Suratsız kuzenime Frank- lin Sokak'taki eski sirke deposunu verdiler mesela."

Güldü. "Burası ne için kullanılmış?"

"Göstereyim."

Böylece tekrar asansöre binip dördüncü kata çıktılar, Ric- hard ışığı açtığında da karşılarında tavana kadar istiflenmiş paletler halinde tuğlalar belirdi. "Ama öyle sıradan tuğla değil" dedi Richard, "dekoratif ateş tuğla, Umbria'dan ithal edildi." Açılmış paletlerden bir tuğla alıp ona verdi, o da par- lak yeşil sırlı tuğlayı elinde çevirirken parmaklarıyla çıkın- tılarını yokladı. "Beşinci ve altıncı katlar da dolu" dedi Ric- hard, "Chicago'da bir toptancıya satmakla meşguller, anlaş- ma tamamlanınca o katlar da boşalacak." Gülümsedi. "Şimdi anladın mı asansör niye canavar gibi?"

Richard'ın dairesine döndüler, avizeler bahçesinden geçti- ler, Richard ona bir bira daha verdi. "Seninle konuşmak iste- diğim önemli bir mesele vardı" dedi.

"Dinliyorum" dedi bira şişesini masaya bırakıp öne eğilerek. "Mallar büyük ihtimalle yıl sonuna kadar taşınacak" dedi Richard. "Beşinci ve altıncı katlar da aynen bunun gibi, du- varlar aynı yerlerde, üç banyosu var, en önemlisi de, bu kat- lardan birine yerleşmek ister misin?"

"Çok isterim Richard" dedi. "Ne kadar kira isteyeceksin peki?"

"Kiralamayı düşünmüyorum Jude" dedi Richard. "Satın alır mısın diyorum." Richard, büyükbabasının avukatı da olan babasıyla konuşmuştu zaten: Binada kat irtifakı tesis edecek- lerdi, bir bağımsız bölümü de o satın alacaktı. Richard'ın ai- lesinin tek şartı, satmak istemesi durumunda önce Richard'a veya varislerine teklif etmesiydi. Ona makul bir fiyat teklif edeceklerdi, o da Richard'a kira gibi aydan aya ödeyecekti. Goldfarb ailesi daha önce de yapmıştı bunu -suratsız kuze- nin kız arkadaşı bir yıl önce sirke deposunun bir katını sa-

305

tın almıştı- ve herhangi bir sorun çıkmamıştı. Binalarda kat irtifakı tesis edip en az bir hissedara daha sattıklarında bir vergi avantajı doğduğu için Richard'ın babası tüm torunlara bunuyaptırmaya çalışıyordu.

"Niye yapıyorsun bunu?" diye sordu Richard'a, toparlan- dıktan sonra alçak sesle. "Neden ben?"

Omuz silkti Richard. "Sıkılıyorum burada" dedi. "Her da- kika kapını çalabilirim anlamına gelmesin. Ama binada bir başkasının da yaşıyor olması iyi bir şey. Arkadaşlarım ara- sında en sorumluluk sahibi sensin, gerçi fazla rakibin de var sayılmaz. Hem muhabbetini seviyorum. Ayrıca... " Durdu. "Söz ver kızmayacağına."

"Eyvah eyvah" dedi. "Ama kızmayacağım, söz."

"Willem geçen yıl asansörün bozulduğunda merdivenden çıkmaya kalkınca olanları anlattı. Utanılacak bir şey değil bu Jude. Senin için endişeleniyor sadece. Ben zaten sana teklif edecektim burayı, ona da söyledim. O da dedi ki burası senin uzun süre -ömür boyu- oturabileceğin gibi bir yer. Asansö- rü de bozulmaz. Oldu da bozuldu diyelim, iki kat aşağıdayım zaten. Elbette nereyi istersen orayı satın alırsın ama buraya taşınmayı da bir düşünmeni isterim."

O an öfke değil eziklik hissediyor, sırf Richard'a değil, Willem'e karşı da. Bunu Willem'den elinden geldiğince sak- lamak istiyor, ona güvenmediğinden değil de, Willem'in onu bir arkadaş gibi değil, bakıma muhtaç bir düşkün gibi görme- sini istemediğinden. Gerek Willem'in gerek diğerlerinin onu güvenilir, gözüpek, bir sorunları olduğunda başvurulacak bi- ri olarak düşünmelerini istiyor, her sorununda onlara başvu- ran biri gibi değil. Willem'le Andy'nin, Willem'le Harold'ın (ki bunun korktuğundan da sık yaşandığından emin) konuşma- larının öznesi olmaktan utandığı yetmezmiş gibi buna bir de Willem'le Richard'ın konuşmaları eklendi, üstelik Willem'in hayatında bu kadar büyük bir dilimi onun için endişelenme-

306

sine ayırmasından, yaşasaydı Hemming'i düşüneceği gibi onu düşünmesinden üzüntü duyuyor; bakıma muhtaç, kararları- nın onun adına alınmasına muhtaç biri olmaktan. Yine ihti- yarlık hayali geliyor gözlerinin önüne: Willem'in de gözünde canlanan da aynı şey olabilir mi, aynı korku? Bu son, onun kadar Willem'e de mi kaçınılmaz geliyor yoksa?

Sonra aklına, Willem ve Philippa'yla yaptığı bir sohbet ge- liyor: Philippa, yaşlılıklarında Vermont'un güneyinde, şim- di ailesine ait olan meyve bahçeleri ve çiftlik evine taşına- caklarını anlatıyordu. "Kafamda gayet net" dedi. "Çocukla- rımız kendi başlarına tutunamadıkları için yanımıza taşın- mış olacaklar, yanlarında Buster gibi, Carrot gibi, Vıxen gibi tuhaf tuhaf isimleri olan en az altı torun, yalınayak başı ka- bak koşturacaklar, okula falan da gönderilmeyecekler, bütün masrafları Willem'le başımıza kalacak."

"Peki çocuklarınız ne iş yapacak?" diye sordu dalga geçer- ken bile mantığı elden bırakmayarak.

"Oberon, sadece gıda maddeleri kullanarak yerleştirmeler yapacak, Miranda ise tel yerine iplik geçirilmiş bir cins ka- nun çalacak" dedi Philippa, o da gülümsedi. ''Yüksek lisan- sı hiç bitiremeyecekler, Willem de elden ayaktan düşünceye kadar çalışmak zorunda kalacak, öyle ki onu sahneye teker- lekli sandalyeyle çıkarmam" -gaf yaptığını anlayıp durdu, kızardı, devam etti- "gerekecek araştırmalarını, projelerini desteklemek için. Ben borçlarımızı ödemek ve evi geçindir- mek için kostüm tasarımcılığını bırakıp organik elma püre- si işine gireceğim, ev başımıza yıkılacak hale gelecek, bütün doğramaları kurtlanacak, içeride de on ikimizin birden sığa- bileceği ham ahşaptan bir masa olacak."

"On üç" dedi Willem aniden.

"Neden on üç?"

"Çünkü Jude da bizimle oturacak."

"Ha öyle mi?" diye sordu umursamamiş gibi ama aslında

307

Willem'in yaşlılık hayallerine dahil olmaktan memnundu, rahatlamıştı.

"Elbette. Sana müştemilatı ayıracağız, her sabah suratı- mızı görmekten sıkıldığın için Buster karabuğdaydan waff- lelarını getirecek, kahvaltıdan sonra ben gelip seninle takı- lacağım çünkü Oberon'la Miranda'nın son çalışmalarına da- ir akıllı ve destekleyici yorumlar yapacak halim olmayacak." Willem sırıttı, o da gülümsedi ama Philippa'nın artık gülüm- semediğinin, gözlerini masaya çevirdiğinin farkındaydı. Son- ra Philippa başını kaldırdı, yarım saniye göz göze geldiler, ardından hemen bakışlarını çevirdi.

Bu olaydan kısa süre sonra Philippa'nın ona yönelik tavrı- nın değiştiğini düşünüyordu. Kendisi dışında kimse farkında değildi, belki Philippa bile, ama eskiden evlerine geldiğinde onu masada çizim yaparken görünce ikisi sohbet eder, o bir bardak su içip Philippa'nın çizimlerine bakarken, artık Phi- lippa sadece başını sallamakla yetiniyor, daha o sormadan ''Willem markete gitti" veya "Birazdan gelir" diyordu (Willem olsa da olmasa da Lispenard Sokak'a istediği zaman gelebi- lirdi), o da biraz takılıp Philippa'nın sohbet etmek istemediği- ni anladıktan sonra çalışmak üzere odasına çekiliyordu. Philippa'nın neden ondan hoşlanmayabileceğini anlıyor- du: Willem onu her yere çağırıyor, bütün programlarına da- hil ediyordu; Philippa'nın emeklilik hayallerine bile. Bundan sonra Willem'in Philippa'yla baş başa olmayacağı durumlar- da bile davetlerini geri çevirmeye özen gösterdi; Malcolm'ın evinde bir partiye gidiyorlarsa ve o da davetliyse ayrı gitti, Şükran Günü'nde gelmeyeceğini bile bile Philippa'yı da Bos- ton'a çağırdı. Hatta hissettiklerini Willem'e açmayı, Philip- pa'nın bu duygularını ona da sezdirmeyi bile denedi. "Hoşlanmıyor musunondan?" diye sordu Willem endişeyle. "Biliyorsun severim Philippa'yı" diye cevapladı. "Ama ben- ce, yani biraz daha baş başa zaman geçirseniz daha iyi olur

308

Willem, benim de sürekli sizle olmam daraltıyordur onu bir yerden sonra."

"O mu söyledi bunu sana yoksa?"

"Elbette söylemedi Willem. Tahmin ediyorum sadece. Ka- dınların kitabını yazmış adamım ben, biliyorsun."

Gün gelip Willem'le Philippa ayrıldığında, bütün kabahat kendisindeymiş gibi suçluluk duyacaktı. Ama ondan önce, Willem'in hayatındaki sürekli varlığını hiçbir ciddi kız ar- kadaşın kabullenemeyeceğini Willem'in de anlayıp anlama- dığını merak etti; günün birinde Willem'in karısıyla otura- cağı çiftlik evinin müştemilatında yaşamasın, çoktan geride kalmış çocuksu hayatının müzmin bekar kalıntısı haline gel- mesin diye başka planlar yapıp yapmadığını düşündü. Yal- nız kalacağım, sonucuna vardı. Willem'in mutluluk ihtima- lini yok eden o olmayacaktı: Willem'in meyve bahçelerinin, kurtlu çiftlik evinin, torunlarının ve ona gösterilen ilgiyi kıs- kanan bir kansının olmasını istiyordu. Willem'in hak ettiği, arzuladığı her şeye sahip olabilmesini istiyordu. Hayatının her gününde endişeden, sorumluluktan, görevden ari olsun istiyordu, söz konusu sorumluluk ve görev kendisi olsa dahi. Ertesi hafta Richard'ın babası -Richard'ın üç yıl önceki ilk sergisinde tanışmışlardı; uzun boylu, güler yüzlü, hoş bir adamdı- ona binanın sağlamlık raporunu ve satış sözleşme- sini gönderdi, o da gayrimenkul alım satımı üzerine çalışan bir sınıf arkadaşına gösterdi sözleşmeyi, birlikte üzerinden geçtiler, raporu da Malcolm'a verdi. Fiyatı görünce az daha uçuk çıkaracaktı ama sınıf arkadaşı kaçıramayacağını söy- ledi: "Bu inanılmaz bir sözleşme Jude. O mahallede bu bü- yüklükte bir evi bu fiyata bulman imkan ihtimal dahilinde değil." Malcolm da raporu inceleyip mekanı gördükten sonra aynı şeyi söyledi: Kaçırma.

O da kaçırmadı. Her ne kadar Goldfarb'larla on yıllık, fa- izsiz, kira öder gibi bir ödeme planı hazfrladılarsa da borcu-

309

nu bir an önce kapatmaya kararlıydı. iki haftada bir aldı- ğı maaş çekinin yansını borca, yansını birikimlerine ve gün- delik harcamalarına ayırıyordu. Haftalık telefon konuşma- ları sırasında taşındığını söyledi Harold'a ("Çok şükür!" de- di Harold; Lispenard Sokak'ı hiç sevmemişti zaten), ama ev satın aldığını söylemedi çünkü Harold'ın kendini para tek- lif etmek zorunda hissetmesini istemiyordu. Lispenard Sokak'tan yatağını, lambasını, masayla sandalyeyi alıp gel- di, mekanın bir köşesine dizdi. Bazı geceler çalışırken başını kaldırıp bakar, ne kadar saçma bir karar verdiğini düşünür- dü. Nasıl dolduracaktı bu koca daireyi? Nasıl kendisine ait gibi hissedecekti? Aklına Boston ve Hereford Sokak geliyor, orada kapısını kapatıp içeri çekilebileceği tek bir odası olma- sı hayalleri kurduğu günleri düşünüyordu. Washington'da Sullivan'ın özel kalemliğini yaparken bile, pek karşılaşmadı- ğı bir kalem memurunun tek odalı evini paylaşmış, salonda yatmıştı. Hayatında ilk kez Lispenard Sokak'ta kapısı pen- ceresi bulunan, sadece ona ait bir odası olmuştu. Fakat Gre- ene Sokak'a taşındıktan bir yıl sonra Malcolm duvarları ya- pınca mekan biraz daha rahat gelmeye başladı ona, ertesi yıl da Willem taşındığında iyice rahatladı. Richard'la sandı- ğından da az karşılaşıyordu -ikisinin de seyahat program- ları yoğundu- ama bazı pazar akşamları stüdyoda yanına inip ona yardım ediyor, ince dallan bir parça zımpara kağıdı alıp parlatıyor ya da tavuskuşu tüylerini damarından tek tek ayırıyordu. Richard'ın stüdyosu, çocukken görse bayıla- cağı bir yerdi: Her tarafta kaseler ve kavanozlar, içlerinde de çalı çırpı, taşlar, kurumuş böcekler, kuş tüyleri, küçücük ve rengarenk doldurulmuş kuşlar, yumuşak ve açık renkli ah- şaptan oyulmuş çeşitli iriliklerde küpler vardı. Bazen keşke bütün işi gücü bıraksam, yere oturup bunlarla oynasam diye geçirirdi içinden, çocukluğunda yapamamıştı ne de olsa. Üçüncü yılın sonunda dairenin borcunu bitirir bitirmez

310

tadilat için para biriktirmeye başlamıştı. Bu sandığından kı- sa sürdü, bir sebebi de Andy'yle yaşadığı bir olaydı. Bir gün randevusuna gitmiş, Andy asık suratla fakat her nedense vakur bir havayla içeri girmişti.

"Ne oldu?" diye sorunca, Andy bir şey demeden eline der- giden kestiği bir makaleyi tutuşturdu. Okudu: Doku hasarı- na yol açmadan keloid giderme vaadiyle geliştirilen yan de- neysel lazer ameliyatının orta vadede olumsuz yan etkileri olduğunu kanıtlayan bir akademik rapordu. Keloidler gide- riliyordu ama hastalarda yanık yarasına benzer yeni yara- lar oluşuyordu, cilt ise sağlamlığını önemli ölçüde yitirdiğin- den çatlaklar ve açılmalar meydana geliyor, bu da enfeksiyo- na sebep oluyordu.

"Yaptırmayı düşündüğün şey buydu, değil mi?" diye sordu Andy, o sayfalara bakakalmış otururken. "Tanıyorum seni Judy. O Thompson denen sahtekardan randevu aldığını da biliyorum. Sakın inkar etme, arayıp dosyanı istediler. Gön- dermedim. Lütfen yapma bunu Jude. Çok ciddiyim. Bacak- larından sonra bir de sırtında açık yaralarla baş edemezsin." O cevap vermeyince de "Konuşsana benimle" dedi.

Başını iki yana salladı. Haklıydı Andy: Bununiçin de para biriktiriyordu. Yıllık ikramiyeleri ve tüm birikimi gibi, yıllar önce Felix'e ders vererek arttırdığı paraların tamamı da dai- reye gitmişti ama borcunu bitireceğini anladığı son aylarda, ameliyat için de kenara para koymaya başlamıştı. Kafasında planlamıştı zaten: Önce ameliyat olacak, sonra tadilatın pa- rasını biriktirecekti. Sırtındaki damar damarbiçimsiz yaralar saniyeler içinde buhar olacak, teni evin döşemeleri kadar pü- rüzsüz hale gelecek, böylece yurdun, Philadelphia'da geçirdiği yılların tüm izleri bedeninden silinecekti. Unutmaya çok uğ- raşıyor, her gün uğraşıyordu ama ne kadar çabalarsa çabala- sın, olmamış gibi yaptığı şeyin olduğunun kanıtı sırtındaydı. "Jude" dedi Andy muayene masasında yanına otururken.

31 1

"Hayal kırıklığına uğradığını biliyorum. Sana söz veriyorum, hem etkili hem güvenli bir tedavi bulunur bulunmaz sana haber vereceğim. Canını sıktığının farkındayım, hep bir ça- resi var mı diye araştırıyorum. Ama şu anda yok ve kendine bunu yapmana vicdanım elvermiyor." Sustu, bir süre sessiz kaldılar. "Daha sık sormalıydım bu soruyu sana ama, canın çok yanıyor muJude? Rahatsızlık veriyor muyaralar? Cildin geriliyor mu?"

Başıyla evet dedi. "Bak Jude" dedi Andy biraz durduktan sonra. "Sana ağrıyı giderecek kremler yazabilirim ama her akşam birinin masajla sürmesi gerekecek yoksa etkili ol- maz. Birinin bunu yapmasını kabul eder misin? Willem'in? Richard'ın?"

"Olmaz" dedi elindeki dergi sayfalarına.

"Peki" dedi Andy. "Ben yine de bir reçete yazacağım sana, nasıl sürüleceğini de göstereceğim. Merak etme, dermatolo- ga sordum, kafadan uydurduğum bir yöntem değil bu, ama kendi kendine uygulaman ne kadar etkili olacak bilmiyo- rum." Masadan indi. "Önlüğü açıp duvara döner misin?" Döndü ve Andy'nin ellerinin önce omuzlarında gezindi- ğini, sonra ağır ağır sırtına indiğini hissetti. Andy'nin ara- da bir söylediği gibi "O kadar kötü görünmüyor Jude" veya "Utanacağın bir şey yok" demesini bekledi ama bu defa bir şey demedi; ellerini teninde gezdirdi sadece, sanki avuçların- dan lazer çıkıyormuş da bütün sırtını iyileştiriyormuş, elle- rinin geçtiği yerde cildi sağlığına kavuşuyor, yaralarından kurtuluyormuş gibi. Sonunda Andy giyinebileceğini söyledi, o da giyindi ve önüne döndü. "Gerçekten çok üzgünüm Jude" dedi ve bu kez başını yerden kaldıramayan Andy'ydi.

"Bir şeyler yemek ister misin?" dedi Andy muayene bitt- tikten sonra Jude giyinirken, fakat Jude başını hayır anla- mında salladı. "Ofise dönmem gerek." Andy o zaman sessiz kaldı ama tam çıkarken onu durdurdu. "Jude" dedi, "gerçek-

312

ten üzüldüm. Umutlarını paramparça eden insan olmak hiç hoşuma gitmiyor." Başıyla evet dedi, Andy'nin doğru söyledi- ğini biliyordu, ama o anda yanında olmaya tahammül ede- miyor, sadece uzaklaşmak istiyordu.

Gelgelelim, diye hatırlatıyor kendine -daha gerçekçi ol- maya, iyileşebileceğini düşünmekten vazgeçmeye kararlı- ameliyat olamaması, Malcolm'un tadilata bir an önce girişe- bilmesi demek. Daireye taşındığından bu yana Malcolm'un tasarımlarında daha iddialı ve yaratıcı hale geldiğine tanık oldu; ilk taşındığında çizilen projeler defalarca gözden geçi- rilip iyileştirildi: Şimdi bu projelerde estetik özgüvenin, gü- venden gelen kendine haslığın gelişimini o dahi görebiliyor. Kendisi Rosen Pritchard ve Klein'a başlamadan kısa süre önce Malcolm Ratstar'daki işinden aynlmış, iki eski iş arka- daşı ve mimarlık fakültesinden tanıdığı Sophie ile Bellcast adında bir firma kurmuşlardı, ilk işleri de Malcolm'un ai- le dostlarından birinin şehirdeki ikinci evlerinin tadilatı ol- muştu. Bellcast daha çok konut işinde çalışıyordu ama geçen yıl ilk önemli kamu ihalelerini almışlar, Doha'daki bir fotoğ- raf müzesinin tasarımını üstlenmişlerdi ve Malcolm da Wil- lem ve kendisi gibi sık sık seyahat ediyordu.

JB'nin partilerinden birinde hıyarın teki, Bellcast'in savaş sırasında tutsak edilen Japon asıllılar adına Los Angeles'ta tasarlanacak bir anıt için açılan konkurda finale kaldığını öğrendiğinde, "Zengin çocuğu olmanın önemini hafife alma- yacaksın arkadaş" diye homurdanmıştı da, henüz o ve Wil- lem ağızlarını açamadan JB herifin üstüne çullanmış, onlar da JB'nin tepesinden birbirleriyle bakışarak onun Malcolm'a bu kadar sahip çıkmasından gurur duymuşlardı.

Böylece Greene Sokak'ın tadilat projesi her yenilendiğin- de, gözlerinin önünde duvarlar belirip kayboldu, mutfak bir büyüdü bir küçüldü, kitaplıklar penceresiz kuzey duvarı bo- yunca da uzandı, pencereli güney duvarında da, sonra tekrar

313

kuzeyde de. Projelerden birinde hiç duvar yoktu. "Çatı dai- resi burası Judy, bütünlüğüne saygı göstermen lazım" diye- cek oldu Malcolm ama o taviz vermedi: Bir yatak odası, kilit- leyebileceği bir kapısı olması şarttı. Bir başkasında da Mal- colm, güneye bakan pencereleri komple ördürmeyi teklif et- ti ki onun altıncı katı seçmesinin sebebi o pencerelerdi; son- ra Malcolm da fikrinin saçmalığını kabul etti zaten. Fakat Malcolm'un işini izlemekten hoşlanıyor, onun nasıl yaşaya- cağına dair kendisinden de fazla düşünmesi onu duygulan- dırıyor. Artık gerçekleşebilecek üstelik. Biriktirdiği paray- la Malcolm en abartılı mimari fantezilerini dahi hayata ge- çirebilir. Malcolm'un önerdiği tüm mobilyaları, bütün halıla- rı vazoları alabilecek kadar parası var.

Bugünlerde Malcolm'la son projesi hakkında didişiyor. Üç ay önce taslağa son baktıklarında, ebeveyn banyosundaki klozetin çevresinde ne olduğunu anlamadığı bir nesne gör- müştü. "Bu ne?" diye sormuştu Malcolm'a.

"'l\ıtamak onlar" demişti Malcolm hızla, sanki böyle söyler- se önemsiz bir şey haline gelecekmiş gibi. "Biliyorum ne di- yeceğini ama... " Ama projeye dikkat kesilmişti bile, Mal- colm'un minicik yazılarla küvetin ve duşun çevresine çelik tutamaklar eklediğini, mutfakta bazı tezgahların yüksekliği- ni azalttığını görmüştü.

"Tekerlekli sandalye kullanmıyorum ki" dedi kırgınlıkla. "Evet de Jude" diye söze girmiş, gerisini getirememişti Malcolm. Ne söylemek istediğini biliyordu: Bir ara kullan- dın. Ve yine kullanacaksın. Fakat bunu demedi. "Mevzuatta yazan şeyler bunlar" dedi yalnızca.

"Malcolm" dedi bu kadar bozulmuş olmasına dertlenerek. "Anlıyorum ama buranın sakat evi gibi olmasını istemiyorum." "Olmayacak Jude. Senin evin olacak. Ama ben yine de di- yorum ki önlem olarak... "

"Hayır Malcolm. Kaldır bunları. Ciddiyim."

314

"Sadece pratik bir şey olarak da düşünmez misin?. . " "Şimdi mi aklına geldi pratiklik? Dört yüz metrekare dai- reye duvar bile koydurmayan sen değil miydin?" Durdu. "Af- federsin Malcolm."

"Ne demekJude" dedi Malcolm. "Seni anlıyorum. Sahiden." Şimdi Malcolm sırıtarak karşısında duruyor. "Sana bir şey göstereceğim" diyor elindeki proje rulosunu değnek gibi sal- layarak.

"Sağol Malcolm da" diyor, "Sonra baksak olmaz mı?" Ter- ziyle randevu ayarladı, geç kalmak istemiyor.

"İki dakikada biter" diyor Malcolm, "sonra da sana bıraka- cağım zaten." Yanına oturup kağıtların kıvrımlarını açıyor, bir ucunu ona tutturuyor, değiştirdiği ve iyileştirdiği şeyle- ri anlatmaya başlıyor. "Tezgahlar standart boya çıkarıldı" di- yor Malcolm mutfağı göstererek. "Duşta tutamak yok ama belki oturmak istersin diye şöyle bir çıkıntı yaptım. Çok şık görünecek, sana söz. Klozetin çevresindekilere dokunmadım, sen bir düşün de öyle karar verelim. En son onları takarız, kesinlikle istemem dersen de takmayız ama... Yerinde olsam kullanırdım Judy." İstemeye istemeye olur diyor. Henüz far- kında değil ama yıllar sonra, Malcolm'ın, o istemediği hal- de geleceğine hazırlık yapmış olmasına minnet duyacak: Da- irede koridorların normalden geniş olduğunu, banyoda mut- fakta tekerlekli sandalyeyle tam tur atmanın mümkün ol- duğunu, kapı pervazlarının da geniş tutulup menteşeli yeri- ne sürgülü kapı tercih edildiğini, ebeveyn banyosundaki la- vabonun altında dolap olmadığını, gömme dolaptaki üst ra- yın bir düğmeye basınca hidrolik kol yardımıyla indiğini, kü- vette bank gibi bir oturak olduğunu bir bir görecek, sonun- da da klozet çevresindeki tutamaklar konusunda tartışmayı Malcolm'un kazandığına sevinecek. Hayatında Andy, Willem ve Richard'dan sonra Malcolm'un da geleceğini görmüş, kaçı- nılmazlığını anlamış olmasına buruk bii şaşkınlık duyacak.

315

Malcolm'un bir lacivert, bir füme takım ölçüsü verdiği, terzi Franklin'in onu karşılarken iki yıldır neden ortalarda olmadığını sorduğu -Malcolm gülümseyerek "Muhtemelen benim yüzümdendir" diyor- randevudan sonra öğle yemeği- ne oturuyorlar. Franklin'in dükkanının yanındaki tıkış tıkış İsrail lokantasında zahterli fırın karnabaharın yanında gül- suyundan limonata içerken, bir cumartesi izin yapmak da güzel bir şey diye geçiriyor içinden. Malcolm da kendisi ka- dar heyecanlı tadilata başlamak konusunda. "Zamanlaması mükemmel oldu" deyip duruyor. "Pazartesi günü ofisten pro- jeyi göndertirim belediyeye, izin çıkana kadar da Doha'da- ki işim bitmiş olur, hemen başlarız, sen de o arada Willem'de kalabilirsin." Malcolm, Willem'in evindeki tadilatın rötuşla- rını bitirmek üzere; zaten işin başında Willem'den çok dur- du, sonuna doğru duvar renklerine onun adına karar verme- ye başladı. Malcolm çok güzel iş çıkardı, diyor içinden; bir sene filan orada kalmak hiç koymayacak.

Yemekten kalktıklarında saat henüz erken, kaldırımda du- ruyorlar. Bütün hafta yağmurluydu ama bugün hava açık; gü- cü kuvveti yerinde hatta kıpır kıpır, Malcolm'a biraz yürümek ister mi diye soruyor. Malcolm'un tereddüt ettiğini, kaldırabi- lir mi gibisinden vücudunu süzdüğünü fark ediyor, fakat son- ra olur diyor, birlikte önce batıya, ardından kuzeye doğru yü- rüyerek Village'a yaklaşıyorlar. JB'nin doğuya taşınmadan önce Mulberry Sokak'ta oturduğu binanın önünden geçiyorlar ve bir sessizlik oluyor; biliyor ki ikisinin aklından JB'nin ne- ler yaptığı geçiyor; ikisinden başka Willem'in de telefonlarına ve mesajlarına neden cevap vermediğini hem biliyorlar hem bilmiyorlar. Üçü kendi aralarında, aynca Richard'la, Ali'yle, Henry Young'larla ne yapabiliriz diye defalarca konuştular fa- kat JB'ye ulaşmak için tüm çabalarında JB ya kaçtı, ya gör- mezden geldi, ya engelledi onları. "Dibe vurana kadar bekle- yeceğiz herhalde" dedi Richard bir noktada, Richard'ın haklı

316

olduğundan endişe ediyor. Sanki artık JB onlara çok uzak ve ellerinden hiçbir şey gelmiyor; bir tek onların çözebileceği bir kriz yaşayana kadar bekleyecek, o gün geldiğinde ise JB'nin hayatına yine zembille iniverecekler.

"Artık sormam lazım Malcolm" diyor Hudson Sokak'ın hafta sonları tenha, ağaçsız, insansız kesiminden geçerler- ken, "Sophie'yle evleniyor musunuz, nedir durum? Bilmek istiyoruz."

"Tanrım, bilmiyorum ki Jude" diye lafa giriyor Malcolm ama sesinde bir rahatlama var, ne zamandır bu soruyu bek- liyormuş gibi. Belki de bekliyordu. Önce olumsuzluklarını sı- ralıyor (evlilik çağdışı bir kurum; hayat boyu katlanılır mı; o düğün istemiyor ama Sophie istiyor maalesef; annesi babası da işe karışacak; hayatını yine bir mimarla geçirecek olmak içini daraltıyor; firmada Sophie'yle ortaklar, aralan bozulur- sa Bellcast'in başına ne gelir?) ardından da olumlu yönlerini, ama onlar da olumsuzluk gibi (teklif etmezse Sophie ondan ayrılacak galiba; ailesinden bu konuda işitmediği laf kalma- dı, çenelerini kapatmak istiyor; Sophie'yi gerçekten seviyor ve ondan iyisini bulamayacağını biliyor; yaş oldu otuz sekiz,

bir şeyler yapmak lazım artık). Malcolm'u dinlerken gülüm- sememeye çalışıyor: Malcolm'un proje ve kağıt üzerinde çalı- şırken son derece kararlı olup konu hayatına geldiğinde mu- allakta kalmasını, bunu da hiç sıkılmadan paylaşabilmesini çok seviyor. Malcolm kendini olduğundan daha karizmatik, daha güvenli, daha albenili göstermeye çalışmadı hiç, yaşla- rı ilerledikçe de onun bu tatlı masumiyeti, arkadaşlarına ve görüşlerine koşulsuz güveni daha takdir edilesi geliyor.

"Sen ne diyorsun Jude?" diye soruyor Malcolm sonunda. "Aslında ben de bunu konuşmak istiyordum ne zamandır. Otursak mı bir yere? Zamanın var mı? Willem eve dönüyor biliyorum."

Biraz daha Malcolm'a benzeyebileceğini geçiriyor içinden;

317

arkadaşlarından yardım isteyebilir, onların yanında gardı- nı düşürebilir. Üstelik eskiden böyleydi, her ne kadar ken- di tercihi olmasa da. Fakat arkadaşları hep iyi davrandılar ona, hiç utandırmaya çalışmadılar onu; buradan çıkaracağı bir ders yok mu? Mesela Willem'den sırtına sürülecek krem konusunda yardım isteyebilir hakikaten; görüntüsü içini kaldıracak olsa bile Willem bir şey söylemez. HemAndy hak- lıydı, kremleri kendi kendine sürmesi çok zordu, o da sonun- da bıraktı zaten, ama ilaçlan çöpe de atmadı.

Willem'le bu konuşmaya nasıl başlayacağını düşünüyor ama hayalinde bile ilk kelimeden -Willem- öteye geçemiyor. O zaman da anlıyor ki Willem'den hiç isteyemeyecek bunu:

Sana güvenmediğimden değil, diyor bu konuşmayı hiç yap- mayacağı hayalindeki Willem'e. Beni olduğum gibi görme- ne katlanamayacağım için. Yaşlılığını hayal ettiğinde yine yalnız, ama Greene Sokak'ta yaşıyor, bu hayallerde Willem'i ise yemyeşil, ağaçlarla kaplı bir yerde -Adirondack olabilir, Berkshire olabilir- görüyor; mutlu ve onu seven insanlar- la çevrili, belki yılda birkaç kez şehre gelip Greene Sokak'ta onu ziyaret ediyor, akşama kadar laflıyorlar. Bu hayallerin- de kendini hep oturur pozisyonda gördüğü için ayaklarının tutup tutmadığı belli değil fakat Willem'i gördüğüne hep çok sevindiğini biliyor, her buluşmalarının sonunda ona endişe etmemesini, kendine bakabildiğini söylüyor ve bunu bir lü- tufmuş gibi aktarıyor, Willem'in münzevi hayatını kendi ih- tiyaçları, yalnızlığı, istekleriyle bozmayacak kadar kuvvet bulabilmesinden mutluluk duyuyor.

Fakat bu yıllar sonranın hikayesi, diyor içinden. Şimdi ya- nımda Malcolm var ve umutlu, sabırsız suratından cevabımı duymak istediği okunuyor.

"Akşama gelir o" diyor Malcolm'a. "Ne kadar istersen otu- ruruz Malcolm."

3

JB'nin uyuşturucuyu bırakmayı son denemesi -ciddi de- nemesi- Dört Temmuz hafta sonuna denk gelmişti. Kim- se şehirde değildi. Malcolm, Sophie'yle birlikte Hamburg'a aile ziyaretine gitmişti. Jude, Harold ve Julia'yla Kopen- hag'daydı. Willem'in Kapadokya'da çekimi vardı. Richard, Wyoming'de bir sanat kolonisine gitmişti. Asyalı Henry Yo- ung, Reykjavik'teydi. Bir tek o kalmıştı geriye, büyük bir kararlılık göstermese o da bir yerlerde alabilirdi soluğu. Richard'ın Beacon'daki evine, Ezra'nın Quogue'daki evine, olmadı Ali'nin Woodstock'taki evine giderdi ama, o kadar. Ona evini açacak fazla kimse kalmamıştı son günlerde, za- ten o da çoğuyla konuşmaktan hoşlanmıyordu, sinirini bo- zuyorlardı. Fakat yaz günü New York'tan da nefret ediyor- du. Tüm şişmanlar nefret eder NewYork'ta yaz geçirmekten: Et ete, et kumaşa yapışır. Nemden her şey sırılsıklamdır. Gelgelelim o buradaydı, Kensington'daki beyaz taş binanın üçüncü katındaki stüdyosunun kapısını açıyor, karşı komşu- su Jackson'ın stüdyosuna doğru ister istemez baktıktan son- ra içeri giriyordu.

Bağımlı değildi JB. Evet, uyuşturucu kullanıyordu. Evet, çok da kullanıyordu. Ama bağımlı değildi. Başkaları bağım- lıydı. Jackson bağımlıydı mesela. Zane de bağımlıydı, Hera da. Hele Massimo ve Topher, tam müptelaydı. Bazen sının geçmemiş bir tek kendisi kalmış gibi hissediyordu.

319

Fakat çoğu kişinin onun da sınırı geçtiğini düşündüğünü biliyordu, zaten tatile gitmek yerine şehirde kalmasının se- bebi de buydu: Dört gün hiç uyuşturucu kullanmadan sade- ce işine bakacaktı, sonra da kimsenin söyleyecek sözü kal- mayacaktı.

O gün, yani cuma, birinci gündü. Stüdyosundaki klima ça- lışmadığı için önce bütün pencereleri açtı, sonra Jackson'ın kapısını hafifçe tıklatıp içeride olmadığını anlayınca ka- pıyı da açtı. Normalde hem Jackson yüzünden hem de gü- rültüden kapıyı açık tutmazdı. Stüdyosu, beş katlı bir bina- nın üçüncü katındaki on dört odadan biriydi. Odalar sade- ce stüdyo olarak kullanılabilirdi güya, fakat kiracıların beş- te biri kadarının gizlice ev olarak da kullandıklarını tahmin ediyordu. Stüdyoya sabah ondan önce geldiği nadir durum- larda insanları donla koridorda dolaşırken görür, koridorun sonundaki tuvalete gittiğinde süngerle silinen, tıraş olan, dişlerini fırçalayan birine mutlaka denk gelir, "Naber ahi?" derdi kısaca, onlar da başlarıyla selam verirdi. Fakat bu du- rum üniversite yurdundan çok hapishane havası yaratıyor, bu da canını sıkıyordu. JB başka bir yerde daha iyi, daha tenha stüdyolar bulabilmişti ama burayı (söylemeye dili var- mıyordu) yurda benzediği için tutmuştu çünkü üniversitede gibi hissedeceğini düşünmüştü. Ama olmamıştı.

Bina aynı zamanda "gürültü yoğunluğu düşük" bir me- kandı sözde -ne demekse-, ama ressamların yanı sıra "iro- nik" trash, folk, akustik ve benzeri müzik yapan gruplar da oda tutmuştu, dolayısıyla koridorlar sürekli gümbürtü ha- lindeydi, bütün enstrümanların sesleri birbirlerine karışıp uzun bir akustik parazit haline geliyordu. Grupların orada olması yasaktı, binanın sahibi Bay Chen üç dört ayda bir ha- bersiz teftişe geldiğinde zemin kattan başlayarak koridorla- rı geçen, kapalı kapısından ona kadar ulaşan, duyanın he- men tekrarlayarak beşinci kata kadar taşıdığı "Chen geldi!"

320

"Chen geldi!" alarmı sayesinde adam kapıda belirdiği sıra- da bina öyle bir garip sessizliğe bürünürdü ki, yan komşu- sunun tarama ucunu bileylediğini, diğer komşusunun kale- minin tuvalde cızırdamasını işitebilirdi. Bay Chen arabasına binip uzaklaştıktan sonra alarm bu kez tersten "Chen gitti!" "Chen gitti!" diye yayılır ve kakafoni kaldığı yerden, cırcırbö- ceği sürüsü gibi devam ederdi.

Katta yalnız olduğunu anladıktan sonra (nereye gitmiş- ti millet yahu? Gerçekten dünyada kalan son insan mıydı?) gömleğini çıkardı, bir an düşündükten sonra pantolonunu da çıkarıp aylardır yapmadığı temizlik işine girişti. Yük asansö- rünün yanındaki çöp kovalarına gidip gelirken pizza kutula- rı, boş bira kutuları, üzerine çiziktirdiği kağıt parçalan, te- mizlemediği için püsküle dönmüş fırçalar, kuruttuğu için taş kesilmiş suluboyalar taşıdı.

Temizlik sıkıcı bir işti, hele ayıkken hiç çekilmiyordu. Ara sıra, insanların meth kullanırken yaşaması gereken sözde olumlu şeylerin hiçbirinin başına gelmediğini düşünüyordu. Millet deli gibi kilo veriyor, durmaksızın önüne gelenle ya- tıyor, saatlerce kriz halinde evini, stüdyosunu temizliyordu. Ama o hala şişmandı. Seks dürtüsü ortadan kaybolmuştu. Evi de stüdyosu da savaş alanı gibiydi. Çok uzun süre -on iki, on dört saat- aralıksız çalıştığı oluyordu olmasına ama bunu meth kullanımına yoramazdı; hep çalışkan bir tip ol- muştu o. Konuçizim veya resim olduğunda dikkat süresi çok uzundu.

Bir saat kadar çöp attıktan sonra stüdyo aynen temizliğe başladığı zamanki gibi görünüyordu ve canı çok sigara isti- yordu ama yoktu, içkiyi de çok canı çekiyordu ama o da yok- tu, olmasındı zaten, saat daha öğlendi. Pantolonunun cebine bir sakız attığını bildiğinden arayıp buldu, hafif yumuşamış- tı sıcaktan, ağzına attı, beton zemine sırtüstü yatıp bacakla- rında ve sırtında serinliği hissederken temmuz ayında otuz

321

beş derece sıcakta Brooklyn'de değil de başka yerlerde oldu- ğunuhayal etti.

Nasıl hissediyorum? diye sordu kendisine.

ldare eder, diye cevapladı kendisini.

Gitmeye başladığı ruh doktoru tavsiye etmişti kendisine böyle sormasını. "Ses kontrol gibi" demişti. "Kendini yoklu- yorsun. Nasıl hissediyorum? Kullanmak istiyor muyum? ls- tiyorsam, neden istiyorum? Kendinle iletişim kurmanın, dür- tülerine boyun eğmek yerine onları incelemenin bir yolu bu." Mal bu herif diye geçirmişti JB içinden. Hala da öyle düşü- nüyordu. Ama birçok mallık gibi bunu da belleğinden silip atamıyordu. Şimdi tuhaf ve hiç istemediği anlarda kendisi- ne nasıl olduğunu sorduğunu fark ediyordu. Bazen cevabı "Uyuşturucu kullanmak istiyorum" oluyordu, terapistin yön- teminin nasıl bir mallık olduğunu kanıtlamak istercesine gi- dip kullanıyordu. N'oldu? diyordu içinden Giles'a ki, psiki- yatr bile değil, alt tarafı psikologdu Giles. Öz muayene teo- risi buraya kadar. Şimdi ne yapıyoruz Giles? Ne var sırada?

Giles'a gitmek JB'nin fikri değildi. Bundan altı ay kadar önce, ocak ayında, annesi ve teyzelerinin başlattığı düşük yo- ğunluklu müdahalede, annesi JB'nin ne parlak ve burnu ha- vada bir çocuk olduğundan girip bir de şu haline bak diyerek sözü Christine teyzesine devretmiş, o ise kötü polisi oynaya- rak ablasının saçını süpürge edip ona sunduğu fırsatları eli- nin tersiyle iten, işe yaramaz asalağın teki olduğunu suratı- na haykırmış, son olarak söz alan ve hep üçünün en yumu- şağı olan Silvia teyzesi ise çok yetenekli olduğunu, onu geri kazanmak istediklerini söylemiş, tedaviyi düşünmez mi diye sormuştu. Tüm rahatlığına ve samimiliğine rağmen (anne- si en sevdiği cheesecake'i yapmıştı, konuşurlarken hep bir- likte yemişlerdi), böyle bir müdahaleye hiç hazır değildi çün- kü her şey bir yana, hala öfkeliydi onlara. Bir ay önce anne- annesi ölmüş, annesi bir tam gün sonra aramıştı onu. Ulaşa-

322

madığını, telefonunun kapalı olduğunu söylüyordu ama an- neannesinin öldüğü gün ayık olduğunu da, telefonunun bü- tün gün açık olduğunu da gayet iyi biliyordu, annesinin ne- den ona yalan söylediğini anlayamıyordu.

"JB, anneannen senin şu halini görse vicdan azabından ölürdü zaten" dedi annesi.

Annesinin titremelerinden, sızlanmalarından bıkmış hal- de "Ya bi siktir git anne" dediğinde, Christine koltuğundan fırlayıp ağzının orta yerine tokadı bastı.

Bu olaylar üzerine, Christine'den ve tabii annesinden özür dileme maksadıyla Giles'a (Silvia'nın bir arkadaşının arka- daşıydı) gitmeyi kabul etti. Fakat Giles süzme salaktı ve randevularında (parasını annesi ödüyordu; terapiyi, hele de kötü terapiyi kendi cebinden karşılayacak değildi) Giles'ın bir sürü bayat sorusunu -Neden uyuşturucuya bu kadar çe- kim duyuyorsun JB? Sana ne kattığını hissediyorsun? Son yıllarda neden giderek daha çok kullanmaya başladın? Ne- den Malcolm, Jude ve Willem'le eskisi gibi görüşmüyorsun?-

onu heyecanlandıracağını bildiği şekilde cevaplıyordu. Baba- sının ölümünü, bunun üzerine içinde yaşadığı büyük boşluk ve kayıp hissini laf arasına sokuşturuyor, sanat dünyasının sığlığından ve vaat ettiklerini hiç gerçekleştirememe korku- sundan söz ediyor, Giles'ın kalemini not defterinde neşeyle sekerken izleyip hem Giles'ın aptallığına üzülüyor, hem ken- di çocuksuluğundan tiksiniyordu. Terapist bunu ne kadar hak etmiş olursa olsun, insan terapistiyle on dokuz yaşında taşak geçerdi, otuz dokuzunda değil.

Giles salak olmasına salaktı ama JB sorduğu sorulara ak- lının takıldığını fark ediyordu, çünkü bunlar kendine de sor- duğu sorulardı. Giles her birini bağımsız açmazlar olarak konumlandırsa da, o birini diğerinden ayırmanın mümkün olmadığını biliyordu ve farkındaydı ki bütün sorulan tek bir cümle halinde sormak dilbilgisi ve üslup açısından mümkün

323

olsa, şu halde olmasının sebebini en gerçek şekliyle ifade et- miş olurdu.

Öncelikle, derdi Giles'a, uyuşturucuyu bu kadar sevece- ğini düşünmemişti. Malumu ilam sayılırdı bu ama gerçekte JB'nin tanıdığı bazı insanlar --çoğunlukla zengin, çoğunlukla beyaz, çoğunlukla sıkıcı, çoğunlukla aile sevgisi görmemiş- uyuşturucuyu daha ilginç, daha korkutucu, daha ilgi çekici insanlar olabilmek için ya da sadece zaman daha hızlı akıyor diye kullanmaya başlamışlardı. Örneğin arkadaşı Jackson bunlardan biriydi. Ama o değildi. Tabii ki çeşitli uyuşturu- cular kullanmıştı -herkes gibi- ama üniversitede ve yirmili yaşlarında uyuşturucuyu yine çok sevdiği tatlı gibi görüyor- du: Çocukken alması yasak olan, artık istediği gibi tüketebi- leceği bir madde. Uyuşturucu kullanmak da, yemekten son- ra sütü bile şekerkamışı suyu tatlılığına getirecek kadar şe- kerli mısır gevreğini kaseye doldurup yemek gibi yetişkinli- ğin ayncalıklarındandı ve sonuna kadar kullanacaktı.

İkinci ve üçüncü sorular: Uyuşturucu ne zaman ve neden bu kadar önem kazanmıştı onun için? Bunların da cevapları- nı biliyordu. İlk sergisini otuz iki yaşında açmıştı. Bu sergi- den sonra başına iki şey gelmişti: Birincisi, ciddi ciddi yıldız olmuştu. Hakkında çıkan yazılar sanat çevreleriyle sınırlı kalmamış, Sue Williams'la Sue Coe'yu ayıramayacak insan- ların okuduğu gazetelere dergilere de taşmıştı. İkincisi de, Jude ve Willem'le arkadaşlığı mahvolmuştu.

"Mahvolmak" fazla iddialı bir kelimeydi belki ama değişti- ği kesindi. Kötü bir şey yapmıştı -bunu itiraf edebiliyordu- ve Willem de Jude'un tarafını tutmuştu (neden şaşırıyordu ki Willem'in Jude'dan yana olmasına; çünkü gerçekten de, arkadaşlıklarını gözden geçirdiğinde, Willem'in arkadaşlık- ları boyunca her defasında Jude'dan yana olduğunu görüyor- du), sonrasında ikisi de onu affettiklerini söylemelerine rağ- men ilişkilerinde taşlar yerinden oynamıştı. İkisi, yani Jude

324

ve Willem, herkese karşı, hatta ona karşı birlik olmuşlardı (neden daha önce görememişti bunu?): Biriz ama çokuz. Hal- buki o hep kendisiyle Willem'i bir görmüştü.

Peki madem, değillerdi. Kim kalıyordu ona? Malcolm de- ğil çünkü Malcolm bir süre sonra Sophie'yle çıkmaya başla- mış, onunla bir olmuştu. Onun bir olacağı eşi kim olacaktı? Kimse gibi geliyordu çoğunlukla. Terk etmişlerdi onu.

Her geçen yıl daha da yalnız bırakıyorlardı. Dördünün arasında ilk kendisinin başarıya ulaşacağını başından be- ri biliyordu. Burnu büyüklük değildi bu; hakikatti sadece. Malcolm'dan daha çalışkan, Willem'den daha hırslıydı. (Bu yarışta Jude'u saymıyordu çünkü onun mesleğinin başarı öl- çütleri tümüyle farklıydı, ilgisini de çekmiyordu.) Grupların- daki zengin arkadaş, ünlü arkadaş, itibarlı arkadaş olmaya hazırdı ve zenginliğin, şöhretin hayallerini kurarken bile on- larla arkadaşlığını sürdüreceğini, cazibesi ne kadar kuvvet- li olsa da bir başkası uğruna onlardan vazgeçmeyeceğini bili- yordu. Seviyordu onları, kendine ait görüyordu.

Fakat onların kendisini terk edeceğini, kendi başarılarıy- la onu gölgede bırakacaklarını düşünmemişti. Malcolm ken- di şirketinin sahibiydi. Jude yaptığı işi artık ne kadar iyi ya- pıyorsa, ilk tablolarından birini daha sonra geri alabilece- ği şartıyla satın alan sonra da yan çizen bir koleksiyonerin avukatıyla tartıştığı sırada, avukatı Jude St. Francis'le gö- rüşmesini söylediğinde karşı taraf avukatının kaşları kalk- mıştı. "St. Francis mi?" diye sormuştu avukat. "Onu nasıl tuttunuz siz?" Bunu Zenci Henry Young'a anlattığında şaşır- mamıştı. "Ha evet" demişti. "Jude duygusuzluğu ve acıma- sızlığıyla ün saldı. Kurtarır tablonu JB, sen merak etme." Afallamıştı buna. Benim Jude mu bu? Üniversitenin ikin- ci yılına kadar başını kaldırıp göz göze gelmeyi dahi başara- mayan çocuk mu?Acımasız hem de? Hayal dahi edemiyordu. "Bence de" demişti Zenci Henry Young buna inanamadığını

325

söylediğinde. "Ama konu iş olduğunda başka birine dönüşü- yor JB. Bir duruşmasına gittim, görsen nasıl saldırgan, nasıl acımasız. Adamı tanımasam götün önde gideni derdim." So- nuçta Zenci Henry Young'ın dediği çıkmış, koleksiyoner tab- losunu bir de özür mektubu yazarak iade etmişti.

Sonra bir de Willem vardı tabii. İçindeki kindar, hesapçı ta- rafı, Willem'in bu kadar başarıya ulaşmasını hiç ama hiç bek- lemediğini itiraf etmek zorundaydı. Başarıya ulaşmasını is- temediğinden değil, bunun olabileceğini hiç düşünmediğin- den. Rekabetten anlamaz Willem, plancı programcı Willem, üniversitedeyken hastalanan ağabeyine bakmak için Öfkeli Hesaplaşma'da başrolü reddeden Willem... Hak vermişti bir yandan, diğer yandan ise -ağabeyi o dönemde ölüm döşeğin- de değildi, hatta annesi bile gelme demişti- vermemişti. Ar- kadaşları bir zamanlar ona renk için, heyecan için ihtiyaç du- yarken artık duymuyorlardı. Arkadaşlarının başarısız değilse de ona hürmet eden insanlar olmasını isteyecek türden biri ol- madığına inandırmak istiyordu kendini, ama belki de öyleydi. Başarı konusunda gafil avlandığı nokta, başarının insan- ları sıkıcılaştırdığını fark edememesiydi. Başarısızlık da sı- kıcılaştırıyordu insanları ama farklı bir şekilde: Başarısız in- sanlar hayatta tek bir şey için mücadele ediyorlardı, o da ba- şarıydı. Ama başarılı insanlar da sadece başarılarını sürdür- mek için mücadele veriyordu. Koşmak ve yerinde saymak arasındaki fark gibiydi bu ve koşmak her halükarda bıktı- rıcı bir iş olsa da, koşan insan hiç değilse hareket eder, fark- lı yerlerden geçer, manzaralar görürdü. Anlaşılan o ki, Jude ve Willem'de onda olmayan bir şey, onları başarının bunaltı- cı tekdüzeliğinden, her sabah kalkıp başarılı olduğunu, seni başarıya götüren her neyse onu yine yapmak zorunda oldu- ğunu, aksi halde başarısızlığa doğru adım atacağını idrak et- menin yavanlığından koruyan bir özellik vardı. Bazen ken- disiyle Malcolm'u, Jude ve Willem'den ayıran şeyin ırk ve-

326

ya zenginlik değil, Jude ve Willem'in sınırsız şaşkınlık ka- pasiteleri olduğunu düşünürdü: Çocuklukları onunkine kı- yasla öylesine yoksun, öyle renksiz geçmişti ki, koca adam oldukları halde hala hayret ediyorlardı. Mezun oldukları yı- lın haziranında Irvine'ların aldığı biletlerle Paris'e gitmiş- ler, yedinci mahallede varlığını yeni öğrendikleri dairelerin- de -"ama bakın küçücük bir daire" diye açıklama getirmiş- ti Malcolm savunma amaçlı- konaklamışlardı. Paris'e orta- okulda annesiyle, ardından lisede sınıfça, son olarak da üni- versite ikinin yazında gitmişti ama Jude'la Willem'in yüzle- rini görünceye kadar sırf şehrin güzelliğini değil, vaat ettiği sihirleri de tam kavrayamamış olduğunu anlamıştı. Onların hala şaşkına dönebilme kabiliyetlerini (gerçi Jude'un duru- munda bu çok uzun ve sancılı bir çocukluğun ödülüydü), ye- tişkin hayatı sürerken baş döndürücü deneyimler yaşayabi- leceklerine, en güzel günlerinin henüz yaşamadıkları oldu- ğuna inançlarını kıskanıyordu. Denizkestanesi yumurtası- nı ilk tattıklarındaki hallerini de hatırlıyordu; sanki Helen Keller'dılar da yaşadıkları bu şeyin bir adı olduğunu, bu adı bilebileceklerini yeni idrak ediyorlardı. Hem daralıyor, hem de alabildiğine kıskanıyordu. Büyüdüğü halde dünya nimet- lerini yeni yeni keşfediyor olmak nasıl bir duyguydu?

Kimi zaman da, dumanlı kafa dolaşmayı bu kadar sev- mesinin sebebi olarak bunu görüyordu: Birçoklarının sandı- ğı gibi gündelik hayattan kaçış sağladığı için değil; gündelik hayatın sıradanlığını azalttığı için. Her geçen hafta kısalan sürelerle, bilinmedik ve muhteşem bir dünyayı yaşıyordu. Başka zamanlarda ise, rengini kaybeden arkadaşları mı yoksa dünya mı diye düşünüyordu. İnsanlar ne ara bu ka- dar benzemişlerdi birbirlerine? En son üniversitede, belki yüksek lisansta gerçekten ilginç bulmuştu çevresindekileri. Daha sonra yavaş yavaş ama durdurulamaz bir şekilde di- ğerlerine benzemişlerdi. Backfat'in üyeleri mesela: Okulday-

327

ken üstlerini çıkarıp bıngıl bıngıl bir vaziyette Charles bo- yunca yürüyerek aile planlaması bütçesinde yapılan kesin- tileri protesto etmişler (üstsüzlüğün konuyla ne alakası var- dı kimse çözememişti ama olsun), Hood Hall'un bodrumun- da muhteşem konserler vermişler, anti-feminist senatörler- den birinin kuklasını meydanda yakmışlardı. Ama şimdi Francesca'yla Marta çocuk sahibi olmayı, Bushwick'teki ça- tı dairesinden Boerum Hill'de müstakil bir eve taşınmayı dü- şünüyorlardı, Edie ise sonunda ve gerçekten bir iş kurmak peşindeydi; geçen yıl Backfat'i bir daha toplasanıza dedi- ğinde üçü de gülmüşlerdi, halbuki o şaka yapmamıştı. İnat- çı nostaljisi onu bunaltıyor, ihtiyarlatıyorduysa da en şaşaa- lı yıllarının, her şeyin fosforlu kalemle çizilmiş gibi durduğu dünyanın geçmişte kaldığını hissetmekten alamıyordu ken- dini. Herkes çok daha eğlenceliydi o zaman. Ne olmuştu ki? Yaş herhalde. Beraberinde de iş, para, çocuk. Ölümü gecik- tirecek, hayata anlam kazandıracak, huzur getirecek, bağlam ve içerik sağlayacak şeyler. Biyolojinin ve göreneklerin öncü- lüğünde, en aldırışsız zihinlerin bile direnemediği bir yürüyüş. Ama bunlar akranlarıyla ilgili şeylerdi. O asıl, arkadaşla- rının ne ara bu kadar sıradanlaştığını ve bunu neden daha önce fark edemediğini çözmek istiyordu. Malcolm hep sıra- dan olmuştu da, o nedense Willem ve Jude'dan daha başka şeyler beklemişti. Bunun kulağa ne feci geldiğini bildiğinden yüksek sesle dile getirmemişti hiç, ama kendisinin mutlu bir çocuklukla lanetlendiğini düşünüyordu. Ya bunun yerine ba- şına gerçekten ilginç bir şey gelmiş olsaydı? Halihazırda ya- şadığı en büyük ilginçlik, çoğunlukla beyazların gittiği bir li- seye devam etmiş olmasıydı ama bu ilginç bile değildi. Çok şükür ki yazar olmamıştı çünkü olsa, yazacak konu bula- mazdı. Sonra bir de Jude gibi, diğerlerine benzer şekilde ye- tişmemiş, tipi bile diğerlerine benzemeyen, ama gayet iyi bil- diği üzere diğerlerine benzemek için yırtınan biri vardı. Ti-

328

pinin Willem'inki gibi olmasını zaten isterdi de, Jude'a ben- zemek için, onun gibi süzülmeyi andıran bir aksaklığa sahip olmak, onun yüzünde ve bedeninde yaşamak için küçük ve sevimli bir hayvanın canını alması gerekse gözünü kırpmaz- dı. Gelgelelim Jude çoğunlukla hareketsiz durup başını öne eğiyor, böyle yaparsa kimse varlığını fark etmeyecekmiş gi- bi davranıyordu. Üniversitedeyken, Jude'un gelişmemiş cılız bedenine bakmak bile JB'nin eklemlerine ağrı verirken, bü- tün üzücülüğüne rağmen anlaşılır bir şeydi, ama geçen yıl- larda tipi yerine oturduğu halde bunu sürdürmesi öfkelen- diriyordu JB'yi, özellikle de Jude'un utangaçlığı yüzünden kendi planlan sekteye uğrarken.

"Hayatın boyunca sıkıcı, sıradan, özelliksiz mi olmak isti- yorsun?" diye sormuştu bir keresinde Jude'a (kabul etmesi- ne imkan ihtimal olmadığını bile bile Jude'a çıplak poz ver- mesini teklif ettiğinde yaşadıkları ikinci büyük kavga sıra- sındaydı bu).

"Evet JB" demişti Jude, arada bir takındığı, insanı ürkü- ten, hatta hafiften korkutan boşluktaki ifadesiyle. "Tam ola- rak da bunu istiyorum."

Bazen Jude'un hayatta tek beklentisinin Cambridge'de Harold ve Julia'yla evcilik oynamak olduğunu düşünüyordu. Mesela geçen yıl, akıl almaz derecede zengin ve önemli ko- leksiyonerlerinden biri JB'yi Yunan adaları arasında mekik dokuyan ve dünyada herhangi bir müzenin baş köşede sergi- lemekten memnun olacağı şaheserleri tuvalet duvarlarında taşıyan yatında geziye davet etmişti.

Malcolm Doha'da mı, bir yerde proje peşindeydi, fakat Willem'le Jude şehirdeydi, o da arayıp Jude'u davet etmişti geziye, yol parası da koleksiyonerdendi. Uçağını gönderecekti. Yatta beş gün geçireceklerdi. Neden bunun muhabbetini yap- maları gerektiğini bile anlamamıştı. ''Teterboro'da buluşalım" diye mesaj çekecekti aslında. "Güneş kremi alın yanınıza."

329

Ama hayır, o sormuştu, Jude da teşekkür etmişti. Sonra, "Ama Şükran Günü'ne denk geliyor" demişti.

''Yani?" diye sormuştu.

"Davetin için çok teşekkür ederim" demişti Jude o ku- laklarına inanamazken. "Muhteşem bir plan ama Harold'la Julia'ya söz verdim."

Ağzı bir karış açık kalmıştı. Tabii o da çok saygı duyuyor- du Harold'la Julia'ya, diğerleri gibi o da görebiliyordu Jude'a ne kadar iyi geldiklerini ve arkadaşlıklarının yükünü bi- raz olsun omzundan aldıklarını ama yapma arkadaş, al ta- rafı Bostan! Ne zaman istese gider görürdü, ama Jude ha- yır demiş, kestirip atmıştı. (Jude hayır deyince haliyle Wil- lem de hayır demişti, nihayetinde ikisiyle ve Malcolm'la bir- likte Boston'da almıştı o da soluğu, sofradaki manzaraya ba- karak köpürmüştü -üvey aile, üvey ailenin arkadaşları, bol miktarda orta halli yemek, Demokrat Parti'nin politikaları- na ilişkin girilen tartışmalarda hemfikir oldukları konular- da birbirlerine bağırıp çağıran liberaller... Her şey o kadar klişe ve sıradandı ki çığlık atmak istemiş, bir yandan da Ju- de ve Willem'e duyduğu tuhafhayranlıktan sıyrılamamıştı.) Peki hangisi önceydi; Jackson'la yakınlaşması mı, ar- kadaşlarının ne kadar sıkıcı olduklarını fark etmesi mi? Jackson'la ilkinden neredeyse beş yıl sonra açtığı ikinci ser- gisi için verilen kokteylin sonunda tanışmıştı. Serginin adı "Tanıdığım, Sevdiğim, Sövdüğüm, Yattığım Herkes"ti ve içeriği tam olarak buydu: Elli beşe kırk santim ince kontr- plak üzerine yüz elli portre; hayatında tanıdığı herkes. Se- rinin ilham kaynağı, Jude'u resmettiği ve evlat edinildi- ği gün Harold'la Julia'ya hediye verdiği bir tabloydu. (Ne sevmişti ama o resmi! Hiç vermeyecekti aslında. Ya da de- ğiş tokuş edecekti. Öznesi Jude olduktan sonra Harold'la Ju- lia o kadar muhteşem olmayan bir resmi de seve seve alır- lardı. Cambridge'e son gittiğinde tabloyu çalmayı, koridor-

330

daki askısından indirip çantasına sokuşturmayı ciddi ciddi geçirmişti aklından.) "Tanıdığım Herkes" de çok başanlı ol- muştu ama asıl yapmak istediği seri o değildi; asıl istediği, şimdi üzerinde çalıştığı seriydi.

Jackson da galerinin sanatçılanndan biriydi ve JB adını duymuşsa da onunla tanışmamıştı; açılıştan sonraki yemek- te tanıştınldıklannda onu bu kadar sevmesine, beklemediği kadar komik bulmasına şaşırmıştı çünkü Jackson normalde çekim duyacağı biri değildi. Öncelikle Jackson'ın işlerinden ciddi ciddi nefret ediyordu: Buluntulardan heykel yapıyor- du ama yaptıklan en çocuksu, akla ilk gelen şeylerdi, Bar- bie bebeğin bacaklannı ton balığı tenekesinin altına yapış- tırmak gibi. Aman Tannın, demişti bu heykeli galerinin web sitesinde gördüğünde. Benimle aynı galeri mi temsil ediyor bunu? Sanat olarak görmemişti bile. Bir provokasyondu bel- ki ama bununla en fazla bir lise öğrencisi -lise de değil, orta- okul öğrencisi- galeyana gelebilirdi. Jackson, eserlerini "Ki- enholzvari" görüyordu ki bu JB'yi rahatsız ediyordu, üstelik Kienholz'u sevmezdi bile.

İkincisi, Jackson zengindi; öyle zengindi ki, hayatında tek bir gün çalışmamıştı. Öylesine zengindi ki, galeri sahibi onu babasının ricasını kırmamak için bünyesine katmıştı (diyor- du herkes ve o da doğru olmasını herkesten çok istiyordu). O kadar zengindi ki, sergilerindeki tüm parçalar satılıyorsa se- bebi, annesinin -uçaklann bilmemhangi çok önemli parçası- nı üreten bir şirket sahibi babasını Jackson küçükken boşa- dıktan sonra, kalp cerrahisi için çok önemli bilmemne cihazı- nın mucidiyle evlenmişti- tüm eserlerini satın aldıktan son- ra mezatlarda satarak fiyatlannı yükseltmesi, ardından yine kendisi satın alarak Jackson'ın satış sicilini kabartmasıydı. Malcolm, Richard ve Ezra dahil tanıdığı tüm zenginler ara- sında bir tek Jackson zengin değilmiş gibi yapmaya tenezzül etmezdi. JB diğerlerinin cimriliğini yapmacık ve sinir bozu-

331

cu bulsa da, Jackson'ın bir gece üçte kafaları çok kıyakken iki tane gofrete yüz doları basıp kasiyere üstü kalsın demesi üzerine kafası açılmıştı. Jackson'ın paraya dair umursamaz- lığı müstehcenlik sınırına varırken, JB'ye kendisi ne düşü- nürse düşünsün onun da sıkıcı, sıradan, anasının kuzusu bi- ri olduğunu hatırlatırdı.

Üçüncüsü, Jackson yakışıklı bile değildi. Heteroseksüeldi herhalde; çevresinde mutlaka birtakım kızlar olur, Jackson onlara köpek gibi davransa da ifadesiz ve makyajlı suratla- rıyla dibinden ayrılmazlardı, ama JB'nin tanıdığı en az seksi insandı diğer yandan. Jackson'ın saçları beyazlık derecesin- de açık renkteydi, suratı sivilce doluydu, dişleri ise zamanın- da çok paraya yaptırılmış gibi dursa da toz rengine bürün- müştü ve aralarını san san diştaşlan doldurmuştu, gördük- çe içi kalkıyordu JB'nin.

Arkadaşları Jackson'dan nefret ediyordu ve Jackson'la onun arkadaş grubunun -Hera gibi yalnız ve zengin kızlar, Massimo gibi sözde sanatçılar ve Zane gibi sözümona sanat yazarlan ki, New York'taki bütün özel okullardan tasdikna- me aldıktan sonra mezun olduğu uyduruk liseden tanışıyor- lardı çoğuyla- hayatında kalıcı olacağını anladıklarında, hep- si Jackson konusunda aklını başına getirmek istemişlerdi. "Sen hep Ezra'nın sahteliğinden şikayet etmez misin?" de- mişti Willem. "Jackson'ın Ezra'dan ne farkı var söyler misin, götün önde gideni olmak dışında?"

Jackson hakikaten de göttü ve onun yanındayken JB de götlük ediyordu. Birkaç ay önce, dördüncü veya beşinci uyuşturucuyu bırakma denemesi sırasında Jude'u aramıştı. Akşam beşe doğru uyanmış, kendini o kadar berbat, öyle ih- tiyar ve bitkin ve tükenmiş hissetmişti ki teninin yapışıklı- ğı, ağzındaki pas tadı, gözlerine kıymık kıymık batan kuru- luk nedeniyle, ilk kez ölmek ve bu sürekli mücadeleden kur- tulmak istemişti. Bir şeylerin değişmesi lazım, demişti kendi

332

kendine. Jackson'la takılmayı bırakmam lazım. Bitmesi la- zım bu işin. Her şeyin bitmesi lazım. Arkadaşlarını özlüyor, onların masumiyetini ve temizliğini özlüyor, içlerindeki en ilginç insan olmaya, yanlarındayken rol yapma ihtiyacı his- setmemeye hasret duyuyordu.

Bunun üzerine Jude'u aramış (Willem elbette yine şehir dışındaydı, Malcolm'un da eline yüzüne bulaştırmadan ya- pabileceğine güven olmazdı) ve ondan işten sonra uğraması- nı rica etmiş, hatta yalvarmıştı. Kristalin kalanının nerede olduğunu (yatağın sağındaki gevşek döşeme tahtasının al- tında) ve piposunun yerini anlatmış, klozete atıp sifonu çe- kerek hepsinden kurtulmasını istemişti.

"JB" demişti Jude. "Beni dinle. Clinton'daki kafe var ya, oraya git. Eskiz defterini al. Bir şeyler ye. İlk fırsatta, şu top- lantı biter bitmez geleceğim. İşi hallettiğimde de sana mesaj atarım, eve dönersin, tamam mı?"

"Peki" demişti. Kalkmış uzun uzun duş yapmış, vücudunu sabunlamak yerine suyun altında durmakla yetinmiş, son- ra da tam Jude'un dediği gibi hareket etmişti: Eskiz defteri- ni ve kalemlerini almış, kafeye gitmiş, tavuklu sandvicin bir kısmını yemiş, biraz kahve içmiş, beklemişti. Beklerken, ca- mın önünden yağlı saçları ve ince hatlı çenesiyle iki ayak üs- tüne dikilmiş tarlafaresi gibi geçen Jackson'ı görmüştü. Ken- dinden emin, zengin çocuğu edasıyla yürümesini izlemiş, her gün gördüğü çirkin biri gibi değil de, sokakta öylesine kar- şılaştığı çirkin biri gibi ağzına vurma hissi uyandıran sırı- tışına bakmıştı. Tam gözden kaybolmadan önce ise Jackson dönmüş, kafenin vitrinine bakmış, onunla göz göze gelmiş, çirkin çirkin sırıtarak yolunu değiştirip kafeden içeri girmiş- ti. JB'nin orada olduğunu baştan beri biliyormuş, sırf JB'ye ona ait olduğunu hatırlatmak, ondan asla kaçamayacağını, Jackson ne isterse ve ne zaman isterse yapmak zorunda ol- duğunu, hayatının artık başkasının elinde olduğunu bil-

333

dirmek için o anda vücuda gelmiş gibi. İlk kez Jackson'dan korkmuş ve paniğe kapılmıştı. Ne oldu böyle? diye düşündü. Jean-Baptiste Marion'du o; planları o yapardı, insanlar onu

takip ederdi, o insanları değil. Jackson'ın onu asla bırakma- yacağını anladı ve korktu. Başka birine aitti, bir sahibi vardı artık. Nasıl sahipsizleşecekti? Eski haline nasıl dönecekti? "N'aber?" dedi Jackson onu gördüğüne hiç şaşırmamış, sanki JB'yi irade gücüyle kendisi var etmiş gibi.

Ne diyebilirdi? "N'olsun" dedi.

Sonra telefonu çaldı: Jude'du arayan, işlem tamam diyor- du, geri gelebilirsin. "Ben gideyim" deyip ayağa kalktı, çıkar- ken Jackson da peşinden geldi.

Jackson'ı yanında görünce Jude'un suratının değiştiğine tanık oldu. "JB" dedi sakince, "gelebildiğine çok sevindim. Çıkalım mı?"

"Nereye çıkalım?" diye sordu sersemce.

"Benim eve" dedi Jude. "Şu indiremediğim koliyi alırım demiştin ya."

Ama öyle afallamıştı, hala o kadar şaşkındı ki anlamamış- tı. "Ne kolisi?"

"Hani dolabın üstünde duran, uzanamadığım koli" demiş- ti Jude, Jackson'a hala aldırmayarak. "Yardımına ihtiyacım var, tek başıma merdivene tırmanıp indiremem onu."

O zaman anlamalıydı çünkü Jude bir şeyin elinden gel- mediğini kesinlikle söylemezdi. Ona bir çıkış kapısı açmıştı ama o aptallığından fark edemiyordu.

Fakat Jackson etmişti. "Bence arkadaşın seni benden uzaklaştırmak istiyor" dedi pis pis sırıtarak. Hepsiyle tanış- mış olmasına rağmen Jackson hep böyle bahsediyordu onlar- dan: Arkadaşların. JB'nin arkadaşları.

Jude ona baktı. "Haklısın" dedi aynı alçak ve sakin sesle. "İstiyorum." Sonra tekrar JB'ye dönerek "Gelmeyecek misin benimle?" dedi.

334

Çok istiyordu. Ama o anda gelemeyecekti. Sebebini hiç bi- lemeyecekti ama gelmeyeceği belliydi. "Gelemem" diye fısıl- dadı Jude' a.

"JB" dedi Jude ve Jackson'ın yüzündeki alaycı sırıtışa al- dırmadan onu kolundan tutup yola doğru çekti. "Gel benim- le. Burada kalmak zorunda değilsin. Hadi gel JB."

O zaman ağlamaya başladı; bağıra çağıra, uzun uzadı- ya değil ama ağladı. Tekrar "JB" dedi Jude iyice alçak sesle. "Gel benimle. Eve dönmeye mecbur değilsin."

Ama "Gelemem" dediğini işitti kulakları. "Olmaz. Yukarı çıkmak istiyorum. Evime gitmek istiyorum."

"O zaman ben de seninle kalırım."

"Hayır. Olmaz Jude. Yalnız kalmak istiyorum. Çok teşek- kür ederim ama eve dön sen."

"JB" diyecek olduJude ama o arkasını dönüp koştu, apart- man kapısına anahtarını sapladığı gibi Jude'un onu takip edemeyeceğini bilerek merdivenleri tırmandı; Jackson ise hemen peşindeydi, kötü kahkahalarını yakından duyuyordu, Jude'un "JB! JB!" diye seslenmesi de daireye girip (Jude yok- luğunda temizlik yapmıştı; mutfak lavabosu boştu, tabak- lar bulaşıklıkta süzülüyordu) kapıyı kapattığında kayboldu. Jude'un aradığı telefonunu kapattı, Jude'un çaldırdığı zilin de sesini kesti.

Sonra Jackson yanında getirdiği kokaini çıkarıp kesti, çek- tiler ve gece daha önce yaşadığı yüzlerce gecenin aynısı oldu; aynı ritimler, aynı çaresizlik, aynı berbat kopukluk hissi. "Güzel oğlan aslında senin arkadaşın" dediğini duydu Jackson'ın gecenin bir yarısında. "Gel gör ki..." deyip ayağa kalktı ve hiç benzetemediği bir gülünçlükle, ağzı zeka özür- lü gibi açık, elleri önünde sallanarak, Jude'un yürüyüşünü taklit etti sözde. İtiraz edemeyecek, hiçbir şey diyemeyecek kadar güzeldi kafası; Jackson'ın odada gezinmesini izlerken Jude'u savunacak bir şeyler demeye çalıştı, gözleri doldu.

335

Ertesi gün geç saatte, mutfağın önünde yüzükoyun ya- tarken uyandı. Kendi gibi yerde, kitaplığın önünde sızmış Jackson'ın yanından dolaşıp odasına gitti, Jude'un yatağını da toplamış olduğunu gördü ve yine ağlamaklı oldu. Yatağın sağ yanındaki tahtayı dikkatle kaldırıp elini aralığa uzattı: boştu. Böylece yorganın üzerine uzandı, diğer ucunu çocuk- luğundaki gibi tepesine kadar çekti.

Uykuya dalmaya çalışırken, neden Jackson'la takılmaya başladığını hatırlamaya zorladı kendini. Sebebini bilmiyor değildi, hatırlamaya utanıyordu. Arkadaşlarına bağımlı ol- madığını, hayatının içine sıkışıp kalmadığını, kötü dahi ol- sa kendi kararlannı verebileceğini ve vereceğini kanıtlamak için Jackson'a yanaşmıştı. İnsan o yaştan sonra yeni arka- daş edinemezdi. Arkıidaşlannın arkadaşlannı bile tüketmiş olurdu, hayat giderek küçülürdü. Jackson salak, toy, acıma- sız bir adamdı; değer vereceği, mesai harcayacağı bir tip de- ğildi. Biliyordu bunu. Bu yüzden üstüne gitmişti zaten; ar- kadaşlarını üzmek, beklentilerinin onu bağlamadığını gös- termek için. Aptallığın, aymazlığın, kibrin daniskasıydı. Üs- telik bundan ötürü acı çeken de bir tek oydu.

"Bu herifi gerçekten seviyor olamazsın" demişti Willem bir defasında. Willem'in neyi kastettiğini pekala bildiği halde, piçlik olsun diye anlamazdan gelmişti.

"Niye sevemezmişim Willem?" diye sormuştu. "Bir kere çok kafa herif. Gerçekten bir şeyler yapmak istiyor. İhtiya- cım olduğunda gerçekten yanımda duruyor. Niye sevemeye- cekmişim? Ha?"

Uyuşturucu da aynı hesaptı. Madde kullanmak büyüklük değildi, delikanlılık değildi, onu daha ilginç biri yapmıyordu. Ama yapmaması gereken bir şeydi. Artık sanat konusunda ciddiye alınmak isteyenler uyuşturucudan uzak duruyordu. Sefahat bir kavram olarak ortadan kalkmış, Beat kuşağının, eski nesillerin, geçmişin hatırası olarak kalmıştı. Günümüz-

336

de en fazla ot içilirdi, o da belki. Hadi bilemedin, çok ironik bir anına denk gelirse, bir çizgi kokain, ama o kadar. Disiplin ve yoksunluk çağıydı bu, ilham çağı değil; ilham gelse de mad- deyle gelmeyecekti. Tanıdığı ve saygı duyduğu hiç kimse -Ric- hard, Ali, Asyalı Henry Young- maddeye bulaşmıyordu; şeker de yok, kafein de, tuz da, et de, gluten de, nikotin de. Sanat- çı keşişlerdi onlar. Aykırılığa kapıldığı anlarda, madde kullan- manın o kadar modası geçmiş, bayatlamış olduğu için yine şık bir şeye dönüştüğüne inandırmaya çalıştı kendini. Ama böy- le olmadığını biliyordu. Jackson'ın Williamsburg'deki yankılı dairesinde ara sıra yapılan seks partilerinde yumuşak ve sıs- ka insanların birbirini körlemesine yoklamalarından hoşlan- madığını bildiği gibi. Bu partilerden birinde JB'nin tipi ola- mayacakkadar sıska, genç, tüysüz bir oğlan kendini kesip ka- nını emmesini izlemesini teklifettiğinde kahkahayı basacak- tı. Ama basmamıştı, oğlanın kolunu kesip boynunu bükerek kendini yalayan kedi yavrusu gibi kanını dillediğini izlerken kederlenmişti. ''Ya JB, ben sadece efendi bir beyaz çocuk isti- yorum" diye inlemişti eski sevgilisi, şimdiki arkadaşı Toby bir seferinde, bunu hatırlayınca gülümsedi. O da isterdi. Tek iste- diği efendi bir beyaz çocuktu; kireç beyazlığında teni neredey- se ışık geçiren, dünyanın en az erotik hareketiyle kendi kanı- nı emen bu kertenkele kılıklı değil.

Birçok soruya cevabı vardı ama birine yoktu: Nasıl kur- tulacaktı? Nasıl duracaktı? Resmen stüdyosuna kapanmış, Jackson'ın olmadığını kontrol etmek için gizli gizli korido- ru gözetliyordu. Nasıl kaçacaktı Jackson'dan? Nasıl geri ala- caktı hayatını?

Jude'a zulasını temizlettikten sonraki akşam nihayet onu aradığında, Jude onu evine davet etmiş, o istemeyince kal- kıp kendisi gelmişti. Oturup duvara bakarken Jude mutfağa girip karidesli risotto yapmış, tabağını eline tutuşturup kar- şısına geçerek tezgaha yaslanmış, yemesini izlemişti.

337

"Daha var mı?" diye sordu tabağını bitirdiğinde, Jude de- vamını koydu. Ne kadar aç olduğunu fark etmemişti, kaşığı kaldırırken eli titriyordu. Anneannesi öldüğünden beri git- mediği aile yemekleri geldi aklına.

"Nutuk çekmeyecek misin bana?" diye sordu sonunda ama Jude başıyla hayır dedi.

Yemeği bittikten sonra kanepeye oturup sesini kısarak te- levizyon izledi, ekrana dikkat ettiğinden değil de birbiri ar- dına çakan görüntülerde huzur bulduğundan, bu sırada Ju- de da bulaşıkları yıkadı, ardından kanepede yanına oturup bir dosya üzerinde çalışmaya başladı.

Willem'in İrlanda'nın küçük bir kasabasında yaşayan, sol yanağı yara izi içinde bir dolandırıcıyı canlandırdığı filmi oy- nuyordu televizyonda. Kanalda durdu, filmi izlemediyse de Willem'in yüzüne, sessiz oynayan ağzına baktı. "Özledim Willem'i" dedi, sonra dediğinin nankörlük olduğunu düşün- dü. Ama Jude kalemini bırakıp ekrana bakmıştı bile. "Ben de özledim" dedi ve ikisi kendilerinden çok uzaktaki arka- daşlarına baktılar.

"Gitme" dedi Jude'a uyuklarken. "Bırakma beni." "Bırakmam" dedi Jude, bırakmayacağını biliyordu.

Ertesi sabah erkenden uyandığında hala kanepedeydi, yorganının altındaydı, televizyon kapalıydı. Kanepenin di- ğer ucunda minderlere gömülmüş yatan Jude daha uyuyor- du. Bir yanı, Jude'un onlara kendi hakkında hiçbir şey an- latmamasından, kaçak oynamasından ötürü hep hakarete uğramış hissetse de, o anda sadece takdir ve şükran hisleriy- le doluydu; sandalyeye geçip yanına oturdu, resmini yapma- ya bayıldığı yüzüne, her gördüğünde rengini tutturmak için ne kadar uğraştığını, bir sürü boyayı karıştırdığını hatırladı- ğı saçlarına baktı.

Yaparım ben bu işi, dedi Jude'a içinden. Yapabilirim.

Ama yapamayacağı ortadaydı. Stüdyosundaydı, saat daha

338

birdi, canı o kadar çekiyordu ki içmeyi, gözünün önünde bir tek beyaz kalıntılarla kaplanmış piposu geliyordu, üstelik uyuşturucu kullanmama denemesinin daha ilk günündeydi ve şimdiden rezil oluyordu; hep kendisi yüzünden. Etrafı de- ğer verdiği tek şeyle, "Saniyeler, Dakikalar, Saatler, Günler" serisindeki tablolarıyla çevriliydi. Bunlar için Malcolm, Jude ve Willem'i bir gün boyunca takip etmiş, yaptıkları her şeyi fotoğraflamış, sonra her birinin gününden sekiz ila onar poz seçip resme dökmüştü. Her birinin aynı yıl, aynı ay içindeki sıradan bir işgününü belgelemek hedefiyle, tablolara resmin çekildiği günü, saati, yeri ve isimlerini yazmıştı.

Willem'in serisi en dağınık olandı: Willem Davetsiz Mi- safirler diye bir filmin çekimleri için Londra'dayken yanına gitmişti, seçtiği resimler de set içindeki ve dışındaki fotoğ- raflardan oluşuyordu. Her birinin resimleri arasında en sev- dikleri vardı; Willem'inkilerden en sevdiği ise Willem, Lond- ra, 8 Ekim, 09:08'di. Bu resimde Willem makyaj sandalye- sine oturmuş aynadaki yansımasına bakarken, makyöz sol parmaklarının ucuyla çenesini yukarı kaldırmış, sağ eliyle yanaklarına pudra sürüyordu. Willem'in gözleri kısıktı ama kendini izlediği belli oluyordu, sandalyenin ahşap kolçakla- rını ise lunapark trenine binmiş de her an düşebilecekmiş gi- bi sımsıkı kavramıştı. Önündeki makyaj masası dantel kır- pıklarına benzeyen kaş kalemi yongalarıyla kaplıydı, açık makyaj paletlerinin tüm renkleri kırmızıydı, akla hayale gelmeyecek kırmızılar vardı, pamuktopaklarına ise yine kır- mızı bulaşmıştı kan gibi. Malcolm için gecenin geç saatlerin- de mutfak masasında oturmuş, pirinç kağıdından hayali bi- nalarından birini yaparken uzun pozlamalı bir fotoğraf çek- mişti. Malcolm, Brooklyn, 23 Ekim, 23:17 adlı fotoğrafı kom- pozisyonundan ötürü değil, şahsi bir sebepten çok seviyor- du. Üniversitede Malcolm'un o minicik binaları yapıp pen- cere pervazında sergilemesiyle hep dalga geçmişse de gizli-

339

den gizliye buna hayranlık duymuş, Malcolm'un bunları ya- pışını izlemekten çok hoşlanmıştı: Soluk alıp verişleri yavaş- lar, üzerine kesin bir sessizlik çöker, bazen kuyruğa benzer bir uzantısıymış gibi hissedilen sürekli telaşı sıyrılıp giderdi. Tüm resimler üstünde bir sıra gözetmeden çalışsa da, Jude'un serisi için düşündüğü renkleri tam istediği gibi ya- kalayamamış, dolayısıyla onun resimleri en az sayıda ve en zayıf kalmıştı. Fotoğraflan tararken arkadaşlarının günleri- nin tonlama bakımından bir istikrar gösterdiğini fark etmiş- ti: Willem'i Belgravia'da geniş bir apartman dairesinde çe- kim yapıldığı günlerde takip etmişti ve altın renkli, mum- lu bir ışık hakimdi ortama. Daha sonra Willem'in Notting Hill'de tuttuğu dairede koltuğa oturmuş okurken de resim- lerini çekmişti, orada da ışık sarıydı ama şurupsu değil de, sonbahar elmalarının kabuğu gibi daha keskin bir sarıydı. Buna karşın Malcolm'un dünyası mavimtıraktı: Yirmi İkin- ci Sokak'taki beyaz mermeryüzeyli ofisi de, Sophie'yle evlen- dikten sonra Cobble Hill'de aldık.lan ev de öyleydi. Jude'unki ise griydi ama gümüşi bir gri; jelatin baskılara özgü, akrilik- te yakalanması çok zor bir tondu, renkleri bir hayli incelte- rek o parıltılı ışığı yakalamaya çalışmıştı. Başlamadan önce griyi parlak ve temiz bir görünüşe kavuşturacak bir yol ara- ması gerekmiş, bu da canını sıkmıştı çünkü tek isteği resim yapmaktı, renklerle cebelleşmek değil.

Fakat insanın kendi tablolarından sıkılması -ki yaptığı işi meslektaşı ve yoldaşı gibi, bir gün suyuna gidip yardımcı olan, ertesi gün huysuz bir çocuk gibi aksilikler, arızalar çı- karan eserekli bir çocuk gibi görmemek imkansızdı- kaçınıl- maz bir durumdu. Bıkmadan usanmadan devam etmek ge- rekirdi, günün birinde de istediği olurdu.

Gelgelelim kendine verdiği söz misali -Beceremeyeceksin!

diye ötüyordu kafasının içindeki iblis damarına basmak için,

Beceremeyeceksin!-, tabloları da onunla alay ediyordu. Bu

340

seride kendi günlerinden birinin de tablosunu yapmaya ka- rar vermişti ama üç senedir belgelenmeye layık tek bir gü- nü olmamıştı. Denememiş değildi; haftalar boyunca yüzlerce fotoğrafını çekmişti kendi kendine. Fakat incelediğinde hep- sinin sonu aynı yere varıyordu: kafasının güzelleşmesine. Ya da fotoğraf serisi akşamüstüne doğru son buluyordu, bu da kafasının artık fotoğraf çekemeyecek kadar gittiği anlamına geliyordu. Fotoğraflarda hoşlanmadığı başka şeyler de var- dı: Hayatına dair belgelere Jackson'ın da girmesini istemi- yordu fakat Jackson hep oradaydı. Uyuşturucu kullandıktan sonra suratına yerleşen sersem tebessümden hoşlanmıyor- du, gün geceye dönerken suratının tombul ve umutlu halinin tombul ve haris bir hale dönmesinden hoşlanmıyordu. Res- metmek istediği hali bu değildi fakat gitgide resmetmesi ge- reken halinin bu olduğunu düşünmeye başlamıştı: Ne de olsa hayatı buydu işte. Bazen uyandığında etrafkaranlık olur ve neredeyim, günlerden ne, saat kaç gibi sorulara cevap bula- mazdı. Gün kavramı bile başlı başına espri malzemesiydi ar- tık. Bir gün ne zaman başlar, ne zaman biter kestiremiyor- du. lmdat, derdi o anlarda, yüksek sesle. lmdat. Ama yar- dım çağrısı kimi muhatap alıyor, bunun karşılığında ne ol- masını bekliyor, bilemezdi.

Artık yorulmuştu. Denemişti. Dört Temmuz hafta sonu tatilinin cuma gününde, saat on üç otuzdu. Üstünü giyindi. Stüdyosunun pencerelerini kapatıp kapısını kilitledi, sessiz binanın merdivenlerinden indi. "Chen" dedi merdiven boşlu- ğunda yüksek sesle, sanatçı arkadaşlarına alarm verir, yar- dımına ihtiyacı olan birine seslenir gibi. "Chen, Chen, Chen." Eve gidiyordu, kafayı bulmaya.

Korkunç bir sesle, makine gürültüsüyle, metalin metale sürtme cayırtısıyla uyanıp sesi bastırmak için yastığına ava- zı çıktığı kadar bağırırken, sesin apartman kapısının zilin- den geldiğini anladı, ağır ağır doğrulup ayaklarını sürüyerek

341

kapıya gitti. "Jackson?" diye sordu düğmeyi basılı tutarak ve sesinin ne kadar korkulu, tedirgin çıktığını fark etti.

Bir sessizlik oldu. "Yok, biziz" dedi Malcolın. "Açsana." Açtı. Malcolm, Jude ve Willem hep birlikte, tiyatro yapacakmış gibi, karşısına dikildiler. "Willem" dedi. "Kapadokya'da değil miydin sen?"

"Dün döndüm."

"Ama sen ayın" -biliyordu- "altısında dönmeyecek miy- din? Öyle demiştin bana."

"Bugün ayın yedisi" dedi Willem sessizce.

Bunun üzerine ağlamaya başladı ama vücudu susuz kal- dığından gözyaşı dökülmüyordu, sadece ağlama sesleri çıkı- yordu. Yedi Temmuz demek: Onca gün boşa gitmişti. Hiçbir şey hatırlamıyordu.

"JB" dedi Jude ona yaklaşarak. "Kurtaracağız seni bun- dan. Gel bizimle. Bir çaresini bulacağız."

"Peki" dedi ağlamaklı. "Tamam, peki." Çok üşüdüğü için battaniyesine sarılı durduysa da Malcolm'un onu kanepe- ye götürmesine ses çıkarmadı, Willem kazak alıp geldiğinde ise çocukluğunda annesi onu giydirirken yaptığı gibi uysal- ca kollarını kaldırdı. "Jackson nerede?" diye sordu Willem'e. "Jackson seni rahatsız edemeyecek" dediğini duydu Jude'un tepesinde. "Sen onu düşünme JB."

"Willem" dedi, "sen ne zaman vazgeçtin arkadaşım olmak- tan?"

"Hiç vazgeçmedim JB" dedi Willem ve yanına oturdu. "Se- ni sevdiğimi biliyorsun."

Kanepeye yaslanıp gözlerini yumdu; Jude'la Malcolm'un fısır fısır konuştuklarını, sonra Malcolm'un yatak odasına doğnı yürüdüğünü, döşeme tahtasının kaldırılıp tekrar yeri- ne bırakıldığını, ardından sifonun çekildiğini duydu.

Jude "Hazırız" deyince kalktı, Willem de onunla beraber doğnıldu, Malcolm yanına gelip kolunu omzuna attı ve grup-

342

ça kapıya yürüdükleri sırada üzerine bir korku geldi: Dışarı çıkarsa Jackson'la karşılaşacağını, o gün kafede olduğu gibi ansızın belireceğini biliyordu.

"Çıkamam" dedi durup. "Gitmek istemiyorum, zorlamayın beni."

"JB" dedi Willem ama sesinin tonu, hatta sırfvarlığı bile o anda akıl almaz bir öfkeye sevk etti onu; Malcolm'un kolun- dan sıyrıldığı gibi dönüp karşılarına dikildi; bir anda canlan- mıştı. "Sen bana ne yapacağımı söyleyemezsin Willem" de- di. "Hiç yanımda yoksun, bana hiç destek olmadın, bir tele- fon bile etmedin, şimdi canın öyle istiyor diye gelip, sıçıp ba- tırdın salak JB, Kahraman Willem olarak seni bataktan kur- taracağım pozlarında alay edemezsin benle, tamam mı? Bu- laşma bana, rahat bırak."

"Kızdığını biliyorum JB" dedi Willem, "ama kimse seninle dalga geçmiyor, hele ki ben" fakat o ağzını açmadan önce JB, Willem'in Jude'a -kendince- kaçamak bir bakış attığını gör- müştü, daha da coştu. Ne olmuştu birbirlerini şıp diye anla- dıkları, Willem'le her hafta dışarı çıktıkları, ertesi gün dö- nüp Malcolm'a ve hiç dışarı çıkmayan, hiçbir şey söyleme- yen Jude'a maceralarını anlattıkları günlere? Nasıl olmuştu da tek başına kalan o olmuştu? Neden Jackson'ın onu didik- leyip mahvetmesine izin vermişlerdi? Neden daha çok müca- dele etmemişlerdi onun için? Neden kendisi berbat etmişti her şeyi? Neden buna göz yummuşlardı? Yıkmak, yok etmek istiyordu onları; kendisi kadar insanlıktan çıktıklarını his- setsinler istiyordu.

"Ya sen?" dedi Jude'a dönerek. "Nasıl bir boka battığımı bilmek hoşuna mı gidiyor? Milletin tüm sırlarını öğrenip kendine dair hiçbir şey anlatmamak çok mu güzel? Neyin peşindesin Jude? Kulübe gireceksin ama ağzını hiç açmaya- caksın, hiçbir şey anlatmayacaksın, öyle mi? Bu işler böyle yürümüyor; bıktık usandık senin bu halinden."

343

"Yeter JB" dedi Willem sertçe ve omzunu tuttu ama bir anda üzerine güç gelmişti, kendini Willem'den kurtarıp bek- lenmedik bir çeviklikle, bir boksör gibi kitaplığa doğru çekil- di. Jude'a baktı, sessizce duruyordu, yüzü ifadesiz gözleri iri iriydi, sanki devam etmesini, JB'nin canını daha çok yakma- sını istiyordu. Jude'un gözlerini ilk resmettiğinde, rengi çok benziyor diye evcil hayvan dükkanına gidip yeşil bir yılanın resmini çekmişti. Ama o anda ot yılanları gibi daha koyu ye- şildi gözleri ve saçmasapan bir şekilde boyalarının yanında olmasını istedi; olsaydı, biliyordu ki zahmetsizce yakalayabi- lecekti tam istediği rengi.

"Yok öyle" dedi yine Jude'a. Sonra ne olduğunu anlama- dan Jackson'ın Jude taklidini yapmaya başladı; Jackson gi- bi ağzını bir karış açık tutarak sol bacağını taş kesmişçesi- ne sürükleyip inlemeye koyuldu. "Ben Jude" dedi ağzını çar- pıtarak. "Jude St. Francis ben." Birkaç saniyeliğine odadaki tek ses, tek hareket onunkiydi ve durmak istedi ama dura- madı. Sonra Willem'in üstüne yürüdüğünü hatırlıyordu, son gördüğü de Willem'in yumruğunu kaldırdığı oldu; duyduğu son ses kemik sesiydi.

Uyandığında nerede olduğunu bilemedi. Zor nefes alıyordu. Burnunda bir şey olduğunu fark etti. Eliyle yoklamak iste- di ama kolunu kaldıramadı. Bakınca bileklerinde kayış oldu- ğunu gördü ve hastanede olduğunu anladı. Gözlerini kapatıp olanları hatırladı: Willem yumruk atmıştı ona. Sonra sebebi aklına geldi ve gözlerini sımsıkı kapatıp içinden acıyla uludu. O an geçti ve gözlerini bir daha açtı. Başını sola çevirdi- ğinde çirkin mavi bir perde yüzünden kapıyı göremediği- ni fark etti. Sonra sağa dönüp sabah güneşine doğru baktı ve yatağın yanındaki sandalyede uyuyan Jude'u gördü. San- dalye ufacıktı, o da korkunç bir pozisyona sokmuştu kendini: Dizlerini göğsüne çekmiş, yanağını dizlerine yaslamış, kolla- rını baldırlarına sarmıştı.

344

Jude, biliyorsun böyle uyumaman gerektiğini, dedi ona içinden. Uyandığında belin çok ağrıyacak. Ama uzanıp onu uyandırabilecek olsaydı bile bunu yapmazdı.

Tanrım, dedi. Tanrım. Ne yaptım ben?

Çok özür dilerim Jude, dedi içinden ve bu kez gerçekten ağlayabildi, gözyaşları dudaklarına değdi, silemediği sümük- leri kabardı. Ama içinden ağladı, hiç ses çıkarmadı. Özür di- lerim Jude, çok özür dilerim, diye içinden defalarca tekrarla- dı, sonra ancak dudaklarının açılıp kapandığını işitebilece- ği kadar alçak bir sesle fısıldadı. Beni affet Jude. Beni affet. Beni affet.

Beni affet.

Beni affet.

iV

Eşitlik Aksiyomu

1

Arkadaşları Lionel'ın düğünü için Boston'a doğru yola çık- madan önceki gece, Dr. Li'den gelen bir mesajla Dr. Kashen'in ölüm haberini alıyor. "Kalp krizinden, bir anda gidiverdi" ya- zıyor Dr. Li. Cenaze cuma akşamüstü kaldırılacak.

Ertesi sabah arabayla doğruca mezarlığa gidiyor, oradan da Dr. Kashen'in yüksek lisans öğrencilerine her yıl dönem sonu yemeği verdiği, Newton'daki iki katlı ahşap evine. Bu partilerin yazılı olmayan kuralı, matematik konuşulmama- sıydı. "Başka ne isterseniz konuşabilirsiniz" derdi konukla- rına, "ama matematik duymayayım." Sadece Dr. Kashen'in partilerinde ortamdaki en asosyal insan olmazdı (aynı za- manda en az zeki insan da olurdu ki tesadüf değildi) ve ho- ca sohbeti başlatacak kişi olarak mutlaka onu seçerdi. "Ee, Jude" derdi. "Nelerle ilgileniyorsun bugünlerde?" Dönem ar- kadaşlarından en az ikisinde -ikisi de doktora öğrencisiy- di- hafif otizm belirtileri mevcuttu ve onların sohbet etmek- te nasıl zorlandıklarını, sofra adabına ne kadar dikkat ettik- lerini görür, yemeklerden önce çevrimiçi oyunlardan son çı- kanları (birinin ilgi alanı buydu) ve tenisteki son gelişmeleri (diğeri de buna meraklıydı) takip ederek onlara cevap vere- bilecekleri sorular hazırlardı. Dr. Kashen öğrencilerinin gü- nün birinde iş bulabilmelerini de istediğinden, onlara ma- tematik öğretmenin yanında öğrencilerini sosyalleştirmeyi, başkalarının yanında nasıl davranacaklarını anlatmayı gö- rev bilirdi.

348

Bazı yemeklere, Dr. Kashen'in Jude'dan beş altı yaş bü- yük oğlu Leo da katılırdı. O da otizmden mustaripti fakat Donald ve Mikhail'in aksine onun otizmi derhal fark edili- yordu ve liseyi bitirmiş olmasına rağmen üniversiteye bir dönemden fazla devam edememişti, bir telefon şirketinde programcı olarak çalışıyor, bütün gününü küçücük bir oda- da ekrana bakıp satır satır kod düzelterek geçiriyordu. Dr. Kashen'in tek çocuğuydu ve baba evinde yaşıyordu, annesi yıllar önce öldüğünde yanlarına taşınan halasıyla birlikte. Eve vardığında önce Leo'yla konuşuyor -bakışları donuk, bir şeyler gevelerken gözlerini kaçırıyor-, ardından da Dr. Kas- hen'in Northeastem'da matematik hocası olan kız kardeşiyle. "Jude" diyor kadın, "seni gördüğüme çok memnun oldum. Geldiğin için teşekkür ederim." Elini tutuyor. "Ağabeyim hep bahsederdi senden, biliyorsun."

"Kendisi mükemmel bir hocaydı" diyor ona. "Bana çok şey kattı. Acımız çok büyük."

"Öyle" diyor. "Ansızın oldu bitti. Zavallı Leo" -birlikte, boş- luğa bakan Leo'ya bakıyorlar- "altından nasıl kalkacak bile- miyorum." Yanağından öpüyor. "Tekrar sağ ol."

Dışarısı acımasız derecede soğuk, arabanın ön camı buz tutmuş. Dikkatle Harold ve Julia'nın evine gidiyor, içeri gi- rip geldiğini duyuruyor.

"İşte karşınızda!" diyor Harold, ellerini bir bulaşık bezi- ne kurulayarak mutfaktan çıkageldiğinde. Bir süre önce huy edindiği üzere kucaklıyor onu; her ne kadar bu yakınlaşma- dan rahatsızlık duysa da, Harold'a kucaklaşmayı neden iste- mediğini anlatmak daha çok sıkıntı verecek. "Kashen'e çok üzüldüm Jude. Duyduğumda inanamadım bir süre. Daha iki ay önce adliyede karşılaşmıştık, sapasağlam görünüyordu." "Öyleydi" diyor atkısını çözdüğü, Harold'ın da paltosunu aldığı sırada. "Yaşı da o kadar ileri değildi; yetmiş dört ya- şındaydı."

349

"Tanrım" diyor geçende altmış beşine basan Harold. "Sı- ramız geliyor desene. Hadi eşyalarını odana koy da mutfa- ğa gel. Julia'nın bir toplantısı var ama bir saate filan döner." Çantasını misafir odasına -Harold ve Julia'nın deyimiy-

le "Jude'un odası"na, "odana"- bırakıyor, takım elbisesini çı- karıp mutfağa indiğinde Harold'ın ocaktaki tencereye kuyu- ya bakar gibi dalıp gitmiş olduğunu görüyor. "Domates sosu yapmaya çalışıyorum" diyor ona dönmeden, "ama bir acayip- lik oldu, ayrışıp duruyor. Baksana."

Bakıyor. "Ne kadar zeytinyağı koydun?"

"Çok."

"Ne kadar çok?"

"Çok işte. Gereğinden fazla koymuşum belli ki." Gülümsüyor. "Ben düzeltirim."

"Çok şükür" diyor Harold ocağın önünden çekilerek. "Bu- nu söylemeni bekliyordum ben de."

Yemek sırasında Julia'nın en sevdiği araştırma görevlisinin başka bir laboratuvara geçmeye niyeti olduğundan, hukuk fa- kültesinde dolaşan son dedikodulardan, Harold'un editörlü- ğünüyaptığı ve Brown / Eğitim Müdürlüğü davası hakkında yazılmış makaleleri içeren antolojiden, Laurence'ın ikiz kızla- rından birinin yakında evleneceğinden konuşuyorlar, ardın- dan Harold sırıtarak "Büyük gün yaklaşıyor Jude" diyor.

"Üç aycık kaldı!" diye ekliyor Julia neşeyle, o ise inildiyor. "Ne yapacaksın bakalım?"

"Bir şey yapmayacağım herhalde" diyor. Hiçbir şey plan- lamadı, Willem'i de planlamaktan men etti. iki yıl önce Willem'in kırkıncı yaşgünü için Greene Sokak'taki evde bü- yük bir parti vermişti ve dördü birbirlerine hep kırkına bas- tıklarında bir yerlere gideceklerini söyledilerse de gerçekte öyle olmamıştı. Willem doğum gününde Los Angeles'ta film çekimindeydi, bittikten sonra Botswana'da safariye gitmiş- lerdi. Ama ikisi gitmişlerdi yalnızca; Malcolm bir proje için

350

Beijing'deydi, JB ise... Willem JB'yi davet etmeyi gündeme getirmeyince o da bir şey dememişti.

"Öyle ya da böyle kutlamanlazım" diyor Harold. "Burada bir akşam yemeği verebiliriz veya New York'ta da kutlayabiliriz." Gülümseyerek başıyla hayır diyor. "Kırk da herhangi bir yaş sonuçta." Çocukken kırkını göreceğini hiç hayal etme- mişti: Yaralanmasından sonraki aylarda bazen rüyasında kendisini yetişkin olarak görse de ayrıntılar silik çıkmış, ne- rede olduğunu ve neyle uğraştığını hiç anlayamamıştı; tek ortak özeılikleri yürüyor, bazılarında koşuyor olmasıydı, bir de hep gençti, sanki hayal gücü ortayaşa ulaşmasına razı gel- miyordu.

Konuyu değiştirmek için onlara Dr. Kashen'in cenazesini ve Dr. Li'nin yaptığı konuşmayı anlatıyor. "Matematiği sev- meyen insanlar, matematikçileri konuyu zorlaştırmakla suç- lar durur" demişti Dr. Li. "Fakat matematiği seven insan- lar bunun tersinin doğru olduğunu bilir: Matematik, sadeli- ği ödüllendirir ve matematikçiler de sadeliği her şeyden çok sever. Walter'ın en sevdiği aksiyomun da, matematik dünya- sındaki en basit aksiyom olmasına şaşmamak lazım. Boş kü- me aksiyomudur bu.

"Boş küme aksiyomu, sıfırı temsil eder. Bir yokluk kavra- mının, yani sıfır kavramının bulunmasının zorunluluğunu ifade eder. Sıfır değer, sıfır adet diye bir şey olmalıdır. Mate- matik bir yokluk kavramı olduğunu varsayar ama bu kanıt- lanmış mıdır? Hayır. Fakat var olmak zorundadır.

Felsefi düşünecek olursak ki bugün öyle düşünüyoruz, ha- yatın bizzat boş küme aksiyomu olduğunu öne sürebiliriz. Sı- fırla başlar, sıfırla biter. Her iki durumun da mevcudiyetini biliriz fakat iki deneyimin de bilincinde olmayız: Bu durum- lar hayat olduğu bilinerek deneyimlenemiyor olsa bile, haya- tın ta kendisidir. Yokluk kavramının mevcudiyetini varsayar

fakat kanıtlayamayız. Öte yandan, var olmak zorundadır. Bu

351

nedenle ben Walter'ın ölmüş değil de boş küme aksiyomunun doğruluğunu, sıfır kavramının varlığını kanıtlamış olduğunu düşünmek istiyorum. Onu bundan daha çok mutlu edecek bir şey bilmiyorum. Zarif bir beyne zarifbir veda yakışır, Walter da tanıdığım en zarif beyindi. Ona burada veda ederken, çok sevdiği aksiyomun cevabını bulmasını diliyorum."

Bir süre sessiz kalıp bunları düşünüyorlar. "Boş küme ak- siyomu benim de en sevdiğim aksiyomdur deme sakın" diyor Harold aniden ve Jude gülerek karşılık veriyor. "Hayır" di- yor, "değil."

Ertesi sabah geç kalkıyor, akşamına da düğüne gidiyor. İki damat da Hood yurdundan oldukları için düğündeki neredey- se herkes tanıdık. Hood'dan olmayan misafirler -Lionel'ın Wellesley'den, Sinclair'in de Avrupa tarihi dersleri verdi- ği Harvard'dan arkadaşları- sıkılmış ve düşünceli haller- de, adeta korunmak ister gibi birbirlerine sokulmuş duru- yor. Düğün biraz gelişigüzel ve karman çorman cereyan edi- yor: Lionel gelen her davetliye hemen bir görev veriyor, ço- ğu da görevlerini ihmal ediyor; sözde onun konuk defterini herkese imzalatması, Willem'in de masaları göstermesi ge- rekirken herkes ortalarda dolaşıp Lionel ve Sinclair sayesin- de, bu düğün vesilesiyle, yirminci yıl mezunları buluşması- na gitmekten kurtulduklarını anlatıyor. Ekibin tamamı bu- rada: Willem'le kız arkadaşı Robin; Malcolm'la Sophie; hat- ta JB'yle henüz tanışmadığı yeni erkek arkadaşı bile. Daha oturma düzenine bakmadan hepsinin aynı masada olacağı- nı biliyor. "Naber Jude?" diyor yıllardır görüşmediği insanlar ona. "Nasılsın? JB nerede? Willem'le muhabbetettik az önce! Malcolm'u gördüm şimdi!" Ardından da: "Dördünüz hala ya- kın mısınız eskisi gibi?"

"Hala görüşüyoruz" diyor, "hepsinin de keyfi yerinde", Willem'le önceden sözleştikleri gibi. JB'nin ne dediğini me- rak ediyor; kendisi ve Willem gibi gerçeği yumuşatıyor mu,

352

yoksa tipik JB doğruculuğu krizine girip olanı biteni anla- tıyor mu: "Hayır. Pek konuşmuyoruz bile. Etrafımda bir tek Malcolm kaldı."

JB'yi aylardır görmedi. Haberini alıyor tabii Malcolm'dan, Richard'dan, Zenci Henry Young'dan. Ama artık görüşmü- yorlar çünkü üstünden neredeyse üç yıl geçmesine rağmen onu affedemedi. Çok uğraştı. Yaptığının ne kadar densizce, ne kadar acımasızca, ne kadar merhametsizce olduğunun farkında. Ama olmuyor. JB'yi gördüğünde yaptığı taklit gö- zünün önüne geliyor, başkalarının ona dair düşüncelerinin tam da korktuğu gibi olduğunun kanıtını tekrar tekrar ya- şıyor. Fakat arkadaşlarının onu öyle görebileceğini hiç dü- şünmemişti, daha doğrusu, düşünseler de söylemezler san- mıştı. Taklidin isabetli oluşu içini acıtıyor ama onu asıl yı- kan, JB'nin yapmış olması. Geceleri uyku tutmadığında ba- zen JB'nin ağzı bir karış açık, salyalar saçarak, ellerini pen- çe gibi önünde tutarak yarım daireler çizmesi geliyor canla- nıyor zihninde. Ben Jude. Jude St. Francis ben.

O gece JB'yi hastaneye yatırdıktan sonra -getirdiklerin- de yarı baygın sayıklıyordu, sonra kendine geldi, öfkelendi, sonunda sakinleştiriciyi verip karga tulumba götürülene ka- dar etrafa saldırdı, onlara anlamsızca haykırdı, hastabakı- cılarla dalaştı, ellerinden kurtulmaya çalıştı- Malcolm bir taksiyle hastaneden ayrılmış, kendisiyle Willem de başka bir taksiyle Perry Sokak'a gitmişlerdi.

Takside Willem'le göz göze gelmeye cesaret edememiş, kendisini oyalamak için form doldurma, doktorla konuşma gibi bir iş de bulamamış, gecenin sıcak ve nemli olmasına rağmen vücudu buz kesmiş ve elleri titremeye başlamış, bu- nun üzerine Willem uzanıp sağ elini tutmuş ve uzun, sessiz yolculuk boyunca bırakmamıştı.

JB'nin iyileşmesi sırasında yanındaydı. Birlikte bunca za- man geçirdikten sonra onu yüz üstü bırakamayacağına, to-

353

parlanana kadar yanında olacağına karar vermişti. Üçü nö- betleşe çalıştılar, o da işten çıktığında JB'nin hasta yatağı- nın baş ucuna oturup kitap okudu. JB bazen uyanık olsa da çoğu zaman değildi. Bir yandan sistemi temizleniyordu ama doktorlar böbrek enfeksiyonu olduğunu da tespit etmişlerdi, bu nedenle kolunda serumla genel koğuşta yatmaya devam etmiş, yüzündeki şişkinlik ağır ağır inmişti. JB uyanıkken af dileniyordu ondan, kimi zaman dramatik bir şekilde ve yal- vararak, aklının daha berrak olduğu sıralarda ise sessizce. İşte en çok bu konuşmalarda zorlanıyordu.

"Çok üzgünüm Jude" diyordu. "Ne yaptığımı bilmiyordum. Lütfen beni affettiğini söyle. Biliyorsun seni ne kadar sevdi- ğimi. Seni incitmeyi hiç ister miydim yoksa?"

"Ne yaptığını bilmediğinin farkındayım JB" diyordu o da. "Farkındayım."

"O zaman beni affettiğini söyle. N'olur Jude."

Sessiz kalıyordu. "Bunların hepsi geçecek JB" diyebiliyor- du ama ağzından Seni affettim kelimeleri dökülemiyordu bir türlü. Geceleyin yalnızken tekrar tekrar söylüyordu: Seni af- fettim, seni affettim. O kadar kolay geliyordu ki kendine kızı- yordu. JB daha iyi hissedecekti oysa. Söyle işte, diye emir ve- riyordu kendi kendine, JB ona sararmış, bulanık gözleriyle baktığında. Söyle. Ama söyleyemiyordu. JB'nin kötüleşmesi- ne yol açtığının farkındaydı ama buna rağmen söyleyemiyor- du işte. Dilinin altında tuttuğu çakıllardı sözler. Satamıyor- du ortaya, mümkün değildi.

Sonraları JB onu tedavi merkezinden her gece titizlikle aradığında, nasıl daha iyi bir insan haline geldiğini, kendi- sinden başka güvenebileceği kimse olmadığını idrak ettiğini, Jude'un da hayatın işten ibaret olmadığını anlaması gerekti- ğini, anı yaşayıp kendisini sevmesinin şart olduğunu dinledi. Oturdu dinledi, nefes alıp verdi ama bir şey söylemedi. JB taburcu olup hayata yeniden alışmaya çalışırken aylar bo-

354

yunca hiç haber alamadılar ondan. Evinden tahliye edilmiş- ti, hayatını baştan kurarken annesinin yanına yerleşti. Derken bir gün aradı. Onu hastaneye yatırdıklarından ne- redeyse tam yedi ay sonra, bir şubat günüydü ve JB buluşup konuşmak istiyordu. JB'ye Willem'in evinin yakınlarındaki Clementine diye bir kafede buluşmayı teklif etti ve sıkış tı- kış masaların arasından zorla geçerek en arkadaki sandal- yesine ulaştığında burayı neden seçtiğini anladı: JB'nin tak- lidini yapamayacağı kadar küçük bir yerdi. Bunu fark etti- ğinde de kendini sersem ve korkak hissetti.

JB'yi uzun zamandır görmemişti; JB masanın üzerinden uzanıp temkinli ve hafifbir şekilde sarıldıktan sonra oturdu. "Çok iyi görünüyorsun" dedi.

"Sağ ol" dedi JB. "Sen de öyle."

Yirmi dakika kadar JB'nin hayatından konuştular: Adsız Meth Bağımlıları'na katılmıştı. Birkaç ay daha annesiyle ka- lacak, sonra ne yapacağına karar verecekti. Hastaneye yat- madan önce üzerinde çalıştığı seriye devam ediyordu.

"Bu çok güzel JB" dedi. "Gurur duyuyorum seninle." Sonra bir sessizlik oldu, başkalarına baktılar. Birkaç ma- sa ötede oturan genç kız, konuşurken uzun altın kolyesini parmağına doluyor da doluyordu. Bir yandan kolyesiyle oy- nayıp diğer yandan arkadaşıyla konuşmasını uzun uzun sey- retti, kızla göz göze geldiğinde bakışlarını kaçırdı.

"Jude" dedi JB, "Sana tamamen ayık bir vaziyette söylemek istiyorum ki çok üzgünüm. Korkunç bir şey yaptım. Yani bu... " Başını salladı. "Hiçbir vicdana sığmıyor. Senden ne... ''Yine durdu, bir sessizlik oldu. "Özür dilerim" dedi. "Çok üzgünüm." "Üzgün olduğunu biliyorum JB" dedi ve daha önce hisset- mediği bir keder çöktü üzerine. Başkaları da ona acımasızlık etmişler, ona kendini berbat hissettirmişlerdi ama onlar sev- diği kişiler, onu sağlıklı ve eksiksiz biri gibi gördüklerini um- duğu kişiler değildi. JB bu bakımdan ilkolmuştu.

355

Gelgelelim JB aynı zamanda ilk arkadaş olduğu kişiydi de. Üniversitede nöbet geçirip arkadaşlan tarafından hasta- neye götürüldüğü, orada da Andy'yle tanıştığı olayda, Andy sonradan onu içeri getirenin JB olduğunu, hemen bakılma- sı için acilde olay çıkardığını, bu yüzden de -nöbetçi doktor çağrıldıktan sonra- dışan atıldığını anlatmıştı.

JB'nin ona karşı sevgisini resimlerinde görebiliyordu. Truro'da bir yaz günü JB'nin eskiz çizmesini izlerken, yüzün- deki ifadeden, hafif tebessümden ve iri kolunu kağıdın üze- rinde narin, saygılı bir şekilde hareket ettirmesinden, kendi- si için çok değerli bir şeyi resmettiğini çıkarmıştı. "Ne çizi- yorsun?" diye sorduğunda ise JB dönüp eskiz defterini kaldır- mış, resimdekinin kendisi, kendi yüzü olduğunu görmüştü. Ah, JB, dedi içinden. Ah, özleyeceğim seni.

"Beni affedebilecek misin Jude?" diye sordu JB, sonra yü- züne baktı.

Kelime bulamıyordu, başını iki yana sallamakla yetindi. "Yapamam JB" dedi nihayet. "Olmaz. Sana her baktığımda gözümün önüne..." Devamını getiremedi. "Yapamam" dedi tekrar. "Çok üzgünüm JB, çok üzgünüm."

"Ya" dedi JB, yutkundu. Uzun bir süre hiç konuşmadan oturdular.

"Senin hep iyiliğini isteyeceğim" dedi JB'ye, o ise göz göze gelmeden ağır ağır başını salladı.

"Peki" deyip kalktı JB sonunda, o da kalktı, elini JB'ye uzat- tı, JB ise eline daha önce hiç görmediği, tanımadığı bir şey- miş gibi, gözlerini kısarak baktı, inceledi. Nihayet tuttu eli- ni fakat sıkmak yerine eğilip dudaklannı eline bastırdı, ora- da tuttu. Sonra JB elini bırakıp sendeleyerek, adeta koşara- dım çıktı kafeden, küçük masalara her çarptığında "Pardon, pardon" diyerek.

JB ile hala arada sırada görüşüyorlar, çoğunlukla partiler- de, mutlaka arkadaş grupları içinde; birbirlerine hep mesa-

356

feli ve kibar davranıyorlar. Havadan sudan konuşuyorlar ki en çok acı veren bu. JB bir daha ona sarılmaya, onu öpme- ye yeltenmedi; elini uzatmış şekilde yanına geliyor, tokalaşı- yorlar. "Saniyeler, Dakikalar, Saatler, Günler" sergisinin açı- lışında JB'ye çiçek gönderdi, fakat kartı alabildiğine kısa tu- tarak; açılışa gidemediyse de ertesi cumartesi günü işe gider- ken galeriye uğradı, resimler arasında ağır ağır dolaşarak bir saat geçirdi. JB seride kendisinin de olmasını planlamış ama sonunda yapmamıştı; sadece Jude, Malcolm ve Willem var- dı. Tablolar çok güzeldi ve onlara bakarken, orada resmedilen hayatlardan çok, resmeden hayatı düşündü; bu tabloların bü- yük bölümü JB'nin en sefil, en çaresiz günlerinde yapılmıştı fakat kendinden emin, nüanslı tablolardı, görenin aklına res- samın anlayışlılığı, müşfikliği, zarafetini getiriyordu sadece. Malcolm JB ile arkadaşlığı sürdürdüyse de, bu sebeple on- dan özür dilemek zorunda hissetti kendini. Malcolm durumu itiraf edip icazetini istediğinde "Daha neler Malcolm?" de- di. "Tabii ki arkadaşlığını sürdüreceksin." JB'nin tamamıy- la terk edilmesini de istemiyor, Malcolm'u sadakatini kanıt- lamak için JB'yi dışlamak zorunda bırakmak da. JB'nin onu on sekiz yaşından, okulun en komik, en parlak öğrencisi ol- duğu ve herkesin de bunu bildiği yıllardan beri tanıyan bir arkadaşı olmasını istiyor.

Fakat Willem bir daha JB ile konuşmadı. JB rehabili- tasyondan çıktıktan sonra JB'yi arayıp artık onunla arka- daş olamayacaklarını, sebebini de bildiğini söyledi. Böyle- ce konu kapandı. Buna şaşırmış ve üzülmüştü çünkü JB'yle Willem'in gülüşmelerini, didişmelerini, ona hayatlarını an- latmalarını çok seviyordu: İkisi de alabildiğine korkusuz, cüretkar insanlardı, çekincelerin ortadan kalktığı neşeli bir dünyanın elçileri gibiydiler. Her şeyden zevk almasını bilir- lerdi, o da hep bunu takdir etmiş, onunla da paylaştıkları için şükran duymuştu.

357

"Aklıma ne geldi Willem" dedi bir gün, "JB'yle konuşma- manın nedeni, onunla aramızda geçenler değildir umarım." "Elbette aranızda geçenler; ya ne olacaktı?" dedi Willem. "Ama bu bir sebep olamaz" dedi.

"Bal gibi de olur" diye cevapladı Willem. "Hatta bundan iyi sebep mi olur?"

Daha önce yapmamış olduğu için, bir arkadaşlığı bitirme- nin ne kadar yavaş, üzücü ve zor bir süreç olduğunu idrak edemiyordu. Richard, Willem ve Jude'un artık JB ile konuş- madıklarını biliyor fakat sebebini bilmiyor, biliyorsa da on- dan duymadı. Üstünden yıllar geçtikten sonraJB'yi suçlu bi- le görmüyor artık; unutamıyor sadece. JB bunu bir daha ya- par mı diye küçük fakat yakıcı bir kuşku var içinde, onunla baş başa kalmaktan çekiniyor.

lki yıl önce, yani JB'nin Truro'ya gelmediği ilk yıl, Harold ona bir mesele olup olmadığını sordu. "Artık hiç ondan söz etmiyorsun" dedi.

"Şöyle" dedi devamını nasıl getireceğini bilemeden. "Ara- mızda bir... Artık arkadaşlık etmiyoruz Harold."

"Üzüldüm Jude" dedi Harold bir sessizlikten sonra, o da başıyla onayladı. "Aranızda ne geçtiğini anlatır mısın?" "Hayır" dedi elindeki turpların yapraklarını koparmaya odaklanarak. "Uzun hikaye."

"Düzeltilebilir gibi mi sence?"

Başını salladı. "Sanmıyorum."

Harold göğüs geçirdi. "Üzüldüm Jude" dedi tekrar. "Kötü olmalı." Cevap vermedi. "Dördünüzü birlikte görmek çok ho- şuma gitti hep. Özel bir bağınız vardı sanki."

Yine başıyla onayladı. "Biliyorum" dedi. "Bence de öyle. Yokluğunu hissediyorum."

JB'yi hala özlüyor, hep de özleyeceğini düşünüyor. Onu özellikle bu düğün gibi etkinliklerde, dördünün baş başa ve- rip gece boyu milleti çekiştireceği, eğlendikleri için kıskanç

358

hatta öfkeli bakışları üzerlerine çekecekleri, paylaşmanın zevkini tadacakları zamanlarda özlüyor. Oysa şimdi JB'yle Willem masanın iki ucundan birbirlerine baş selamı veriyor, Malcolm ortamı yumuşatmak için nefes almadan konuşuyor, masadaki diğer üç kişiyi de, dördü birden -kendilerini hep dördü, dördümüz olarak görecek- abartıya kaçacak sivrilik- te sorularla ablukaya alıyor, esprilerine yüksek perdeden gü- lüyor, canlı kalkan olarak kullanıyor sezdirmeden. Onun ya- nında JB'nin erkek arkadaşı -hep istediği hoş, beyaz çocuk- var; yirmili yaşlarında, hemşirelik okulunu yeni bitirmiş, bel- li ki JB'ye tutkun. "JB üniversitedeyken nasıldı?" diye soru- yor Oliver, o da "Şimdikinden farksızdı" diyor, "komik, zeki, çılgın, akıllı. Bir de yetenekli. Her zaman çok yetenekliydi." "Hmm" diyor Oliver düşünceli, abartılı bir dikkatle Sop- hie'yi dinlemekte olanJB'ye bir bakış atıyor. "Aslında ben JB'yi özellikle komik bulmuyorum." Sonra o da JB'ye bakıyor ve acaba Oliver mı JB'yi yanlış tanıdı yoksa JB değişti de artık onca yıldır tanıdığı insan mı değil diye meraklanıyor. Gecenin sonunda öpüşmelerin ve el sıkışmaların ardından -JB'nin hiçbir şey anlatmadığı belli olan- Oliver, üçümüz bir araya gelsek ya diyor, çünkü JB'nin en eski arkadaşlarından biri olarak onunla hep tanışmak istemiş; o da gülümsüyor, yuvarlak bir laf edip JB'ye el salladıktan sonra dışarı çıkıp onu bekleyen Willem'in yanına geliyor.

"Nasıl geçti?" diye soruyor Willem.

"Fena değil" diyor gülümseyerek. JB'yle bu karşılaşma- ların kendisinden de çok Willem'e zor geldiğini hissediyor. "Sen nasılsın?"

"İdare eder" diyor Willem. Kız arkadaşı arabayla kaldırıma yanaşıyor, otelde kalıyorlar. ''Yarın haberleşiriz, tamam mı?" Cambridge'e dönüp sessiz evde çıt çıkarmadan kendi ban- yosuna gidiyor, klozetin yanındaki kalkmış fayansın altın- dan torbasını çıkarıp içi tamamen boşalana kadar kendini

359

kesiyor, kollarını lavabonun üstünde tutup beyaz porselenin kızıla bulanmasını izliyor. JB'yle her karşılaşmasından son- ra olduğu gibi, doğru karan verip vermediğini merak ediyor. O gece hepsi -kendisi, Willem, JB, Malcolm- uykuya dal- makta biraz zorlanır mı, birbirlerinin yüzlerini, yirmi yıllık arkadaşlıklarında aralarında geçen iyi ve kötü konuşmaları düşünür mü, merak ediyor.

Ah, keşke daha iyi bir insan olsaydım, diye geçiriyor için- den. Daha cömert biri. Bu kadar kendi içime kapalı olmasay- dım. Daha cesur olsaydım.

Sonra havluluğa tutunarak ayağa kalkıyor; çok kesti kendi- sini bu gece, başı dönüyor. Gömme dolap kapağının arkasına asılı boy aynasının karşısına geçiyor. Greene Sokak'taki evin- de boy aynası yok. "Ayna istemiyorum" dedi Malcolm'a. "Ayna sevmem." Ama aslında kendisiyle yüzleşmeyi istemiyor; kendi bedenini görmek, kendi gözleriyle bakışmaktan kaçıyor. Fakat Harold ve Julia'nın evindeki odada ayna var ve bir- kaç saniye önünde durup kendine baktıktan sonra, o gece JB'nin girdiği kambur şekle bürünüyor. JB haklıydı diyor içinden. Haklıydı. İşte bu yüzden affedemem onu.

Şimdi ağzını açıyor. Sekerek yarım daire çiziyor. Ayağı- nı sürüyor arkasından şimdi. İniltileri sessiz, kıpırtısız evde boşluğu dolduruyor.

Mayısın ilk cumartesi günü, Willem'le birlikte ofisinin ya- kınlarında, 56. Sokak'ta küçücük ve çok pahalı bir suşi lo- kantasında, kendi taktıkları isimle Son Yemeklerini yediler. Lokantanın sadece altı sandalyesi var, hepsi ham kayından geniş bir tezgahın önüne dizilmiş, oturdukları üç saat bo- yunca da başka gelen olmuyor.

Okkalı hesap geleceğini ikisi de biliyordu ama adisyonu gördüklerinde önce dumura uğrayıp ardından gülmeye baş-

360

hyorlar ama kahkahaların sorumlusu bir yemeğe bu kadar para harcamanın saçmalığı mı, harcamış olmaları mı, harca- yabilecek durumları olması mı, bilemiyor.

"Ben öderim" diyor Willem ama cüzdanına uzanırken, gar- son yaklaşıp Willem'in tuvalete gitmesini fırsat bilerek ver- diği kredi kartını ona geri uzatıyor.

"Bu ne şimdi Jude?" diyor Willem, o da sırıtıyor. "Arkadaşımıza bir Son Yemek ısmarlamayahm mı?" diyor. "Sen de dönünce bana taco ısmarlarsın."

"Dönersem" diyor Willem. Bir süredir aralarında yaptıkla- rı bir espri bu. "Teşekkür ederim Jude. Yapmayacaktın ama bunu."

Yılın ilk ılık gecesi; Willem'e yemek için teşekkür etmek istiyorsa birlikte yürüyebileceklerini söylüyor. "Nereye ka- dar?" diye soruyor Willem temkinli. "Ta Soho'ya kadar yürü- meyeceğiz Jude."

"Uzağa değil."

"Olmasın zaten" diyor Willem, "çünkü çok yorgunum." Willem'in yeni stratejisi bu, çok da memnun bundan: Bir şe- yi Jude'un bacaklarına, sırtına iyi gelmez diye reddetmek ye- rine, onu caydırmak için kendisi yapacak halde değilmiş gibi davranıyor. Willem son zamanlarda ya yorgun, ya bir yerleri ağrıyor, ya çok terliyor, ya çok üşüyor. Ama o bunların doğru olmadığını biliyor. Bir cumartesi günü bazı galerileri gezdik- ten sonra Willem Chelsea'den Greene Sokak'a kadar yürüye- meyeceğini söyleyince ("Çok yoruldum") taksiye bindiler. Er- tesi gün ise öğle yemeğinde Robin, "Dün hava ne güzeldi de- ğil mi? Willem eve döndükten sonra kaç kilometre koştuk he- le, on beş mi? Çevreyolunu boydan boya iki kere geçtik" dedi. "Öyle mi?" diye sorarken Willem'e baktı, o da mahcupça sı- rıttı.

"Ben de anlamadım" dedi. "Gücüm birden yerine geldi." Güneye yürümeye başlıyorlar, Times Meydanı'ndan geç-

361

memek için Broadway'den doğuya sapıyorlar. Willem yeni rolü için saçını siyaha boyattı, sakal da bıraktığı için hemen tanınmıyor ama ikisinin de turist güruhlarına karışmaya ni- yeti yok.

Willem'i belki bir daha altı ay sonra görecek. Salı günü ll- yada ve Odysseia çekimleri için Kıbrıs'a gidiyor; ikisinde de Odysseus'u oynayacak. İki film arka arkaya çekilip vizyona gi- recek ama ikisinin de yönetmenleri, oyuncuları aynı. Çekim- ler için Avrupa'nın güneyini, Afrika'nm kuzeyini dolaştıktan sonra savaş sahnelerinin çekimi için Avustralya'ya gidecek, programı öyle yoğun ve mesafeler öyle uzun ki, tatillerde ül- keye dönüp dönemeyeceği belli değil. Willem'in bugüne kadar- ki en büyük ve en iddialı prodüksiyonu, kendisi de biraz telaş- lı. "Muhteşem olacak Willem" diye rahatlatmaya çalışıyor onu. ''Ya da muhteşem bir felaket" diyor Willem. Karamsar de- ğil, hiç olmaz zaten, ama heyecanlı olduğu, heves duyduğu, beklentileri karşılayamamaktan korktuğu seziliyor. Gerçi o her filminden önce heyecana kapıldı ama tüm filmleri de iyi oldu; iyiden de öteydi diye hatırlatıyor Willem'e. Bir yandan da Willem'in her zaman iş bulabilecek, hem de iyi işler bula- bilecek olmasını, işini ciddiye almasına ve sorumluluk his- setmesine bağlıyor.

Kendisi içinse önündeki altı ay gözünde büyüyor, özellik- le de Willem son bir buçuk yıldır hep yanında olduğu için. Önce Brooklyn'de küçük bir projenin çekimi vardı, o birkaç haftada bitti. Ondan sonra bir tiyatro oyunu başladı; Mal- divler Dodosu diye bir oyundu, ikisi de kuşbilimci olan er- kek kardeşlerden birinin teşhisi konulamayan bir ruh has- talığına saplanışını anlatıyordu. Oyunun gösterimde kaldı- ğı süre boyunca her perşembe geç saatte akşam yemeği yedi- ler, Willem'in oyunlarında adeti olduğu üzere birkaç kez gitti temsillere. Üçüncü gidişinde, salonun sol tarafında ve kendi- sinden birkaç sıra önde JB'yle Oliver'ı gördü ve oyun boyun-

362

ca JB'ye kaçamak bakışlar atıp aynı repliklere mi gülüyor veya dikkat ediyor diye anlamaya çalıştı; bunun, Willem'in oynadıkları arasında üçünün grup halinde en az bir kez izle- mediği ilk oyun olduğunun farkındaydı.

Willem, "Bir şey söyleyeceğim" dediğinde, insanların çekil- diği, geride aydınlık pencereler, rüzgarda denizanaları gibi savrulan naylon poşetler ve gazete kırpıkları kalmış Beşin- ci Cadde'de yürüyorlar. "Robin'e seninle bir konuda konuşa- cağımı söyledim."

Bekliyor. Willem, Philippa ile birlikteyken yaptığı hata- yı, Robin'le birlikteyken tekrarlamamaya kararlı; Willem onu bir yere davet ettiğinde, önce Robin'den izin alıp alma- dığını soruyor (nihayet Willem ona artık bunu sormamasını, Robin'in ona ne kadar değer verdiğini bildiğini ve bir itira- zı olmadığını, olursa da elinden bir şey gelmeyeceğini söyle- di), kendisini de Robin'e başının çaresine bakabilen, ihtiyar- ladığında yanlarına almak zorunda kalmayacakları biri gibi göstermeye çalıştı. (Gerçi bu mesajı nasıl ileteceğini bileme- diğinden, yerine ulaşıp ulaşmadığını da kestiremiyor.) Fa- kat Robin'i seviyor; Columbia'da klasik dönem hocası, iki yıl önce filmlere danışman olduğunda tanıştılar, ona bir şekilde JB'yi hatırlatan sivri bir mizah anlayışı var.

"Pekala" diyen Willem derin bir nefes alıyor, o da sıkı du- ruyor. Başına geleceklerden korkuyor. "Robin'in arkadaşı Clara'yı hatırlıyor musun?"

"Tabii" diyor, "Clementine'da tanışmıştık."

"Evet!" diyor Willem sevinçle. "O işte."

"Daha bunamadım herhalde Willem, geçen haftaydı." "Tamam tamam. Her neyse, kız seninle ilgilenmiş." Anlamıyor. "Nasıl yani?"

"Robin'e bekar mısın diye sormuş." Kısa bir sessizlik. "Robin'e bir ilişki aramadığını ama yine de soracağımı söyle- dim. Ve sordum işte."

363

Fikir öyle uçuk ki Willem'in ne demek istediğini anlaması biraz uzun sürüyor, anladığında da durup, utanarak ve ina- namayarak gülmeye başlıyor. "Dalga geçiyorsun herhalde Willem" diyor. "Böyle saçma şey duymadım."

"Neden saçmaymış?" diyor Willem aniden ciddileşerek. "Neden dedim Jude."

"Willem" diyor kendini toplayıp. "Çok onur verici ama çok..." Yine yüzünü buruşturup gülüyor. "Saçma."

"Saçma olan ne?" deyince Willem, sohbetin yön değiştirdi- ğini anlıyor. "Birinin seni çekici bulması mı? İlk kez olmuyor bu, hatırlatırım. Sen sadece kendine engel olduğun için bu- nu göremiyorsun."

Başını iki yana sallıyor. "Başka şeylerden konuşalım Wil- lem."

"Hayır" diyor Willem. "Bundan kurtulamazsın Jude. Ne- den saçmaymış?"

Bir anda o kadar rahatsız oluyor ki, Beşinci Cadde'yle 45. Cadde'nin köşesinde durup taksi bakınıyor. Ama tabii tak- si yok.

Nasıl karşılık vereceğini düşünürken, JB'nin evindeki o geceden birkaç gün sonra, Willem'e JB kısmen de olsa hak- lı mıydı diye sormasını düşünüyor. Willem de hınç duyuyor muydu ona? Kendini yeterince açmıyor muydu?

Willem o kadar uzun sessiz kaldı ki, cevabın ne olduğu- nu daha duymadan anladı. "Bak Jude" dedi Willem ağır ağır, "JB orada... JB ne dediğini bilmiyordu. Ben senden asla bık- mam. Bana sırlarını vermeye mecbur değilsin ki!" Durakla- dı. "Ama evet, kendini bana daha çok açsan memnun olu- rum. Senin hakkında bilgi edinmek için değil de, belki bir konuda yardımım dokunur diye." Durdu, göz göze geldiler. "Bu kadar."

O günden bu yana Willem'e daha çok şey anlatmaya gay- ret etti. Ama yirmi beş yıl önce Ana'yla konuştuktan sonra

364

kimseye açmadığı o kadar çok konu var ki, ifade edecek keli- meleri bile bulamadığını hissediyor. Geçmişi, korkuları, ona yapılanlar, kendine yaptıkları ancak bilmediği dillerde; Fars- ça, Urduca, Çince, Portekizce ifade edilebilecek şeyler. Bir defasında daha kolay olur diye yazmayı denedi ama olmadı. Kendini kendisine nasıl anlatacağını dahi kestiremiyor. "Başına gelenleri anlatmanın yolunu kendin bulursun" dediğini hatırlıyor Ana'nın. "Bir insanla yakınlaşmak isti- yorsan, bulmak zorundasın." Sık sık hissettiği gibi, onunla konuşmasına, ona öğretmesine izin vermediğine hayıflanı- yor. Sessizliği bir korunma şekli olarak ortaya çıktı ama ge- çen yıllarda baskı unsuruna dönüştü; yönettiği değil, onu yö- neten bir şey oldu. Artık istese de çıkış yolu bulamıyor. Dört yanı buzdan kapkalın duvarlarla, tabanlarla, tavanlarla çev- rili küçük bir su damlasının içine hapsolmuş gibi hissediyor. Bir çıkış olduğunun farkında ama alet edevattan yoksun; tır- naklarıyla buzun kaygan yüzeyini tırmalıyor çaresizce. Kim olduğunu anlatmayarak kendini daha yenir yutulur, daha az garip biri gibi gösterdiğini sanıyordu. Ama artık söylemedik- leri onu daha da garipleştiriyor, bir acıma hatta şüphe nes- nesi yapıyor.

"Jude?" diyor Willem ısrarla. "Neden saçmaymış?" Başını sallıyor. "Öyle çünkü." Tekrar yürümeye başlıyor.

Bir sokak boyunca hiç konuşmuyorlar. Sonra Willem soru- yor: "Sen hiçbiriyle birlikte olmayı istemiyor musun Jude?" "Olacağımı hiç düşünmemiştim."

"Ama ben sana bunu sormadım."

"Bilmiyorum Willem" diyor onunla göz göze gelemeyerek. "Benim gibi birinin böyle şeylere kalkışmasını yakışıksız bu- luyorum herhalde."

"Ne demek bu şimdi?"

Yine başını sallıyor cevap vermeden, ama Willem direti- yor. "Bazı sağlık sorunların var diye mi? Bu mu sebebi?"

365

Sağlık sorunları, diyor içinden ekşi ve iğneleyici bir ses.

Lafı dolandırmaya gel. Ama bunu dile getirmiyor. "Willem" diyor yalvarırcasına. "Rica ediyorum kapatalım bu konuyu. Çok güzel bir gece geçirdik. Bu son gecemiz, bir daha kim bi- lir ne zaman görüşürüz. Konuyu değiştirebilir miyiz lütfen? Çok rica ediyorum."

Willem bir sokak boyu konuşmayınca konunun kapandı- ğını sanıyor, ama sonra tekrar açılıyor: "Robin'le ilk çıkma- ya başladığımızda bana senin eşcinsel olup olmadığını sordu, ben de bilmiyorum demekten başka cevap veremedim." Bir an duruyor. "Çok şaşırdı. 'Bu çocuk üniversiteden beri senin en yakın arkadaşın, nasıl bilmezsin?' deyip durdu. Philippa da seni sorardı bana. Ona da Robin'e söylediğimin aynısını söyledim: Senin ketum bir insan olduğunu ve bu tercihine hep saygı duymaya çalıştığımı.

Ama tam da böyle şeyleri bana söylemiş olmanı isterdim Jude. Bu bilgiyle bir şey yapacağımdan değil, seni daha iyi tanımamı sağlayacağından. Belki aseksüelsin belki biseksü- elsin bana ne? Benim için bir şey değiştirmiyor zaten." Cevap vermiyor, veremiyor; iki sokak daha yürüyorlar: 38. Sokak, 37. Sokak... Sağ ayağını, hali kalmayacak kadar yor- gun veya moralsiz olduğundaki gibi sürüdüğünün farkında; Willem solunda yürüdüğü için memnun, hiç değilse fark et- me ihtimali daha düşük.

"Sen kendini çekici olmadığına, kimsenin seni sevmeyece- ğine şartlandırmışsın, bazı şeyleri yaşamanın mümkün ol- mayacağına kararını vermişsin gibi hissediyor, endişeleniyo- rum bazen. Ama öyle değil Jude: Seninle birlikte olacak in- san çok şanslıdır" diyor bir sokak sonra. Yeter bu kadar diyor içinden; Willem'in sesinin tonundan, daha uzun bir söyleve hazırlandığını anladı ve şimdi içi içini yiyor, çarpıntı tutuyor. "Willem" diyor ona dönerek, "ben bir taksi bulsam iyi ola- cak, yoruldum. Gideyim yatayım iyisi mi."

366

"Hadi ama Jude" diyor Willem, öyle bir sabırsızlık.la çıkı- yor ki sesi, Jude irkiliyor. "Kusura bakma. Ama ciddiyim Ju- de. Seninle tam önemli bir şey konuşacakken beni bırakıp

gidemezin."

Bunu duyunca duruyor. "Haklısın" diyor. "Pardon. Ayrıca çok minnettarım Willem, gerçekten. Ama ben böyle konulan konuşmakta çok zorlanıyorum."

"Sen her şeyi konuşmakta çok zorlanıyorsun" diyor Wil- lem, Jude bir kez daha irkiliyor. "Özür dilerim. Seninle bir gün konuşmayı, ciddi ciddi konuşmayı hep içimden geçiri- yorum ama sonra konuşamıyorum çünkü içine kapanacak- sın, bir daha benimle hiç konuşmayacaksın diye korkuyo- rum." Susuyorlar, Jude'un yüzü kızarıyor çünkü biliyor ki Willem'in dedikleri doğru; tam da böyle yapar. Birkaç yıl ön- ce Willem, kendini kesmesini konuşmaya çalışmıştı. O za- man da yürüyorlardı, bir an gelip de tahammül edemeyece- ğini hissettiğinde aniden taksi durdurup kendini arka koltu- ğa atmış, Willem'i kaldırımda şaşkınlıkla arkasından sesle- nirken bırakmıştı. Ama daha araba hareket eder etmez ken- dine sövmüştü. Willem çok öfkelenmiş, o özür dilemiş, ba- rışmışlardı. Willem bir daha bu konuyu hiç açmamıştı, o da uzak durmuştu. "Peki şunu söyler misin Jude: Hiç yalnızlık duymuyor musun?"

"Hayır" diyor neden sonra. Bir çift yanlarından gülüşerek geçiyor, yürüyüşlerinin başında kendilerinin de gülüşmekte olduğunu hatırlıyor. Willem'i aylar boyunca son kez görece- ği bu gecenin içine etmeyi nasıl başardı? "Sen beni düşün- me Willem. Ben her zaman idare ederim. Her zaman başı- mın çaresine bakabilirim."

Bunun üzerine Willem iç geçiriyor, kendini bırakıyor ve öyle mağlup görünüyor ki, Jude hafif bir suçluluk duygusu hissediyor. Ama rahatlıyor bir yandan da; çünkü Willem'in konuşmayı nasıl sürdüreceğini bilmediğini fark ediyor, böy-

367

lece birazdan konuyu değiştirebilecek, geceyi tatlıya bağla- yıp kaçabilecek. "Hep böyle söylüyorsun."

"Hep doğru çünkü."

Uzun mu uzun bir sessizlik oluyor. Bir Kore lokantasının önündeler, havada ağır bir buhar, duman ve ızgara et koku- su var. "Gidebilir miyim?" diye soruyor nihayet, Willem ba- şıyla evet diyor. Kaldırımın kenarına gidip kolunu kaldırı- yor, bir taksi önünde duruyor.

Willem ona kapıyı açıyor, tam binecekken ona sarılıp duru- yor bir süre, ardından o da sarılıyor. "Seni özleyeceğim" diyor Willem ensesine. "Ben yokken kendine iyi bakacak mısın?" "Evet" diyor. "Söz." Geri çekiliyor, bakışıyorlar. "Kasımda görüşürüz o halde."

Willem gülümsemek istese de olmuyor. "Kasımda görüşü- rüz" diyor o da.

Taksiye oturduğunda gerçekten yorulmuş olduğunu fark ediyor, başını yağlı cama yaslayıp gözlerini kapatıyor. Eve varana kadar külçe gibi ağırlaşmış oluyor ve dairenin kapı- sını kapatıp kilitler kilitlemez üzerinde kazak, gömlek, fani- la, pantolon, ayakkabı ne varsa çıkarıyor, geride bir yol gi- bi bırakarak banyoya yöneliyor. Lavabonun altından torbayı alırken elleri titriyor ve o gece kendisini kesme ihtiyacı duy- mayacağını sandıysa da -gün boyu, hatta yemekte bile hiç- bir belirtisini almadı- şimdi delice arzuluyor. Önkollarında hasarsız cilt çoktan bitti, eski kesikleri tekrar açıyor artık, jiletin kenarıyla yaraların sert, iplik iplik dokusunu yeniden kesiyor. Yeni kesikler iyileştiğinde siğilli yarıklar halini aldı- ğından, kendini nasıl bu kadar berbat ettiğine hem tiksinti, hem üzüntü, hem hayretle bakıyor. Andy'nin sırtı için verdi- ği kremi kollarında da kullanmaya başladı son zamanlarda, biraz iyi geldiğini düşünüyor, cildinin gerginliği azalıyor, ya- ralar yumuşuyor, derisi dolgunlaşıyor gibi.

Malcolm'un banyoda bıraktığı duş alanı öyle büyük ki ke-

368

sim sırasında içine oturup bacaklarını açabiliyor, işi bitince de kanı dikkatle yıkıyor çünkü zemin yekpare mermer lev- ha ve Malcolm defalarca uyardı: Mermer bir kere lekelendi mi yapacak hiçbir şey yok. Sonra yatağına geçiyor, hafif başı dönüyor ama uykusu yok, avizenin loş odadaki koyu, cıva gi- bi parıltısını izliyor.

"Çok yalnızım" diyor yüksek sesle ve evin sessizliği, söz- cükleri kanı emen pamuk gibi içine çekiyor.

Bu yalnızlığı yeni keşfetti ve yaşadığı diğer yalnızlıklar- dan farklı buluyor: Çocukluğunda öksüz yetim olmasının yalnızlığından değişik, bir otel odasında Luke Birader'le bir yatakta, uyumadan, kımıldamadan, onu uyandırmadan, ayın yatağa çizdiği parlak beyaz şeritlere bakarak yatmak- tan farklı, yurttan kaçmayı nihayet başarıp bir meşe ağacı- nın bacak gibi açılmış kıvrık köklerinin arasına dertop ola- rak, kendini iyice küçülterek sığındığı geceden başka. O za- manlar da yalnız olduğunu sanmıştı ama şimdi o duygusu- nun yalnızlık değil korku olduğunu anlıyor. Fakat şimdi kor- kacağı hiçbir şey yok. Kendini korumaya aldı artık: Üç kilitli kapısı olan bir dairesi, parası var. Anne babası var, arkadaş- ları var. Yemek için, ulaşım için, barınmak için, kaçmak için istemediği bir şey yapmak zorunda kalmayacak bir daha. Willem'e söylediği yalan değildi: İlişkisi olabilecek bir in- san gibi görmüyor kendini, hiç de görmedi. Arkadaşlarının ilişkilerini de hiç kıskanmadı; bir kedinin köpek havlaması- na imrenmesi gibi bir şey olurdu bu, kıskanmak aklına dahi gelmezdi çünkü olanaksız bir şeydi, türünün doğasına aykı- rıydı. Fakat son zamanlarda insanlar bir ilişkisi olabilirmiş, olmasını istemeliymiş gibi davranıyorlar ve bunu bir parça nezaketen yaptıklarını bilse de damarına basıldığını hisset- miyor değil: Dekatlona katılabilirsin demeleri bile aynı saç- malıkta, kalpsizlikte bir şey.

Malcolm ve Harold'dan bekliyor bunu; Malcolm'dan bek-

369

liyor çünkü o mutlu ve mutluluğa giden tek bir yol görüyor, o da kendi yolu, dolayısıyla ara sıra sana birini ayarlayalım teklifinde bulunuyor, hayatında biri olmasını istemez misin diye soruyor, o reddedince de şaşkına dönüyor; Harold'dan bekliyor çünkü babalık rolünde en sevdiği kısmın kendini onun hayatına yerleştirmek ve elinden geldiğince onu kurca- lamak olduğunu biliyor. Kimi zaman bundan zevk almayı da- hi öğrendi; birilerinin onunla akıl verecek kadar, kararların- dan ötürü hayal kırıklığına uğrayacak kadar, ondan beklen- tileri olacak ve onu sahiplendiğini hissedecek kadar ilgileni- yor olması onu duygulandırıyor. İki yıl önce Harold'la bir lo- kantaya gitmişlerdi; Harold, Rosen Pritchard'daki işinin onu kurumsal ölçekte görevi kötüye kullanmanın suç ortağı hali- ne getirdiğine ilişkin bir söylev çekerken, garsonun başları- na gelmiş, elinde adisyonla beklemekte olduğunu fark ettiler. "Affedersiniz" dedi garson, "ben az sonra geleyim."

"Yok zahmet etmeyin" dedi Harold mönüyü alarak. "Oğ- luma fırça atıyordum ama sipariş verelim, öyle devam ede- rim." Garson ona anlayışla gülümsemiş, o da karşılık ver- mişti; bir başkasına ait olduğunun insan içinde dile getiril- mesinden, nihayet oğullar ve kızlar kabilesine katılmış ol- maktan memnundu. Siparişleri verdikten sonra Harold söy- levine devam etmiş ve o da üzgün taklidi yapmıştı fakat iç- ten içe büyük bir mutluluk duyuyordu; memnuniyet bütün hücrelerine yayıldıkça yüzüne yerleşen tebessüm yüzünden Harold kafayı bulduğunu bile zannetmişti.

Ama artık Harold da ona sorular sormaya başladı. "Burası şahane bir yer olmuş" dedi geçen ay Willem'e yapmasın diye onca laf söyledikten sonra, Willem'in yine de yaptığı doğum günü yemeğine katılmak için şehre geldiğinde. Harold erte- si gün daireye uğradığında, hep yaptığı gibi beğenerek içe- riyi gezmiş, hep söylediği şeyleri tekrarlamıştı: "Burası şa- hane bir yer olmuş"; "Evini ne kadar da temiz tutuyorsun";

370

"Malcolm çok iyi iş çıkarmış" ve son zamanlarda "Fakat bu- rası çok büyük Jude. Tek başına yalnızlık çekmiyor musun?" "Hayır Harold" dedi. "Yalnız kalmayı seviyorum." Homurdandı Harold. "Willem mutlu görünüyor" dedi. "Ro- bin de iyi bir kıza benziyor."

"Öyle" dedi Harold'a çay koyarken. "Bana da Willem mut- lu gibi geliyor."

"Sen de bu mutluluğu istemiyor musun Jude?" diye sordu Harold.

İç geçirdi. "Hayır Harold, ben iyiyim böyle."

"Peki Julia'yla beni düşünmüyor musun? Biz de seni biriy- le görmek isteriz."

"Julia'yla seni mutlu etmek istediğimi biliyorsun" dedi se- sini kontrol etmeye çalışarak. "Ama maalesefbu konuda size yardımcı olamayacağım." Harold'a çayını verdi.

Bazen yalnızlığı kafasına kakılmamış olsa, yaşadığı haya- tın garip ve kabul edilemez bir tarafı olduğuna dair telkin- ler almasa, hiç yalnızlık çeker miydi merak ediyor. İnsanlar ona arzulamayı aklına bile getirmediği, sahip olabileceğini hiç düşünmediği şeylerin yokluğunu hissedip hissetmediği- ni soruyorlar: Harold ile Malcolm özellikle, ama aynı zaman- da Richard ve adını koymasalar da birlikte yaşadıkları, ken- disi gibi ressam olan kız arkadaşı India da; daha az görüş- tüğü kişiler de var bunları arasında, sözgelişi Citizen, Eli- jah, Phaedra, hatta Sullivan'ın kalemindeki eski meslekta- şı, birkaç ay önce kocasıyla şehre gelince arayıp görüştüğü Kerrigan bile. Bazıları acıyarak, bazıları şüpheyle soruyor. İlk grup, yalnızlığının bir tercih değil mecbur kaldığı bir du- rum olduğunu düşünerek onun adına üzülüyor; ikinci grup ise yalnızlığının tercih olduğunu bilerek yetişkinliğin temel yasalarından birini çiğnemesi nedeniyle ona öfke duyuyor. Her halükarda, kırk yaşında bekar olmak otuzunda bekar olmaktan farklı ve her geçen yıl daha az anlaşılır, daha az

371

imrenilir, buna karşın daha üzücü, daha sakıncalı bir hal alıyor. Son beş yılda bütün ortaklar yemeklerine yalnız katıl- dı, geçen yıl şirket hissedarlarından biri olduğunda da hisse- darların yıllık kaçamağına yalnız gitti. Tatilden önceki hafta- nın cuma akşamında Lucien ofisine geldi, adeti olduğu üzere o haftanın işlerini gözden geçirdiler. Yaklaşan tatilden de söz ettiler; bu sene Anguilla'da olacaktı ve ikisi de hiç gitmek iste- miyorlardı; oysa diğer ortaklar gitmek istemez gibi yaparken gerçekte (Lucien ile hemfikirdiler) can atıyorlardı gitmeye. "Meredith geliyor mu?" diye sordu.

"Geliyor." Bir sessizlik oldu, ardından geleceği tahmin et- ti. "Sen birini getiriyor musun?"

"Hayır" dedi.

Bir sessizlik daha oldu ve bu esnada Lucien tavana baktı. "Sen hiçbiriyle gelmedin değil mi bu toplantılara?" diye sordu Lucien, öylesine soruyormuş gibi hissettirmeye çabalayarak. "Gelmedim" dedi, Lucien bir şey söylemeyince de, "Bana bir şey mi demek istiyorsun Lucien?" diye sordu.

''Yok canım daha neler" dedi Lucien gözlerini tekrar ona çevirerek. "Burası böyle şeylerin hesabının tutulduğu bir fir- ma değil, bunu sen de biliyorsun Jude."

Öfke ve utançla yüzünün kızardığını hissetti. "Ama bel- li ki tutuluyor. Yönetimden laf geliyorsa mutlaka söyle ba- na Lucien."

''Yok öyle bir şey Jude" dedi Lucien. "Herkesin sana saygı duyduğunu sen de biliyorsun. Ben sadece -bak şahsım adı- na konuşuyorum, firma adına değil- seni biriyle görmekten mutlu olacağım, o kadar."

"Peki Lucien, sağol" dedi bıkkınca. "Tavsiyeni dikkate ala- cağım."

Normal görünmeye büyük bir çaba sarf etse de, ilişkiyi sırf görüntüyü kurtarmak için istemiyor, yalnız olduğunu hisset- tiği için istiyor. O kadar yalnız ki bazen bir tomar kirli çama-

372

şır gibi göğsüne çöküyor yalnızlığı. Bu duyguyu öğrenmişken unutması mümkün değil. insanlar çok kolaymış gibi, süre- cin en zor kısmı ilişki istediğine karar vermekmiş gibi konu- şuyorlar. Ama o durumun farkında: Bir ilişki içinde olması, vücudunu bir başkasına göstermesi demek ki bunuAndy dı- şında kimseye yapmadı; üstelik kendi vücuduyla da yüzleş- mesi gerekecek fakat en az on yıldır kendini çıplak görmedi, duştayken bile kendine bakmıyor. Hepsinden önemlisi biriy- le cinsel ilişkiye girmesi demek; bunu on beş yaşından beri yapmamak şöyle dursun, korkusu o kadar büyük ki düşün- cesiyle bile midesine taş gibi soğuk bir şeyin oturmasına yol açıyor. Andy'ye ilk gitmeye başladığında ara sıra cinsel akti- vitesi olup olmadığını soruyordu, nihayet bir gün olursa söy- lerim, lütfen sen sorma dedi. Bunun üzerine Andy sormayı bıraktı, kendisinin söyleyeceği bir durum da olmadı. Cinsel ilişkiye girmemek, büyümenin en güzel yanlarından biriydi. Ama seksten korktuğu kadar dokunulmak da istiyor, bi- rinin ellerini teninde hissetmeyi düşlüyor, bir yandan da bunun düşüncesinden korkuyor. Bazen kollarına baktığın- da nefesi kesilecek kadar şiddetle nefret ediyor kendisin- den: Vücudunun büyük bölümü kendi kontrolünde olmayan sebeplerden bu hale geldi ama kolları bütünüyle kendi ese- ri; kendisinden başka kimseyi suçlayamaz. Kendini kesme- ye başladığında bacaklarını -sadece baldırlarını- kesiyordu ve bu işi düzenli bir şekilde yapmayı öğrenene kadar jileti rastgele sallamıştı tenine, bu da çalıların arasına dalmış gi- bi bir görüntü doğuruyordu. Kimse fark etmedi -kimse insa- nın baldırlarına bakmazdı. Luke Birader bile lafını etmemiş- ti bunun. Ama şimdi kimse kollarını, sırtını, bacaklarını, za- rar görmüş dokuların ve kasların alındığı şerit şerit yarala- rı, bir zamanlar etinden kemiğine kadar vida giren başpar- mak iriliğindeki göçükleri, cildinin yanıklar sebebiyle pas- parlak olmuş kısımlarını, yaralarının kapanıp yerine hafif

373

oyuklann kaldığı, çevrelerinin mat ve kalıcı bir sarartıya bu- landığı yerleri göremezdi. Giyinikken bir başka kişi ama so- yunduğunda yılların çürümüşlüğü açığa çıkıyor, geçmişini ve düşkünlüğünü, yozlaşmışlığını kendi teni anlatıyor.

Bir keresinde, Texas'tayken, müşterilerinden biri hilkat garibesi gibi bir adamdı; göbeği bacaklarının arasında sar- kaç gibi sallanacak kadar şişman, her tarafı egzama kap- lı, cildinin kuruluğundan her hareketinde havaya beyaz de- ri tozları saçılan bir tipti. Adamı görmek midesini bulandı- rıyordu ama hepsi bulandırdığından bu adam diğerlerin- den daha iyi veya daha kötü değildi. Adamın göbeği ensesine baskı yaparken aletini ağzına alırken, adam ağlayarak on- dan özür dilemişti: Çok özür dilerim, çok özür dilerim der- ken parmak uçlan başında geziniyordu. Kemik kadar kalın ve uzun tırnakları vardı adamın, saç derisinde nazikçe, ta- rak dişleriymiş gibi gezdiriyordu onları. Yıllar içinde nasıl olduysa o adama dönüştüğünü hissediyor şimdi; biri onu gö- recek olursa iğrenecek, vücudundaki kusurlardan tiksinecek gibi geliyor. Bir başkasının da kendisi gibi iş bittikten sonra öğürerek klozete kapanmasını, ağzına avuç avuç sıvı sabun atıp tadından midesi kalksa da kendini tekrar temizlemeye çalışmasını istemiyor.

Artık yemek veya barınmak için istemediği hiçbir şey yap- mak zorunda kalmayacak, bunu biliyor. Peki yalnızlığını azaltmak için neleri göze alabilir? Bir insanın yakınlığı için, bunca özenle inşa edip koruduğu her şeyden vazgeçebilir mi? Ne kadar aşağılanmaya göğüs germeye hazır? Bilmiyor, ce- vabını öğrenmekten korkuyor.

Ama gitgide, hiç öğrenme imkanı bulamayacağından da- ha da çok korkmaya başladı. Bunu bile yapamadıktan sonra, insan olmanın anlamı ne? Fakat yalnızlığının açlık, yokluk, hastalık gibi ölümcül bir şey olmadığını da hatırlatıyor ken- disine. Yok edilmesi şart değil. Sayısız insandan daha iyi bir

374

hayat sürüyor, hayal edebileceğinin çok daha ötesinde. Bun- ca şeyin yanında bir de eş istemek arsızlık, yüzsüzlük gibi geliyor ona.

Haftalar geçiyor. Willem'in programı çok yoğun; gecenin bi- ri, öğlenin üçü gibi olmayacak saatlerde arayabiliyor. Sesi yor- gun geliyor ama Willem'in mizacında şikayete yer yok, şikayet etmiyor da. Ona çevreyi, çekim izni aldıkları arkeolojik kazı sahasını, setteki küçük aksaklıkları anlatıyor. Willem yokken onun da içinden evde boş oturmaktan başka bir şey gelmi- yor, bunun da sağlıklı olmadığının farkında, dolayısıyla haf- ta sonlarını etkinliklerle, partilerle, yemeklerle doldurmaya dikkat etti. Müzelerdeki etkinliklere ve oyunlara Zenci Henry Young'la, galerilere Richard'la gidiyor. Yıllar önce ders verdi- ği Felix şimdi Dinle Amerikalı diye bir punk grubunun başı, konserlerine Malcolm'u da beraberinde götürüyor. Willem'e iz- lediklerini ve okuduklarını, Harold ve Julia'yla konuşmala- rını, Richard'ın son projesini ve dernekteki müvekkillerini, Andy'nin kızının doğum günü partisini ve Phaedra'nın yeni işini, konuştuğu insanları ve onların söylediklerini anlatıyor. "Beş buçuk ay kaldı" diyor Willem konuşmalardan birinin sonunda.

"Beş buçuk ay daha" diye tekrarlıyor.

O perşembe günü, Rhodes'un yeni aldığı, Malcolm'un ai- lesinin mahallesine yakın bir yerdeki evini ziyarete gidi- yor ki, aralık ayında içmeye gittiklerinde Rhodes bütün kabuslarının kaynağının o ev olduğunu anlatmıştı: Gecele- ri kafasında sayfa sayfa hesaplarla uyanıyor, hayatının öze- ti olan okul paralan, ev kredileri, bakım ve vergi işleri kor- kunç rakamlar olarak canlanıyormuş gözünde. "Üstelik ai- lemden yardım da alıyorum" demişti o gün. "Üstelik Alex bir çocuk daha istiyor. Kırk beşime geldim Jude; üçüncüyü do- ğuracaksak seksen yaşıma kadar çalışmam lazım."

Bu akşam Rhodes'u daha rahat, gerdanını ve yanaklarını

375

al al göriince seviniyor. "Yahu sen hiç kilo almamayı nasıl be- ceriyorsun?" diyor Rhodes. On beş yıl önce savcılıkta tanış- tıklarında Rhodes sporculuğunu koruyordu, kaslıydı; banka- ya girdiğinden bu yana şişmanladı, aniden ihtiyarladı.

"Bir deri bir kemik kalmışsın diyemiyorsun da" karşılığı- nı veriyor Rhodes'a.

Rhodes gülüyor. "Bence öyle değil ama ısrar ediyorsan... " Yemeğe on bir kişi davetli, Rhodes odasından çalışma koltuğunu ve Alex'in giyinme odasındaki bankı getiriyor. Rhodes'un davetlerine dair bu var aklında: Yemekler her za- man mükemmel, sofrada mutlaka çiçek var, ama davetli lis- tesi ve oturma düzeni illa ki karışıyor. Ya Alex yeni tanıştı- ğı birini çağırıp Rhodes'a haber vermeyi unutuyor, ya Rho- des yanlış sayıyor, düzenli ve resmi bir davet olsun diye baş- lanan gece çivisi çıkınca gevşiyor. "Sıçtık!" diyor Rhodes her zamanki gibi, ama bunu tek umursayan da yine o.

Solunda oturan Alex'le, Rhodes'un dehşete kapılmasına rağmen, Rothko diye bir moda tasarımcısının halkla ilişkiler müdürlüğü görevinden aynlışını konuşuyor. "Eksikliğini his- sediyor musun?" diye soruyor.

"Daha değil" diyor. "Rhodes hiç memnun olmadı ama" -gü- lümsüyor- "o da geçer. Çocuklar küçükken yanlarında olabil- mek istiyorum."

Connecticut'ta aldıkları (Rhodes'a yine kabuslar gördüren) yazlığı soruyor, üçüncü yazı da tadilatta geçireceğini öğrendi- ğinde sempatiyle pofluyor. "Rhodes bana Columbia County'de bir ev baktığını söylemişti" diyor. "Aldın mı orayı?"

"Henüz değil" diyor. Tercih yapmak zorunda kalmıştı: Ya o evi alacak, ya da Richard'la ortaklaşa zemin katta tadilat yapacak, garajı kullanılır hale getirip küçük bir spor odası ve yerinde yüzebilmesi için sonsuz havuz yaptıracaklardı, tadilatı seçti. Artık her sabah özel havuzunda yüzebiliyor, o kullanırken Richard bile girmiyor spor odasına.

376

"Biz de ev için beklemek istiyorduk aslında" diyor Alex. "Ama başka çaremiz yoktu, çocuklar bahçeli evde büyüsün istedik."

Başını sallıyor, daha önce çok dinledi bu hikayeyi Rho- des'dan. Sanki kendisiyle Rhodes (ve kendisiyle şirketteki ya- şıtlarının hemen hepsi) paralel yetişkinlikler yaşıyormuş gi- bi geliyor. Dünyalarının hakimi olan minik despotların okul, kamp, etkinlik ve özel ders gibi ihtiyaçları bütün kararları- nı belirliyor ve önümüzdeki on, on beş, on sekiz yıl boyunca belirlemeye devam edecek. Çocuk sahibi olmak bu insanların yetişkin hayatlarına ani ve değiştirilmesi teklifdahi edilemez bir yön ve amaç biçti: O yıl tatile ne zaman nereye gidilece- ğine onlar karar veriyor, harcamalardan geriye para kalacak mı, kalacaksa nereye harcanacak onlar belirliyor; günlerin, haftaların, yılların, ömrün şeklini onlar çiziyor. Çocuk sahibi olmak harita mühendisliği gibi; doğum anında teslim edilen haritaya harfiyen uymaktan başka yapacak bir şey de yok. Fakat onun ve arkadaşlarının çocukları yok ve onların yokluğunda dünya adeta ayaklarının altına seriliyor, seçe- neğe boğuyor onları. Çocuk olmadan kişinin yetişkinlik mer- tebesine yükselmesi kesin değil; çocuksuz bir yetişkin, ken- di yetişkinliğini kendisi yaratıyor ve bu her ne kadar baş döndürücü heyecanlar yaşatsa da, sürekli bir kuşku ve gü- vensizlik duygusunu da getiriyor. Ya da kimileri için böyle; Malcolm için böyle olduğu açık, zira kendisi kısa zaman önce Sophie'yle birlikte çocuk sahibi olmanın artılarını eksilerini çıkardıkları listeyi onunla görüştü, dört yıl önce Sophie'yle evlenmeye karar verirken yaptığı gibi.

"Bilmem ki Mal" dedi Malcolm'un listesini dinledikten sonra. "Çocuğu istediğiniz için değil, yapmanız gerektiğini hissettiğiniz için yapıyormuşsunuz gibi geldi."

"Elbette öyle hissediyorum" dedi Malcolm. "Hala çocuk gi- bi yaşadığımızı hissettiğin olmuyor mu Jude?" "Hayır" dedi.

377

Hiç de olmamıştı; hayatı, çocukluğundan aklının almayacağı kadar uzaktaydı. "Bunlar babanın laflan Mal. Çocuk sahibi olmasan da ciddiye alınabilir, hayatta bir yere gelebilirsin." Malcolm iç geçirdi. "Olabilir" dedi. "Belki de haklısın." Gü- lümsedi. ''Ya zaten benim çocuk istediğim falan yok."

O da gülümsedi. "O zaman bekle biraz daha" dedi. "Günün birinde sen de otuz yaşında bir enkazı evlat edinirsin."

"O da olabilir" dedi Malcolm. "Bunun çok moda olduğu yerler varmış diyorlar."

Alex izin isteyip giderek artan bir telaşla "Alex. Alex! Alex!"

diye seslenen Rhodes'un yardımına mutfağa gidiyor, o da Rhodes'un önceki yemeklerinden tanımadığı, esmer, köprü- yü geçer geçmez keskin bir virajla yön değiştirdiği için kırık olduğunu düşündüren burunlu adama dönüyor.

"Caleb Porter."

"Jude St. Francis."

"Dur tahmin edeyim: Katoliksin." "Dur ben tahmin edeyim: Değilsin." Caleb gülüyor. "Doğru bildin."

Konuşuyorlar; Caleb Londra'da on yıl bir moda markasının yönetim kurulu başkanlığını yürüttükten sonra Rothko'nun yeni CEO'su olmak için şehre bu yakınlarda döndüğünü an- latıyor. "Alex dün akşam ansızın ve öyle tatlı dille davet et- ti ki, ben de" -omuz silkiyor- "otelde oturup emlak ilanlarını kanştıracağıma güzel insanlarla güzel bir yemek yerim de- dim." Mutfaktan düşen tencerelerin tangırtısı ve Rhodes'un küfürleri duyuluyor. Caleb kaşını kaldırıp ona bakıyor, o da karşılığında gülümsüyor. "Merak etme" diyor güven vermek için. "Olur öyle."

Rhodes yemek boyunca konuklarını ortak sohbete yönelt- meye çalışıyor ama olmuyor: Masa fazla geniş, arkadaş olan- ları yan yana oturtma hatasını yapmış, o da Caleb'le konu- şuyor. Kırk dokuz yaşında, çocukluğu Marin County'de geç-

378

miş, otuzlanndan bu yana da New York'ta oturmuyormuş. O da hukuk mezunuymuş ama kendi deyimiyle okulda öğren- diğini bir gün olsun işinde kullanmamış.

"Hiç mi?" diye soruyor. Bunu söyleyen insanlara ikircik- li yaklaşıyor; hukuk fakültesinin hayatının en büyük hata- sı, üç yıl zaman kaybı olduğunu söyleyenlerden hep çekinir. Gerçi kendisinin de hem geçimini sağladığı, hem de ona bir hayat armağan ettiği için hukuk fakültesine fazla duygusal yaklaştığını kabul ediyor.

Düşünüyor Caleb. "Hiç değil belki ama faydasını bekleme- diğim bir şekilde gördüm" diyor nihayet. Kalın, dikkatli, ağır bir sesi var; insanı hem yatıştırıyor hem de nasılsa ürkütü- yor biraz. "Hukuk muhakeme usulünün yaran oldu asıl. Hiç tasarımcı tanıdın mı?"

"Hayır" diyor. "Ama çok ressam arkadaşım var."

"Tamam, nasıl farklı düşünen insanlar olduklarını biliyor- sun o zaman, sanatçı olarak ne kadar başarılı olurlarsa, tica- rette o kadar başarısız oluyorlar. Kesin bilgi. Yırnıi küsur sene- de beş ayn moda evinde çalıştım, hepsinde aynı davranış kalıp- larını gördüm de aklım almadı: Tarihlere yetişemezler, bütçeye bağlı kalamazlar, personel yönetecek olsalar ellerine yüzlerine bulaştırırlar... Öyle yaygın ki bunlar, acaba sanatçı olmanın önkoşulu mu yoksa sanatçı olmak mı insanlara bu kavram- larını kaybettiriyor diye merak etmeye başlıyorsun. Dolayı- sıyla benim pozisyonumda yapacağın şey, şirkette bir yönetim sistemi oluşturup bunun uygulanmasını ve ihlal edenin ceza- landırılmasını sağlamak. Nasıl anlatsam bilmiyorum: Bunla- ra şöyle ya da böyle yapmalarının şirket açısından iyi olacağı- nı anlatamıyorsun, bazıları da anlıyorum diyor ama anlamı- yor. O zaman yapacağın şey, bunları kendi küçük dünyaları- nın değişmez kanunları olarak gösterip bunlara riayet etmez- lerse dünyalarının başlarına yıkılacağına inandırmak. Bu- na inandıkları sürece ne istersen yaptırırsın. Çıldırtır adamı."

379

"O zaman neden onlarla çalışmaya devam ediyorsun?" "Çünkü hakikaten farklı düşünüyorlar. izlemesi bile hay- ret veriyor. Bazıları okuma yazmayı zor sökmüş: sana bir not yazıyorlar, iki kelimeyi bir araya getiremiyorlar. Ama onla- rı eskiz yaparken, kesimde, renkleri karıştırırken izleyince ... Bilemiyorum, gözünün önünde bir mucize gerçekleşiyor san- ki. Başka türlü ifade edemem."

"Çok iyi anlıyorum seni" diyor Richard'ı, JB'yi, Malcolm'u ve Willem'i düşünerek. "Değil ifade etmek, hayalini kuracak ka- dar bile anlamadığın bir düşünce şekline kapı açıyorlar adeta." "Aynen öyle" diyor Caleb ve ilk kez ona gülümsüyor. Yemek bitiyor, konuklar kahve içerken Caleb bacaklarını masanın altına sıkıştığı yerden kurtarıyor. "Ben gideyim ar- tık" diyor. "Vücudum hala Londra saatinde. Ama tanıştığımı- za memnun oldum."

"Ben de öyle" diyor. "Çok güzel bir sohbetti. Rothko'da si- vil yönetilim sistemi kurma çalışmalarında da başarılar di- lerim."

"Sağol, lazım olacak" diyor Caleb, sonra tam ayağa kalkacak- ken durup soruyor: "Bir akşam yemeğe çıkmak ister misin?" Bir anlığına dumura uğruyor. Hemen ardından azarlıyor kendini: Korkacak bir şey yok ki! Caleb şehre yeni dönmüş, konuşacak birini bulmanın zorluklarının, yokluğunda tüm arkadaşları çoluğa çocuğa karışıp uzaklaştığı için arkadaş edinmenin güçlüğünün farkında. Sohbet sadece, ötesi yok. "Çok sevinirim" diyor, Caleb'le kartvizit alışverişi yapıyorlar. "Kalkma lütfen" diyor Caleb doğrulurken. "Haberleşiriz." Sandığından uzun, kendisinden en az beş santim uzun çıkan Caleb derinlerden gelen sesiyle Alex ve Rhodes'a veda edip arkasını dönmeden çıkarken onu izliyor.

Ertesi gün Caleb mesaj atıyor, perşembe akşam yemeği için sözleşiyorlar. Akşamüstü Rhodes'u arayıp yemek için te- şekkür ediyor ve ona Caleb'i soruyor.

380

"Utanarak söylüyorum, konuşamadım bile onunla" diyor Rhodes. "Alex son dakikada davet etmiş. Yemek davetlerinde buna takıyorum ben de: Yeni ayrıldığın şirketin başına yeni geçecek adamı niye davet ediyorsun?"

''Yani onu hiç tanımıyor musun?"

"Hiç. Alex'e göre itibarlı biriymiş, Rothko da onu Lond- ra'dan getirtmek için çok mücadele vermiş. Başka bir şey bil- diğim yok. Neden ki?" Rhodes'un gülümsediğini sesinden çı- karacak neredeyse. "Müvekkil tabanımı menkul kıymetler ve ilaç firmaları dünyasından ileri taşıyorum deme bana."

"Tam olarak bunu yapıyorum Rhodes" diyor. "Tekrar te- şekkür ederim. Alex'e de teşekkürlerimi ilet lütfen." Perşembe gelip çatıyor, Caleb'le Batı Chelsea'de bir Japon barında buluşuyorlar. Sipariş verdikten sonra Caleb, "Yemek boyunca sana bakıp seni nereden tanıdığımı çıkarmaya ça- lıştım, sonra aklıma geldi. Jean-Baptiste Marion'un bir tab- losunda gördüm seni. Son çalıştığım şirketin kreatif direktö- rü almıştı tabloyu, hatta parasını şirkete ödettirmeye çalış- tı ama o başka hikaye. Yüzünün çok sıkı bir resmi; dışarıda duruyorsun, arkanda bir sokak lambası var."

"Evet" diyor, daha önce birkaç kez başına geldi bu, hep hu- zursuz ediyor. "Biliyorum o tabloyu; 'Saniyeler, Dakikalar, Saatler, Günler' serisinden, üçüncü serisi."

"Doğru" diyor Caleb ve gülümsüyor. "Yakın mısınız Ma- rion'la?"

"Artık pek görüşmüyoruz" derken hep olduğu gibi içi acıyor. "Ama üniversitede yurt arkadaşıydık. Yıllardır tanıyorum." "Harika bir seri" diyor Caleb ve JB'nin diğer işlerinden, yine Caleb'in takip ettiği Richard'ın ve Asyalı HenryYoung'ın çalış- malarından; Londra'da düzgün Japon lokantası kıtlığından, Caleb'in Monako'da ikinci kocası ve sürüsüne bereket çocu- ğuyla yaşayan kız kardeşinden, Caleb otuzlu yaşlarındayken uzun hastalıklar sonunda ölen anne ve babasından, Caleb'in

381

hukuk fakültesinden bir arkadaşının yazı Los Angeles'ta ge- çirirken Caleb'e tahsis ettiği Bridgehampton'daki evinden konuşuyorlar. Sonra Rosen Pritchard ve eski CEO'nun Rothko'yu soktuğu mali çıkmazdan biraz fazla konuşunca, Caleb'in sadece arkadaşlık değil avukatlık peşinde de olduğu- nu seziyor ve bu işe şirkette kimin bakabileceğini düşünmeye başlıyor. Bu işi Evelyn'e vereyim diyor içinden; bürodaki genç avukatlardan biri, üstelik geçen yıl az daha bir moda şirketi- nin hukuk müşavirliği teklifini kabul edip gidiyordu. Bu mü- vekkil için en iyisi Evelyn; hem akıllı, hem de sektörle ilgile- niyor, iyi uyum sağlar.

O bunları düşünürken Caleb pat diye "Hayatında biri var mı?" diye soruyor. Sonra da gülerek: "Niye öyle bakıyorsun bana?"

"Pardon" diyor şaşkınca ama gülümseyerek. "Hayır, yok. Ama daha geçen gün bir arkadaşımla bunu konuşuyorduk." "Peki ne dedi arkadaşın?"

"Şey" diye geveliyor ama sonra utanarak, konunun ve ha- vanın aniden değişmesinden çekinerek duruyor. "Hiç" diyor, Caleb de sanki bütün sohbeti aktarmış gibi gülümsüyor ama üstelemiyor. Bu akşamı, özellikle şu son konuşmayı Willem'e anlatmak üzere nasıl bir hikayeye çevireceğini düşünüyor.

Sen kazandın Willem, diyecek ona ve Willem konuyu bir da- ha açarsa ona engel olmayacak, üstelik sorularına kaçamak cevaplar da vermeyecek.

Hesabı ödeyip dışarı çıkıyorlar; yağmur var, çok şiddetli ol- mamasına rağmen taksi kalmamasına yetmiş, sokaklar kara kara parıldıyor. "Beni araba bekliyor" diyor Caleb. "Seni de bı- rakabilir miyiz?"

"Zahmet olmasın?"

"Hiç olur mu?"

Arabayla merkeze doğru iniyorlar, Greene Sokak'a var- dıklarında enikonu indiren yağmuryüzünden camdan şekil-

382

ler seçilemiyor, kırmızı ve san ışıklardan şeritler görülüyor sadece; şehir ise çalan kornalarla arabanın tavanına vuran yağmur damlalarının keşmekeşine indirgenmiş, içeride bir- birlerini duymakta bile zorlanıyorlar. Duruyorlar, tam ine- cekken Caleb beklemesini, şemsiyeyle onu kapıya kadar ge- çireceğini söylüyor, o daha itiraz edemeden inip şemsiyesi- ni açıyor, ikisi şemsiyenin altına büzüşüp lobiye seğirtiyor- lar, kapı arkalarından kapanıyor, loş holde yalnız kalıyorlar. "Lobi çok acayipmiş" diyor Caleb çıplak ampule bakarak, duygusuz bir sesle. "Ama böyle bir yirmili yıllar nostaljisi de yok değil" dediğinde Jude gülüyor, Caleb de gülümsüyor. "Ro- sen Pritchard'ın senin böyle bir yerde yaşadığından haberdar mı?" diyor ve daha cevap veremeden Caleb eğilip onu kapıya yaslayarak, kollarıyla çevresine kafes kurarak sertçe öpüyor. O anda her şey hoşlaşıyor, dünyası da kendisi de siliniyor. Onu biri öpeli çok çok uzun zaman oldu ve her başına geldi- ğinde yaşadığı çaresizliği, Luke Birader'in ağzını aç, kendi- ni rahat bırak, başka da bir şey yapma deyişini hatırlıyor ve alışkanlıkla, başka bir şey yapacak mecali de olmadığından, yine böyle yapıp burnundan nefes alarak saniyeleri sayıyor, geçmesini bekliyor.

Sonunda Caleb geri çekilip ona bakıyor, bir süre sonra da o Caleb'e bakıyor. Derken Caleb onu bir daha öpüyor ve bu kez elleriyle yüzünü de tutuyor, içinde çocukken öpüldüğünde ya- şadığı his kabarıyor tekrar: Vücudu ona ait değil, yaptığı her hareket önceden belirlenmiş refleks refleks üstüne ve elinden maruz kalacaklarına boyun eğmek dışında bir şey gelmiyor. Caleb ikinci kez durup geri çekiliyor, bir şey söylesin diye ona Rhodes'daki akşam yemeğinde yaptığı gibi kaşlarını kal- dırarak bakıyor.

"Ben avukat arıyorsun sanmıştım" diyebiliyor neden sonra ve ağzından çıkanın şapşallığından utanarak yüzü kızarıyor. Fakat Caleb gülmüyor. "Hayır" diyor. Bu defa uzun sessiz-

383

liği Caleb bozuyor: "Beni yukarı davet etmeyecek misin?" "Bilmiyorum" dediği anda Willem'in yanında olmasını şid- detle istiyor, her ne kadar Willem daha önce ona böyle bir sorununda yardımcı olmamışsa, hatta Willem'in gözünde bu bir sorun bile sayılmayacaksa da. Ne kadar ölçülü, dikkat- li bir insan olduğunu biliyor ve mesafesi, ürkekliği yüzün- den herhangi bir ortamda en ilginç, en ateşleyici, en parıltı- lı insan olamayacağının farkında, fakat bunlar korudu onu bu zamana kadar, hayatının ahlaksızlıktan, pislikten uzak olmasını sağladı. Bir yandan da kendini soyutlarken insan olmanın asli unsurlarından birini tümüyle ihmal mi ettiğini düşünüyor: Belki de artık hazırdır biriyle olmaya. Belki ge- çen bunca zamandan sonra farklı yaşanır her şey. Belki o ya- nılıyor da Willem doğru söylüyor: Belki ömür boyu men edil- diği bir deneyim değil bu. Belki elinden gelir. Belki incinmez. Caleb sanki en derin korkuları ve büyük umutlarından vü- cuda gelmiş bir cin gibi belirdi karşısında ve sınıyor onu: Bir yanda bildiği her şey ve musluk damlaması kadar biteviye, yalnız fakat güvenli, kendisine zarar verebilecek her şeye karşı zırhlı olduğu olağan hayatı. Diğer yanda ise dalgalar, fırtınalar, sağanaklar, heyecan: Kontrol edemediği, hem ber- bat hem muhteşem olabilecek, aklı erdiğinden bu yana ka- çınmak için uğraştığı, yokluklarıyla hayatındaki rengi çeken o şeyler. içindeki yaratık duraksıyor, arka ayaklarının üstü- ne kalkıyor, cevap arar gibi patileriyle havayı kazıyor.

Yapma, kandırma kendini; kendine ne telkin edersen et kim olduğunu biliyorsun, diyor bir ses.

Yap bir çılgınlık, diyor diğer ses. Yalnızsın işte. Bir dene- men lazım. Bu, hep kulak tıkadığı ses.

Bu fırsat bir daha ele geçmez, diye de ekliyor bu ses ve su- suyor.

Sonu kötü olacak, diyor birinci ses, sonra ikisi birden su- sup ne yapacağına bakıyorlar.

384

Ne yapacağını da, ne olacağını da bilmiyor. Öğrenmek zo- runda. Bildiği her şey ona gitmesini söylüyor, arzuladığı her şey ise kalmasını. Yürekli ol, diyor kendine. Bir kerecik yü- rekli ol.

Bununüzerine Caleb'e bakıyor. "Hadi çıkalım" diyor ve şim- diden korkmuş olsa da dar koridordan asansöre korkmuyor- muş gibi yürüyor, sağ ayağının betonda sürünme sesleri ara- sında Caleb'in adımlarını ve yangın merdiveninde patlayan yağmur damlalarını, bir de kalbinin patırtısını duyuyor

Bir yıl önce, yönetim kurulunun hissedarları tarafından zimmet, irtikap ve görevi kötüye kullanma suçlamasıyla mahkemeye verildiği Malgrave and Baskett adlı ilaç devinin savunmasında çalışmıştı. "Bak şu işe" demişti Lucien kinaye- li, "insan yönetim kuruluna böyle bir şey kondurur mu hiç?" İç geçirmişti. "İnsanın aklı almıyor." Malgrave and Bas- kett bir faciaydı, herkes de farkındaydı. Şirket birkaç yıl ön- ce Rosen Pritchard'a gelene kadar iki itirafçının açtığı da- valarla (biri üretim tesislerinden birinin eskilikten tehlike yarattığını, öbürü ise başka bir üretim tesisinin mikroplu ürünler sevk ettiğini öne sürüyordu) uğraşmış, bir dizi yaşlı bakımeviyle yapılan kayıt dışı anlaşmalarla ilaç satışından haksız kazanç sağladığına ilişkin soruşturma kapsamında yöneticileri ifadeye çağrılmış, sadece şizofreni tedavisi için onay almış ve çok satan bir ilacı gizlice Alzheimer hastaları- na pazarlamakla suçlanmıştı.

Böylece, geçen on bir ay boyunca Malgrave and Baskett'ın mevcut ve eski yönetim kurulu üyeleri, müdürleriyle müla- katlar yapmış, iddianameye karşı savunma hazırlamıştı. Ekibinde on beş avukat daha vardı; bir gece içlerinden biri- nin müvekkile Malpraktis and Boktanlık dediğini duymuştu. "Aklınız varsa müvekkile duyurmayın bunu" diye haşladı

385

onları. Gecenin ikisiydi, yorgun düştüklerini biliyordu. Lu- cien olsa bağırır çağırırdı, ama kendisi de yorgundu. Önceki hafta, davaya bakan avukatlardan bir başkası, genç bir ka- dın, saat üçte masasından kalkmış, etrafına bakmış ve ye- re yığılmıştı. Ona ambulans çağırıp diğerlerini sabah dokuz- da gelme sözüyle eve yollamış, kendisi ise bir saat daha ka- lıp öyle gitmişti.

"Avukatları eve gönderip sen kaldın mı?" diye sordu erte- si gün Lucien. ''Yumuşuyorsun St. Francis. Çok şükür duruş- malarda böyle davranmıyorsun yoksa al başına belayı. Da- vacı bir bilse karşısında nasıl sünepe bir avukat olduğunu... " ''Yani firmamız zavallı Emma Gersh'e çiçek göndermeye- cek demek mi bu?"

"Onu yaptık bile" dedi Lucien kalkıp ofisinden dışarı doğ- ru yürüyerek. " 'Emma: Acil şifalar, acil dönüşler dileriz, yok- sa karışmayız. Rosen Pritchard'daki ailenden sevgiler' diye." Duruşmaya çıkmayı çok seviyordu, mahkeme salonun- da konuşmaya, tartışmaya doyamıyordu ama Malgrave and Baskett olayında amacı, dosya yıllarca sürüncemede kalacak soruşturma ve keşif aşamalarına geçmeden, davanın hakim tarafından düşürülmesiydi. Dilekçeyi kendisi yazdı, eylülün başında da hakim takipsizlik karan verdi.

"Seninle gurur duyuyorum" diyor Lucien o gece. "Malp- raktis and Boktanlık nasıl şanslı olduklarının farkında de- ğiller, dört dörtlük bir dosya hazırladın."

"Malpraktis and Boktanlık'ın farkında olmadığı başka bir sürü şey var."

"Orası öyle. Ama birinin kafası doğru avukatı tutacak ka- dar çalışıyorsa, gerisine basmasa da olur." Ayağa kalkıyor. "Bu hafta sonu işin var mı?"

"Hayır."

"Biraz keyifyap. Dışarı çık. Yemeğe git. Çok iyi görünmü- yorsun."

386

"İyi geceler Lucien!"

"Öyle olsun. İyi geceler. Bu arada hakikaten tebrik ede- rim. Büyük iş başardın."

Ofiste iki saat daha kalıp kağıtlarını topluyor, düzenliyor, sürekli kargaşa durumunu biraz dindirmeye çalışıyor. Böyle sonuçların ardından rahatlama veya zafer duygusu dolmu- yor içine; sadece bir yorgunluk hissediyor ama bütün gün be- densel iş yaptıktan sonra ekmeğini kazanmanın verdiği tatlı bir yorgunluk. On bir ay boyunca mülakat üstüne mülakat, araştırma, kontrol, yazma, düzeltme yaptı. .. Bir anda hepsi sona eriyor ve yerini başka bir dava alacak.

Nihayet eve gidiyor ve ansızın üzerine öyle bir bitkin- lik çöküyor ki, yatak odasına yürürken mola verdiği kane- pede bir saat sonra, sersemlik ve boğaz kuruluğuyla uyanı- yor. Geçen aylarda arkadaşlarının çoğuyla görüşmedi, ko- nuşmadı; Willem'le konuşmaları bile normalden kısa sür- dü. Bunun sebebi kısmen Malpraktis and Boktanlık ve çıl- gıncasına hazırlık talepleri, kısmen de henüz Willem'e açma- dığı Caleb konusundaki ikilemi. Fakat bu hafta sonu Caleb Bridgehampton'da, o da yalnız kalacak olmaktan memnun. Üç ay geçmesine rağmen Caleb'e dair duygularından halıl emin değil. Caleb'in ondan hoşlandığından bile emin olamı- yor. Daha doğrusu aralarındaki muhabbetten memnun ama bazen Caleb'in ona adeta tiksinerek baktığını da yakalıyor. "Cidden çok yakışıklısın" dedi bir defasında Caleb, sesi ka- rarsızdı, çenesini tutup yüzünü kendisine çevirdi. "Ama... " Cümlesini bitirmediyse de Caleb'in ne demek istediğini his- setmişti: Ama bir yanlışlık var. Yine de itici geliyorsun. Se- ni neden gerçekten beğenmediğimi de tam anlayamıyorum. Caleb'in yürüyüş şeklini sevmediğini biliyor mesela. Gö- rüşmeye başlamalarından birkaç hafta sonra Caleb kanepede otururken o şarap almak için kalkmış, dönerken Caleb'in ona olağanüstü bir dikkatle baktığını görünce asabı bozulmuştu.

387

Şarabı koydu, içtiler, sonra Caleb "Tanıştığımız gün sen otu- ruyordun ya, ayağının aksadığını fark etmemişim" dedi. "Doğru" dedi bunun için özür dilemek zorunda olmadığı- nı kendine hatırlatarak: Caleb'i tuzağa düşürmemişti, kan- dırmaya çalışmamıştı. Derin bir nefes aldı ve önemsememiş, hafiften meraklanmış gibi konuşmaya çalıştı. "Fark etseydin benimle çıkmak istemez miydin yani?"

"Bilmiyorum" dedi Caleb bir sessizlikten sonra. "Bilmi- yorum." O an kaybolmak, gözlerini kapatıp zamanı geri- ye, Caleb'le tanıştığı günün öncesine sarmak istemişti. Rho- des'un davetini geri çevirirdi, kendi küçük hayatını yaşama- ya devam ederdi; neyin eksik olduğunu fark etmezdi bile. Caleb yürümesini sevmiyor belki ama tekerlekli sandal- yesinden nefret ediyor. Caleb'in gündüz vakti ilk gelişinde ona evi gezdirmişti. Eviyle gurur duyuyor, evinde yaşarken içi şükranla doluyor ve bu evin kendisine ait olduğuna ina- namıyordu. Malcolm, kendi deyimleriyle Willem'in dairesi- nin yerini değiştirmemiş ama kuzey tarafına asansöre yakın bir çalışma odası ekleyerek genişletmişti. Sonra geniş ve pi- yanolu boşluk, güneye bakan oturma odası, penceresiz ku- zey tarafında ise Malcolm'un çizdiği masa ve arkasında mut- fağa kadar tüm duvarı kaplayan kitaplık ile aralarında ken- di arkadaşlarının, arkadaşlarının arkadaşlarının yaptığı ve- ya zaman içinde oradan buradan topladığı tablolar diziliydi. Katın doğu tarafı bütünüyle ona ayrılmıştı: Yatak odasından giyinme odasına, oradan da pencereleri doğuya ve güneye bakan banyoya geçiliyordu. Storları genellikle kapalı tutar- dı fakat hepsi açıldığında içerisi som ışıktan bir dikdörtgen haline gelir, dış dünyayla arasındaki perde incecik kalır, baş döndürürdü. Bazen evi bir kandırmacaymış gibi geliyor ona: Sahibinin açık, canlı, konuşkan biri olduğunu hissettiriyor oysa gerçek öyle değil. Loş kovukları, karanlık odaları, kat kat sürülmüş badananın altına sıkışmış güvelerin, böcekle-

388

rin ele geldiği duvarlarıyla Lispenard Sokak, kendisinin çok daha isabetli bir yansımasıydı.

Caleb'in ziyareti için evine gün ışığını doldurdu ve Caleb'in bundan etkilendiğini gördü. İçeride ağır ağır dolaştılar; Ca- leb eserlere bakıp kimin olduğunu, nereden aldığını sordu, tanıdığı parçaları söyledi.

Ardından yatak odasına geldiler, ona karşı duvardaki tab- loyu -Willem'in "Saniyeler, Dakikalar, Saatler, Günler" seri- sindeki, makyaj sandalyesinde otururken resmi- gösterdiği sırada Caleb, "Tekerlekli sandalye kimin?" diye sordu. Caleb'in baktığı yere baktı. Biraz durup "Benim" diye ce- vap verdi.

"İyi de neden?" diye sordu Caleb anlam veremeyerek. ''Yü- rüyebiliyorsun sen."

Ne diyeceğini bilemedi. "Bazen ihtiyacım oluyor" diyebildi nihayet. "Nadiren. Pek sık kullanmıyorum."

"İyi" dedi Caleb. "Sakın kullanma."

Şaşırmıştı. Bu bir endişe ifadesi miydi, tehdit mi? Ama hislerine karar veremeden, bir karşılık verme imkanı da bu- lamadan Caleb dönüp giyinme odasına doğru adım attı, o da turu tamamlamak için peşinden gitti.

Bu olaydan bir ay sonra Caleb'le gecenin geç bir saatin- de, Meatpacking'in batı sınırında kalan ofisinin yakınların- da bir yerde buluştu. Caleb de geç saate kadar çalışıyordu; aylardan temmuzdu ve Rothko'nun ilkbahar serisi sekiz haf- ta sonra tanıtıma çıkacaktı. O gün işe arabayla gitmişti ama gece serindi, arabadan inip tekerlekli sandalyesine oturarak bir sokak lambasının altında bekledi. Caleb merdivenlerden inerken biriyle konuşuyordu. Onu gördüğünü anladı -görün- ce elini kaldırmış, Caleb de belli belirsiz bir baş selamı ver- mişti; ikisi de fazla jest ve mimik kullanan insanlar değiller- di- ve konuşmaları bitip diğer adam doğu yönünde yürüme- ye başlayana kadar bekledi.

389

"Selam" dedi Caleb'e yaklaştığı sırada.

Caleb'in ilk sözü, "Neden tekerlekli sandalyedesin?" oldu. Bir an cevap veremedi, konuşmaya başlayınca da kekele- di. "Bugün kullanmam gerekti" dedi sonunda.

Caleb iç geçirip gözlerini ovuşturdu. "Kullanmıyorsun sa- nıyordum."

"Kullanmıyorum" dedi utançtan ter dökmeye başlayarak. "Mecbur kalmadıkça yaptığım bir şey değil."

Caleb başını aşağı yukarı salladı ama burun kemiğini sık- mayı bırakmamıştı. Ona bakmıyordu. "Biz en iyisi boşvere- lim yemeği" dedi bir süre sonra. "Sen belli ki iyi hissetmiyor- sun, ben de çok yoruldum. Biraz uyusam iyi olacak."

Hevesi kursağında kalmıştı. "Anladım. Öyle olsun" dedi. "İyi o zaman" dedi Caleb. "Ararım seni." Caleb uzun adım- larıyla köşeyi dönene kadar arkasından baktı, sonra arabası- na binip eve gitti ve jileti tutmaya mecali kalmayacak kadar çok kesti kendini.

Ertesi gün cumaydı, Caleb'den hiç ses çıkmadı. Anlaşıl- dı dedi içinden. Buraya kadarmış. Kırgın da değildi: Caleb onun tekerlekli sandalye kullanmasından hoşlanmıyordu. Kendisi de. Daha kendisinin kabullenemediği bir şeyi Caleb kabullenemiyor diye ona diş bileyecek değildi.

Ama sonra, cumartesi günü tam havuzdan çıkarken Ca- leb aradı. "Perşembe gecesi için özür dilerim" dedi. "Teker- lekli sandalyeden bu kadar uzak durmam sana kalpsizce ve tuhaf gelebilir."

Yemek sandalyelerinden birine oturdu. "Hiç de tuhaf gel- miyor" dedi.

"Annemle babamın kendimi bildim bileli hasta olduğunu söylemiştim sana" dedi Caleb. "Babam multipl skleroz has- tasıydı, annemin ne hastası olduğunu kimse çözemedi. Ben üniversitedeyken hastalandı, hiç iyileşmedi. Yüz felçleri, baş ağrılan çekiyordu: Sürekli bir sancı ve mutsuzluk halindey-

390

di ve gerçekliğinden hiç kuşku duymadıysam da, onun ade- ta iyileşmek istemeyişi beni rahatsız etti. Teslim oldu, babam gibi. Nereye baksan hastalığa teslim oluşlarının izini görü- yordun. Önce baston, sonra yürüteç, sonra tekerlekli sandal- ye, derken elektrikli araba; şişe şişe ilaçlar, mendiller, ağn- kesici jellerin bitmek bilmeyen kokusu, daha neler neler." Bir nefes aldı. "Seninle görüşmeyi sürdürmek istiyorum" dedi. "Ama bu... Düşkünlük ve hastalık aksesuvarlarının ya- nında olamam. Olamam. Bundan nefret ediyorum. Utanıyo- rum kendimden. Bunaltmıyor belki beni ama öfkelendiriyor, mücadele etmem gerekiyormuş gibi hissediyorum." Bir da- ha durdu. "Tanıştığımızda senin bu durumda olduğunu bil- miyordum" dedi sonunda. "Kaldırabilirim sandım. Ama emin değilim. Bilmem anlatabiliyor muyum?"

Yutkundu, ağlamak istiyordu. Ama anlayabiliyordu da; aynen Caleb gibi hissediyordu. "Evet" dedi.

Fakat her nasılsa devam etmişlerdi. Caleb'in hayatına na- sıl bir hızla ve özenle yerleştiğine hala şaşırıyor. Sanki ma- sallardan çıkma bir hikaye: Karanlık bir ormanın kıyısında- ki kulübesinde yaşayan bir kadın kapının çalındığını işitir ve kulübesinin kapısını açar. Kimseyi göremediği, kapı kı- sacık bir an açık kaldığı halde, o sırada onlarca cin ve ifrit yanından geçip evine doluşmuştur ve onlardan bir daha as- la kurtulamayacaktır. Böyle hissediyordu bazen. Başkaları için de böyle miydi? Bilmiyor, sormaya da korkuyor. İlişkileri hakkında konuşan insanların kulak misafiri olduğu sözleri- ni hatırlayıp kendi ilişkisinin normalliğini onlarınkiyle kar- şılaştırıyor, nasıl davranacağına dair ipuçları arıyor.

Sonra bir de seks var ki, hayal ettiğinden bile kötü. Ne ka- dar acılı, alçaltıcı, mide bulandırıcı, nefretlik olduğunu unut- muş. Onu çok zayıf ve çaresiz düşürdüğü için seks yapılacak diye alınan pozisyonlardan tiksiniyor; kokularından da tat- larından da içi kalkıyor. Ama en çok seslerinden nefret edi-

391

yor, etin ete vurma sesinden, yaralı hayvan iniltileri ve ho- murtularından, ona belki tahrik etsin diye söylenen ama ona ancak küçültücü gelen sözlerden. İçinde hep büyüyünce bu işler farklı olur diye bir umuttaşıdığını fark ediyor; sanki in- sanın yaşı ilerleyince şaşaalı ve zevkli bir hale gelecekti bu iş. Üniversitede, yirmilerinde, otuzlarında seksten büyük bir keyifve mutlulukla söz eden insanları dinlerken hep içinden geçerdi: Bu mu sizi bu kadar heyecanlandıran? Sahi mi? Ben hiç böyle hatırlamıyorum. Fakat bir tek kendi bildiğinin doğ- ru, binyıllar boyunca yaşamış milyarlarca insanın bildiğinin yanlış olması da mümkün değildi. Demek ki seks konusunda anlamadığı bir şey vardı. Bir yerde bir hata yaptığı belliydi. Eve çıktıkları ilk gece, Caleb'in ne beklediğini biliyordu. "Lütfen acele etmeyelim" dedi ona. "Çok uzun zaman oldu." Caleb karanlıkta ona baktı; ışığı açmamıştı. "Ne kadar uzun?" diye sordu.

"Çok" diyebildi ancak.

Caleb bir süre sabretti ama sonra sabrı tükendi. Bir gece Caleb onu soymaya kalkıştığında kendini elinden zor kurtar- dı. "Olmaz" dedi. "Yapamam Caleb. Halimi görmeni istemi- yorum." Bunu söyleyebilmek için tüm gücünü kullanmıştı ve öyle korkuyordu ki üzerine bir üşüme gelmişti.

"Neden?" diye sordu Caleb.

"Sırtımda, bacaklarımda ve kollarımda yara izleri var. Çok çirkin izler, görmeni istemiyorum."

Caleb'in ne tepki vereceğini kestirememişti o anda. O ka- dar da kötü olamaz diyecek, bunun üzerine gerçekten soyun- mak zorunda mı kalacaktı? Yoksa bir bakalım diyecek, o üs- tündekileri çıkaracak, ardından Caleb kalkıp gidecek miydi? Caleb'in tereddüt ettiğini gördü.

"Hiç hoşuna gitmeyecek" dedi. "İnsanın içini kaldırır." Caleb bunun üzerine kararını vermiş gibiydi. "Peki" de- di, "vücudunun tümünü görmem gerekmiyor zaten, değil mi?

392

İlgili kısımlar yeter." Böylece o gece yan çıplak vaziyette ne olup bitmesini beklemiş, Caleb soyunması için ısrar etse uğra- yacağından daha da büyük bir aşağılanmaya maruz kalmıştı. Fakat bu tatsızlıklara rağmen Caleb'le her şey kötü de git- miyordu. Caleb'in ağır ağır ve düşünerek konuşmasından, çalıştığı tasarımcılardan söz etmesinden, renge dair bilgisin- den ve sanat zevkinden hoşlanıyor. Ona işinden, Malpraktis and Boktanlık'tan söz edebilmeyi, Caleb'in davadaki engel- leri anlamakla kalmayıp bunları ilginç de bulmasını seviyor. Anlattıklarını Caleb'in dikkatle dinlemesinden, sorularıy- la bu dikkatini sergilemesinden memnun. Caleb'in Willem, Richard ve Malcolm'un işlerini beğenmesi, bunlardan dile- diğince konuşmasına ses çıkarmaması güzel. Ayrılırlarken Caleb'in yüzünü iki eliyle tutup onu sessizce kutsar gibi bir an öyle durmasından mutluluk duyuyor. Caleb'in kalıbını, fi- ziksel gücünü beğeniyor: Willem gibi kendi vücuduyla barı- şık hareketlerini izlemekten zevk alıyor. Caleb'in bazen uy- kuda bir kolunu göğsüne atarak onu sahiplenmesinden hoş- nut. Yanında Caleb'le uyanmayı seviyor. Caleb'in bir yanıy- la acayip olmasını, hafif bir tehlike havası taşımasını da se- viyor: Yetişkin hayatı boyunca aradığı, ona asla zarar verme- yecek, kibarlıklarıyla öne çıkan insan tiplemelerinden farklı. Caleb'le birlikteyken kendini hem daha çok, hem daha az in- san hissediyor.

Caleb ona ilk vurduğunda hem şaşırdı hem şaşırmadı. Temmuz sonunda bir gece yansı, ofisten çıkıp Caleb'in evi- ne gitmişti. O gün tekerlekli sandalyeyi kullanmıştı -son za- manlarda ayaklarında ters giden bir şeyler vardı, ne olduğu- nu bilmiyordu ama nedense hiç hissedemiyordu ayaklarını ve yürümeye kalkarsa tökezleyip düşecekmiş gibi geliyordu- ama Caleb'in evine vardığında tekerlekli sandalyeyi arabada bırakıp ağır ağır yürüyerek kapıya vardı, bir şeye takılmasın diye ayaklarını iyice kaldırarak adım atıyordu.

393

İçeri girer girmez aslında gelmemesi gerektiğini anladı: Caleb'in çok keyifsiz olduğunu gördü, onun öfkesinden içerisi ısınmış, havasız kalmıştı. Nihayet Flower District'te bir da- ireye taşınmıştı Caleb ama eşyalarını pek yerleştirmemişti, gergin ve diken üstündeydi, dişlerini gıcırdata gıcırdata çe- nesini sıkıyordu. Ama o yanında yemekle gelmişti, Caleb'in dikkatini adımlarından başka yöne çekmek için canlı canlı bir şeyler anlatarak getirdiklerini tezgaha bırakmak üzere ağır adımlarla yürüdü, durumu düzeltmeye çalıştı.

"Niye öyle yürüyorsun?" diyerek sözünü kesti Caleb. Caleb'e bir rahatsızlığı olduğunu itiraf etmekten nefret ediyordu, bir daha yapamayacaktı. "Bir tuhaflık mı var yü- rüyüşümde?" diye sordu.

"Evet, Frankenstein'ın canavarı gibisin."

"Pardon" dedi. Git, dedi içindeki ses. Hemen çık git. "Far- kında değildim."

"Yapma o zaman. Gülünç duruma sokuyorsun kendini." "Peki" dedi sessizce, getirdiklerinden Caleb'e bir tabak ha- zırladı. "Al bakalım" dedi ama normal yürümeye çalışarak Caleb'e yaklaşırken sağ ayağı sol ayağına takıldı, tökezledi, elindeki tabağı halıya düşürdü.

Caleb'in tek kelime etmeden hışımla dönüp elinin tersiy- le tokat attığını, kendisinin sırtüstü devrilip kafasının halı- da sektiğini sonra hatırlayacak. "Defol git buradan Jude" de- diğini duydu Caleb'in daha gözünü açamadan. Bağırmıyordu bile: "Çık git hemen, sana bakmaya tahammül edemiyorum." Bunun üzerine ayağa kalktı, gülünç canavar yürüyüşüyle ev- den çıkıp gitti ve döküntüyü temizleme işini Caleb'e bıraktı. Ertesi gün yüzü renk değiştirmeye başladı, sol gözünün etrafında gülkurusu, kehribar, sinek yeşili gibi hiç olmaya- cak tatlılıkta halkalar belirdi. Hafta sonuna doğru Andy'yle randevusuna gittiğinde yanağı küf yeşiliydi, gözü de kapa- nacak kadar şişmişti, gözkapağı parlak kırmızıydı.

394

"Bu ne hal Jude?" dedi Andy karşılaştıklarında. "Ne oldu sana böyle?"

"Tekerlekli sandalyeyle tenis" dedi, hatta yanağının acıyla seğirmesine aldırmadan, bir gece önce ayna karşısında pro- va yaptığı gibi sırıttı da. Maçlar nerede ve ne sıklıkta yapılı- yor, kulüpte kaç kişi var, hepsini araştırmıştı. Bir hikaye uy- durmuş, kendi kendine ve ofistekilere doğal, hatta esprili ge- lene kadar kendi kendine prova etmişti: Üniversitede lisans- lı sporcu olan rakibinin forehand'i sert gelmiş, kendisi zama- nında dönememiş, top suratında patlamıştı.

BunlarıAndy'ye de anlatırkenAndy başını sallayarak din- ledi. "Yeni bir şeyler denemene sevindim" dedi. "Ama sence bu sağlıklı bir şey mi Jude?"

"Sen hep demiyor musun ayağının üstünde durma diye?" "Tamam, diyorum" dedi Andy. "Ama havuzun var, yetmez mi? Hem zaten bu iş olur olmaz gelecektin bana."

"Alt tarafı bir morlukAndy" dedi.

"Bayağı kötü bir morluk! Gerçekten, Tannın!"

"Her neyse" dedi umursamazmış, hatta biraz kızmış gibi yaparak. "Benim asıl derdim ayaklarımda."

"Anlat bakalım."

"Çok garip bir his, beton dökmüşler gibi. Kaldırdığımda nerede durduklarını hissedemiyorum, onları kontrol edemi- yorum. Yere bastığımı baldırımdan hissediyorum ama ayak- lanma his gelmiyor."

"Ah Jude" dedi Andy. "Sinirlerde hasar belirtisidir." İçini çekti. "Bugüne kadar başına gelmemiş olması dışında iyi ha- ber, kalıcı da olmayacağı. Ama ne zaman sona ereceğini, bir daha ne zaman başlayacağını bilemeyiz. Diğer bir kötü ha- berse, beklemek dışında tek yapabileceğimizin ağn kesici ilaçlar kullanman olduğu, onu da yapmayacağını biliyorum." Bir an durdu. "Sana yaşattığı hissi sevmediğini biliyorum Jude" dedi, "ama on yıl, yirmi yıl öncesine göre daha iyi ilaç-

395

lar var piyasada. Denemek istemez misin? Hiç değilse yüzün için hafif bir ilaç yazayım, çok canın acıyordur."

"O kadar da kötü değil" diyerek yalan söylediyse de so- nunda Andy'nin reçete yazmasını kabul etti.

"Ayağının üstünde de durma" dedi Andy yüzünü muaye- ne ettikten sonra. "Kortlardan da uzak dur bir süre." Tam çıkarken de, "Kesme meselesinin gündeme gelmeyeceğini de sanma!" dedi çünkü Caleb'le görüşmeye başladığından beri daha çok kesiyordu kendisini.

Greene Sokak'a dönüp garajın girişine arabasını bırak- mış, anahtarla apartman kapısını açıyordu ki birinin ona seslendiğini duydu, sonra Caleb'in arabadan indiğini gördü. Sandalyedeydi, hemen içeri girmeye çalıştı. Ama Caleb on- dan hızlıydı ve kapı kapanmadan yetişti, ikisi bir kez daha holde yalnız kaldılar.

Göz göze gelmeden "Niye geldin buraya?" dedi Caleb'e. "Dinle Jude" dedi Caleb. "Çok üzgünüm. Gerçekten. Öyle bir anda, işyerinde çok geriliyorum, her şey boka sardı, hat- ta daha erken gelecektim ama işi bırakıp gelemedim bile dü- şün; bütün hıncımı da senden çıkardım. Çok özür dilerim." Yanına çömeldi. "Jude. Bana bak." İç geçirdi. "Çok özür di- lerim." Yüzünü elleriyle tutup kendisine çevirdi. "Ah canım" dedi sessizce.

O gece Caleb'in yukarı gelmesine neden izin verdiğini hala anlamıyor. Kendine itiraf edecek olursa, Caleb'in attı- ğı tokatta bir kaçınılmazlık, hatta hafiften bir rahatlama bi- le var: Başkalarının sahip olduğu bir şeye kendisinin de sa- hip olabileceğini düşünmesiyle gelen kibrinin bir cezası ola- cağını başından beri biliyordu, nihayet o vakit gelmişti. Bu sana müstahaktır, dedi kafasındaki ses. Olmadığın biri gibi yapmanın, başkalarından bir eksiğin olmadığını düşünme- nin cezasıdır bu. JB'nin Jackson'dan nasıl korktuğunu ha- tırlıyordu, o korkuyu ve bir başkasının kapanına sıkışabi-

396

leceğini çok da iyi anlamıştı; görünüşte kolay olduğu halde bir kişiyi terk edip gitmenin ne kadar zor olduğunu biliyordu. Caleb'e karşı duygulan, bir zamanlar Luke Birader'e hissettik- leriyle aynı: Kendini bilir bilmez emanet ettiği, büyük umutlar yüklediği, onu kurtarabileceğini düşündüğü insanlardı bunlar. Ama kurtarmayacak.lan anlaşıldığında, umutlan suya düştü- ğünde bile kendini onlardan kurtaramıyor, çekip gidemiyordu. Caleb'le çift olarak aralarında bir uyum var ki mantıklı olabi- lir: Biri yaralı, diğeri yaralayan; biri çöp yığını, diğeri onu eşe- leyen çakal. Sadece birbirleri için varlar - ne Caleb onu haya- tındaki kimseyle tanıştırdı, ne de o Caleb'i. Yaptıklarının uta- nılacak bir tarafı olduğunuikisi de biliyorlar. Birbirlerine kar- şılıklı tiksinti ve rahatsızlık duygusuyla bağlılar: Caleb onun vücuduna tahammül ediyor, o da Caleb'in tiksintisine.

Biriyle birlikte olacaksa karşılığında bir şeyler vermesi gerekeceğini başından beri biliyordu. Caleb'den iyisini bula- mayacağını da biliyor. Caleb hiç değilse deforme değil, sadist değil. Şimdi kendisine yapılan şeyler, kendine defalarca ha- tırlattığı gibi, daha önce yapılmış olanlardan farklı da değil. Eylül sonuna doğru bir hafta sonu, Caleb'in bir arkadaşı- nın, ekim başına kadar kullansın diye Caleb'e verdiği Brid- gehampton'daki eve gidiyor arabayla. Rothko'nun lansmanı iyi geçti, Caleb de daha gevşek, hatta şefkatli bile davranı- yor. Ona bir kere daha vurdu sadece; göğüskemiğine indir- diği yumrukla onu yere serdi, ama sonra hemen özür dile- di. Bunun dışında büyük bir olayyaşanmadı: Caleb, çarşam- ba ve perşembe gecelerini Greene Sokak'ta geçirdikten sonra cuma günü yazlık eve gidiyor. Kendisi ise ofise erken gidip geç saate kadar çalışıyor. Malpraktis and Boktanlık başarı- sından sonra kısa da olsa dinlenme imkanı bulur sandı ama bulamadı. Borsa spekülasyonu yapmakla suçlanan bir yatı- rım danışmanlığı firması onun yerini aldı, bugün dahi ofise gitmedi diye içi içini yiyor.

397

Suçluluğundan gayrı çok güzel bir cumartesi günü, büyük bölümünü dışarıda çalışarak geçiriyorlar. Akşam Caleb man- galda et pişiriyor. O bunu yaparken Jude da mangal başında şarkı söylüyor, o da işini bırakıp şarkısını dinliyor ve ikisinin de mutlu olduklarını biliyor; o an için birbirlerine karşı ikir- cikli duygulan toz oluyor, kütlesiz ve çekimsiz bir şeye dönü- şüyor. Erken yatıyorlar ve Caleb seks yaptırmıyor ona, böy- lece haftalardır olmadığı kadar derin uyuyor.

Gelgelelim ertesi sabah daha uyku sersemliğini üstün- den atmadan ayaklarındaki ağrının tekrarladığını hissedi- yor. İki hafta önce ansızın ve bütünüyle yok olmuştu ama şim- di dönmüş, ayağa kalkınca eskisinden şiddetli olduğunu da fark ediyor üstelik. Sanki bacakları bilek hizasında bitiyor da, ayaklan hem cansız hem de gözünde şimşek çaktıracak kadar acı veren nesneler. Yüıiiyebilmek için ayaklarına bak- ması gerekiyor; yerden kaldırdığını da görmek zorunda, tek- rar yere bastığını da.

Gitgide zorlaşan on adım atıyor ama hareket etmek o kadar zahmetli, o kadar çok zihinsel uğraş gerektiriyor ki başı dönü- yor ve tekrar yatağın kenarına oturuyor. Kendisini, Caleb seni böyle görmesin diye uyardığı sırada, Caleb'in her sabah yaptığı gibi koşuda olduğunu hatırlıyor. Kendisi evde yalnız.

O halde biraz zamanı var demektir. Sürünerek banyoya gidip duşa giriyor. Arabadaki yedek tekerlekli sandalyeyi dü- şünüyor. Caleb onu almasına bir şey demez herhalde, özel- likle de sağlığının yerinde olduğuna ve bir günlük, geçici bir aksaklık yaşadığına ikna edebilirse. Ertesi sabah çok erken çıkıp şehre dönmeyi planlıyordu ama gerekirse daha erken de dönebilir; öte yandan dün çok güzeldi, erken dönmek de istemiyor. Belki bugün de güzel geçer.

Caleb döndüğünde giyinmiş, kanepeye oturmuş, dosya okur gibi yapıyor. Keyfinin nasıl olduğunu kestiremiyor ama koşudan sonra genellikle yumuşak, hatta tatlı bile olur.

398

"Dünden kalan etleri dilimledim" diyor ona. "Sana yumur- ta yapmamı ister misin?"

''Yok, ben yapanın" diyor Caleb.

"Koşu nasıl geçti?"

"Güzel. Şahane."

"Caleb" diyor önemsiz bir şey söyleyecekmiş gibi konuş- maya çalışarak, "ayaklarımda bir rahatsızlık var, sinirlerin hasar görmesinden kaynaklanan geçici bir yan etki ama yü- rümemi çok zorlaştırıyor. Sakıncası yoksa arabadan teker- lekli sandalyemi alabilir miyim?"

Caleb bir dakika boyunca cevap vermiyor, şişesindeki su- yu bitiriyor. "Ama sonuçta yürüyebiliyorsun değil mi?" Kendini zorlayarak Caleb'le göz göze geliyor. "Yani teknik olarak evet ama... "

"Jude" diyor Caleb, "doktorun başka şey söylüyordur mut- laka ama bence senin hep en kolay çözüme kaçmanda bir ... Nasıl desem, zayıflık var. insanın bazı şeylere de katlanması gerekiyor bence. Annemle babamla da derdim buydu işte: En ufak bir ağrıda, bir aksaklıkta teslim oluyorlardı.

O yüzden bence biraz dişini sıkman lazım. Yürüyebiliyor- san yürümelisin. Mücadele etmek yerine bebek gibi kucak isteme alışkanlığı edinmemelisin."

"Ah" diyor, "peki, anladım." Utancından yerin dibine geçi- yor, iğrenç ve yasak bir şey istemiş gibi.

"Ben duşa giriyorum" deyip gidiyor Caleb bir sessizlikten sonra.

Günboyunca çok az hareketetmeye özen gösteriyor, Caleb de adeta sinirlenmeye bahane aramamak için ondan pek bir iş istemiyor. Öğlen yemeğini Caleb hazırlıyor, kanepede bil- gisayarlarında çalışırken yiyorlar. Salon ve açık mutfak ye- re kadar uzanan pencereler sayesinde ışıl ışıl, bahçede çime- nin bittiği yerde kumsal başlıyor. Caleb'in mutfakta sırtı dö- nük yemek hazırlamasını fırsat bilip solucan gibi milim mi-

399

lim ilerliyor koridordaki tuvalete. Odaya çıkıp çantasından aspirin almak da istiyor ama çok uzak geliyor; kapının eşi- ğinde diz çöküp Caleb'in yine ocağa dönmesini bekliyor, dö- nünce emekleyerek bütün günü geçirdiği kanepeye ulaşıyor. "Yemek hazır" diyor Caleb akşam yemeğini sofraya ko- yunca, o da derin bir nefes alıyor, briket gibi ağır ve biçim- siz ayaklarını kaldırıp onları dikkatle izleyerek sofraya iler- liyor. Sandalyeye ulaşması dakikalar, saatler sürüyor adeta; bir ara başını kaldırdığında Caleb'in çenesini oynatarak onu nefrete benzer bir ifadeyle izlediğini görüyor.

"Acele et" diyor Caleb.

Sessizce yemek yiyorlar. Zor tahammül ediyor. Bıçağın ta- bağa sürtüşü dayanılmaz; Caleb'in taze fasulyeyi gereksizce sert ısırışı dayanılmaz; ağzında yemeklerin bulamaca dönüp isimsiz bir canavar kesilmesi dayanılmaz.

"Caleb" diyor usulca fakat Caleb cevap vermiyor, sandal- yesini itip kalkarak lavaboya gidiyor.

"Tabağını getir" diyen Caleb onu izlemeye koyuluyor. Ya- vaşça ayağa kalkıyor, lavaboya kadar yolculuğunda bir aya- ğını kaldırmadan önce her defasında diğerini indirip indir- mediğini göz ucuyla yokluyor.

Daha sonra buna kendi mi yol açtı, biraz daha dikkat etse yirmi adımlık mesafeyi düşmeden geçebilir miydi diye me- rak edecek. Ama şimdi öyle olmuyor. Sol ayağını indirmeden yarım saniye önce sağ ayağını kaldırdığı gibi kapaklanıyor, tabak önünde yere çarpıp parçalanıyor. Sonra da bu anı bek- lermişçesine atılan Caleb, onu saçından tutup kaldırdıktan sonra suratına öyle bir yumruk patlatıyor ki masaya savru- luyor, ense kökünü masanın köşesine çarpıyor. Düşmesiyle masadaki şarap şişesi devrilip lıkır lıkır yere akınca Caleb kükreyerek şişeyi kapıp ensesine indiriyor.

"Caleb" diyor güçlükle, "yapma, yapma." Çocukken bile merhamet dilenmemişken, bir biçimde dilenecek hale geldi.

400

Çocukken canı gözünde değersizdi, keşke hala öyle olsa di- ye geçiriyor içinden. "Lütfen" diyor. "Çok özür dilerim Caleb, lütfen yapma, çok özür dilerim."

Ama biliyor ki Caleb insanlıktan çıktı. Kurt oldu, çakal ol- du. Kas ve öfkeden ibaret. Ve Caleb'in gözünde hiçbir önemi yok; av o artık, canının kıymeti kalmadı. Kanepeye doğru sü- rüklenirken başına neler geleceğini biliyor. Ama yalvarıyor yine de: "Lütfen Caleb" diyor. "Yapma. Lütfen yapma Caleb." Kendine geldiğinde kanepenin arkasında yerde yatıyor ve evde ses yok. "Kimse yok mu?" diyor sesindeki titremeden iğ- renerek, ama karşılık gelmiyor. Gelmesine gerek de yok; yal- nız olduğunun bilincinde her nasılsa.

Oturuyor. Külodunu ve pantolonunu düzeltip parmakla- rını kütletiyor, dizlerini göğsüne çekip indiriyor, omuzlarını ileri geri oynatıyor, başını sağdan sola çeviriyor. Ensesinde eline yapışkan bir şey geliyor ama kan değil şarap olduğunu görünce rahatlıyor. Her tarafı ağrıyor ama kırık çıkık yok. Emekleyerek yatak odasına gidiyor. Banyoda hızlıca te- mizlendikten sonra eşyalarını çantasına yerleştiriyor. Popo- sunun üzerinde kayarak kapıya gidiyor. Bir an arabasını gö- remeyeceğinden, orada mahsur kalacağından korkuyor ama Caleb'inkinin yanında, onu bekliyor. Saatine bakıyor: Gece yansı.

Ağrımasına aldırmadan çantasını omzuna atıp çimleri emekleyerek geçiyor, kapıyla araba arasındaki elli metre ki- lometrelere dönüyor. Çok yorulduğunun, durması gerektiği- nin farkında ama duramayacağını da biliyor.

Arabada aynada kendisine bakmadan motoru çalıştırıp uzaklaşıyor. Fakat yarım saat sonra, evden yeterince uzak- laştığını hissettiğinde, sarsılarak titremeye başlayınca ara- bayı sağa sola kaydırıyor, bunun üzerine kenara çekip başını direksiyona yaslayarak bekliyor.

On dakika, yirmi dakika bekledikten sonra her hareketi

401

korkunç acı verse de, dönüp çantasında telefonunu buluyor. Willem'in numarasını arayıp bekliyor.

"Jude!" diyor Willem şaşkınlıkla. "Ben de tam seni araya- caktım."

"Selam Willem" derken sesinin normal çıktığını umuyor. "Aklını okudum demek ki."

Birkaç dakika sohbet ettikten sonra Willem "İyi misin sen?" diye soruyor.

"Tabii" diyor.

"Sesin biraz tuhafgeliyor da."

Willem, demek geçiyor içinden. Willem, keşkeyanımda olsan.

Ama bunun yerine "Pardon" diyor, "biraz başım ağrıyor da." Bir süre daha konuşuyorlar, tam kapatacakken Willem "İyi olduğundan emin misin?" diyor.

"Evet" diye cevaplıyor, "eminim."

"Peki o zaman" diyor Willem. Sonra da, "Beş hafta kaldı." "Beş hafta." Willem'i öyle özlüyor ki nefesi kesiliyor. Telefonu kapattıktan sonra on dakika daha titremelerin geçmesini bekleyip tekrar yola çıkıyor ve evine ulaşıyor. Ertesi sabah kendini zorlayarak banyo aynasına baktığın- da, utançtan, şaşkınlıktan ve üzüntüden çığlık atmasına ra- mak kalıyor. Ağzı burnu dağılmış, şaşılacak derecede çirkin, kendi ölçüsünde bile sıradışı. Kendine olabildiğince çekidü- zen veriyor, en sevdiği takımını giyiyor. Caleb böğrüne tekme atmış, her hareketi, her nefesi sancılı. Evden çıkmadan diş hekiminden randevu alıyor çünkü üst dişlerinden birinin sal- landığını fark ediyor, akşamına da Andy'den randevu alıyor. İşe gidiyor. Sabahki yönetim toplantısında "Bu kombin sa- na hiç yakışmamış" diyor büyük ortaklardan çok da sevdiği biri, herkes gülüyor.

Zorla gülümsüyor. "Maalesef öyle" diyor. "Üstelik size çok üzücü bir haberim var: Paralimpik olimpiyatlarda tenis şam- piyonluğu hayalime veda etmiş bulunmaktayım."

402

Masada herkes şaka yollu "Aa!" sesleri çıkarırken Lucien "Üzüldüm desem yalan olur" diyor. "Mahkemede yeterince hırpalanıyorsun zaten. Başka yakın temas sporlarıyla ilgi- lenmesen daha iyi."

O akşam muayeneye gittiğinde Andy küfrü basıyor. "Sana ne dedim bu tenis konusunda Jude?" diye soruyor. "Biliyorum" diyor. "Ama sana söz veriyorum bu sonduAndy." "Bu ne peki?" diyor Andy parmaklarını ensesine koyarak. Abartılı bir şekilde iç çekiyor. "Ben tam dönüyordum, hoca-

nın raketi ensemde patladı."Andy'den bir şey söylemesini bek- liyor ama o sessiz kalıyor, ensesine antibiyotik krem sürüp pansuman yapıyor.

Ertesi gün işyerinden arıyor Andy. "Seninle özel görüş- mem lazım" diyor. "Önemli bir mesele. Bir yerlerde buluşa- lım mı?"

Telaşlanıyor. "Bir terslik yok ya?" diyor. "İyi misin Andy?" "Ben iyiyim" diyorAndy. "Ama seni görmem lazım." Akşam arasına erken çıkıyor, ofisin yakınlarında, Rosen Pritchard'ın yan binasında çalışan Japon bankacıların mü- davimi olduğu bir barda buluşuyorlar. Geldiğinde Andy onu bekliyor ve elini yüzünün yarasız tarafına usulca bastırıyor. "Sana bira söyledim" diyor Andy.

Biralarını sessizce içtikten sonra Andy, "Jude, sana bu so- ruyu sorarken yüzünü görmek istedim" diyor. "Kendine za- rar vermeye mi başladın?"

"Nasıl?" diyor afallayarak.

"Bu tenis kazaları" diyor Andy, "aslında başka bir şey mi? Kendini duvara mı çarpıyorsun, merdivenlerden mi atıyor- sun?" Bir nefes alıyor. "Küçükken bunları yaptığını söylemiş- tin. Tekrar mı başladın?"

"Hayır Andy" diyor. "Kendim yapmıyorum bunları. Ne- yin üstüne istersen yemin ederim. Harold'ın, Julia'nın. Willem'in üstüne yemin ederim."

403

"Peki" diyor Andy bir oh çekerek. "içim rahatladı. Doktoru- nun dediğini yapmayan bir gerizekalı olduğunu bir kere da- ha doğrulamak iyi geldi. Tenisten anlamadığın da meydan- da." Gülümsüyor, o da zorla gülümseyerek karşılık veriyor. Andy tekrar bira söylüyor, bir süre sessiz kalıyorlar. "Bi- liyor musun Jude" diyor Andy ağır ağır, "yıllar boyu seninle ne yapacağız diye düşündüm durdum. Bir şey söyleme, bırak lafımı bitireyim. Hakkında doğru kararları mı veriyorum di- ye düşünmekten gözüme uyku girmediği çok gece olmuştur, oluyor. Seni akıl hastanesine kapattırmama ya da Harold'ı, Willem'i arayıp hep birlikte seni hastaneye yatırmamız ge- rektiğini söylememe ramak kaldı kaç kez. Sınıf arkadaşla- rımdan psikiyatrlara danıştım, çok yakınım olan böyle bir hastam var, benim yerimde olsalar ne yaparlar diye. Dedikle- rinin hepsini dikkate aldım. Kendi psikiyatrımın dediklerini de dikkate aldım. Ama kimse bana doğru cevabı veremiyor. Kendimi yedim bitirdim bu konuda. Ama bir yandan da sen birçok bakımdan son derece başarılısın, hayatında garip ama kimsenin inkar edemeyeceği bir denge tutturdun, bu- nu hiç bozmasam daha iyi olacak diye düşündüm. Yıllar yılı kendini kesmene ses çıkarmadım, seni her gördüğümde ses çıkarmayarak doğru yaptığımdan kuşkuya düştüm, seni yar- dım almaya, kendine bunu yapmaktan vazgeçirmeye daha mı çok zorlasaydım diye düşündüm."

"Özür dilerim Andy" diyor fısıltıyla.

"Hayır Jude" diyor Andy. "Senin bir kabahatin yok. Sen benim hastamsın. Benim senin için en iyisini düşünmem la- zım, düşünebildim mi bilmiyorum. Seni yara bere içinde ilk gördüğümde, yanlış karar verdiğimi hissettim birden. Anla- tabildim mi?" Andy'yle göz göze geliyorlar ve Andy'nin hız- lıca bir hareketle gözlerini sildiğini görünce bir daha şaşırı- yor. "Bunca yıl. .. " diyorAndy biraz durduktan sonra, ardın- dan tekrar sessiz kalıyorlar.

404

"Andy" diyor ağlamaklı. "Sana yemin ederim ki kendime başka zarar vermiyorum. Kesiyorum o kadar."

"Kesiyorsun o kadar!" diyen Andy, güler gibi bir ses çıka- rıyor. "Bu bağlamda halimize şükrediyoruz tabii, çünkü kesi- yormuş o kadar. Bunu duymanın benim içimi ferahlatması- nın nasıl bir delilik olduğunun farkında mısın?" "Farkındayım" diyor.

Salı çarşambaya, çarşamba perşembeye dönüyor; yüzü kötü- lüyor, sonra biraz iyileşiyor, derken tekrar kötülüyor. Caleb'in arayacağından ya da kapıya dayanacağından korkmuştu ama günler geçiyor sesi çıkmıyor: Belki Bridgehampton'da kal- mıştır. Belki bir arabanın altında kalmıştır. Ne korku, ne nefret, ne de herhangi bir şey hissetmesini garipsiyor. Başı- na gelebilecek en kötü şey oldu ve artık özgür. Bir ilişki ya- şadı, berbattı, ilişki yaşamayı beceremediğini kanıtladığı için de bir daha ilişkisi olması gerekmeyecek. Caleb ile geçir- diği zaman insanların kendisi ve vücudu hakkında düşündü- ğünden korktuğu ne varsa bir bir doğruladı, artık yeni hede- fi bunu üzüntü duymadan kabullenebilmek. Gelecekte yine yalnızlık çekeceğini biliyor ama şimdilik o yalnızlığa bir ce- vabı var; artık biliyor ki yalnız olmak, Caleb'leyken hisset- tiği korku, utanç, tiksinti, üzüntü, uçarılık, heyecan, özlem, nefret ve her şeye yeğdir.

O cuma, Columbia'da konferansa gelen Harold'la bulu- şuyorlar. Önceden yazıp suratının halini anlatmıştı ama bu Harold'ı aşın ve gürültülü tepkiler vermekten, evhama kapıl- maktan, belki otuz kere iyi misin diye sormaktan alıkoymadı. Harold'ın en sevdiği lokantalardan birinde, şefin kuzey- deki çiftliğinde bizzat isim verip yetiştirdiği hayvanların eti, binanın çatısında yetişen sebzelerle hazırlanan yemekleri yerken konuşuyorlar bir yandan; sağ tarafıyla çiğnemeye ve yeni dişine bir şey değdirmemeye çok dikkat ederken masa- nın başında birinin dikildiğini hissediyor, başını kaldırınca

405

Caleb'i görüyor ve öncesinde hiçbir şey hissetmediğine ken- dini ikna etmiş olsa da bir anda ve kendine engel olamadan muazzam bir korkuya kapılıyor.

Birlikte oldukları sürede Caleb'i hiç sarhoş görmediyse de şimdi sarhoş ve kafasının bozuk olduğunu hemen anlı- yor. "Sekreterin söyledi nerede olduğunu" diyor Caleb ona. "Sen de Harold'sın herhalde" diyor ve elini uzatıyor, Harold da şaşkınca sıkıyor kendisine uzatılan eli.

"Jude?" diyor Harold ona ama dilini yutmuş.

"Caleb Porter" diyor Caleb ve yarım daire şeklindeki kol- tuğa yerleşip Jude'a yapışıyor. "Oğlunla ben çıkıyoruz." Harold bir Caleb'e, bir ona bakıyor, ağzını açıyor ve onu tanıdığından bu yana ilk kez söyleyecek söz bulamıyor. "Sana bir şey soracağım" diyor Caleb Harold'a, sır vere- cekmiş gibi yanaşıp eğiliyor, o da Caleb'in yakışıklı tilki su- ratına, çakmak çakmak kara gözlerine bakıyor. "Açık konuş benimle. Böyle sakat değil de normal bir oğlun olmasını iste- medin mi hiç?"

Bir an kimse konuşmuyor ve havada sanki bir elektrik akı- mının cızladığını işitebiliyor. "Kimsin ulan sen?" diye tıslı- yor Harold ve yüzünün değiştiğini görüyor, ifadesi şaşkınlık- tan tiksintiye, oradan öfkeye öyle hızlı ve sert dönüşüyor ki bir an insanlıktan çıkıyor, Harold kılığına girmiş bir yaratık oluyor. Sonra bir daha değişiyor ifadesi ve Harold'ın yüzünün gerildiğini, kaslarının gözünün önünde taşlaştığını görüyor. "Sen yaptın bunu ona" diyor Caleb'e ağır ağır. Sonra da büyük bir üzüntüyle ona dönüp: "Teniste falan olmadı değil mi Jude? Bu adam getirdi seni bu hale."

"Yapma Harold" diyecek oluyor ama Caleb bileğini kavra- mış, kıracak gibi sıkıyor. "Seni yalancı seni" diyor ona. "Sa- katsın, yalancısın, vuruşun da kötü. Bir de doğru söylüyor- sun: Mide bulandırıcısın. Seni görmeye bile tahammülüm yok, olmayacak."

406

Her bir kelimenin üstüne basarak "Siktir git ulan masam- dan" diyor Harold. Üçü de fısıldayarak konuşuyorlar ama sözler o kadar ağır, restoran o kadar sessiz ki, herkesin din- lediğinden emin.

''Yapma Harold" diyor yalvararak. "Lütfen yapma."

Ama Harold onu dinlemiyor. "Polise haber vereceğim" di- yor, Caleb de kanepeden sıyrılıp ayağa kalkıyor. "Defol git buradan" diyor Harold bir daha, artık herkes gerçekten onla- ra baktığı için yerin dibine geçiyor.

"Harold" diyor son bir gayret.

Aşın sarhoş olduğu yalpalamasından belli Caleb, Harold'ın omzunu itiyor, Harold da tam karşılık verecekken o nihayet sesine kavuşup Harold'a sesleniyor, Harold ona dönüp kolu- nu indiriyor. Caleb kısa gülücüğünü atıp dönüyor ve başları- na toplanmış garsonları yararak dışarı çıkıyor.

Harold kapıya bakarak bir an durduktan sonra Caleb'in peşinden gidiyor, o bir kez daha Harold'a sesleniyor çaresiz- ce, Harold yanına dönüyor.

"Jude..." diyor Harold ama devamını getiremeyip başını sal- lıyor. Hissettiği öfke, düştüğü durumu geride bırakmış ade- ta. Etraftakilerin sohbetlerine kaldığı yerden devam ettiğini işitiyor. Garsonu çağırıp kredi kartını uzatıyor, sanki saniye- ler içinde geri getiriyorlar. Bugün tekerlekli sandalyesini al- mamış olmasından muazzam ve acı bir mutluluk duyuyor ve hayatının en çevik, en kararlı adımlarıyla restorandan çıkıyor. Dışarıda sağanak var. Arabası bir sokak ötede; Harold ya- nında tek kelime etmeden ayağını sürüyerek yürüyor. Kö- pürmüş halde olduğu için Harold'ı gideceği yere bırakmama-

yı tercih ederdi ama doğu yakasında, A Caddesi'nin oralar- dalar ve Harold'ın bu yağmurda taksi bulmasına imkan yok. "Jude..." diyor arabaya bindiklerinde Harold ama o gözü- nü yoldan ayırmadan sözünü kesiyor. "Sana bir şey söyle- me diye yalvardım Harold" diyor. "Ama sen beni dinlemedin.

407

Neden Harold? Hayatım espri malzemesi mi sence? Sorun- larım olay çıkarman için fırsat mı?" Ne kastettiğini bilmiyor bile, ne demek istediğini de bilmiyor.

"Hayır Jude, elbette değil" diyor Harold yumuşak bir ses- le. "Özür dilerim, kendimi kaybettim işte."

Bunu duyunca nedense kendine geliyor, sileceklerin hışır- tısını dinleyerek birkaç sokak geçiyorlar.

"Gerçekten çıkıyor muydun onunla?" diye soruyor Harold. Başını bir kez sertçe sallayarak onaylıyor. "Ama artık çık- mıyorsunuz" diyor Harold, o da başını yana sallıyor. "İyi" di- ye mırıldanıyor Harold. Sonra usulcacık, "Sana vurdu mu?" diye soruyor.

Cevap vermeden önce bekleyip kendine hakim olması ge- rekiyor. "Birkaç kere sadece" diyor.

Harold daha önce hiç duymadığı bir sesle "Ah Jude" diye karşılık veriyor.

"Peki sana bir şey soracağım" diyor Harold 15. Sokak bo- yunca ilerleyip 6. Cadde'yi geçtikleri sırada. "Sana böyle davranan biriyle neden çıkıyordun Jude?"

Ne cevap vereceğini, gerekçelerini Harold'ın anlayacağı biçimde nasıl dile getireceğini düşünerek bir sokak daha ge- çiyor. "Yalnızdım" diyor nihayet.

Harold "Jude" deyip duruyor. "Anlıyorum bunu. Ama ne- den o?"

"Harold" derken nasıl berbat, acınası çıktığını işitiyor se- sinin, "benimki gibi bir tipin varsa sana verilenle yetinmek zorundasın."

Yıne sessiz kalıyorlar, sonra Harold "Durdur arabayı" diyor. "Nasıl? Duramam burada, arkamda arabalar var."

"Sağa çek, dur" diyor Harold, o durmayınca da uzanıp di- reksiyonu kavrıyor, sertçe sağa kırıp yangın musluğunun önündeki boşluğa sokuyor. Arkadaki araba uzun uzun koma çalarak yanlarından geçiyor.

408

"Tanrım, Harold!" diye bağırıyor. "Niyetin ne senin? Kaza mı yaptıracaksın bana?"

Ağır ağır "Beni dinle Jude" diyen Harold ona doğru uzanı- yor ama o kapıya sinerek Harold'ın ellerinden uzak duruyor. "Sen hayatımda gördüğüm en güzel insansın."

"Harold" diyor, "yapma lütfen. Sus, konuşma."

"Gözlerime bak Jude" diyor Harold ama yapamıyor. "Öyle- sin. Bunu göremediğin için de çok üzülüyorum."

İnler gibi "Harold" diyor, "lütfen, yalvarırım. Beni birazcık seviyorsan sus."

"Jude" diyerek tekrar uzanıyor ama o irkilip kendini koru- mak için kollarını kaldırıyor. Gözünün ucuyla Harold'ın elini yavaşça indirdiğini görüyor.

Sonunda ellerini direksiyona yerleştirebiliyor ama elleri kontağı çeviremeyecek kadar kötü titrediğinden bacakları- nın altına kıstırıp bekliyor. Ağzından sürekli "Aman Tanrım" lafının çıktığını duyuyor.

"Jude" diyor Harold bir daha.

"Üstüme gelme Harold" derken çenesi de elleri kadar şid- detli titriyor, konuşmakta zorlanıyor. "Lütfen."

Dakikalarca suskun oturuyorlar. O yağmurun sesine, tra- fik ışığının kırmızıya sarıya yeşile dönmesine, kaç kere nefes aldığına odaklanıyor. Sonunda titremesi duruyor, arabayı ça- lıştırıp önce batıya, sonra kuzeye yol alarak Harold'ın apart- manına varıyor.

"Gel bende kal bu gece" diyor Harold ona dönerek ama o gözünü karşıdan ayırmadan başıyla hayır diyor. "Bari gel de bir çay iç, kendini toparlayana kadar bekle." Bir daha başı- nı sallıyor. "Jude" diyor Harold, "baştan sona her şey için çok üzgünüm." Başıyla onaylıyor ama halı1 konuşamıyor. "Bir ih- tiyacın olursa beni arayacak mısın?" diye bastırınca Harold, bir daha baş sallıyor. Ondan sonra Harold vahşi bir hayvana yaklaşır gibi elini ağır ağır kaldırıp başının arkasını iki kere

409

okşuyor, arabadan inip kapıyı yavaşça kapatıyor.

Batı Çevreyolu'ndan eve dönüyor. Hırpalanmış, tükenmiş halde, fakat rezaletin dibine de ulaştı. Bu kadar cezalandı- nlmanın onun için bile fazla olduğunu düşünüyor. Eve gide- cek, kendini kesecek, sonra da unutmaya başlayacak: Özel- likle bu geceyi, ama geçen dört ayı da.

Greene Sokak'a geldiğinde arabasını garaja park edip asansöre binerek sessiz katlan çıkıyor, yorgunluktan ayakta duracak hali olmadığı için kapının kafesine tutunuyor. Ric- hard sonbaharı Roma'da çalışarak geçirecek, bina mezar gi- bi kapanıyor üzerine.

Karanlık dairesine girip el yordamıyla düğmeyi ararken yüzünün şişik tarafına sert bir darbe iniyor ve yeni dişinin ağzından fırladığını karanlıkta bile seçebiliyor.

Caleb elbette; nefesinin sesini ve kokusunu daha o ışı- ğı açıp daireyi yer yer gündüzden de parlak ışığa boğmadan alıyor, sonra da tepesine dikilmiş ona bakan Caleb'i görüyor. Sarhoşken bile kalıbı yerinde, üstelik öfkeden kafası açıldığı için bakışları odaklı ve delici. Caleb'in onu saçından havaya kaldırdığını, yüzünün sağına -sağlam tarafına- vurduğunu, başının sertçe geriye çekildiğini hissediyor.

Caleb hala hiçbir şey demedi ve şimdi onu kanepeye sü- rüklüyor; Caleb'in düzenli nefes alıp verişinden ve onun ke- sik kesik solumasından başka ses yok. Yüzünü mindere bas- tırıp bir eliyle başını tutarken diğer eliyle giysilerini çıkar- maya başlıyor. O zaman paniğe kapılıp çırpınıyor ama Ca- leb koluyla ensesine bastırınca kımıldayacak hali kalmıyor. Parça parça soyulduğunu hissediyor: Önce sırtı, sonra kolla- n, bacaklarının arkası derken çırılçıplak kalınca Caleb onu tekrar ayağa kaldırıp itiyor, o da sırtüstü düşüyor.

"Kalk ayağa" diyor Caleb. "Hemen."

Kalkıyor fakat burnundan gelen kan veya sümük yüzün- den nefes alamıyor. Hayatında hiç olmadığı kadar çıplak, sa-

410

vunmasız halde dikiliyor. Çocukken başına bunlar geldiğin- de bedeninden ayrılıp başka bir yere gidebilirdi. Perde ra- yı, tavan pervanesi gibi cansız bir nesneymiş de aşağıda olup bitenleri duygusuz, ilgisiz izliyormuş gibi yapabilirdi. Kendi- ni izlerken acıma, öfke, hiçbir şey duymazdı. Ama şimdi uğ- raşsa da olaydan kopamadığını fark ediyor. Bu evde, kendi evinde, ondan iğrenen bir adamın önünde duruyor ve bunun katlanmaktan başka çaresi olmadığı uzun bir gecenin sonu değil başı olduğunu biliyor. Bu geceyi kontrol edemeyecek, durduramayacak.

''Vay canına" diyor Caleb ona uzun uzun baktıktan sonra; onu ilk kez çırılçıplak görüyor. "Hakikaten, ciddi ciddi tipin kayıkmış senin."

Nedense bu açıklama ikisini de kendilerine getiriyor ve on- larca yılın ardından ilk kez ağladığını fark ediyor. "Lütfen" di- yor. "Lütfen Caleb, çok özür dilerim." Ama Caleb onu çoktan ensesinden yakalamış, yan süıiikleyip yan itekleyerek kapı- ya götürüyor. Asansöre biniyorlar, zemine iniyorlar, asansör- den çıktıkları gibi koridorda kapıya doğru sürüklenmeye de- vam ediyor. Çıldırmış gibi yalvarıyor Caleb'e; ne yapıyorsun, ne yapacaksın bana diye defalarca soruyor. Kapıya geldikle- rinde Caleb onu kaldırıyor, yüzü bir an apartman kapısının Greene Sokak'a bakan küçük kirli kare penceresinde beliriyor, ardından Caleb kapıyı açıyor ve o çırılçıplak sokağa atılıyor. "Yapma!" diye bağırıyor yarısı içeride yarısı dışarıda. ''Yapma Caleb!" Biri geçer diye korksun mu, umutlansın mı bocalıyor. Ama çok yağmur var, kimse yürümez bu saatte. Damlalar çılgın gibi suratına vuruyor.

''Yalvar bana" diyor Caleb sesiyle yağmuru bastırarak, o da yalvarmaya başlıyor. "Seni içeri almam için yalvar" di- ye buyuruyor Caleb. "Af dile benden." O da diliyor defalarca, ağzına kendi kanının, kendi gözyaşlarının tuzu geliyor. Nihayet içeri alınıp tekrar asansöre sürükleniyor, orada

41 1

Caleb bir şeyler diyor, o da özürlerin yalvarışların arasında Caleb'in sözlerini tekrarlıyor: iğrencim ben. Beş para etmem. Mideni kaldırıyorum. Özür dilerim. Özür dilerim.

Eve girdiklerinde Caleb ensesini bırakıyor, dizleri tutmadığı için yere devriliyor, Caleb tüm gücüyle karnına tekme atınca kusuyor, sonra da sırtına tekmeyi yiyip Malcolm'un tertemiz güzelim zemin döşemelerinde kayarak kusmuğa bulanıyor. Güzel evim, diyor içinden, hep güvende olduğum yer. Bunlar başına güzel evinde, dostlarının armağanı ya da kendi emeğiy- le aldığı güzel eşyalarının arasında geliyor. Asansörün bozul- masından, yerde sürünmenin utancından onu kilitli kapısıyla koruyacak, kendini insan ve eksiksiz hissedeceği yerde.

Sonra yine kaldırılıyor ve götürülüyor ama nereye gittiği- ni seçemiyor. Bir gözü zaten şişti kapandı, diğeri de bulanık görüyor. Her göz kırptığında dünyası kararıp aydınlanıyor. Derken Caleb'in onu yangın merdiveni kapısına götürdü- ğünü fark ediyor. Malcolm'un tadilatta ellemediği tek yer bu- rası; hem yönetmelikte yazdığından, hem de çirkinliğine hiç bahane bulunmadan sırf faydacı bir bakışla yapıldığından. Caleb sürgüyü çekiyor ve kendini karanlık, dik merdivenin başında dururken buluyor. "Cehenneme iner gibi" dediğini hatırlıyor Richard'ın. Bir yanı kusmuktan yapış yapış, diğer yanında yüzünden, boynundan, bacaklarından başka sıvıla- rın -neler olduğunu düşünmek dahi istemiyor- süzüldüğü- nü hissediyor.

Acı ve korkuyla hıçkırarak ağlayarak kapının pervazına tutunmuşken, Caleb'in geri çekilip ona doğru koştuğunu gör- mekten çok işitiyor, sonra ayağı sırtına iniyor ve merdivenin karanlığına doğru uçmaya başlıyor.

Havalanırken birden aklına Dr. Kashen geliyor. Daha doğ- rusu Dr. Kashen'in kendisi değil de, danışmanı olması için ona başvurduğunda sorduğu soru: En sevdiğin aksiyom hangisi?

(Bir ineğin kız tavlama cümlesi demişti bir kez CM buna.)

412

"Eşitlik aksiyomu" diye cevap vermiş, Kashen de başıyla onaylamıştı. "Güzel aksiyomdur" demişti.

Eşitlik aksiyomuna göre x daima eşittir x: Yani ortada ha- yali bir x varsa bu her zaman kendinin dengi olmalıdır, ben- zersiz bir varlıktır ve öylesine indirgenemez bir yapıdadır ki değişmez ve mutlak olarak kendine denktir, özü asla değiş- tirilemez. Fakat kanıtlanması da imkansızdır. Daima, mut- laka, asla sözcükleri, matematik dünyasının rakamlar ka- dar hayati parçalarıdır. Eşitlik aksiyomunu herkes sevmez: Dr. Li bir keresinde sevimli yaramaz, aksiyom müsveddesi demişti ondan bahsederken ama o bu aksiyomun uçarılığını, kanıtlanması için verilen çabaların güzelliğine leke sürmesi- ni sevmişti. İnsanı delirtecek, benliğini ele geçirecek, kolay- ca hayatının yerine geçecek türden bir aksiyomdu.

Ama şimdi aksiyomun doğruluğundan emin çünkü bizzat kendi, kendi hayatı bunu kanıtladı. Olduğum insan, olaca- ğım insanla hep aynı diyor içinden. Bağlam değişmiş olabi- lir; bu evde yaşıyor, sevdiği ve iyi maaş aldığı bir işte çalışı- yor olabilir, hatta ailesi ve arkadaşları da olabilir. Saygı gö- rebilir mahkemede, korkulabilir bile ondan. Ama özünde tik- sinme uyandıran, nefret edilecek bir insan sonuçta. Kendi- ni havada bulduğu, uçmanın heyecanıyla feci olacağını bil- diği inişin korkusu arasındaki o mikrosaniyede, x'in ne ya- parsa yapsın, manastır kaç yıl geride kalırsa kalsın, Luke Birader'den ne kadar kaçarsa kaçsın, kaç para kazanırsa ka- zansın ve unutmak için ne kadar çabalarsa çabalasın daima x'e eşit olacağını idrak ediyor. Omzu betona vurup dünya bir anlığına da olsa irkilip ondan uzaklaşırken aklındaki son düşünce bu: x = x diyor içinden. x = x, x = x.

2

Jacob çok küçükken, altı aylık ya var ya yokken, Liesl za- türree oldu. Sağlıklı insanların çoğu gibi, hastalığı hiç çekil- miyordu: Mızmızdı, huysuzdu, içinde bulunduğu yabancı du- rumdan ötürü şaşkındı. "Ben hastalanmam ki" deyip duru- yordu bir yerlerde hata yapılmış, raporlar karışmış gibi. Jacob sağlıksız bir çocuk olduğu için -abartılacak bir şeyi yoktu ama kısacık ömrüne iki soğuk algınlığı sığdırmıştı bi- le ve nasıl gülümsediğini göremeden nasıl öksürdüğünü ta- nır olmuştum, dede gibi balgam söküyordu- Liesl'ın birkaç gün Sally'de kalıp dinlenerek biraz iyileşmesine karar ver- dik, ben evde Jacob1a kaldım.

Esasında oğlanı idare edebileceğimi düşünüyordum ama hafta sonu boyunca babamı belki yirmi kere arayarak kar- şılaştığım esrarengiz şeyleri ya da normalde bildiğim ama telaştan unuttuğum ayrıntıları sordum: Hıçkırık gibi sesler çıkarıyordu ama hıçkırık olamayacak kadar düzensizlerdi, acaba neydi? Kakası biraz cıvıksa bu neyin işareti olabilirdi? Yüzükoyun uyumayı seviyordu ama Liesl sırtüstü yatma- sı gerektiğini söylemişti, bir yandan yüzükoyun yatmasında sakınca olmadığını da duymuştu, öyle yatmalı mıydı? Bunla- rı ben de araştırabilirdim elbette ama kesin cevaplar almak ve bunları sadece doğru cevap vermekle kalmayıp doğru şe- kilde anlatan babamdan duymak istiyordum. Sesini duymak kalbime kuvvet veriyordu. "Endişelenme" dedi her konuşma-

414

nın sonunda. "Gayet iyi bakıyorsun. Ne yapacağını da bili- yorsun." İnandırdı beni buna.

Jacob hastalandıktan sonra babamı daha seyrek arama- ya başladım: Onunla konuşmaya dayanamıyordum. Ona sor- mak istediklerimi -bunu nasıl atlatacağım, sonra ne yapaca- ğım, çocuğumun gözümün önünde ölmesine nasıl dayanaca- ğım gibi sorular- söylemeye dilim varmıyordu, üstelik cevap bulmaya çalışırken onu da ağlatacağımı biliyordum.

Bir gariplik olduğunu fark ettiğimizde dört yaşına yeni basmıştı. Her sabah Liesl onu yuvaya bırakıyordu, her ak- şam ders çıkışında ben alıyordum. Ciddi bir yüz ifadesi ol- duğundan insanlar onu ağırbaşlı bir çocuk sanıyorlardı ama eve döndüğümüzde merdivenleri bir iner bir çıkardı, ben de peşinden; kanepeye uzanıp bir şey okuyacak olsam göbeğime atlardı. Liesl çocukla çocuk olur, ikisi evin içinde çığlıklar ci- yak.lamalarla koşuştururdu, bu da benim en sevdiğim gürül- tü, en hoşlandığım patırtıydı.

Yorgunluk belirtileri ekim ayında ortaya çıktı. Bir gün onu almaya gittiğimde bütün çocuklar, bütün arkadaşları alt alta üst üste tepişirken oğlumu göremeyince etrafıma bakındım ve bir köşede, minderine kıvrılmış uyumakta olduğunu gör- düm. Öğretmenlerden biri yanında oturuyordu, beni görünce elini sallayıp çağırdı. "Hastalanıyor galiba" dedi. "Dün de bi- raz keyifsizdi, öğlen yemek yedikten sonra çok yorgun oldu- ğunu görünce bıraktık uyusun." Bu okulu çok seviyorduk: Di- ğerleri çocuklara zorla kitap okutur, ders verirken, öğretim üyelerinin de tercihi olan bu okul bence dört yaşında bir çocu- ğun ihtiyacına yönelik şeyler yapıp kitapları başkasına oku- tuyor, elişi yaptırıyor, hayvanat bahçesi ve benzeri yerlere ge- ziye götürüyordu.

Arabaya kadar kucağımda taşıdım ama eve varıp uyan- dığımızda düzelmişti; ara öğününü yedi, kitap okuduk, son- ra birlikte o günün eserini yaptık. Sally doğum gününde ona

415

prizmatik şekilli ve renkli tahta küpler almıştı, üst üste diz- meye ve farklı biçimler vermeye elverişli şeylerdi. Her gün masanın ortasında yeni bir şekil yapardık birlikte, Liesl eve döndüğünde Jacob ona yaptığımız dinozor mu, astronot kule- si mi her neyse anlatır, Liesl da eserimizin resmini çekerdi. O akşam öğretmenin söylediklerini Liesl'a aktardım, o da ertesi gün Jacob'ı doktora götürdü fakat doktor onu ga- yet normal buldu, olağanüstü hiçbir şey görmedi. Biz yine de birkaç gün takip ettik onu. Enerjisi azalmış mıydı, çoğalmış mı? Daha mı çok uyuyordu, iştahı mı kesilmişti? Bilmiyor- duk. Fakat korkuyorduk: Keyifsiz bir çocuktan daha korku- tucu bir şey yoktur. Keşke yaşadıklarımız keyifsizlikle kal- saydı ama meğer kadersizliğin ayak sesleriymiş.

Sonra olayların akışı birden hızlandı. Şükran Günü için hahamlara yemeğe gittiğimizde ilk kez nöbet geçirdi Jacob. Bir an kendindeydi, bir an sonra vücudu kaskatı kesildi, sandalyesinden kayıp masanın altına düştü, gözlerinin akı çıktı, boğazından garip ve kofbir tıkırtı geliyordu. On saniye kadar sürdü ama berbattı; öyle kötüydü ki o korkunç tıkırtı- yı hala duyabiliyor, başının hareketsiz kalıp ayaklarının ha- vayı dövdüğünü hala görebiliyorum.

Babam koşup New York Presbyterian Hastanesi'ndeki bir arkadaşını aradı, hemen gittik, Jacob'ı yatırdılar ve dördü- müz o gece odasında kaldık; babamla Adele paltolarını ye- re serip üzerine yattılar, Liesl ile ben ise yatağın iki yanında birbirimize bakamadan oturduk.

Toparlandığında eve döndük, Liesl Jacob'ın doktoru olan sınıf arkadaşını aradı, ona en iyi nörologdan, en iyi genetik- çiden, en iyi immünologdan randevular alındı. Nesi olduğu- nu bilmiyorduk ama Jacob'ı en iyi doktorların görmesini is- tiyorduk. Böylece bir doktordan diğerine koşturduğumuz, Jacob'ın kanını aldıkları, beynini taradıkları, reflekslerini denedikleri, gözlerine kulaklarına baktıkları aylar başladı.

416

Süreç öyle sancılı, öyle yıpratıcıydı ki -bu doktorlarla tanışa- na kadar "Bilmiyorum" demenin bu kadar yolu olduğundan haberim yoktu- bazen bizim bağlantılarımıza, Liesl'ın bilgi- sine ve yatkınlığına sahip olmayan anne babaların işlerinin ne kadar zor olduğunu düşündüm. Ama o bilgiler Jacob'ın sol koluna, damarını yırtacak kadar çok sayıda yediği iğnelerin her saplanışında ağlamasına, o bağlantılar hastalığının git- gide şiddetlenip nöbetlerinin sıklaşmasına, sarsılırken ağzı- nın köpürmesine, dört yaşında bir çocuğa hiç yakıştırılama- yacak kalın, ürkütücü, hayvani hırıltılar çıkarmasına, başını sağa sola sallarken parmaklarını bükmesine engel olamadı. Genetik testlerin kapsamına bile girmeyecek kadar ender görülen bir nörodejeneratif hastalık olan Nishihara sendro- mu tanısı konduğunda, Jacob'ın körlüğü başlamıştı bile. Şu- bat ayındaydı bu. Haziran gelip beş yaşına bastığında çok az konuşuyordu. Ağustos itibariyle duyamadığını da düşünme- ye başladık.

Nöbetleri giderek sıklaşıyordu. Bir ilacı bırakıp diğerini de- nedik, bazen karıştırıp verdik. Liesl'ın bir nörolog arkadaşı, Amerika'da henüz onay almadığı halde Kanada'da kullanılan yeni bir ilaçtan söz etti; Liesl ve Sally o cuma günü on iki saat içinde arabayla Montreal'e gidip geldi. ilaç bir süre işe yaradı ama cildinde korkunç kızarıklıklara yol açtı; ne zaman dokun- sak ağzını açıp bağırıyordu ama ses çıkaramıyordu, gözünden de yaşlar süzülüyordu. "Affet beni oğlum" dedim ona beni du- yamadığını bilsem de; "Affet lütfen, çok üzgünüm."

İşime konsantre olamıyordum. Üniversitede ikinci yılım, üçüncü dönemimdi; yarı zamanlı kadrodaydım. Kampüste dolaşırken insanların sevgilisinden ayrılma, sınavdan kal- ma, bileğini burkma hikayelerine kulak misafiri oluyor, öf- keden köpürüyordum. Sizi aptal, kuş beyinli, bencil yaratık- lar diye bağırmak istiyordum. Nefret ediyorum hepinizden. Siz bunlara dert mi diyorsunuz? Benim oğlum ölüyor! Bazen

417

iğrenmenin şiddetinden midem bulanıyordu. Laurence da o yıllarda üniversitede ders veriyordu, ben Jacob'ı hastaneye götüreceğim zaman derslerime o giriyordu. Evde de bakıcı- mız vardı ama bizden ne kadar hızla ayrılacağını takip ede- bilmek için her doktor randevusuna mutlaka götürüyorduk. Eylül ayında doktoru onu muayene ettikten sonra bize bak- tı. "Çok zamanı kalmadı" dedi ve sesi alabildiğine yumuşak- tı, en kötüsü de buydu.

Çarşamba ve cumartesi akşamları Laurence geliyordu, Gillian salıları ve perşembeleri, Sally her pazar pazarte- si, cuma günleri de yine Liesl'ın arkadaşı Nathan geliyor- du. Gelince onlar yemekleri, temizliği yapıyor, Liesl'la ben de oturup Jacob'la konuşuyorduk. Geçen yıl içinde büyüme- si durmuş, kolları bacakları kullanılmamaktan küçülmüş, kemiksizmiş gibi kalmıştı: Kucağımıza aldığımızda kolları- nı bacaklarını da mutlaka tutuyorduk yoksa sarkıyorlardı ve çocuk ölü gibi duruyordu. Eylülün başından beri gözlerini hiç açmıyordu ama gözlerinden gözyaşı veya sarımtırak bir akıntı geldiğini görüyorduk ara sıra. Bir tek yüzünün tom- bulluğu kaybolmamıştı, o da çok yüksek dozda steroid aldı- ğından. İlaçlardan biri yanaklarında egzama benzeri bir dö- küntüye yol açmış, kan kırmızı pürüzlü lekelerin ateşi hiç dinmemişti.

Babamla Adele eylül ortasında yanımıza taşındılar ve ben babamın yüzüne bakamadım. Bir çocuğun ölümünü görme- nin ne demek olduğunu bildiğini biliyordum, bunun benim çocuğum olmasının nasıl içini parçaladığının da farkınday- dım. Başarısız olduğumu hissediyordum. Jacob bize bahşe- dildiğinde onu daha yürekten istemeyişimin cezasını çeki- yordum sanki. Çocuk sahibi olmak konusu�da kararsızlı- ğımı biraz giderebilsem bunların başıma hiç gelmeyeceği- ni hissediyordum. Onca insanın elde etmek için her şeyleri- ni verecekleri bir armağanın bana kendiliğinden sunulduğu-

418

nun, benim ise onu geri çevirmeye bile niyetlendiğimin ba- na hatırlatıldığını hissediyordum. Utanç içindeydim: Ben as- la babam gibi bir baba olamayacaktım, onun da burada bu- lunup başarısızlığıma tanık olmasından çok rahatsızdım. Jacob doğmadan bir gece, babama bana vereceği bir akıl var mı diye sordum. Aslında şaka yapıyordum ama tüm so- rularım gibi bunu da ciddiye aldı. "Hmm" dedi. "Baba olma- nın en zor tarafı, ayarlarını düzeltmek. Bunu ne kadar iyi yaparsan, o kadar iyi baba olursun."

O zamanlar öğüdüne kulak asmamıştım ama J acob'ın hastalığı ilerledikçe gitgide daha sık düşünür oldum ve hak- lılığını anladım. Çocuk söz konusu olduğunda hepimiz sağ- lıklı olsunlar da deriz ama istediğimiz bu değildir. Onların bizim gibi, hatta bizden de iyi olmalarını isteriz. Bu bakım- dan hayal gücü hiç çalışmıyor biz insanların. Daha kötü çı- kabilecekleri ihtimaline hazırlıklı değiliz. Ama bu kadarını istemek de fazla belki. Evrimin bekası bakımından bir ön- lem bile olabilir: Uğrayabileceğimiz felaketleri bütün girdi- siyle çıktısıyla bilecek olsak, kimse çocuk yapmazdı.

Jacob'ın hastalığını ilk fark ettiğimizde, ikimiz de hiç za- man kaybetmeden, ayarlarımızı değiştirmek için çok uğraş- tık. Mesela onu üniversiteye gitmesini istediğimizi hiç dile getirmemiştik; üniversiteye gideceğini de, yüksek lisans ya- pacağını da varsayıyorduk çünkü ikimiz de yapmıştık. Ama ilk nöbetinden sonra hastanede geçirdiğimiz gecede, beş de- ğil on adım ilerisini görebilen parlak bir planlamacı olan Li- esl, "Bu ne olursa olsun, uzun ve sağlıklı bir hayat sürebi- lir aslında" dedi. "Onu gönderebileceğimiz çok güzel okullar var. Bağımsız yaşamasını öğrenebileceği yerler var." Çocu- ğu hemen, kolayca çürüğe çıkardı diye azarladım onu. Son- ra utandım bundan. Daha sonra ise, sahip olduğu çocuğun hayalindeki çocuk olmadığı gerçeğine uyum sağlayabilmek- teki hızını ve işlekliğini takdir ettim. Bit çocuk sahibi olma-

419

nın esprisinin, o çocuğun senin adına başaracaklarına dair umutlanmak değil, her nereden gelirse gelsin sana tattıra- cağı mutluluklar, bazen mutluluk bile olduğunu anlamaya- cağın şeyler olduğunu, daha da önemlisi ona mutluluk ya- şatma ayrıcalığını kazanmak olduğunu benden çok önce çöz- müştü. Jacob'ın kalan ömrü boyunca Liesl'ın bir adım geri- sinden geldim hep: Hep iyileşeceğini, eski haline döneceğini hayal ediyordum, o ise somut şartlar altında Jacob'ın sürdü- rebileceği hayatı düşünüyordu sadece. Belki özel eğitim ve- ren bir okula gidebilirdi. Tamam, okula filan gidemeyeceği belliydi de, belki oyun grubuna katılabilirdi. Oyun grubun- dan da vazgeçtik, belki yine de uzun bir ömrü olurdu. Ömrü uzun olmadı, kısa ve mutlu oldu, o da olumlu. Peki; kısa ve mutlu da olmadı, kısa olsun ama onurlu olsun, bu kadarını sağlayabilirdik, Liesl da onun için başka hiçbir şey istemedi. Jacob doğduğunda otuz iki yaşındaydım; hastalığın tanısı konduğunda otuz altı, öldüğünde otuz yedi. İlk nöbetini ge- çirmesinin yılı bile dolmadan, bir 10 Kasım günü aramızdan ayrıldı. Üniversitede bir tören yapıldı ve o hissiz halimle bile gelenleri -annelerimiz babalarımız, arkadaşlarımız ve mes- lektaşlarımız, Jacob'ın artık birinci sınıfa başlayan arkadaş- ları ve onların anneleri babalan- gördüm ve ağladım. Babamlar New York'a döndü. Liesl ile ben bir süre sonra işe dönebildik. Aylar boyunca çok az konuştuk. Birbirimize dokunamıyorduk bile. Kısmen bitkinliktendi bu ama utan- cımız da büyüktü: İkili beceriksizliğimizden, ikimiz de as- lında daha iyisini yapabilecekken diğerimizin gücünün bu- na yetmediği duygusundan utanıyorduk. Jacob öldükten bir yıl sonra bir çocuk daha yapıp yapmamak konusundaki ilk konuşmamız nazikçe başladı, karşılıklı suçlamalarla bitti: Jacob'ı ben hiç istememişim, asıl o hiç istememiş; becereme- mişim işte, asıl o becerememiş. Konuşmayı bıraktık, özür di- leştik. Bir daha denedik. Ama her konuşma aynı şekilde so-

420

nuçlanıyordu. Dönüşü mümkün olmayan konuşmalardı bun- lar ve sonunda ayrıldık.

Aramızdaki iletişimin bu kadar kesin kopmasına şimdi çok şaşırıyorum. Boşanmamız kolay ve temiz oldu; belki faz- la kolay, fazla temiz. Jacob'dan önce bizi neyin bir araya ge- tirdiğini merak ettim; o olmasaydı ne kadar ve nasıl birlikte kalırdık? Liesl'ı neden sevdiğimi, hangi özelliğini takdir etti- ğimi sonradan hatırladım. O sırada ise zor ve yıldırıcı bir gö- reve birlikte çıkmış iki insan gibiydik; görev bittiğine göre yollarımızı ayırıp normal hayatlarımıza dönebilirdik. Yıllarca konuşmadık; kinden değil, başka bir şeyden. O Portland'a yerleşti. Julia'yla tanıştıktan kısa süre sonra, Los Angeles'a taşınmış olan Sally'yle aile ziyaretine şehre geldi- ğinde karşılaştım, Liesl'ın tekrar evlendiğini o söyledi. Ona selamımı iletmesini istedim, Sally de tamam dedi.

Zaman zaman araştırdım onu: Oregon Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde ders veriyordu. Bir keresinde bir öğrencimi Jacob'ın büyümüş haline o kadar benzettim ki, az daha ara- yacaktım onu. Ama hiç aramadım.

On altı yıl sonra bir gün, o beni aradı. Konferans için şeh- re gelmişti, öğlen yemeğine çıkmayı teklif etti. En önemlisin- den gündeliğine binlerce konuşma yaptığım o ses hem çok tanıdık, hem yabancı geldi. Titreyen Jacob'ı kollarında sal- larken ninniler söyleyen, o günkü eserimizin fotoğrafını çe- kerken "Yaptıklarınızın en iyisi bu" diyen o ses ...

Tıp fakültesinin yakınında, asistanlığından beri "gurme humus" yapan ve özel günlerimizde gittiğimiz bir lokantada buluştuk. Şimdilerde ev yapımı köftesiyle öne çıksa da, ne acayiptir ki hala humus kokuyordu.

Karşılaştık; aynı hatırladığım gibi görünüyordu. Sarıldık, oturduk. Bir süre işten güçten, Sally ve yeni kız arkadaşından, Laurence ve Gillian'dan konuştuk. Bana epidemiyolog olan ko- casını anlattı, ben de Julia'yı anlattım. Kırk üç yaşında bir kez

421

daha doğurmuştu, kızı olmuştu. Bana fotoğrafını gösterdi. Çok güzeldi ve Liesl'a çok benziyordu. Söyledim bunu ona, gülüm- sedi. "Ya sen?" dedi. "Senin başka çocuğun oldu mu?"

Oldu, dedim. Eski öğrencilerimden birini evlat edinmiştim geçenlerde. Şaşırdığını görebiliyordum ama beni tebrik etti, onu sordu, nasıl geliştiğini öğrenmek istedi, anlattım. "Harika bir şey bu Harold" dedi sözüm bitince. Sonra da "Onu çok seviyorsun" dedi.

"Öyle" dedim.

Arkadaşlığımızın ikinci evresinin başlangıcı oldu bu, gö- rüşmeye devam ettik, her yıl bir araya gelip Jacob'ı ve bü- yüseydi nasıl olacağını konuştuk demek isterdim. Fakat öy- le olmadı ama kötü anlamda da değil. O görüşmemizde beni allak bullak eden o öğrencimi anlattım, beni çok iyi anladığı- nı söyledi; onun da öyle öğrencileri olmuş ya da sokakta bir delikanlının yanından geçerken onu bir yerden çıkaracağını hissetmiş de sonradan, bizden uzak fakat sapasağlam ve ha- yatta olan oğlumuzun, onu aradığımızdan habersiz bunca yıl yaşadığını hayal ettiğini anlamış.

Ona sarılıp veda ettim; kendine dikkat etmesini söyledim. Onu önemsediğimi söyledim. O da aynılarını söyledi. İkimiz de bağlantıda olmayı teklif etmedik; birbirimize saygımız- dan diye düşünmek isterim.

Ama yıllar içinde olmadık zamanlarda ondan haber aldım. Sadece "Şahıs görüldü" yazan mesajlar aldım mesela ve ne demek istediğini hemen anladım çünkü ben de ona o mesaj- lardan gönderiyordum: "Harvard Meydanı, yaklaşık 25 yaş- larında, 1,85 boyunda, zayıf, leş gibi ot kokuyor." Kızının üniversiteden mezuniyeti haberini gönderdi, sonra evlendi- ğini, ardından da ilk torununun doğduğunu bildirdi.

Julia'yı seviyorum. O da bir bilim insanı ama Liesl'dan çok farklı; Liesl ölçülüyken o neşeli, Liesl ketumken o dışa dönük, hevesleri ve mutlulukları masum. Ama onu ne ka-

422

dar sevsem de, Liesl'la daha derin bir şeyler yaşadığım his- si senelerce içimi kemirdi. Birlikte birini dünyaya getirmiş ve ölümüne birlikte tanık olmuştuk. Bazen aramızda fiziksel bir bağ var gibi gelirdi; bir ucu Boston'da diğeri Portland'da olan bu ipi o çekti mi ben hissederdim. Nereye gidersek gidelim o parlak örgü iplik aramızda olacak, çekiştirilmesine rağmen kopmayacak, bize bir daha hiç sahip olamayacaklanmızı ha- tırlatacaktı.

Julia'yla onu evlat edinmeyi kararlaştırdığımızda, ona teklif etmeden altı ay kadar önce Laurence'a söyledim. Laurence'ın onu çok sevip saydığını, bana uygun gördüğünü biliyordum ve -karakteri itibariyle- şüpheci yaklaşacağından emindim. Öyle de oldu. Uzun uzun konuştuk. "Onu ne kadar sevdiği- mi sen de biliyorsun" dedi, "ama Harold, ne kadar tanıyorsun ki bu çocuğu?"

"Aslında çok değil" dedim. Fakat Laurence'ın en kötü se- naryolarını yaşatmayacağını da biliyordum: Hırsız değildi, gece yansı Julia'yla beni yatağımızda gırtlaklayacak değildi. Laurence da bunun farkındaydı.

Elbette emin olamasam da, hayatının bir aşamasında ba- şına çok kötü şeyler geldiğini elimde bir kanıt bulunmama- sına rağmen biliyordum. Hep birlikte Truro'ya ilk gelişiniz- de, bir gece geç saatte mutfağa indim ve JB'yi masada çizim yaparken buldum. JB'nin yalnızken, rol yapması gerekmedi- ğinde farklı bir insan olduğunu düşünmüştüm hep ve otu- rup eskizlerine baktım -sizi çiziyordu- ve yüksek lisansta ne okuduğunu sordum, bana eserlerini beğendiği ve dörtte üçü- nün adını duymadığım insanlan saydı.

Kalkıp yukarıya gidiyordum ki JB bana seslendi, gedi döndüm. "Dinle" dedi sıkılarak. "Haddimi aşmış gibi olmak istemem ama ona fazla soru sormasan daha iyi olacak."

423

Tekrar oturdum. "Neden?" dedim.

Huzursuz ama kararlıydı. "Annesi babası yok" dedi. "Na- sıl kaybettiğini bilmiyorum ama bize bile anlatmadı. Yani en azından bana." Sustu. "Çocukluğunda başından çok kötü olaylar geçmiş bence."

"Nasıl çok kötü?" diye sordum.

Başını iki yana salladı. "Emin olamıyoruz ama ağır fizik- sel istismara uğradığını düşünüyoruz. Üstünü hiç çıkarma- ması, kimsenin kendine dokunmasına izin vermemesi dikka- tini çekmedi mi? Bence birinden dayak yemiş ya da..." Sus- tu. Sevilen, korunan bir insandı; ya da'nın devamını getir- meye dili varmıyordu, benim de öyle. Ama fark etmiştim ta- bii. Onu huzursuz etmek için sormadım, fakat sorularımdan huzursuz olduğunu görünce kendime engel de olamadım. "Harold" derdi Julia o akşam gittikten sonra, "çocuğu ra- hatsız ediyorsun."

"Evet, farkındayım" derdim. Sessizliğinin altından iyi bir şey çıkmayacağı belliydi, ben de anlatacaklarını duymak is- temediğim halde öğrenmeye bir o kadar can atıyordum. Evlat edinme işleri bittikten bir ay kadar sonra, bir gün çat kapı çıkageldi: Tenisten döndüğümde onu kanepede uyurken buldum. Benimle konuşmaya, banabir şey itiraf et- meye gelmişti. Ama sonuçta yapamadı.

O gece Andy onu bulmak için panikle beni aradı, ben ona gece yarısı neden peşine düştüğünü sorduğumdaysa hemen lafı dolandırmaya başladı. "Zor günler geçiriyor da" dedi. "Evlat edinme işinden ötürü mü?" diye sordum. "Bilemiyorum" dedi ketumca; hasta mahremiyeti Andy'nin düzenli uygulamadığı fakat sarılınca da bırakmadığı bir kavramdı. Sonra da sen aradın, lafı başka türlü dolandırdın. Ertesi sabah Laurence'a çocukluktan kalma sabıkası olup olmadığını araştırabilir mi diye sordum. Bir şeye rastlaması düşük ihtimaldi, bulsa bile adli sicilinden silinmiş olabilirdi.

424

Ona hafta sonu söylediklerimin arkasındaydım: Ne yap- mış olduğu benim gözümde hiç önemli değildi. Onu tanıyor- dum. Onun şimdi olduğu halini önemsiyordum. Eskiden kim olduğunun benim için fark etmediğini söyledim ona. Benim- ki saflıktı elbette; onun bu halini evlat edinmiştim belki ama beraberinde eskiden olduğu hali de gelmişti ve onu tanımı- yordum. Daha sonra, eski halinin de kim olursa olsun istedi- ğim bir kişi olduğunu ona yeterince açıklamadığıma pişman- lık duydum. Daha da sonraları, onu yirmi yıl önce, daha be- bekken bulmuş olsam hayatında neler değişirdi diye merak etmekten kendimi alamadım. Yirmi de değil, on olsun, hatta beş. Şimdiye o kim olurdu, ben kim olurdum?

Laurence'ın araştırmalarından sonuç çıkmayınca hem ra- hatladım hem üzüldüm. Davanın sonuçlandığı gün muhte- şem bir gündü, hayatımın en mutlu günlerindendi belki. As- la pişman olmadım. Fakat onun babası olmak da asla ko- lay değildi. Ömrü boyunca başkalarından öğrendiği dersle- re dayanarak neler onun hakkı değil, hangi zevkleri tatma- malı, neleri hayal etmemeli, neleri arzulamamalı konuların- da kendine koyduğu bir sürü kural vardı; bunları kavramak yıllar sürdü, onu bu kuralların yanlışlığına ikna etmek ise daha da uzun. Fakat çok zor oldu bu: Varlığını bu kurallar- la sürdürebilmiş, dünyaya bunlar sayesinde anlam verebil- mişti. Her konuda muazzam disiplinliydi ve disiplin, teyak- kuz gibi, insanı vazgeçirmenin neredeyse imkansız olduğu bir özelliktir.

Bir bu kadar zoru da, nasıl göründüğüne, neyi hak ettiği- ne, değerine ve kimliğine ilişkin bazı fikirlerden döndürme çabalarım(ız)dı. Hayatımda onun kadar kesin ve keskin ku- tuplaşmış bir başka insan tanımadım; bazı alanlarda muhte- şem özgüven sergilerken diğerlerinde acınası haldeydi. Onu bir gün duruşma salonunda izlerken, hem şaşkına döndüm hem donakaldım. Ülke çapındaki bilgi uçurma davalarında

425

himayesine girerek ününü kazandığı dev ilaç şirketlerinden birini savunuyordu. Şimdiye bir sürü okulun müfredatına girmiş çok büyük bir davaydı ama o alabildiğine sakindi; bu kadar sakin duran bir avukat hayatımda görmemiştim. Bil- gi uçuran orta yaşlı kadın tanık kürsüsündeydi ve o öylesi- ne kararlı, öyle azimli, öyle sivriydi ki bütün duruşma salo- nu ona dikkat kesildi. Sesini asla yükseltmedi, asla laf sok- madı; ama tanığın ifadesindeki küçük -küçücük, öyle ufak ki bir başka avukat olsa görmeyebilirdi- tutarsızlıkları yakala- ma işinden zevk aldığını, beslendiğini, gönendiğini hissettim. Yumuşak bir insandı (kendine karşı olmasa da), sesi ve hare- ketleri nazikti ama duruşma salonunda o nezaket eriyip üze- rinden akıyor, geride soğukkanlı ve acımasız bir şey bırakı- yordu. Caleb olayından yedi ay sonra, yaşanacaklardan beş ay önceydi bu; tanığa ifadesini -not defterine bir kez olsun bakmadan- tekrarlarken yakışıklı ve kendinden emin yüzü- ne baktığımda, o korkunç gecede arabada ben uzanıp yüzüne dokunmak isteyince, ona zarar vermek isteyecek bir başka- sıymışım gibi dönüp kollarıyla siper alışını kafamdan atama- dım. Varlığı bile iki kutuptu: Bir işyerindeki hali vardı, bir de dışarıdaki; bir eski hali vardı bir de şimdiki; bir mahkemede- ki insandı bir arabadaki; yapayalnızlığından korktum.

O gece şehirdeki evde voltalar atarak onun hakkında öğ- rendiklerimi, gördüklerimi, söylediklerini işittiğimde avaz avaz bağırmamak için kendimi ne zor tuttuğumu düşün- düm. Caleb'den ve onun söylediklerinden de fenası, bunla- ra inandığını duymak, kendisi hakkında bu kadar yanıldı- ğını anlamaktı. Böyle hissettiğini başından beri biliyordum ama olanca çıplaklığıyla dile getirmesi tahmin ettiğimden de sert oldu. Bana "Benimki gibi bir tipin varsa sana verilen- le yetinmek zorundasın" deyişini hiç unutamayacağım. Ağ- zından bunları duyduğumda hissettiğim çaresizlik, öfke ve umutsuzluğu da. Caleb'i gördüğünde, Caleb yanına oturdu-

426

ğunda yüzünün aldığı hali hiç unutmayacağım. Olan bite- ni anlamakta çok geç kaldım. Çocuğunun kendine dair duy- gulan böyleyse, sana baba denir mi? Bu ayar güncellemesi- ni hiç yapamadım. Kendim bir çocuk büyütmemiş olduğum için, neler gerektirdiğini kavrayamamıştım. Şimdi yapmak zorunda kalmaktan şikayetçi değildim fakat daha önce uya- namamış olduğum için kendimi aptal ve yetersiz hissediyor- dum. Ne de olsa, ben büyüdükten sonra da babam vardı ve ben hep ona danışıyordum.

Yeni hastalıklar hakkında bir konferans için Santa Fe'de olan Julia'yı arayıp olanları anlattım, uzun uzun iç geçirdi. "Harold" dedi, devamını getiremedi. Bizden önceki hayatı hakkında daha önce de konuşmuştuk ve ikimiz de yanılmış olmamıza rağmen, onun tahminleri bana her ne kadar ko- mik ve imkansız gelse de daha isabetli çıkmıştı.

"Biliyorum" dedim.

"Onu aramalısın."

Aramıştım ama. Defalarca aramış, aramış, uzun uzun çal- dınnıştım.

O gece endişeden uyku tutmadı; bir yandan evhamlandım, bir yandan da erkeklere has hayaller kurdum: silahlar, ki- ralık katiller, intikam... Uyur uyanık, Gillian'ın New York'ta dedektif olan kuzenini aradığımı, Caleb Porter'ı gözaltına al- dırdığımı hayal ettim. Rüyamda, seni ve Andy'yi arayıp evi bastığımızı ve onu öldürdüğümü gördüm.

Ertesi sabah sekiz olmadan çıkıp kahvaltılık ve portakal suyu alarak Greene Sokak'a gittim. Kurşuni ve nemli bir gündü; apartman kapısını üç kere uzun uzun çaldıktan son- ra geri çekilip gözlerimi kısarak altıncı kata baktım.

Tam tekrar çalacaktım ki, hoparlörden sesi geldi: "Kim o?" "Benim" dedim. "Yukan çıkabilir miyim?" Cevap gelmedi. "Özür dilemek istiyorum" dedim. "Seni görmem lazım. Kah- valtılık bir şeyler de getirdim."

427

Bir sessizlik daha oldu. "Alo?" dedim.

"Harold" der demez sesinin bir garip çıktığını fark ettim. Ağzının içinde bir sıra daha diş varmış gibi boğuk konuşu- yordu. "Kapıyı açarsam sinirlenip bağırmayacağına söz ve- rir misin?"

O zaman da ben cevap veremedim. Ne anlatmak istediğini çözememiştim. "Söz" dedim, bir iki saniye sonra otomat çalıştı. Asansörden indiğimde ilk anda, dört cephesinden ışık do- lan o güzel daireden başka bir şey göremedim. Sonra adımı duydum, yere baktım ve onu gördüm.

Elimdekiler düşüyordu az daha. Taş kesildiğimi hissettim. Sağ elinden destek alarak yerde oturuyordu, ben yanına diz çöktüğümde kafasını çevirerek sol elini kendini korumak is- ter gibi yüzüne kaldırdı.

"Yedek anahtarı almış" dedi, yüzü öyle şişmişti ki dudak- ları hareket edemiyordu. "Gece eve geldiğimde buradaydı." Sonra bana döndü ve yüzünün derisi yüzülüp içi dışına çıka- rıldıktan sonra güneşte bırakılmış, organları birbirine kay- namış bir hayvana dönüştüğünü gördüm; gözlerinden geriye uzun kirpik çizgisi kalmıştı sadece; küflenmenin ve çürüme- nin mavisine bürünmüş yanaklarında siyah birer lekeydiler. Ağlıyor olabileceğini düşündüm ama ağlamadı. "Çok özür di- lerilm Harold, çok özür dilerim."

Onu azarlamak için değil, kelimelere dökemediğim duygu- ları boşaltmak için bağırmayacağımdan emin olduktan son- ra ağzımı açtım. "İyileştireceğiz seni" dedim. "Önce polisi arayacağız, sonra da... "

"Olmaz" dedi. "Polisi arama."

"Mecburuz aramaya" dedim. "Mecbursun Jude."

"Hayır" dedi. "Şikayetçi olmayacağım. Olamam" -nefes al- dı- "Böyle bir rezilliği kaldıramam. Mümkün değil."

"Peki" dedim bunu onunla daha sonra tartışmayı düşüne- rek. "Ya tekrar gelirse?"

428

Çok hafifçe başını salladı. "Gelmez" dedi yeni boğuk sesiyle. Koşup Caleb'i bulup gebertme dürtümü bastırmak, birinin ona bunları yaptığını kabullenmeye çalışmak, onun gibi va- kur, ağırbaşlı ve tertipli olmaya hep özen göstermiş birini bu kadar yıkık ve çaresiz görmeye katlanmak beni öyle yormuş- tu ki başım dönüyordu. "Sandalyen nerede?" diye sordum. Meler gibi bir ses çıkardı ve o kadar alçak sesle cevap ver- di ki; canının ne kadar yandığını görsem de tekrarlamasını istemek zorunda kaldım. "Merdivenden attı" dedi sonunda ve bu kez ağladığından emin oldum ama gözlerini yaş akıta- cak kadar dahi açamıyordu. Sarsılmaya başladı.

Ben de titriyordum artık. Onu yerde otururken bırakıp te- kerlekli sandalyesini almaya gittim; merdivenden vargücüy- le fırlattığı için karşı duvardan sekmiş, dördüncü katın ya- nsına kadar düşmüştü. Ona dönerken yerin yapış yapış ol- duğunu fark ettim ve yemek masasının altında kurumuş bir kusmuk gölü olduğunu gördüm.

"Boynuma sarıl" dedim; sarıldı, ben onu kaldırırken acı bir çığlık attı, özür dileyerek sandalyesine yerleştirdim. O sırada uyurken giymeyi sevdiği, uzun kollu gri termal swe- atshirtünün üstünde kurumuş ve taze kan lekeleri olduğunu gördüm, pantolonunun arkası da kan içindeydi.

Ondan biraz uzaklaşıp Andy'yi aradım ve durumun acil ol- duğunu söyledim. Şansıma, Andy o hafta sonu şehirden ay- rılmamıştı, yirmi dakika sonra muayenehanede buluşmak üzere sözleştik.

Arabayı ben kullandım. Arabadan inmesine yardım ettim; sol kolunu kullanmaya gönülsüz görünüyordu, onu ayağa kal- dırdığımda sağ ayağını havaya kaldırdı, sandalyesine oturt- mak için kolumu göğsüne sardığımda kuş gibi garip bir ses çıkardı; Andykapıyı açıp halini gördüğünde kusacak sandım. "Jude" dedi Andy konuşabilecek hale gelip yanına çöme- lince, ama o cevap vermedi.

429

Onu bir muayene odasına yatırdıktan sonra bekleme sa- lonunda konuştuk. Ona Caleb'i anlattım. Olanları tahmin edebildiğimi söyledim. Vücudunda tespit ettiğim hasarla- rı da anlattım: Sol kolu kırıktı galiba, sağ ayağının üzeri- ne basamıyordu, kanaması vardı, yerlere de kan sıçramıştı. Şikayetçi olmak istemediğini de söyledim.

"Peki" dedi Andy. Şokta olduğunu görebiliyordum. Yutku- nup duruyordu. "Peki, peki." Durup gözlerini ovuşturdu. "Bu- rada biraz bekler misin?"

Muayene odasından kırk dakika sonra çıktı. "Onu hasta- neye götürüp birkaç röntgen çektireceğim" dedi. "Sol bileği- nin kırık olduğundan emin gibiyim, birkaç kaburgası da öy- le. Eğer bacağı da..." Duraladı. "işte o zaman ciddi sıkıntı olur." Benim içerde olduğumu unutmuş gibiydi. Sonra topar- landı. "Sen git" dedi. "işimiz biterken ararım."

"Kalacağım" dedim.

''Yapma Harold" dedi, ardından daha yumuşak sesle, "ofisi- ni araman lazım, bu hafta işe gitmesine imkan yok." Durdu. "Dedi ki... Ofise trafik kazası geçirdiğini söyleyecekmişsin." Çıkarken bana usulca "Bana tenis oynadığını söylemişti" dedi.

"Biliyorum" dedim. ikimiz adına da, bu kadar aptal olma- mıza da üzüldüm. "Bana da öyle demişti."

Onun anahtarlarıyla Greene Sokak'a döndüm. Uzunca bir süre kapıda durup içeriye baktım. Bulutlar aralanmıştı, azı- cık güneş ışığı, perdeler çekili olsa bile içeriyi aydınlatma- ya yetiyordu. Yüksek tavanları, temizliği, ferahlığı, şeffaflık duygusuyla hep umut dolu bir yer gibi gelmişti burası bana. Onun evinde tabii ki bol miktarda temizlik malzeme-

si olurdu, işe giriştim. Yerleri sildim, yapışkan şeylerin ku- rumuş kan olduğunu anladım. Döşemeler de koyu renk ol- duğundan seçmek zordu ama yoğun, yabani, kendini he- men belli eden bir koku vardı. Banyoyu temizlemeye çalış-

430

mıştı belli ki, ama mermerlerin üzerinde kan lekeleri kuru- yup gurup pembelerine dönmüştü, bunları çıkarmak zordu, elimden geleni yaptım. Çöp kovalarına baktım, kanıt arıyor- dum herhalde, ama hiçbir şey yoktu: Hepsi boşaltılıp temiz- lenmişti. Dün geceki kıyafetleri salonda kanepenin çevresi- ne saçılmıştı. Gömleği lime lime olduğundan attım, takımı- nı kuru temizlemeye bıraktım. Bunun dışında daire düzen- liydi. Yatak odasına kırık lambalar, darmadağın giysiler gö- receğim korkusuyla girdim ama tek falso bile yoktu, içinde yaşanan bir ev değil de örnek daire gibiydi, gıpta edilecek bir hayatın reklamı. Bu evin sahibi partiler verir, kendine güve- nir, hiçbir şeyi kafasına takmaz, geceleri perdeleri açıp ar- kadaşlarıyla dans eder, Greene Sokak veya Mercer'dan ge- çenler başlarını kaldırıp gökyüzündeki ışık topağına bakar ve orada oturanların mutsuzluktan, korkudan, herhangi bir endişeden asude olduğunu hayal ederdi.

Bir kere karşılaştığım, aslında Laurence'ın arkadaşının arkadaşı olan Lucien'e bir mesaj yazarak, Jude'un ağır bir trafik kazası geçirdiğini, hastanede olduğunu söyledim. Mar- kete gidip çorba, puding, meyve suyu gibi yemesi kolay şey- ler aldım. Caleb Porter'ın adresini bulup -Batı 29. Sokak No 50, Daire 17J- aklıma kazınıncaya kadar tekrarladım. Çilin- giri arayıp eve hırsız girdiğini söyledim, apartman, daire ve asansör kilitlerini değiştirttim. Pencereyi açıp kan ve dezen- fektan kokusunun nemli havaya karışmasını bekledim. Fa- külte sekreterine ailevi bir sebepten ötürü o hafta derse gi- remeyeceğime dair mesaj bıraktım. Birkaç meslektaşımdan benim derslerime girmelerini rica ettim. Savcılıkta çalışan hukuk fakültesinden arkadaşımı aramayı düşündüm. Olan- ları anlatıp adını vermeyebilirdim. Caleb Porter'ı nasıl tu- tuklatabileceğimizi sorardım.

"Ama mağdur şikayetçi olmak istemiyor mu diyorsun?" di- ye soracaktı Avi.

431

"İstemiyor" demek zorunda kalacaktım.

"İkna edilebilir mi?"

"Sanmıyorum." Yalan söyleyecek değildim ya.

"O zaman Harold" diyecekti şaşınp asabı bozulan Avi, "sa- na ne diyebileceğimi bilmiyorum. Mağdur konuşmazsa hiç- bir şey yapamayacağımızı sen de benim kadar biliyorsun." Çok nadiren yaptığım bir şeyi yapıp hukukun ne kadar kay- pak, ne kadar şartlara bağlı, korumasına en çok ihtiyacı olanlara ne kadar az huzur ve fayda sağlayan bir şey olduğu- nu düşündüm.

Sonra banyosuna girdim, lavabonun altını yokladım, ji- let ve pamuklarının durduğu torbayı bulup çöp kanalına at- tım. İğreniyordum o torbadan, bulacağımı bilmekten de iğre- niyordum.

Bundan yedi yıl önce, mayıs ayının başlarında Tnıro'daki eve gelmişti. Ani bir ziyaretti; ben orada kitap yazmaya çalı- şıyordum, biletler ucuzdu, kalk gel dedim ve beni çok şaşır- tarak -daha o günlerde bile Rosen Pritchard'dan pek çıkmı- yordu- kalktı geldi. O gün ikimiz de çok mutlu olduk. Onu mutfakta mor lahana doğrarken bırakıp banyoya yeni klozet takmaya gelen tesisatçıyı üst kata çıkardım, oradaki işi bit- tikten sonra Jude'un odasındaki musluğa da bakmasını iste- dim, sızdırıyordu.

Baktı, bir şeyleri sıktı, başka bir şeyleri değiştirdi, tuva- letten çıkarken de elime bir şey tutuşturdu. "Lavabonun al- tına bantlanmıştı" dedi.

"Ne ki bu?" diye sordum paketi ondan alırken.

Omuz silkti. "Bilmem. Ama sıkı tutturulmuştu, tamir ban- dıyla." Ben sersemlemiş, poşete bakakalmış dikilirken çan- tasını topladı, elini sallayıp gitti, ıslık çalarak çıkarken yol- da Jude'a hoşça kal dediğini duydum.

Poşete baktım. Sıradan, orta boy bir buzdolabı poşetiydi, içinde on tane jilet, tekli paketlerde alkollü mendil, kareler

432

halinde katlanmış gazlı bez ve flaster vardı. Elimde poşetle kalakaldım; hiçbir kanıtını göremesem, buna benzer bir şeyi daha önce hiç görmesem de bunun amacını biliyordum. Anla- mıştım bir şekilde.

Mutfağa gittiğimde bir kase dolusu yavru balık yıkıyor- du, hala mutluydu. Hala halinden çok hoşnut olduğu sayı- lı durumda yaptığı gibi alçak sesle bir şeyler mırıldanıyor- du, tek başına güneşe yatmış kedilerin mınltısına benziyor- du. "Klozeti taktırmak için adam çağıracağına bana söyle- seydin keşke" dedi başını kaldırmadan. "Ben takardım, bo- şuna para vermezdin." Tesisat, elektrik, marangozluk, bahçe işleri elinden gelirdi. Bir keresinde birlikte Laurence'ın evi- ne gittik, ona gölgede kalan ekşielma ağacını kökünden nasıl söküp güneşli köşeye taşıyacağını anlattı.

Bir süre durup ona baktım. Aynı anda o kadar çok şey his- sediyordum ki birbirlerini sıfırlamışlar, yerinde bir uyuşuk- luk, duygu bolluğundan gelen bir duygusuzluk kalmıştı. "Bu ne?" diye sordum poşeti ona göstererek.

Bir eli lavabonun üzerinde kaskatı kesildi, parmak uç- lanndan süzülüp düşen damlalan izlerken kendini bıçakla kesmiş de kan damlıyormuş gibi hissettim. Ağzını açtı, tek- rar kapattı.

"Özür dilerim Harold" dedi yumuşacık bir sesle. Elini in- dirdi, bulaşık bezine ağır ağır kuruladı.

Sinirlendim buna. "Özür dilemeni istemedim Jude" dedim ona. "Sana bu ne diye sordum. 'İçinde jilet olan bir poşet' de- me sakın. Nedir bu? Neden lavabonun altına yapıştırdın?" Bana uzun uzun baktı, sen de bilirsin o bakışı, hani daha göz temasını kesmeden içine kapandığını anlarsın, içindeki kapılann kapanıp kilitlendiğini, hendek köprülerinin kaldı- nldığını görürsün. "Ne olduğunu pekala biliyorsun" dedi so- nunda, yine usulcacık.

"Senin ağzından duymak istiyorum" dedim.

433

"Lazım işte" dedi.

"Bunlarla ne yaptığını söyle bana" deyip dikkatle izledim onu.

Başını patates kasesine eğdi. "Bazen kendimi kesmem ge- rekiyor" dedi sonunda. "Özür dilerim Harold."

O anda paniğe kapıldım, panikleyince de mantığım gitti. "Ne demek ulan bu?" diye sordum ona, hatta bağırmış bile olabilirim.

Lavaboya doğru geri çekiliyordu, üstüne atılabilirmişim de araya mesafe koymak istiyormuş gibi. "Bilmiyorum" dedi. "Özür dilerim Harold."

"Bazen derken ne sıklıkla?" diye sordum.

Onun da paniklemeye başladığını görebiliyordum. "Bilmi- yorum" dedi. "Değişiyor."

"Tahmini bir şey söyle. Aşağı yukan."

"Bilmiyorum" dedi çaresizlikle, "bilmiyorum işte. Haftada üç beş herhalde."

"Haftada üç-beş mi?" dedim ve durdum. Uzaklaşmam la- zımdı derhal. Sandalyeden ceketimi alıp poşeti iç cebine tık- tım. "Döndüğümde burada olsan iyi edersin" dedim ve çık- tım. (Kaçaklığıyla meşhurdu: Ne zaman Julia veya benim ona bozulduğumuzu hissetse, ortadan kaldırılması gereken rahatsızlık verici bir nesneymiş gibi yok oluyordu.)

Kişinin yetersizliğini hissetmesiyle, kabahatli olduğu- nu anlamasıyla kapıldığı öfkenin hızıyla aşağı indim, deni- ze doğru yürüyüp kum tepelerine yöneldim. O zaman anla- dım ki o nasıl bizim yanımızda iki farklı kişiyse, biz de onun yanında öyleydik. Biz onda sadece görmek istediklerimi- zi görüyor, başka hiçbir şeye dikkat etmiyorduk. Çok başa- rısızdık bu konuda. Çoğu insan kolaydır; mutsuzlukları bi- zim mutsuzluğumuzdur, üzüntülerini anlayabiliriz, kendile- rinden tiksinme nöbetleri parlar geçer, ikna yolları açıktır. Ama o böyle değildi. Ona nasıl yardım edeceğimizi bilmiyor-

434

duk çünkü sorunlara teşhis koyacak hayal gücüne sahip de- ğildik. Fakatbunlann hepsi bahane.

Döndüğümde hava kararmak üzereydi, pencereden silu- etini mutfakta dolaşırken gördüm. Kapının önünde sandal- yeye oturup Julia keşke İngiltere'de babasının yanında değil de burada olsaydı diye geçirdim içimden.

Arka kapı açıldı. "Yemek hazır" dedi yavaşça, kalkıp içe- ri girdim.

En sevdiğim yemekleri hazırlamıştı: Dün aldığım levreği buğulamış, yanında tam sevdiğim gibi bol kekikli ve havuç- lu, fırında patates yapmış, lahana salatasına da hardal to- humu ezmişti mutlaka. Fakat hiç iştahım yoktu. Önce bana koydu, sonra kendine alıp oturdu.

"Çok güzel görünüyor" dedim. "Eline sağlık." Başını sal- ladı. İkimiz de durup yemeyeceğimiz güzel yiyeceklerle dolu tabaklanmıza baktık.

"Jude" dedim, "senden özür dilerim. Seni bırakıp çıkmam hiç yakışık almadı, affedersin."

"Rica ederim" dedi. "Anlıyorum."

"Yok" dedim, "yanlış yaptım. Ama allak bullak olmuştum." Tekrar başını eğdi. "Neden, biliyor musun?" diye sordum. "Çünkü" dedi, "senin evine o poşeti getirdim."

"Hayır" dedim. "Sebebi o değil. Jude, burası sadece benim veya Julia'nın evi değil, senin de evin. Kendi evinde olan her şeyi burada da bulundurabileceğini hissetmeni isterim.

Ben, kendine bu korkunç şeyi yaptığın için allak bullak ol- dum." Başını kaldırmadı. "Arkadaşlann biliyor mu bunu? Ya Andy?"

Başıyla onayladı gönülsüzce. "Willem biliyor" dedi alçak sesle. "Andy de."

"Peki Andy ne diyor bu konuda" diye sorarken içimden Andy'ye saydınyordum.

"Terapiye gitmemi söylüyor."

435

"Gittin mi peki?" Başını iki yana sallarken içimde öfke ye- niden kabardı. "Neden peki?" diye sordum ama cevap verme- di. "Cambridge'de de böyle bir poşet var mı?" dedim, bir ses- sizlikten sonra gözlerime bakarak başıyla onayladı.

"Jude" dedim, "neden yapıyorsun bunu kendine?"

Uzun bir süre cevap vermedi, ben de konuşmadım. Niha- yet "Çeşitli sebeplerden" diyebildi.

"Neymiş onlar?"

"Bazen kendime öyle acıyorum, öyle utanıyorum ki hisset- tiklerimi somutlaştırmak istiyorum" dedikten sonra bana bir bakış atıp gözlerini yine yere çevirdi. "Bazen de o kadar aşı-

n duygu yüklü oluyorum ki, hiçbir şey hissetmemek istiyo-

rum, bunları uzaklaştırmaya yardımcı oluyor. Bazen de mut- lu olduğu.mu fark edip olmamam gerektiğini kendime hatır- latıyorum."

"Neden?" diye sordum yine konuşabilecek hale geldiğimde ama başını salladı, cevap vermedi, ben de sustum.

Bir nefes aldı. "Bak" dedi aniden, kararlılıkla, gözlerime bakarak; "evlatlık ilişkisini lağvetmek istersen hakkın var." Öyle şaşırdım ki kendime kızdım; aklıma dahi gelmemiş-

ti bu. Tam bağıracaktım ki ona baktım ve cesur görünmeye çalıştığını ama çok korktuğunu gördüm: Dediği şeyi gerçek- ten de yapmayı isteyebileceğimi düşünüyordu. Bunu istedi- ğimi söylesem bana ciddi ciddi hak verecekti. Bunu bekliyor- du. Daha sonra fark ettim ki, onu nüfusuma aldığım ilk yıl- larda bunun sürekliliğinden kuşku duyuyor, er ya da geç onu reddetmeme yol açacak bir şey yapacağını sanıyordu.

"Asla yapmam öyle bir şey" dedim dilim döndüğünce ke- sin bir şekilde.

O akşam onunla konuşmaya çalıştım. Yaptığından utan- dığı belliydi ama neden bu kadar üstünde durduğu.mu; beni, seni ve Andy'yi neden bu kadar rahatsız ettiğini samimiyet- le anlayamıyordu. "Öldürecek bir şey değil ki" diyordu me-

436

sele buymuş gibi, "Kontrollü davranabiliyorum." Psikiyat- ra gitmek istemiyordu ama bana nedenini söyleyemiyordu. Yapmaktan hoşlanmadığı da belliydi ama onsuz bir hayatı aklında canlandıramıyordu bile. "İhtiyacım var" diyordu tek- rar tekrar. "Ancak o zaman rayıma oturuyorum." Hayatında bunun olmadığı bir zaman da vardır mutlaka dedim ama ba- şını salladı, "İhtiyacım var" dedi bir daha. "Bana iyi geliyor Harold, lütfen bu konuda inan bana."

"Neden ihtiyacın var ki?" dedim.

Başını salladı. "Hayatımı kontrol altında tutabilmemi sağ- lıyor" dedi sonunda.

Söyleyecek sözüm kalmadı. "Bu bende kalıyor" dedim tor- bayı kaldırarak, yüzünü buruşturdu, başını eğdi. "Jude" de- dim, tekrar bana baktı. "Bunu çöpe atarsam yenisini yapa- cak mısın?"

Tabağına bakarak uzun süre sessiz kaldı. "Evet" dedi. Yine de attım tabii, çöp torbasının en dibine sokup sokağın sonundaki konteynıra götürdüm. Mutfağı konuşmadan temiz- leyip yattık; ikimiz de bitkindik, üstelik hiçbir şey yememiş- tik. O günlerde özel alanının sınırlarını aşmamaya gayret et- tiğimden yapmadım, yoksa sarılır, kucaklardım onu.

Fakat yatakta uykusuz yatarken, onu ve jilet kesiğini arzu- layan uzun parmaklarını gözümde canlandırdım, sonra mut- fağa indim. Fırının altındaki çekmeceden büyük bir çanak alıp bulabildiğim tüm keskin eşyaları içine doldurdum: bıçak, makas, tirbuşon, ıstakoz çatalı... Bununla salona geçip denize bakan koltuğuma oturdum, çanağı kollanma aldım.

Bir gıcırtıya uyandım. Mutfağın döşemesi ses çıkarıyordu, karanlıkta doğrulup kendimi hiç ses çıkarmamaya zorlaya- rak sol ayağının hafif basışını, ardından sağ ayağını sürüyü- şünü, bir çekmeceyi açıp birkaç saniye sonra kapatışını din- ledim. Sonra bir çekmece daha, sonra bir tane daha derken ne kadar dolap çekmece varsa açıp kapattı. Mehtap yettiğin-

437

den ışığı açmamıştı, onu mutfağın yeni körelmiş dünyasın- da, her şeyini götürdüğümü fark ederken düşündüm; çatal- lar bile alınmıştı. Nefesimi tutup mutfaktaki sessizliği din- ledim. Bir an görüşmeden, konuşmadan sohbet ediyoruz gi- bi geldi. Nihayet döndüğünü ve ayak seslerinin odasının yo- lunu tuttuğunu duydum.

Ertesi akşam Cambridge'deki eve vardığımda banyosu- na girdim ve Truro'dakinin iki katı büyüklüğünde bir poşet de o lavabonun altında bulup çöpe attım. Yalnız bu torbalar bir daha Cambridge'de de, Truro'da da karşıma çıkmadı. Ye- ni zulasını başka yere yapmıştı anlaşılan çünkü o kadar jilet- le uçağa binemezdi. Fakat ne zaman Greene Sokak'a gitsem, bir punduna getirip banyosuna dalıyordum. Buradaki torba- sı eski, bilindik yerindeydi ve ben de her seferinde yürütüp ce- bime soktum, evden çıkınca attım. Bunun farkındaydı elbet- te ama bundan hiç bahsetmedik. Poşet her seferinde yenilen- di. Senden de saklaması gerektiğini öğrenene kadar, kontrol edip de karşılaşmadığım olmadı o torbayla. Ben de kontrolden hiç vazgeçmedim: O dairede de, sonrasında kuzeydeki evinde de, ardından Londra'daki dairede de banyosuna girip o torba- yı aradım. Bir daha bulamadım. Malcolm'un banyoları o ka- dar temiz hatlı, sade mekanlardı fakat oralarda bile benim bir türlü keşfedemediğim bir gizli köşe bulmuştu kendisine. Yıllar boyu bu konuda konuşmaya çalıştım onunla. llk torbayı bulduğumun ertesi günü Andy'yi arayıp bağıra çağı- ra azarladım, o da nasıl olduysa karşı koymadı. "Biliyorum" dedi, "haklısın." Sonra da: "Harold, çok ciddi soruyorum: Ne yapayım?" Tabii ben de ne diyeceğimi bilemedim.

Onunla en çok aşama kaydeden sen oldun. Ama kendini suçladığını biliyorum. Ben de kendimi suçladım. Çünkü ben kabullenmekten de kötü bir şey yaptım: Müsamaha göster- dim. Çözüm bulmak çok zor olduğu ve aksini bildiğim halde, bizim görmemizi istediği insanın tadına varmayı istediğim-

438

den, unutmayı tercih ettim. Kendime onun şerefini koruma- sına yardım ettiğimi söylerken, şerefini kurban ettiği binler- ce geceyi bilmezden geldim. lşe yaramayacağını bile bile azar- ladım, mantığa davet ettim onu ama buna rağmen daha radi- kal, onu benden uzaklaştırabilecek bir şey denemedim. Kor- kakça davrandığımı biliyorum çünkü Julia'ya torbadan, o gece Truro'da onun hakkında öğrendiklerimden hiç bahsetmedim. Bir noktada öğrendi ve onu bu kadar öfkeli gördüğüm nadir anlardan biriydi. "Nasıl izin verdin buna?" diye sordu bana. "Bu kadar süre devam etmesine nasıl göz yumdun?" Beni doğ- rudan suçlamadı hiç, ama sorumlu tuttuğunu biliyordum, na- sıl tutmasındı ki? Ben de kendimi sorumlu tutuyordum. Şimdi de, ben birkaç saat önce yatakta dönerken, onun da- yak yemekte olduğu evindeydim. Telefonum elimde Andy'nin aramasını, taburcu olup bana emanet edilmeye hazır oldu- ğunu söylemesini bekleyerek kanepeye oturdum. Karşımda- ki perdeleri açıp arkama yaslanarak bütün bulutlar birbirine karışana kadar gökyüzüne baktım, sonunda gün yavaş yavaş geceye kayarken kurşuni bir sis perdesinden başka bir şey gö- remez oldum.

Andy o akşam altıda, ben onu bıraktıktan dokuz saat son- ra aradı, beni kapıda karşıladı. "Muayene odasında uyuyor" dedi. Sonra da: "Sol bileği ve dört kaburgası kırılmış, çok şü- kür bacaklarında kırık yok. Beyin sarsıntısı da yok, şükür. Kuyruksokumu kırık. Omzu çıkmıştı, yerine oturttum. Sır- tı ve gövdesi boydan boya zedelenmiş, belli ki tekme yemiş. Ama iç kanama yok. Yüzü bakınca korkutuyor ama durumu fena değil, gözleri ve burnu iyi, kırık yok, morluğa buz koy- dum, senin de düzenli yapman gerekecek.

"Bacaklarında kesikler var. Ben asıl onlardan korkuyo- rum. Bir antibiyotik reçetesi yazdım; önlem olarak düşük

439

dozda başlatacağım, ama ateşlendiğini veya üşüme geldiğini söylerse bana hemen haber vermen lazım, bir de oralannda enfeksiyonla uğraşmayalım. Sırtı soyulmuş... "

"Soyulmuş ne demek?" diye sordum ona.

Sabırsız bir hali vardı. ''Yüzülmüş" dedi. "Muhtemelen ke- merle dövülmüş ama bana bir şey söylemedi. Pansuman yap- tım ama bu antibiyotik kremi de vereceğim, yarından itiba- ren yaralan temizleyip pansumanı günlük değiştirmen gere- kecek. İzin vermeye yanaşmayacak muhtemelen ama yara- lan çok ciddi. Yapılacakların hepsini buraya yazdım."

Elime tutuşturduğu naylon poşette hap kutulan, pansu- man malzemeleri ve kremler vardı. "Bu" dedi Andy içinden bir şey seçip, "ağnkesici ve almayı asla kabul etmiyor. Ama ihtiyacı olacak; bir sabah bir akşam mutlaka içir. Biraz ser- semlik verir, o yüzden yalnız çıkmasına izin verme, ağır da kaldırmasın. Mide bulantısı da yapar fakat zorla da olsa ye- direceksin. Sebze çorbası, lapa gibi hafif şeyler. Fazla dolan- mamasını sağla, zaten ayağa kalkmak istemeyecektir.

Diş hekimini arayıp pazartesi dokuza randevu aldım. lki dişi kırılmış. En önemlisi mümkün olduğu kadar dinlenme- si; ben yarın öğleden sonra ve bu hafta her akşam uğraya- cağım. İşe gitmesine kesinlikle izin verme, gerçi isteyeceği- ni de sanmam."

Lafa girdiği gibi aniden sustu, sessizce bakıştık. "İnana- mıyorum" dedi sonunda Andy. "Şerefsiz göt. O manyağı bu- lup gebertmek istiyorum."

"Al benden de o kadar" dedim.

Başını salladı. "Polise bildirmeme izin vermedi" dedi. ''Yal- vardım ama nafile."

"Al benden de o kadar" dedim.

Yanına girdiğimde onu ilk kez görüyormuş gibi afalladım; sandalyesine oturtmak için yardım edecek oldum fakat ba- şıyla itiraz etti, kurumuş kan yüzünden pas rengi lekeler-

440

le dolu sabahki kıyafetleriyle sandalyeye yerleşmesini bek- ledik. "Teşekkür ederim Andy" dedi alçak sesle. "Özür dile- rim." Andy elini başına koydu ve bir şey demedi.

Greene Sokak'a döndüğümüzde hava kararmıştı. Çok hafif, zarif bir tekerlekli sandalyesi vardı malum, kullanıcısı tüın iş- lerini mutlaka kendisi görecek iddiasıyla tasarlandığından tu- tamağı bile yoktu, çünkü sandalyede oturan kişinin, kimsenin yardımına asla tenezzül etmeyeceği düşünülmüştü hesapta. Çok alçakta olan sırt desteğinden tutup öyle itmek gerekirdi. Holde durup ışığı yaktım, gözlerimizi kırpıştırdık. "Temizlemişsin ortalığı" dedi.

"Eh, evet" dedim. "Seninki kadar iyi bir iş çıkaramasam da... " "Teşekkür ederim" dedi.

"Ne demek?" Sessiz kaldık. "Üstünü değiştirmene yardım edeyim, sonra da bir şeyler ye istersen."

Başım salladı. "Yok, teşekkür ederim. Ama aç değilim. Hem kendim giyinebilirim." Artık hizaya girmiş, kontrol- lüydü: Birkaç saat önce gördüğüm kişi, ışık görmez bodru- ma kurulu labirentine kapatılmıştı yine. Her zaman kibardı ama kendini korumaya, ehil olduğunu göstermeye çalışırken daha da incelirdi: Kendini tehlikeli bir kabilenin içinde bul- muş, işlerine burnunu sokmamaya gayret eden bir kaşif gibi saygılı ve mesafeliydi.

Sessizce iç geçirip onu odasına götürdüm; ihtiyacı olursa kapıda beklediğimi söyledim, başıyla tamam dedi. Yere otu- rup bekledim: Önce musluklar açıldı kapandı, sonra adımla- rını duydum, uzun bir sessizlik oldu, ardından da uzandığı sırada yatağın hışırtısını işittim.

İçeri girdiğimde yorganın altındaydı, yatağın kenarına oturdum. "Bir şey yemek istemediğinden emin misin?" diye sordum.

"Evet" dedi, bir sessizlikten sonra gözlerime baktı. Göz- lerini açabilecek hale gelmişti, yatak takımlarının beyazına

44 1

karşı yüzü verimli toprakların renkleriyle kamufle edilmiş gibiydi: Gözlerinin orman yeşili, saçlarının sarı kahve tu- tamları ve sabahkine göre maviliğinden kurtulmuş, koyu ve parıltılı bir bronzluktaki yüzü. "Çok üzgünüm Harold" dedi. "Dün gece sana bağırdığım için de, başına bu kadar dert aç- tığım için de özür dilerim. Bir de üstüne... "

"Jude" dedim sözünü keserek, "özür dilemen gerekmiyor. Asıl ben çok üzgünüm. Keşke senin için elimden bir şey gelse." Gözlerini kapattı, tekrar açtı, bakışlarını çevirdi. "Çok uta- nıyorum" dedi usulca.

Bunun üzerine saçını okşadım, engel olmadı. "Utanma" dedim. "Sen yanlış bir şey yapmadın." Ağlamaklıydım, ağ- lardım da; ama o ağlayacak gibi geldi, o ağlayacaksa da ben kendimi tutmalıydım. "Biliyorsun değil mi?" diye sordum. "Bunun senin suçun olmadığını, bunu hak etmediğini bili- yorsun değil mi?" Cevap vermeyince üst üste sordum, sonun- da başıyla isteksizce onayladı. "O herifin şerefsizin teki oldu- ğunun farkındasın değil mi?" dediğimde yüzünü çevirdi. "Se- nin bir kusurun yok, farkında mısın?" diye sordum. "Olanlar senin kişiliğine, değerine gölge düşürmez, farkında mısın?" "Harold" dedi. "Lütfen." Ben de durdum ama aslında de- vam etmeliydim.

Bir süre konuşmadık. "Sana bir soru sorabilir miyim?" de- diğimde bir iki saniye düşünüp başıyla evet dedi. Laf ağzım- dan çıkana kadar ne diyeceğimi bilmiyordum bile; söylerken de nereden estiğini hiç bilemedim; aslında hep bildiğim ama sormaya hiç cesaret edemediğim bir soruydu çünkü ne cevap vereceğini biliyordum, onun ağzından duymak da istemiyor- dum. "Çocukken cinsel istismara uğradın mı?"

Gerildiğini görmekten çok hissettim, elimin altında da sarsıldığını duydum. Hala göz göze gelmemiştik, soluna dö- nüp pansumanlı kolunu yanındaki yastığa koydu. "Tanrım, Harold" dedi en sonunda.

442

Elimi çektim. "Kaç yaşındayken oldu?" diye sordum.

Bir sessizlik oldu, sonra yüzünü yastığa gömdü. "Harold" dedi, "hiç halim yok. Uyumak istiyorum."

Elimi omzuna koydum, irkildi ama çekmedim. Avcumun içinde kaslarının gerildiğini, vücudundan bir titreme geçtiğini hissedebiliyordum. "İçin rahat olsun" dedim ona. "Utanacağın hiçbir şey yok" dedim. "Olanlar senin suçun değil Jude, anlıyor musun beni?" Uyuyormuş gibi yapsa da o titreşimi hala hisse- diyor, vücudunun tetikte ve gergin olduğunu anlıyordum. Orada bir süre daha oturup kaskatı durmasını seyrettim. Sonunda kapıyı arkamdan kapatarak çıktım.

Haftayı orada geçirdim. O gece sen aradın, telefonunu ben açıp yalan söyledim, kaza maza diye geveledim, duyduğun endişeyi sesinden anlayıp sana doğruyu söylemeyi çok iste- dim. Ertesi gün tekrar aradın, kapısında durup bu kez onun söylediği yalanları dinledim. "Trafik kazası ya. Yok yok, cid- di değil. Nasıl? Ha, geçen hafta sonunu Richard'ın evinde ge- çirmiştim. Dönüşte dalmışım, ağaca çarptım. Ne bileyim, çok yorgundum. işler çok yoğun. Yok, kiralık arabaydı. Benim- ki serviste. Önemli bir şey yok. Hayır, iyiyim ben. Harold'ın abartması canım. Yemin ederim. Hayır, önümüzdeki ayın so- nuna kadar Roma'da. Willem, yemin ediyorum yok bir şe- yim. Tamam. Biliyorum. Tamam, söz veriyorum. Sen de. Hoş- ça kal."

Çoğunlukla uysal, sakindi. Her sabah çorbasını içti, ilaç- larını aldı. Sersemletiyordu ilaçlar. Sabah erkenden çalışma odasına geçti ama on bir olmadan kanepeye uzanmış uyuyor oluyordu. Bütün gün uyudu, sadece akşam yemeğine uyan- dırdım. Her gece aradın. Julia da aradı: Konuşmalarını din- lemeye çalıştım ama pek bir şey anlayamadım; o çok az ko- nuştuğuna göre asıl Julia konuştu demek ki. Malcolm defa- larca geldi; Henry Young'lar, Elijah ve Rhodes da ziyaret et- ti. JB bir iris tablosu gönderdi; onun çiçek de çizdiğini bil-

443

mezdim. Andy'nin tahmin ettiği gibi bacaklarındaki ve sır- tındaki pansumanları bana değiştirtmedi; onca yalvarma- ma, bağırıp çağırmama rağmen sırtını göstermedi. Andy'ye izin verdi ama, ben de onun "İki günde bir bana gelmen la- zım, bu pansumanlar yenilenecek" dediğini duydum kapı- dan. "Çok ciddiyim."

"İyi" diye tersledi.

Lucien ziyarete geldi fakat çalışma odasında uyuyordu. "Uyandırma sakın" deyip kapı aralığından baktı, "Tannın" diyebildi. Bir süre konuştuk, onun firmada ne kadar sevil- diğini anlattı ki, çocuğun dört yaşında yuvada oyun hamu- rundan harikalar yaratsa da, kırk yaşında milyonluk büroda milyarlık hırsızları savunsa da duymaktan bıkmazsın bunu. "Onunla gurur duyuyorsun da derdim ama biliyorum aranız- da neler geçtiğini." Sırıttı. Jude'u çok sevdiğini anlayabili- yordum, bunun için de önce kıskançlığa kapıldım, sonra kıs- kandığım için kendime kızdım.

"Hiç de değil" dedim. "Tabii ki gurur duyuyorum onunla." Kendini güvende, ağırlıklarından kurtulmuş hissettiği, kor- kularını ve güvensizliğini kapıda bıraktığı tek yer olan Ro- sen Pritchard yüzünden senelerce başının etini yediğime piş- man oldum.

Salı günü dönecektim, pazartesiye durumu biraz düzel- mişti: Yanakları hardal rengiydi ama şişlikleri inmiş, yüzü- nün kemikleri ortaya çıkmıştı. Nefes almak, konuşmak biraz daha az acı veriyordu, sesinin de hırıltısı azalmıştı. Andy sa- bahki ağrı kesici dozunu yarıya indirmesine izin verdi, can- lanmasa da sersemliği gitti. Satranç oynadık, kazandı. "Perşembe akşamı gelirim" dedim akşam yemekte. O dö- nem derslerim salı, çarşamba ve perşembe günleriydi.

"Hiç yorulma" dedi. "Çok teşekkür ederim Harold ama iyi- leştim işte, idare ederim."

"Biletimi aldım bile" dedim. "Zaten her zaman hayır de-

444

mek zorunda değilsin Jude. Hatırladın mı? Kabullenme fa- lan hani?" Üstüne bir şey demedi.

Başka ne anlatabilirim sana? Andy'nin hafta sonuna ka- dar dinlenmesi tavsiyesine rağmen çarşamba günü işe dön- dü. Andy, savurduğu tehditlere kulak asmadan her gece gelip pansumanları değiştirdi, bacaklarını muayene etti. Julia dön- dü, ekim sonuna kadar her hafta sonu ya o gitti ya ben gittim New York'a, Greene Sokak'ta onunla kalmaya. Hafta içi ya- nında Malcolm kaldı. Hoşuna gitmediğini sezmiştim ama bu konuda onun tercihlerini dikkate almamaya karar vermiştik. Toparlandı. Bacakları enfeksiyon kapmadı. Sırtı da. Ucuz kurtuldu deyip durdu Andy. Kaybettiği kiloları aldı. Kasımın başında sen dönene kadar bütünüyle iyileşmişti. O yıl seya- hat etmesi gerekmesin diye New York'taki evde verdiğimiz Şükran Günü yemeğine kadar alçısı çıkmıştı, yürümeye baş- lamıştı. Yemekte dikkatle izledim onu, Laurence'la konuş- tuğunu, Laurence'ın kızlarından biriyle gülüştüğünü gör- düm ama o gece Caleb bileğini yakaladığında yüzündeki acı, utanç ve korku ifadesi gözümün önünden gitmiyordu. Te- kerlekli sandalye kullandığını öğrendiğim günü düşündüm: Truro'da o poşeti bulduktan bir süre sonra konferans için şehre gelmiştim, buluşacağımız restorana tekerlekli sandal- yeyle girince neye uğradığımı şaşırmıştım. "Neden hiç bah- setmedin?" diye sordum, o da şaşırmış gibi yaptı, sanki söy- lemişti de ben unutmuştum. "Yok, söylemedin" diye ısrar et- tim, sonunda onu böyle zayıf, çaresiz biri gibi görmemden çe- kindiğini söyledi. "Ben seni hiçbir zaman öyle görmem" de- dim ve onu hakikaten öyle görmediysem de, onun hakkında- ki düşüncelerimi biraz değiştirdi bu; gerçek benliğinin çok az bir kısmını gösterdiğini hatırlamamı sağladı.

Bazen o hafta yalnız Andy'yle bana bir cin musallat ol- du da yaşadıklarımızı gördük gibi geliyordu. Sonraki aylar- da zaman zaman birileri araba kullanmaktaki beceriksizliği,

445

Wimbledon hayalleri konusunda espri yapar, o da gülüp ken- diyle alay eden bir karşılık verirdi. O anlarda benimle göz göze gelemezdi; gerçekte yaşananların, onu yerin dibine sok- tuğunu düşündüğü olayların canlı tanığıydım ben.

Zaman geçtikçe, olayın ondan büyük bir parça kopardı- ğını, onu değiştirdiğini anlamaya başladım: Farklı biri ol- muş ya da eskiden olduğu birine dönmüştü. Caleb'den önce- ki aylarda eskisinden sağlıklı olduğunu hissetmiştim: Karşı- laştığımızda ona sarılmama izin vermişti, mutfakta yanın- dan geçerken kolumu atmam gibi dokunuşlarıma da karşı çıkmamıştı, havuçları aynı düzenli tempoyla doğramaya de- vam etmişti. Bu noktaya varabilmemiz yirmi yıl sürdü. Fa- kat Caleb'den sonra bir gerileme oldu. Şükran Günü'nde ona sarılmak için yaklaştığımda çabucak sola kaydı, fazla değil ama, kollarımın boşlukta kalmasına yetecek kadar; o an göz göze geldik ve ben birkaç ay öncesine kadar sahip olduğum iznin elimden alındığını anladım: Baştan başlamam gereke- cekti. Caleb'in haklılığına, kendisinin iğrenç biri olup başına gelenleri bir biçimde hak ettiğine karar verdiğini anladım. Ve bu çok korkunç, çok iğrenç bir şeydi. Bize değil Caleb'e inanmaya karar vermişti çünkü Caleb onun hep düşündüğü, baştan beri kendisine öğretilen şeyi doğruluyordu ve kişinin fikrini değiştirmesindense kendine belletilenlere inanması hep daha kolaydır.

Daha sonraları işler sarpa sardığında, acaba ne söyleye- bilirdim, ne yapabilirdim diye düşündüm durdum. Kimi za- man, benim söyleyebileceğim hiçbir şey olmadığını düşün- düm. Söylenecek çok şey vardı ama bizim söylememiz onu ikna etmezdi. İşte o zaman silah, adam, baskın, 29. Sokak Numara 50, Daire 17J fantezilerim hortluyordu. Ama bu se- fer vurmak için gitmeyecektik. Caleb Porter'ı karga tulum- ba arabaya bindirip Greene Sokak'a götürecek, yaka pa- ça yukarı çıkaracaktık. Ona söyleyeceklerini bir bir ezberle-

446

tip hemen arkasında, asansörde, namlusu sırtına çevrili si- lahla beklediğimizi hatırlatacaktık. Sonra kapının arkasın- dan söylediklerini dinleyecektik: Ben sana öyle demek iste- medim. Tepeden tırnağa hatalıydım. Yaptıklarım ama daha da önemlisi söylediklerim başkasını hedefalıyordu. inan ba- na çünkü daha önce de inandın: Sen güzelsin, mükemmelsin ve ben sana öyle demek istemedim. Yanıldım, hatalıydım; şu dünyada hiç kimse benim kadaryanılmış olamaz.

3

Her akşamüstü saat dörtte, son dersi bitip ilk işi başla- madan önce bir saat boş zamanı olurdu, fakat çarşambala- rı bu süre iki saatti. Bir zamanlar bu saatleri okuyarak ve- ya araziyi dolaşarak geçirirken, Luke Birader izin vereli beri çoğunlukla serada takılıyordu. Eğer Luke oradaysa bitkileri sulamasına yardım ederken isimlerini -Miltonia spectabilis, Alocasia amazonica, Asystasia gangetica- ezberliyor, başka bir biradere tekrarlayıp övgü kazanmayı umuyordu. "Bence bu Heliconia vellerigera biraz büyümüş" derdi bitkinin tüy- lü yapraklarını okşarken, Birader Luke da ona bakıp başı- nı sallardı. "İnanılmaz bir şey" derdi. "Yüce rabbim nasıl bir hafıza vermiş sana?" O da içten içe gülümser, biraderi etkile- diği için sevinirdi.

Eğer Luke Birader orada değilse, zamanını eşyalarıyla oy- nayarak geçirirdi. Birader ona seranın bir köşesinde istifli plastik saksıları kenara çekerse bir mazgal göreceğini, onu kaldırırsa da altındaki küçük deliğe, bir çöp poşetine doldur- duğu eşyalarını saklayabileceğini göstermişti. O da dalları- nı ve taşlarını ağacın dibinden çıkarıp seraya taşımış, ılık ve nemli ortamda bu cisimleri parmakları donmadan inceleme imkanı bulmuştu. Luke aylar içinde bu koleksiyona ekleme- ler yapmıştı: Gözlerinin renginde olduğunu söylediği, deniz- de aşınmış bir parça cam; içindeki minik topu sallandığın- da zil gibi çınlayan bir metal düdük; son olarak da, dediğine

448

göre bir Navajo yerlisi tarafından yapılmış ve küçüklüğünde kendisine ait olan, bordo yünden kıyafeti, turkuvaz boncuk- lardan kemeriyle bezden bir erkek bebek. Iki ay önce poşeti- ni açtığında Luke'un ona bir baston şeker bıraktığını görün- ce havalara uçtu. Hep tadına bakmak istemişti bu çizgili şe- kerlerin; parça parça kırıp ağzında incecik kalana kadar em- dikten sonra iştahla ısırdı, şekeri azıdişlerine yaydı.

Birader ertesi gün ders biter bitmez gelmesini çünkü bir sürprizi olduğunu söyledi. Bütün gün aklı bir karış havaday- dı; Michael'dan tokat, Peter'dan poposuna şaplak yemesine rağmen istifini bozmadı. Ne zaman ki David Birader aklını derslerine vermezse serbest zaman yerine fazladan iş yapa- cağını söyledi, kendini toparladı ve bir biçimde günün sonu- nu etti.

Çıkıp manastır binasından görünmeyeceği bir yere gelir gelmez koştu. Mevsimlerden ilkbahardı, içi içine sığmıyordu: Pembe çiçeklerle köpüklenmiş kiraz ağaçlarını, parlak ve akıl almaz renkleriyle laleleri, ayağının altında yumuşacık taze çimleri çok seviyordu. Bazen yalnızken Navajo bebeği- ni ve insana benzeyen dal parçasını dışarı çıkarıyor, çimen- lere oturup onlarla oynuyordu. İkisini farklı sesle ama için- den konuşturuyordu çünkü Michael Birader erkek çocukları bebekle oynamaz, hem zaten senin oyun çağın geçti demişti. Luke Birader'in koşarken onu izleyip izlemediğini merak etti. Bir çarşamba günü Luke Birader, "Koşa koşa geldiğini gördüm" demişti ve Jude tam özür dilemek için ağzını açmış- ken birader "Ne kadar da güzel koşuyorsun öyle, bravo!" diye devam ettiğinde adeta dilini yutmuş, ağzı da birader gülerek kapamasını söyleyene kadar bir karış açık kalmıştı.

Seraya girdiğinde kimse yoktu. "Ben geldim!" diye seslen- di. "Luke Birader?"

"Buradayım" dediğini duydu, seranın bitişiğinde gübre çu- vallarının, şişelenmiş saf suların istiflendiği, çeşit çeşit bu-

449

dama ve bahçe makaslarının duvardan sallandığı, yerde malç çuvallarının durduğu küçük odaya yöneldi. Odunsu ve yosunsu kokusuyla bu odayı severdi; hevesle gitti ve kapı- yı vurdu.

İçeri girdiğinde bir an sersemledi. Oda tek bir alev dışında karanlıktı, Luke Birader de yere oturmuş bu alevin üzerine eğilmişti. ''Yaklaş biraz" dedi birader, yaklaştı o da.

"Biraz daha" dedi ve güldü. "Yok bir şey Jude, korkma." Yaklaştığında birader yerdeki şeyi eline alıp "Sürpriz!" de- di ve bunun bir top kek olduğunu gördü, ortasında da yanan bir kibrit vardı.

"Nedir bu?" diye sordu.

"Bugün doğum günün değil mi?" dedi birader. "Bu da do- ğum günü pastan. Hadi üfle mumunu, bir dilek tut."

"Benim mi bu?" dedi alev titrediği sırada.

"Evet senin" dedi birader. "Hadi çabuk, dilek tut."

Bu ilk doğum günü pastasıydı ama bu adeti bir yerlerde okumuştu, ne yapacağını biliyordu. Gözlerini kapadı, dileğini tuttu, sonra açıp kibriti üfledi ve içerisi zifiri karanlık oldu. "Mutlu yıllar" dedi Luke ve ışığı açtı. Keki ona verdi, bir parçasını Luke'a teklifettiğinde ise başını salladı: "Hepsi se- nin." Minik yabanmersini parçalarıyla hayatta yediği en lez- zetli şey gibi gelen keki yerken onu izleyip gülümsedi.

"Bir şey daha var" dedi Luke ve arkasından gazete kağı- dına sarılıp sicimle bağlanmış yassı bir kutu uzattı. "Hadi aç" deyince, gazeteyi yırtmamaya özen göstererek açtı. Yazı- sız, solgun bir karton kutu çıktı altından, onun da içinde çe- şitli boylarda yuvarlak tahta parçaları. Parçaların iki taraf- larında çentikler vardı, Luke Birader bunları birbirine geçi- rerek kutu yapmayı, üzerine çalı çırpı koyarak bir nevi dam yapabileceğini gösterdi. Yıllar sonra, üniversitedeyken bir oyuncakçı vitrininde bu tahtaları gördüğünde, aldığı hedi- yeden bazı parçaların eksik olduğunu fark edecekti: Kırını-

450

zı üçgen çatı ve yatay yerleştirilen yeşil çubuklar gibi. Ama o anda mutluluktan konuşmayı unutmuş, terbiyesini hatırla- yabildiğinde ise biradere defalarca teşekkür etmişti.

"Rica ederim" dedi Luke. "İnsan sekiz yaşına bir kere ba- sar, değil mi?"

"Evet" dedi hediyeden ötürü ağzı kulaklarına vararak, ka- lan serbest zamanının sonuna kadar da parçalarla evler, ku- tular yaptı, Luke Birader ise onu izledi, ara sıra uzanıp saçı- nı kulağının arkasına attı.

Boş bulduğu her dakikayı biraderle serada geçiriyordu. Luke'un yanında başka bir insan oluyordu. Diğer birader- ler için o bir yük, sorunlar ve yetersizlikler yumağıydı ve her gün onun neden adam olmayacağı farklı şekilde masaya ya- tırılıyordu: Aklı bir karış havadaydı, fazla duygusaldı, aşın enerjikti, çok hayalperestti, çok meraklıydı, çok sabırsızdı, kilo almıyordu, oyun düşkünüydü. Daha minnettar, daha za- rif, daha kontrollü, daha saygılı, daha mahir, daha disiplin- li, daha uysal olmalıydı. Ama Luke Birader'in gözünde zeki, çevik, akıllı, canlıydı. Luke Birader ona çok soru soruyorsun demiyor, bazı şeyleri büyüyünce anlayacağını söylemiyordu. Luke Birader onu ilk gıdıkladığında önce nefesi kesilmiş, ar- dından kahkahalara boğulmuştu; Luke Birader de onunla gülmüş, orkidelerin altında şakalaşmışlardı. "Çok güzel bir kahkahan var" demişti Luke Birader, sonra "Ne kadar güzel gülümsüyorsun Jude" ve "Ne neşeli bir insansın." Sera git- gide büyülü bir ortama dönmüş, onu Luke Birader'in gördü- ğü gibi, komik ve zeki birine, insanların yanında olmak iste- yeceği, olduğundan farklı ve daha iyi birine çevirmişti adeta. Diğer biraderlerle sorunlar yaşadığında kendini serada, eşyalarıyla oynarken veya Luke Birader'le konuşurken ha- yal eder, Luke Birader'in ona dediklerini tekrarlardı. İşler iyice kötüleşip akşam yemeği bile yiyemediği günlerin er- tesinde, odasında Luke Birader'in bıraktığı bir şey bulurdu

451

mutlaka; bazen bir çiçek, kırmızı bir yaprak, ya da mazga- lın altında biriktirdiklerinin yanına koyması için tombul bir meşe palamudu.

Diğer biraderler, bütün boş zamanını Luke Birader ile ge- çirdiğini anlamışlar ve sezdiği kadarıyla da tasvip etmemiş- lerdi. "Luke'un yanında kendine mukayyet ol" diye uyaran, onu her fırsatta azarlayıp döven Pavel Birader'den başkası değildi. "O sandığın gibi biri değil." Ama kulak asmadı. Hiç- biri göründükleri gibi insanlar değillerdi ki.

Bir gün geç gitti seraya. Zor bir hafta geçirmişti, çok kö- tü dayak yediğinden yürürken canı acıyordu. Önceki gece hem Peder Gabriel hem Matthew Birader ziyaretine gelmiş- ti ve bütün vücudu ağrı içindeydi. Günlerden cumaydı, Mic- hael Birader nedense onu erken bırakmıştı, o da gidip tah- ta parçalarıyla oynamayı düşünmüştü. Bu olaylardan sonra hep olduğu gibi yalnız kalmak, ılık odada tek başına oturup oyuncaklarıyla oynamak, kendini çok uzaklarda hayal et- mek istemişti.

Geldiğinde serada kimse yoktu, mazgalı kaldırıp Kızılde- rili bebeğini ve tahta oyuncak kutusunu çıkardı fakat daha bunlarla oynarken ağlamaya başladığını fark etti. Daha az ağlamaya gayret ediyordu -hem kendini daha kötü hissedi- yor, hem de biraderler sinirlenip ceza veriyorlardı- ama elin- den bir şey gelmiyordu. Hiç değilse sessiz ağlamayı öğren- mişti, öyle yaptı; sessiz ağlamanın kötü yanı ise acı vermesi, çok dikkat gerektirmesiydi ve sonunda oyuncaklarını bırak- mak zorunda kaldı. llk zil çalana kadar ağladı, sonra oyun- caklarını kaldırıp havuç ve patates soymak, kereviz doğra- mak için koşa koşa mutfağa gitti.

Sonrasında, büyüdüğünde bile tam anlam veremediği se- beplerden ötürü işler bir anda çok kötüye gitti. Dayaklar ağırlaştı, ziyaretler ağırlaştı, dersler ağırlaştı. Ne hata yap- tığını bilmiyordu; kendi gözünde hep olduğu gibiydi. Ama

452

sanki biraderlerin ona karşı sabrı tükenmek üzereydi. Ona istediği kadar kitap ödünç veren David ve Peter Biraderler bile onunla konuşmaktan kaçınıyordu. "Git başımdan Jude" dedi David Birader, ona verdiği Yunan mitolojisi üzerine bir kitap hakkında konuşmak için geldiğinde. "Seni görmek is- temiyorum şimdi."

Onu başından atacaklarına giderek ikna oluyor ve çok kor- kuyordu, çünkü yuva bildiği tek yer manastırdı. Biraderle- rin tehlikeler ve baştan çıkarıcı arzularla dolu olduğunu söy- lediği dış dünyada nasıl hayatta kalır, ne yapabilirdi? Çalışa- bilirdi, bunu biliyordu; yemek yapmaktan, bahçıvanlıktan, temizlikten anlıyordu, böyle bir işte çalışabilirdi. Belki biri onu yanına alırdı. Bu durumda daha iyi biri olacağını söy- lüyordu kendisine. Biraderlerle yaptığı hataların hiçbirini yapmazdı.

"Sana bakmak kaç paraya patlıyor haberin var mı?" diye sormuştu bir gün Michael Birader. "Biz seni bu kadar uzun tutacağımızı hiç düşünmemiştik galiba." İki cümleye de ne cevap vereceğini bilemediğinden başını masasına eğip ses- sizce oturmuştu. "Bunun için özür dilemelisin" demişti Mic- hael Birader ona.

"Özür dilerim" diye fısıldamıştı.

Artık o kadar bezgindi ki seraya gidecek gücü bile kendin- de bulamıyordu. Dersleri bitince, Pavel Birader'in fare var, Matthew Birader'in de yok dediği kilerin bir köşesine çekili- yor; yağ, makarna ve un paketlerinin tutulduğu tel dolaplar- dan birinin üstüne çıkıp zil çalana kadar orada dinleniyordu. Yemeklerde Luke Birader'den uzak duruyor, birader ona gü- lümsediğinde bakışlarını kaçırıyordu. Luke Birader'in sandığı gibi -neşeli? komik?- bir çocuk olmadığından emindi ve bir bi- çimde Luke'u kandırdığını düşünerek kendinden utanıyordu. Bir hafta kadar Luke'tan uzak durduktan sonra bir gün saklanma yerine geldiğinde biraderi orada beklerken buldu.

453

Saklanacak bir yer aradı ama yoktu, o da ağlamaya başlayıp yüzünü duvara döndü ve özür dilemeye başladı.

"Bir şey yok Jude" dedi Luke Birader, yanına gelip sırtı- nı sıvazladı. "Bir şey yok, bir şey yok." Birader kilerin basa- maklarına oturdu. "Gel buraya, yanıma otur" dedi ama o ba- şını salladı, bu utançla yapamazdı. "Bari yere otur" dedi Lu- ke, o da oturup sırtını duvara yasladı. Luke bunun üzerine ayağa kalkıp üst raflardaki kolileri karıştırdı, birinden bir şey çıkarıp ona uzattı. Cam şişede elma suyuydu.

"Olmaz" dedi anında. Kilere zaten hiç girmemesi gereki- yordu; yan taraftaki küçük pencereden sızıyor, sonra tel do- laplardan iniyordu. Kilerden Pavel Birader sorumluydu ve her hafta sayım vardı. Bir eksik çıkarsa ondan bilirlerdi. Hep öyle olmuştu.

"Merak etme Jude" dedi birader. "Ben yerine koyarım. Al hadi." Epey ısrardan sonra aldı. Şurup kadar tatlı bir içecek- ti; yudum yudum mu içse, biraderin fikrini değiştirip elinden almasına fırsat vermeden tepesine mi dikse bilemedi. Bitirdikten sonra bir süre sessiz oturdular, ardından bira- der alçak sesle "Jude" dedi, "sana yaptıkları şey doğru değil. Bunu sana yapmamalılar; sana zarar vermemeliler." Az da- ha tekrar ağlamaya başlıyordu. "Ben senin canını asla yak- mam Jude, bunu biliyorsun değil mi?" Luke'un uzun, kibar, endişeli yüzüne, kısa kır sakalına, gözlerini büyük gösteren gözlüğüne bakıp başını salladı.

"Biliyorum Luke Birader" dedi.

Luke Birader uzun bir suskunluktan sonra konuştu. "Ma- nastıra gelmeden önce bir oğlum.vardı Jude, biliyor musun? Bana onu hatırlatıyorsun. Oğlumu çok severdim. Ama öldü, ben de buraya geldim."

Ne diyeceğini bilemedi fakat bir şey demesi de gerekmi- yordu çünkü Luke Birader konuşmaya devam etti.

"Bazen sana bakıyorum da, bu yapılanları hak etmediği-

454

ni düşünüyorum. Senin bir başkasıyla olman lazım, başka bir yerde..." Luke Birader yine durdu çünkü tekrar ağlama- ya başlamıştı. "Jude" dedi şaşkınlıkla.

''Yapmayın" dedi hıçkırıklarla, "n'olur Luke Birader, izin vermeyin beni göndermelerine, söz veriyorum daha iyi biri olacağım, söz, söz. Yollamasınlar beni."

"Jude" dedi birader, yanına oturup onu kendine çekti. "Kimsenin seni bir yere yolladığı yok. Sana yemin ederim, kimsenin seni bir yere yolladığı yok." Nihayet toparlanabil- di, uzun bir süre konuşmadan oturdular. "Ben demek iste- diğim, seni seven birinin yanında olmayı hak ettiğin. Benim gibi. Sen benim yanımda olsan hiç canını yakmazdım. Çok güzel zaman geçirirdik."

"Ne yapardık?" diye sordu nihayet.

"Mesela" dedi Luke ağır ağır, "kampa giderdik. Sen hiç kamp yaptın mı?"

Yapmamıştı elbette, Luke da çadırı, ateşi, yanan çam odu- nunun kokusunu ve çıtırtısını, çöpe dizilip kızartılan şeker- leri, baykuş çığlıklarını anlattı.

Ertesi gün seraya döndü; sonraki haftalarda ve aylarda Luke ona birlikte, baş başa yapabilecekleri şeyleri anlattı. Plaja, şehre, panayırlara giderlerdi. Pizza, hamburger, haş- lanmış mısır, dondurma yiyebilirdi. Beysbol oynamayı, balık tutmayı öğrenirdi; ikisi baş başa, baba oğul gibi küçük bir kulübede yaşar, sabahtan öğlene kitap okur, öğlenden akşa- ma oyun oynarlardı. Bütün sebzelerinin yanında çiçek de ye- tiştirecekleri bir bahçeleri olur, evet belki bir gün sera da ya- parlardı. Her şeyi birlikte yaparlar, her yere birlikte gider- ler, en yakın dosttan da yakın olurlardı.

Luke'un hikayeleri başını döndürüyordu; işler kötü gitti- ğinde hep kabak yetiştirecekleri bahçelerini, oyuncaklardan yaptığının biraz büyüğünü andıran kulübenin arkasındaki derede sazan tutacaklarını, gerçek bir yatağının olacağını ve

455

en soğuk gecelerde bile sıcacık oturacaklarını, isterlerse her hafta kek pişireceklerini düşünürdü.

Ocak ayının başında, seradaki ısıtıcılara rağmen bitki- leri çuvala sarmak zorunda kaldıkları kadar soğuk günler- den bir gün, konuşmadan çalışıyorlardı. Luke'un hayali ev- den bahsetmeyi ne zaman isteyip ne zaman istemediğini hep kestirebilirdi ve bugün de biraderin aklı başka yerdeydi, pek sesi çıkmıyordu. Luke Birader keyifsiz olduğu zaman da ne- zaketi elden bırakmaz ama suskun olur, o da bu suskunlu- ğu kurcalamaması gerektiğini bilirdi. Fakat Luke'tan bir hikaye daha dinlemeye can atıyordu, çok ihtiyacı vardı. İçin- de sadece ölme arzusu uyandıran berbat bir gün geçirmişti ve Luke'tan oturacakları kulübeyi, yalnız kaldıklarında ya- pacaklarını dinlemeye çok ihtiyacı vardı. O kulübede Matt- hew Birader, Peder Gabriel ya da Peter Birader olmayacak- tı. Kimse onu azarlamayacak, incitmeyecekti. Sürekli serada yaşar gibi hissedecekti o zaman, bitimsiz bir sihir içinde gibi. Kendine konuşmaması gerektiğini telkin ederken, Luke Birader konuştu. "Jude" dedi, ''ben bugün çok mutsuzum." "Neden Luke Birader?"

"Çünkü" dedi Luke Birader ve bir nefes aldı. "Seni ne ka- dar sevdiğimi biliyorsun değil mi? Ama son zamanlarda se- nin beni o kadar sevmediğini hissediyorum."

Bunlar korkunç sözlerdi, bir an ne cevap vereceğini bile- medi. "Olur mu hiç öyle şey!" dedi biradere.

Ama Luke Birader başını salladı. "Ben sana ormanda- ki evimizi anlatıp duruyorum" dedi, "ama senin oraya sahi- den gitmek istediğini hissedemiyorum. Anlattıklarım sadece hikayeymiş, masalmış gibi davranıyorsun."

Başını salladı. "Hayır Luke Birader. Çok ciddiye alıyorum anlattıklarını." Onun için ne kadar gerçek olduğunu, anlat- tıklarına ne kadar ihtiyaç duyduğunu ve hikayelerin ona na- sıl destek verdiğini Luke Birader'e anlatmanın bir yolu ol-

456

masım istedi. Luke Birader başta çok üzgündü ama sonunda o hayatı gerçekten istediğine, sadece Luke Birader ile yaşa- mayı düşündüğüne, bunu elde edebilmek için ne gerekiyor- sa yapabileceğine ikna etti onu. Neden sonra birader nihayet gülümsedi, çömeldi ve onu kucakladı, sırtım sıvazladı. "Te- şekkür ederim Jude, sağol" dedi, o da Luke Birader'i sevin- dirmekten mutlu, teşekkürle karşılık verdi.

Derken Luke Birader'in yüzüne aniden bir ciddiyet geldi. Bu konuda çok düşündüğünü, o kulübeyi inşa etme zama- nının, buradan birlikte gitme zamanının geldiğini söyledi. Ama o tekbaşına gidemezdi; Jude gelecek miydi onunla? Söz veriyor muydu? Küçük ve mükemmel dünyalarında baş başa olmayı Luke Birader kadar o da istiyor muydu? Tabii ki isti- yordu, elbette istiyordu.

Böylece bir plan ortaya çıktı. İki ay sonra, Paskalya'dan ön- ce gidecekler, Jude dokuzuncuyaşgününü kulübelerinde kut- layacaktı. Gereken her şeyi Luke Birader hallediyordu, onun tek yapması gereken uslu durmak, derslerine çok çalışmak, sorun çıkarmamaktı. En önemlisi de hiçbir şey söylememek. Ne yaptıkları ortaya çıkarsa, dedi Luke Birader, onu manas- tırdan gönderir, kendi başının çaresine bakmaya bırakırlardı, LukeBirader de o zamanyardım edemezdi. Söz verdi. Sonraki iki ay berbat ve harika geçti. Berbattı çünkü za- man çok ağır ilerliyordu. Harikaydı çünkü bir sır saklıyordu; manastırdaki günlerinin sona ereceğini müjdeleyen bir sır. Her sabah hevesle uyanıyordu çünkü Luke Birader'le olma- ya bir gün daha yaklaştığım biliyordu. Biraderlerden biri ya- nına geldiğinde, kısa zaman sonra onlardan uzakta olacağım ve durumunun biraz daha az kötü olacağım kuruyordu kafa- sında. Azar işittiği veya dayak yediği her seferinde hep ken- dini kulübelerinde hayal ediyor, bu sayede maruz kaldıkları- na dayanacak dirayeti -bu kelimeyi de Luke Birader öğret- mişti- buluyordu.

457

Hazırlıklara yardımcı olmak için Luke Birader'e yalvar yakar olunca, Luke Birader de ona manastır bahçesindeki tüm çiçek ve bitkilerden numune toplamasını söyledi. Böyle- ce akşamüstlerini elinde İncil, bahçeyi dolaşarak ve İncil'in sayfaları arasına yapraklar, çiçekler sıkıştırarak geçirdi. Se- rada daha az vakit geçiriyordu ama Luke'u ne zaman görse birader ona ciddiyetle göz kırpıyor, o da ılık ve lezzetli sırla- rının heyecanıyla kendi kendine gülümsüyordu.

Büyük gece gelip çattığında çok gergindi. Akşam yemek- ten hemen sonra Matthew Birader yanına geldi ama bir sü- re sonra gitti, o da yalnız kalabildi. Bir süre sonra Luke Bi- rader geldi, parmağım dudaklarına götürdü, o da başını sal- ladı. Luke'un kitaplarım ve iç çamaşırlarını bir kesekağıdına doldurmasına yardım etti, ardından parmaklarının uçlarına basarak koridordan geçtiler, merdiveni indiler, karanlık bi- nadan geçip geceye çıktılar.

"Araba uzakta değil" dedi Luke fısıltıyla, sonra Jude bir- den durunca da, "Ne oldu Jude?" diye sordu.

"Torbam" dedi. "Seradaki torbamı unuttum."

Luke şefkatle gülümseyip başını okşadı. "Arabaya koy- dum bile" dedi, Luke'un hatırlamasına minnet duyarak o da gülümsemeyle karşılık verdi.

Hava soğuktu ama fark etmedi bile. Manastırın uzun mı- cırlı yolunu bitirdiler, ana yolun berisindeki tepeyi tırmandı- lar, tahta kapılardan geçip ana yolda yürümeye devam etti- ler; gece öyle sessizdi ki kulakları uğulduyordu. Yürürlerken Luke Birader çeşitli takımyıldızlar gösterdi, o da isimlerini söyledi; hepsini doğru bilince Luke hoşnutluğunu mırıltıyla dile getirip başının arkasını sıvazladı. "Çok akıllı bir çocuk- sun" dedi. "Seni seçtiğime çok memnunum Jude."

Hayatı boyunca birkaç kere, doktora veya dişçiye gitmek için geçtiği o yoldaydılar yine, ama bu kez yol boştu, misk fa- resi, keseli sıçan gibi küçük yaban hayvanları cirit atıyordu.

458

Derken arabaya vardılar. Yer yer pas tutmuş, bordo renkli steyşın arabanın arka koltuğunda koliler, siyah çöp poşetleri ve koyu yeşil plastik saksıları içinde Luke'un en sevdiği bit- kiler vardı: Çirkin ve çilli yapraklarıyla Cattleya schilleria- na, çiçeği uykulu gibi başını eğen Hylocereus undatus.

Luke Birader'i bir arabanın direksiyonunda görmek, ara- baya binmiş olmaktan bile tuhaftı. En tuhafı ise her şeyin buna değdiği, çektiği tüm acıların son bulacağı, kitaplarda okuduğu kadar, hatta ondan da iyi bir hayatın onu bekledi- ği duygusuydu.

"Hazır mısın?" diye sordu Luke Birader fısıltıyla, sırıtarak. "Hazırım" diye cevapladı fısıltıyla. Luke Birader kontak anahtarını çevirdi.

Unutmanın iki yolu vardı. Yıllar yılı bir kasa (hayal gücü ancak buna yetiyordu) canlandırdı hayalinde; gün bitimin- de bir daha düşünmek istemediği görüntüleri, olaylan, sözle- ri topladı, ağır çelik kapıyı açıp hızla içeri iteledikten sonra sertçe, sımsıkı kapattı. Ama bu yöntem etkili değildi: Hatıra- lar bir biçimde sızıyordu dışarı. Önemli olanın hatıraları de- polamak değil yok etmek olduğunu anladı.

Bunun için de bazı çözümler buldu. Küçükhatıraları -ufak yanlışları, hafifhakaretleri- anlamsızlaşana ya da bir başka- sının başına gelmiş de az önce öğrenmiş gibi hissedene ka- dar tekrar tekrar yaşıyordu. Daha büyük hatıraları ise film şeridi gibi aklında tutuyor, kare kare siliyordu. İki yöntem de kolay değildi: Silme işleminin ortasında durup filmin bü- tününe bakamazdı mesela; malzemeleri taramaya başladık- tan sonra şu veya bu ayrıntısına takılıp kalmamak mümkün değildi. Tamamen ortadan kaybolana kadar her gece üzerin- de çalışması gerekirdi.

Tabii tamamen yok olmaları söz konusu değildi. Uzak ha-

459

tıralar haline gelebiliyorlardı en fazla; hortlak gibi peşin- de dolaşmıyor, görmezden gelirse bir köşe başında önüne atlamıyor, başka bir şey düşünmesine meydan vermeyecek kadar çok zaman ve emek harcatmıyordu. Dalgın anlarında -uykuya dalmadan hemen önce, gece uçağının piste konma- sına dakikalar kala, çalışamayacak kadar uykulu ama uyu- yamayacak kadar ayık olduğu sürelerde- yeniden ortaya çık- tı.klan için, o sırada geniş, beyaz ve ışıklandırılmış bir perde hayal edip zihninin önüne kalkan gibi germek işe yarıyordu. Dayaktan sonraki haftalarda Caleb'i unutmak üzerine ça- lıştı. Yatmadan önce daire kapısına gidip kendini salak his- setmekten alıkoyamayarak, eski anahtarını çıkarıp kilidi zorladı, açılmayacağını ve yine güvende olduğunu doğrula- mak istedi. Evin içine gölge vursa ötecek kadar hassas alarm sistemini kurdu, kapattı, tekrar kurdu. Sonra karanlık oda- da gözleri açık yatarak unutuşa odaklandı. Çok zordu ama: Geçen aylardan o kadar çok hatırası hançerliyordu ki onu boğuluyordu. Caleb'in sesini duyuyordu kulaklarında, çıp- lak vücuduna bakarken Caleb'in yüzünde beliren ifadeyi gö- rüyor, merdivenden uçarken hissettiği berbat boşluk duygu- sunu tekrar yaşayıp yatakta dertop oluyor, elleriyle kulakla- rını kapatıp gözlerini yumuyordu. Sonunda kalkıp dairenin diğer tarafındaki çalışma odasına geçiyor, çalışıyordu. Bü- yük bir dava üstlenmişti ve bunun için minnettardı, çünkü işi bütün zamanını alıyor, başka bir şey düşünmeye fırsat bı- rakmıyordu. Bir süre eve doğru dürüst uğramadı bile; iki sa- at uyku, bir saat de duş ve giyinme süresiyle yetiniyordu ki işyerinde ilk defa kriz geçirdi, hem de çok şiddetli bir kriz. Gece temizlikçisi onu yerde bulunca binanın güvenliğini, gü- venlik bunun üzerine firmanın yönetim kurulu başkanı Pe- terson Tremain'i, o da böyle bir durumda ne yapılacağını söylediği tek kişi olan Lucien'i aradı sırayla; Lucien, Andy'ye haber verdikten sonra başkanla birlikte ofise gelip Andy'nin

460

ulaşmasını bekledi. Ayaklarını görüp geldiklerini anlayınca yerde kıvranıyor, nefes alamıyor olmasına bakmadan gitsin- ler, onu yalnız bıraksınlar diye yalvaracak enerjiyi bulmaya çalıştı. Ama gitmediler; Lucien ağzındaki kusmukları yumu- şak bir hareketle sildi, yanı başına oturup elini tuttu, utanç- tan ağlayacaktı. Daha sonra önemli bir şey olmadığını, bu tür krizleri sürekli geçirdiğini defalarca söylemesine rağmen dinlemediler, hafta boyu izin kullandırdılar, ertesi pazartesi de Lucien onu karşısına alıp bundan böyle makul saatlerde evine döneceğini bildirdi: hafta içi gece yarısı, hafta sonu da en geç dokuzda.

"Lucien" dedi şaşkınlıkla, "böyle şey mi olur? Çocuk mu- yum ben?"

"İnan bana Jude" dedi Lucien. "Yönetim kuruluna senin Arap atı gibi sonradan açıldığını söyledim, ama her nedense senin sağlığını düşünüyorlar. Ha bir de davayı. Sen hastala- nırsan davayı kazanamazmışız gibi bir izlenim edinmişler." Ne kadar uğraştıysa da Lucien'e söz geçiremedi: Saat gece yarısına geldiği anda ofisinin elektriği otomatik olarak ke- siliyordu, o da en sonunda dedikleri saatte eve dönmeye ra- zı geldi.

Caleb olayından bu yana Harold'la doğru dürüst konuşa- mamıştı; onunla karşılaşmak bile işkence gibiydi. Bu da Ha- rold ve Julia'nın -giderek sıklaşan- ziyaretlerini zor hale ge- tiriyordu. Harold'ın onu o halde görmesiyle yerin dibine geç- mişti: Harold'ın kanlı pantolonunu görmesini, çocukluğunu sormasını (Ne kadar aşikardı? İnsanlar sadece konuşmasıy- la dahi yıllar önce başından geçenleri anlayabiliyor muydu? Öyleyse nasıl daha iyi saklayabilirdi?) düşündükçe öyle bir bulantı giriyordu ki midesine, durup geçmesini beklemekten başka bir şey yapamıyordu. Harold'ın ona eskisi gibi davran- mak için uğraşmasına rağmen bir şeylerin değiştiğini hisse- debiliyordu. Harold artık Rosen Pritchard konusunda başı-

461

nın etini yemiyor, milyarlık şirket vurgunlarına yardım ve yataklığın nasıl bir his olduğunu sormuyordu. Biriyle iliş- ki kurması ihtimalini ise kesinlikle gündeme getirmiyordu. Artık soruları, nasıl hissettiğine odaklanıyordu: Nasılsın? Nasıl hissediyorsun? Bacakların nasıl? Çok yoruyor musun kendini? Sandalyeyi çok kullanıyor musun? Bir yardıma ih- tiyacın var mı? Bunlara cevapları hiç değişmiyordu: İyi, iyi, iyi; hayır, hayır, hayır.

Bir de üstüne, her gece arama huyunu durduk yerde tek- rar edinen Andy vardı. Artık her gece birde arıyor, iki haf- tada bire çıkardığı muayenelerde ise şanına hiç yakışmayan bir sessizlik ve nezaketle davrandığından onu iyice telaşlan- dırıyordu. Bacaklarını muayene ediyor, kesiklerini sayıyor, hep sorduklarını soruyor, reflekslerini kontrol ediyordu. Her muayeneden sonra eve dönüp ceplerindeki bozukları boşal- tırken Andy'nin cebine Sam Loehmann diye bir psikologun kartını sıkıştırdığını fark ediyordu. Hep farklı bir mesaj var- dı kartların üzerinde: İLK RANDEVU BENDEN ya da HA- TIRIM İÇİN JUDE veya BİR KEREDEN BİR ŞEY OLMAZ. Can sıkıcı talih kurabiyeleri gibiydiler ve onları her buldu- ğunda atıyordu. Bir jest olarak hoşuna gidiyordu ama an- lamsızlığı da bıkkınlık veriyordu; Harold evini her ziyaret ettiğinde lavabonun altındaki poşeti yenilemek zorunda kal- ması gibi. Gömme dolabın bir köşesinde duran kutudaki yüz- lerce alkollü mendil, paket paket gazlı bez ve tomar tomar ji- let arasından yeni bir poşet hazırlıyor, eski yerine iliştiriyor- du. Bedeninin nasıl kullanılacağına hep başkaları karar ver- mişti ve Harold'la Andy'nin aslında ona yardım etmek iste- diklerini bilse de içindeki inatçı çocuk karşı çıkıyordu: Ken- di bedeni, kendi kararıydı. Vücuduna söz geçirebilmesi zaten hiç kolay değildi, bu kadarcığını da çok mu görüyorlardı ona? Kendisine iyi olduğunu, toparlandığını, dengesine kavuş- tuğunu telkin ediyordu ama gerçekte bir şeylerin yolunda ol-

462

madığının farkındaydı; değişmişti, tökezliyordu. Willem dön- müştü; yaşananlara tanık olmasa da, Caleb'den ve düştüğü durumdan haberdar değilse de -Harold, Julia veAndy'yi ona bir şey söylerlerse ömür boyu yüzlerine bakmamakla teh- dit ederek sağlamıştı bunu- onun karşısına çıkmaya utanı- yordu. "Çok üzüldüm Jude" demişti Willem dönüşte alçısı- nı gördüğünde. "İyi misin gerçekten?" Ama alçı bir şey değil- di, utançtan bile sayılmazdı; bir an içinden Willem'e gerçe- ği anlatmak, hiç yapmadığı gibi omzuna kapanıp ağlamaya başlamak, bütün sırlarını Willem'e itiraf edip onu avutma- sını, gerçek kimliğini öğrendiği halde onu sevdiğini söyleme- sini istemek geçmişti. Ama yapmamıştı elbette. Willem'e gi- rift yalanlarla dolu uzun bir e-posta yazarak uydurma trafik kazasının bütün ayrıntılarını aktarmış, buluştukları gece ise o mesaj dışında her şeyden konuşarak sabahı bulmuşlar, sa- londaki kanepede uyuyakalmışlardı.

Ama hayatını sürdürdü bir şekilde. Kalktı, işine gitti. Bir yandan Caleb'i düşünmek zorunda kalmasın diye insan için- de olmak istiyor, diğer yandan da Caleb ona ne kadar eksik, tiksinç, insanlık dışı olduğunu hatırlattığından başkaları- nın, normal insanların yanında olmaktan utanıyordu. Yaşa- dığı günleri, ayaklarında uyuşukluk ve acı çektiği zamanda attığı adımlar gibi görmeye başladı: Bunları bir bir geride bı- rakacak, er ya da geç işler yoluna girecekti. Bir gün gelecek, o aylan ömrüne katıp yoğurmayı, kabullenmeyi ve geride bı- rakmayı öğrenecekti. Hep öğrenmişti.

Dava görüldü, kazandı. Büyük zafer deyip durdu Lucien, o da bunun farkındaydı ama daha çok panik hissediyordu:

Şimdi ne yapacaktı peki? Yeni bir müvekkili vardı, banka hem de, ama yapılacak iş günde yirmi saat çalışmasını ge- rektirecek yoğunlukta değildi, biteviye evrak toplama işiydi. Evde tek başına kalacak, aklında Caleb olayından başka bir şey olmayacaktı. Tremain kutladı onu, sevinmesi gerektiği-

463

ni düşündü, ama patrondan daha fazla iş istediğinde güldü Tremain: "Hayır, St. Francis" dedi. "Tatile çıkıyorsun. İtiraz istemiyorum ."

Tatile çıkmadı. Önce Lucien'e, ardından Tremain'e çok is- tediğine fakat şimdi çıkamayacağına yeminler etti. Korktuğu başına geldi: Evde kendine yemek pişirirken ya da Willem'le sinemadayken ansızın gözünün önüne Caleb'le geçen aylar- dan bir sahne geldi. Sonra evdeki olaydan bir sahne, Luke Birader'le geçirdiği yıllardan bir sahne, ardından Dr. Traylor ile geçen aylardan bir sahne, sonra yaralandığı olaydan bir sahne, farların gözünü alışı, başının bir yana savruluşu. Bu- nun üzerine zihni resimlerle doldu, uzun ve sivri pençeleriy- le sırtına asılıp ilgi istediler ondan. Caleb içinde bir şeylerin serbest kalmasına yol açmıştı ve şimdi yaratıklan gerisinge- ri zindanlanna sokamıyordu; hatıralannı kontrol etmek için ne kadar zaman ve çaba sarfettiğini, buna rağmen başından beri üzerlerinde nasıl hiç kontrol sahibi olamadığını kavradı. "İyi misin sen?" diye sordu Willem bir gece. Bir oyuna git- mişler fakat doğru dürüst izlememiş, sonrasında yemekte Willem'i yalandan dinleyip tabağındakilerle oynarken soh- bet ediyor gibi yapmaya çalışmıştı.

"Evet" dedi.

Durum kötüye gidiyordu, farkındaydı ve nasıl iyileştirece- ğini bilmiyordu. Üstünden sekiz ay geçmesine rağmen olay kafasını daha az değil, daha çok meşgul ediyordu. Caleb'le geçirdiği aylan bir sırtlan sürüsüne benzetiyordu bazen, her gün kovalıyorlardı onu, o da her gün bütün enerjisini köpük- lü ağızlardaki sivri dişlere yem olmamaya harcıyordu. Eski- den iyi gelen konsantrasyon, kesme gibi şeyler artık etkisiz kalıyordu. Kendisini gitgide daha çok kesiyordu ama hatıra- lar silinmiyordu. Her sabah ve her akşam, ancak duş yapıp yatağa ulaşacak enerjisi kalana kadar yüzüyordu. Yüzerken kendi kendine Latince eylem çekimleri yapıyor, teorem kanıt-

464

lan tekrarlıyor, fakültede gördüğü önemli kararlan alıntılı- yordu. Aklının kendisine ait olduğunu söylüyordu kendisine. Bunu kontrol edebilirdi, onun kontrolü altına girmeyecekti. "Aklıma ne geldi" dedi Willem yine pek konuşmadığı bir yemeğin sonunda. Willem'in söylediği her şeye bir iki saniye geç cevap vermiş, haliyle bir süre sonra sohbet sona ermiş- ti. "Birlikte tatile çıkalım. Hani iki yıl önce Fas'a gidecektik ya, yapalım o tatili. Ben döner dönmez gidebiliriz. Ne dersin Jude? Sonbahar da gelmiş olur, şahane." Haziran sonuydu, olaydan dokuz ay sonraydı. Willem yine bir çekim için ağus- tos başında Sri Lanka'ya gidecek, ekim başında dönecekti. Willem konuşurken onun aklında Caleb'in ona biçimsiz deyişi vardı; konuşma sırasının kendisine geldiğini Willem'in suskunluğundan anladı. "Tabii Willem" dedi. "Çok iyi olur." Restoran Flatiron District'teydi, hesabı ödedikten sonra ko- nuşmadan yürümeye başlamışlardı ki Caleb'in kendilerine doğru geldiğini gördü ve panik halde Willem'i tutup bir apart- manın girişine çekti; gücü ve çevikliği ikisini de şaşırtmıştı. "Jude" dedi Willem telaşla, "ne var, ne oluyor?"

"Sakın konuşma" dedi Willem'e fısıltıyla. "Burada dur, ar- kanı da dönme." Willem dediğini yaptı, birlikte kapıya dö- nük durdular.

Caleb'in geçip gittiğinden emin olana kadar saniyeleri saydı, sonra dikkatle başını kaldırıma uzattığında gördüğü- nün Caleb değil, onun gibi uzun boylu esmer bir adam ol- duğunu fark etti ve rahatlama, yenilgi, salaklık duygularıy- la karışık nefesini bıraktı. Ondan sonra Willem'in gömleğini hala elinde sımsıkı tuttuğunu fark etti ve bıraktı. "Pardon" dedi. "Kusura bakma Willem."

"Ne oldu Jude?" dedi Willem onunla göz göze gelmeye çalı- şarak. "Niye saklandık buraya?"

"Hiç" dedi. "Karşıdan geleni görmek istemediğim birine benzettim."

465

"Kime?"

"Önemli değil. Karşı tarafın avukatı. Gıcık herifin tekidir, muhatap olmak istemiyorum."

Willem konuşmadan baktı. "Hayır" dedi sonunda. "Avukat falan değildi. Başka biriydi, korktuğun biri." Sessizlik oldu. Willem sokağa göz gezdirdi, sonra tekrar ona baktı. "Korku- yorsun" dedi düşünceli bir sesle. "Kimdi o Jude?"

Başını sallarken Willem'e ne yalan söyleyeceğini düşün- dü. Sürekli yalan söylüyordu Willem'e, büyüğüyle küçüğüy- le. İlişkileri bir yalan üzerine kuruluydu: Willem onu biri sa- nıyordu ama aslında o başka biriydi. Bir tek Caleb gerçeği biliyordu. Bir tek Caleb kim olduğunun farkındaydı. "Söyledim ya" diyebildi neden sonra. "Karşı tarafın avuka-

tı işte."

"Hayır değildi."

"Avukattı diyorum." O sırada iki kadın geçti yanlarından, birinin öbürüne heyecanla "Bak Willem Ragnarsson bu!" de- diğini duydu. Gözlerini kapattı.

"Baksana bana" dedi Willem alçak sesle. "Senin neyin var?" ''Yok bir şey" dedi. ''Yorgunum. Eve gideyim ben."

"Peki" dedi Willem. Bir taksi çevirdi, binmesine yardım et- ti, ardından kendi de bindi. "Greene Sokak" dedi sürücüye. Takside elleri titremeye başladı. Bu giderek daha sık olu- yordu ve nasıl engel olabileceğini bilmiyordu. Çocukluğun- da başlamıştı ama aşın zorlandığında ortaya çıkardı sadece; ağlamasını bastırmaya çalıştığında veya muazzam acı çekti- ği halde hiç ses çıkaramayacak olduğunda. Şimdilerdeyse ol- madık anlarda çıkıyordu. Bir tek kesmek iyi geliyordu ama bazen öyle kötü titriyordu ki elleri, jileti bile düz tutamıyor- du. Kollarını göğsünde kavuşturursa Willem'in fark etmeye- ceğini umdu.

Apartman kapısında Willem'i savuşturmak istedi ama Willem yanaşmadı. ''Yalnız kalmak istiyorum" dedi ona.

466

"Anlıyorum" dedi Willem. "Birlikte yalnız kalırız." Bir sü- re durup bakıştılar, sonra kapıya döndü ama ellerinin titre- mesinden anahtar deliğini bulamadı, Willem anahtarı elin- den alıp kapıyı açtı.

"Ne oluyor sana?" diye sordu Willem eve girer girmez.

"Bir şey olduğu yok" dediği sırada dişleri birbirine çarpı- yordu; çocukluğundaki titremelerde olmazdı bu ama şimdi elleriyle birlikte mutlaka çenesi de titriyordu.

Willem ona doğru bir adım attı ama o yüzünü çevirdi. "Ben yokken bir şey olmuş" dedi Willem temkinle. "Ne olduğu- nu bilmiyorum ama bir şey olduğu kesin. Bir gariplik var. Ben Odysseia'nın çekimlerinden döndüğümden bu yana tu- haf davranıyorsun. Sebebini de bilmiyorum." Sustu ve elle- rini omuzlarına koydu. "Anlat bana Jude" dedi. "Anlat ne ol- duğunu. Anlat da bir çaresini bulalım."

"Olmaz" dedi fısıltıyla. "Anlatamam Willem, olmaz." Uzun bir sessizlik oldu. "Yatmak istiyorum" dedi, Willem onu bı- raktı, o da banyoya gitti.

Çıktığında Willem onun tişörtlerinden birini giymiş, misa- fir odasındaki yorganı onun odasındaki kanepenin, Willem'in makyaj sandalyesindeki tablosunun altında duran kanepe- nin üzerine seriyordu. "Ne yapıyorsun?" diye sordu.

"Bu gece burada kalıyorum" dedi Willem.

İç geçirdi, fakat o ağzını açamadan Willem konuşma- ya başladı. "Üç seçeneğin var Jude" dedi. "Birincisi, Andy'yi arayıp sende ciddi bir rahatsızlık gördüğümü söylüyorum ve seni muayenehanesine götürüyorum. İkincisi, Harold'ı arıyo- rum, Harold çıldırıp Andy'yi arıyor. Üçüncüsü, burada kalıp sana göz kulak oluyorum çünkü ağzından tek bir laf alamı- yorum ve senin de kalın kafan, arkadaşlarına sana yardım etmeleri için bir şans vermen gerektiğini almıyor. Hiç değil- se ben hak ediyorum bunu! Seç bakalım, hangisi?"

Ah Willem, dedi içinden. Sana anlatmayı nasıl istediğimi

467

bilmiyorsun. "Kusura bakma Willem" dedi bunun yerine. "Yok canım, ne kusuru?" dedi Willem. "Hadi yat sen. Fazla diş fırçan var mı aynı yerde?"

"Evet" dedi.

Ertesi akşam işten geç döndüğünde, Willem'i yine odasın- daki kanepede yatmış kitap okurken buldu. "Nasıl geçti gü- nün?" diye sordu gözlerini kitaptan ayırmadan.

"İyi" dedi. Willembir açıklama yapacak mı diye bekledi ama yapmadı, bunun üzerine banyoya yöneldi. Gömme dolabın ya- nında Willem'in sırt çantasını gördü; fermuarı açıktı ve içinde- ki giysilerin çokluğuna bakılırsa uzun bir süre kalacaktı. Kendi kendine itiraf ederken bile eziliyordu ama Willem'in yanında -evinde de değil, odasında- olması iyi geldi. Pek ko- nuşmadılar ama onun varlığı bile sakinleşip odaklanmasına yardımcı oldu. Caleb'i de, diğer her şeyi de daha az düşün- dü. Sanki kendisini Willem'e normal gösterme zorunluluğu gerçekten daha normalleştirmişti onu. Ona hiçbir şekilde za- rar vermeyecek birinin yanında olmak yatıştırıcıydı, aklını susturabiliyor, uykuya dalabiliyordu. Minnettarlığı bir yana, bu kadar bağımlı ve zayıfolduğu için kendinden tiksiniyordu da. İhtiyaçlarının bir sonu yok muydu? Yıllar içinde kaç kişi yardım etmişti ona, neden etmişlerdi? Neden göz yummuştu buna? Daha iyi bir dost olsa, Willem'e evine dönmesini, ba- şının çaresine bakabileceğini söylerdi. Ama yapmadı bunu. Willem'in New York'taki son birkaç haftasını, köpek gibi ka- nepede geçirmesine göz yumdu.

Hiç değilse Robin'e rahatsızlık vermekten endişe etmi- yordu çünkü Willem'le Robin, Odysseia çekiminin sonlarına doğru, Willem'in kostüm asistanlarından biriyle yattığı or- taya çıkınca ayrılmışlardı. "Üstelik kızı beğendiğim falan da yoktu ha" dedi Willem telefon konuşmalarından birinde. "En kötü sebepten yedim bu haltı. Can sıkıntısından."

Bunu bir düşündü. "Hayır" dedi, "en kötü sebep, onun ca-

468

nını acıtmaya çalışman olurdu. Seninki en kötü değil, en mal- ca sebep."

Bir sessizlikten sonra Willem gülmeye başladı. "Sağolasın Jude" dedi. "Hem güldürdün hem üzdün."

Willem, Colombo'ya yola çıkacağı güne kadar onunla kal- dı. 1940'ların başında Sri Lanka'da yaşayan Hollandalı bir tüccar ailesinin büyük oğlunu oynuyordu, bıyıklarını uzatıp uçlarını kıvırmıştı; Willem ona sarıldığında, bıyıklan kulağı- nı gıdıkladı. Bir an için gözyaşlarına boğularak Willem'e git- mesin diye yalvarmak istedi. Gitme, demek istedi ona. Bura- da benimle kal. Yalnızlıktan korkuyorum. Biliyordu ki bunu diyecek olsa Willem yapardı, hiç olmazsa yapmaya çalışırdı. Ama asla söylemeyecekti böyle bir şey. Willem'in çekimi ge- ciktiremeyeceğini, bunu yapamadığından ötürü de suçluluk duyacağını biliyordu. Aksine, Willem'e daha çok sarıldı ki bu nadiren yaptığı bir şeydi -Willem'e fiziksel yakınlık göster- mezdi pek- ve Willem'in şaşırdığını hissetti, ama sonra o da daha sıkı sarıldı ve ikisi birbirlerinin kollarında uzun süre öylece kaldılar. Çok kalın giyinmediği için Willem'in bu ka- dar sıkı sarılmasına izin vermemesi gerektiğini, aksi halde sırtındaki yara izlerini hissedebileceğini düşündüğünü ha- tırladı sonradan, ama o sırada Willem'e yakın olmak daha önemliydi; bunu son kez yaşadığı, Willem'i bir daha göreme- yeceği duygusuna kapılmıştı. Willem her gidişinde bu korku-

yu yaşardı ama bu kez daha şiddetliydi ve afaki değildi; ger- çek bir ayrılık gibi geliyordu.

Willem'in gidişinden sonraki ilk birkaç gün işler yolun- da gitti. Ama sonra kötüledi. Sırtlanlar döndü; daha kala- balık, daha aç, avlarını bulmaya daha kararlı şekilde. Diğer her şey de peşinden geldi: Tırnaklarını söküp kontrol altına aldığını sandığı yıllar ve yıllar dolusu hatıralar bir kere da- ha başına üşüştü, acıyla havlayarak üstüne atıldı, ne yorul- mak bildiler ne de savuşturulmak. Nefes nefese uyandı uy-

469

kulardan, bir daha ağzına almayacağını düşündüğü insan- ların isimlerini bağırarak. Caleb'le o geceyi saplantılı hal- de tekrar tekrar yaşadı, hafızası öyle yavaşladı ki Greene Sokak'ta yağmur altında çıplak geçirdiği saniyeler saatlere çıktı, merdivenlerden uçuşu günler sürdü, Caleb'in ona duş- ta, asansörde tecavüz edişi haftalar. Hatıraları durdurmak için bir buz kıracağı alıp kulağından ta beynine kadar soktu- ğunu hayal etti. Kafası çatlayıp ortadan ikiye yarılana, gri, ıslak et yığını kanlar içinde yere düşene kadar duvara ka- fa attığını kayal etti. Üzerine bir bidon benzin boşaltıp kibri- ti çaktığını, alevlerin aklını yuttuğunu hayal etti. Bir takım bisturi ucu alıp üçünü avcunda sıkarak kanın avcundan la- vaboya damlamasını izlerken, sessiz evinde avazı çıktığı ka- dar haykırdı.

Lucien'den daha fazla iş istedi ve aldı ama yetmedi. Sa- natçılar vakfındaki gönüllü çalışma saatlerini arttırmak is- tedi ama programlan doluydu. Rhodes'un bir kere ücretsiz avukatlık yaptığı göçmen haklan örgütünde çalışmaya ni- yetlendi ama onlar da Çince ve Arapça bilen birilerini arıyor- lardı, onun zamanını almak istemediler. Kendini gitgide da- ha çok kesmeye başladı, artık yaralarının çevresini de kesi- yor, derisi parıldayan yaralı dokuyu bütün bütün kesip atı- yor ama olmuyor, yetmiyordu. Geceleri yıllardır inanmadığı bir tanrıya yalvardı; yardım et bana, yardım et bana, diye yakardı. Kendini kaybediyordu, bitmesi lazımdı bunun. Son- suza dek kaçamayacaktı.

Aylardan ağustostu, şehir boştu. Malcolm tatil için Sop- hie'yle birlikte İsveç'teydi; Richard Capri'deydi; Rhodes Mai- ne'deydi; Andy ise Shelter Adası'nda ("Sakın unutma" demiş- ti her uzun tatile çıkışından önce dediği gibi, "En fazla iki saat mesafedeyim, bir alo dersen ilk feribota binerim"). Rezil rüsva oluşunu hatırlamadan gözlerine bakamadığı Harold'ın ya- nında kalmaya tahammül edemiyordu; onu arayıp yoğunlu-

470

ğu nedeniyle Truro'ya gelemeyeceğini bildirdi. Bunun yeri- ne birdenbire Paris'e bilet alıp uzun ve yalnız işçi ve Emekçi Bayramı tatilini orada sokakları gezerek geçirdi. Şehirdeki tanıdıklarının -Citizen bir Fransız bankasında çalışıyordu; Hereford Sokak'tan üst kat komşusu Isidore Paris'te ders ve- riyordu; Phaedra ise New York merkezli bir galerinin Paris şubesinin direktöıiiydü- hiçbirini aramadı, arasa da hiçbiri- ni bulamazdı muhtemelen.

Yorgundu, çok yorgundu. Canavarları uzak tutmak bütün enerjisini tüketiyordu. Bazen gözünde, bu canavarlara niha- yet teslim olduğunu, başına üşüşüp pençeleriyle, tırnaklarıy- la, dişleriyle onu didik didik edip etlerini kemiklerinden sıyı- rarak yok ettiklerini ve karşı koymadığını canlandırıyordu. Paris'ten döndükten sonra gördüğü bir ıiiyada, kızıl renkli çorak ve çatlak topraklarda koşuyordu. Peşinde kara bir bu- lut vardı; hızlı koşmasına rağmen bulut ondan hızlıydı. Bu- lut yaklaştıkça vızıltılar duymaya başladı ve bulut sandığı- nın gözlerinin altından kıskaçlar çıkan, yağlı ve gürültülü bir sinek öbeği olduğunu anladı. Durursa öleceğini biliyor- du fakat ıiiyasında bile çok koşabilecek hali yoktu; bir nok- tada koşması yavaşladı ve gerçeklik ıiiyasına dahi nüfuz et- ti, ayağını süıiiyerek yüıiimeye başladı. Ardından, tanımadı- ğı fakat sakin ve buyurgan bir ses işitti. Dur, dedi ses. Bunu bitirmek elinde. Bunu yapmak zorunda değilsin. Bu sözleri duyunca öyle rahatladı ki aniden durdu ve birkaç adım, bir- kaç saniye gerisinde olan buluta dönüp baktı, bitkinlik için- de bitmesini bekledi.

Korkuyla uyandı çünkü o sözlerin anlamını biliyordu, hem ürkmüş hem rahatlamıştı. Artık gün boyunca o sesi kafasın- da duyuyor ve ses, isterse gerçekten son verebileceğini ona hatırlatıyordu. Devam etmeye mecbur değildi sahiden. Kendini öldürmeyi daha önce de düşünmüştü elbette; Philadelphia'da, yurttayken, bir de Ana öldükten sonra. Fa-

471

kat şimdi ne olduğunu hatırlayamadığı bir şey hep engel ol- muştu ona. Şimdi sırtlanlardan kaçarken kendi kendine mü- nakaşa ediyordu: Niye yapıyordu bunu? Çok yorulmuştu, durmak istiyordu. Devam etmeye mecbur olmadığım bilmek onu bir şekilde avutuyordu da, başka seçenekleri olduğunu, bilinçaltı bilincinin sözünü dinlemese de kontrolü tümden kaybetmediğini hatırlatıyordu.

Adeta bir deney gibi düşünmeye başladı ölümünün nasıl bir şey olacağım: Firmada geçen en kazançlı yılından sonra- ki ocak ayında vasiyetini yenilemişti, o iş tamamdı. Bir mek- tup Willem'e, bir mektup Harold'a, bir mektup Julia'ya yaz- malıydı; Lucien'e, Richard'a ve Malcolm'a da yazmak istiyor- du. Andy'ye. JB'ye de, onu affettiğini yazmak. Sonra gidebi- lirdi. Her gün düşündü bunu, düşündükçe de gözünde kolay- laştı. Düşündükçe cesaretleniyordu.

Bir noktada deney olmaktan çıktı. Nasıl karar verdiğini hatırlamıyordu ama verdikten sonra daha hafif, daha özgür, daha tasasız hissetti. Sırtlanlar hala peşindeydi ama şimdi uzakta kapısı açık bir ev seçebiliyordu ve biliyordu ki o eve bir varsa, güvende olacaktı ve peşinde ne varsa ortadan kay- bolacaktı. Hoşlanmamışlardı tabii bu durumdan, açık kapıyı onlar da görebiliyordu ve ellerinden kurtulmak üzere oldu- ğunu anlayabiliyorlardı; av her geçen gün şiddetlendi, peşin- deki ordunun gücü, gürültüsü, kararlılığı artıyordu. Beyni- nin kustuğu hatıralar her yere bulaşıyor, yıllardır aklına gel- memiş insanlan, hisleri, olaylan yaşıyordu. Tatlar geliyordu ağzına simya eseriymişçesine, onlarca yıldır almadığı koku- lan alıyordu. Kimyası bozulmuştu, hatıralannda boğulacak- tı, bir şey yapması lazımdı. Uğraşmıştı, hayatı boyunca hep uğraşmıştı. Başka biri olmaya, daha iyi biri olmaya, kendi- ni anndırmaya çalışmıştı. Ama olmamıştı. Bir kere karan- m verdikten sonra kapıldığı umut kendisini bile şaşırtmış- tı: Kendisini kurtaracak olan yine kendisiydi. Zorla yaşaya-

472

caksın diyen bir kanun yoktu, hayatını dilediği gibi kullan- makta özgürdü. Nasıl fark etmemişti bunu yıllarca? Yapıla- cak şey belliydi; tek anlamadığı, idrak etmesinin neden bu kadar uzun sürdüğüydü.

Harold'la konuştu, Harold'ın sesindeki rahatlamadan da- ha normalmiş gibi konuştuğunu anladı. Willem'le konuştu. "Sesin daha iyi geliyor" dedi Willem, onun da sesindeki ra- hatlamayı duydu.

"İyiyim" dedi. İkisiyle konuştuktan sonra pişmanlık sız- lattı içini ama karan kesindi. Zaten ondan bir hayır görme- mişlerdi, bol keseden dert saçmıştı, başka da bir işe yarama- mıştı. Kendisini durdurmazsa, ihtiyaçlarıyla onları da tüke- tecekti. Onları kemire kemire etlerinin tamamını sıyıracak- tı; onlara çıkaracağı her türlü zorluğa göğüs gerecekler ama o da canlarını yakmanın yeni yollarını bulacaktı. Bir süre yasını tutacaklardı arkasından çünkü iyi insanlardı, iyilik timsaliydiler ve buna üzülüyordu, ama sonunda onsuz ha- yatlarının daha iyi olduğunu fark edeceklerdi. Ne kadar za- manlarını çalmış olduğunu görecek, nasıl bir hırsız olduğu- nu anlayacak, bütün enerjilerini ve ilgilerini sömürdüğünü, iliklerini kuruttuğunu göreceklerdi. Onu affedeceklerini, bu yaptığını bir nevi özür gibi algılayacaklarını umuyordu. Ser- best bırakıyordu onları; insan en sevdiğine de bunu yapardı, bırakırdı gitsin.

Beklenen gün geldi, eylül sonunda bir pazartesi. Dayak olayının neredeyse yıldönümü olduğunu fark etti ama öy- le planlamamıştı. O akşam işten erken çıktı. Hafta sonun- da projelerini düzene koymuş, Lucien'e bir not yazarak bü- tün dosyalarının son durumlarını özetlemişti. Eve dönün- ce mektuplarını ve vasiyetinin bir kopyasını yemek masası- na dizdi. Richard'ın apartman yöneticisine mesaj bırakarak banyodaki klozetin akıttığını söyledi, Richard'dan da erte- si gün sabah dokuzda tesisatçıya kapıyı açmasını rica etti -

473

Richard'da ve Willem'de anahtarları vardı- çünkü kendisi iş- te olacaktı.

Ceketini, kravatını, ayakkabılarını, saatini çıkarıp banyo- ya girdi. Kollarını sıyırıp duş teknesine oturdu. Bir yanında sinirlerini yatıştırsın diye yudumladığı bir kadeh viski, diğer yanında jiletten daha kolay tutabileceği için bir maket bıçağı vardı. Ne yapması gerektiğini biliyordu: İki kolunda damar- lan boyunca üç dikey ve düz çizgi, elinden geldiği kadar de- rin ve uzun. Sonra yatıp bekleyecekti.

Bir süre hafifçe ağlayarak bekledi çünkü yorgundu, kor- kuyordu ve bir yandan da gitmeye, ayrılmaya hazırdı. So- nunda gözlerini ovuşturup işe koyuldu. Sol kolundan başla- dı. llk kesiyi açarken canı düşündüğünden çok yandı, bağır- dı. Sonra ikinciyi kesti. Viskiden bir yudum daha içti. Kan kıvamlı, jelatin gibi, petrol karalığında ve parlaktı. Pantolo- nu daha şimdiden ıslanmıştı, elleri gevşemeye başlamıştı bi- le. Üçüncü kesiği açtı.

İki kolunu bitirdiğinde duş duvarına yaslanıp kaykıldı. Keşke bir yastık olsaydı, diye geçirdi içinden saçmalığına rağmen. Viskiyle ve bacaklarının çevresinde biriken kendi kanıyla ısınmıştı. İçi dışıyla buluşuyor, dışı içiyle yıkanıyor- du. Gözlerini kapattı. Gerisinde öfkeyle uludu sırtlanlar. Ka- pısı açık ev hemen karşısındaydı. Daha varmamıştı ama ar- tık önceden olduğundan daha yakındı, içeride dinlenebilece- ği bir yatak olduğunu, uzun firarının ardından nihayet uza- nıp uyuyabileceğini görecek kadar yakındı, ömründe ilk kez güvende olacağını hissediyordu.

Nebraska sınırından geçtikten sonra Luke Birader bir buğday tarlasının kıyısında durup arabadan inmesini işaret etti. Hava karanlıktı ama kuşların hareketlendiğini, henüz göremedikleri bir güneşle konuştuklarını işitebiliyordu. Bi-

474

raderin elini tuttu ve arabadan, iri bir ağaç gövdesine doğ- ru seğirttiler, Luke orada diğer biraderlerin peşlerine düşe- ceklerini, kılık değiştirmeleri gerektiğini anlattı. Nefret etti- ği tuniği çıkarıp Luke Birader'in uzattığı kapüşonlu sweats- hirt ve kot pantolonu giydi. Fakat giyinmeden önce kımılda- madan durup Luke'un tıraş makinesiyle saçlarını kesmesi- ni bekledi. Biraderler onu pek tıraş etmezlerdi, saçları epey uzayıp kulak hizasını geçmişti; LukeBirader bir yandan saç- larını keserken bir yandan da hüzünlü sesler çıkardı. "Gü- zelim saçların" dedi, sonra kırpıkları tuniğine dikkatle sarıp çöp torbasına attı. "Şimdi herhangi bir çocuktan bir farkın kalmadı Jude. Ama kendimizi emniyete aldıktan sonra yine uzatabilirsin, tamam mı?" dedi, o da başıyla onayladı ama aslında diğer çocuklardan farksız olmak hoşuna gitmişti. Ar- dından Luke Birader üzerini değiştirdi, o da rahatsız olma- sın diye arkasını döndü. "Bakabilirsin Jude" dedi Luke gü- lerek, ama o başını salladı. Döndüğünde, kareli gömleği ve kot pantolonuyla biraderi tanıyamayacaktı az daha. Luke ona gülümseyip sakalını tıraş etmeye koyuldu, kır sakalları demir çapakları gibi döküldü yüzünden. İkisi de birer beys- bol şapkası taktılar fakat Luke Birader'inkinin içinde sarı- şınımsı bir peruk vardı, şapkadan görünen kelini tamamen gizliyordu. Gözlük de vardı ikisi için: Onunki siyah, yuvar- lak çerçeveliydi ve numarasız düz camlıydı, Luke Birader'in- ki ise kare çerçeveli, koyu renkli, poşete attığı gerçek gözlü- ğü gibi kalın camlıydı. İzlerini kaybettirince çıkarabileceğini söyledi Luke Birader.

Texas'a gidiyorlardı, kulübelerini orada yapacaklardı. Texas'ı hayalinde dümdüz, tozlu topraklı bir arazi gibi can- landırmıştı, Luke Birader de çoğunlukla öyle olduğunu ama kendi memleketi doğu Texas'ta kayın ve sedir ormanları da bulunduğunu söylemişti.

Texas'a varmaları on dokuz saat sürdü. Daha az da sürer-

475

di ama bir ara Luke Birader otoyolda kenara çekip biraz kes- tirmesi gerektiğini söylemiş, bunun üzerine ikisi birkaç saat uyumuşlardı. Luke Birader'in yolluk olarak aldığı fıstık ez- meli ekmekleri de Oklahoma'da bir dinlenme tesisinin oto- parkında yemişlerdi.

Hayalindeki Texas, Luke Birader'in birkaç tasviriyle, ça- lı topaklarının savrulduğu bir bozkırdan, upuzun ve baygın kokulu çamların tüm sesleri, tüm canlıları bastırdığı bir or- manlığa dönüşmüştü, bu nedenle Luke Birader Texas eya- let sınırından girdiklerini söylediğinde camdan bakıp duda- ğını büktü.

"Hani ormanlar?" dedi.

Güldü Luke Birader. "Sabır, Jude."

Diğer biraderlere yakalanmamak için, kulübelerini yapa- cakları bir yer bulana kadar birkaç günmotelde kalacakları- nı söyledi Luke Birader. Golden Hand diye bir motele girdi- ler, odalarında iki yatak -gerçek yatak- vardı, Luke Birader istediğini seçebileceğini söyledi. O banyoya yakın yatağı seç- ti, Luke Birader de camın yanında, arabalarını gören yatağı. "Sen istersen duşa gir, ben de markete gidip yiyecek alayım" dedi birader, bir anda korkuya kapıldı. "Ne oldu Jude?" "Geri döneceksin değil mi?" dedi sesindeki korkudan uta- narak.

"Elbette geleceğim Jude" dedi birader ona sarılıp. "Gelmez olur muyum hiç?"

Marketten dilimlenmiş bir somun ekmek, bir kavanoz fıs- tık ezmesi, bir hevenk muz, bir şişe süt, bir paket badem, so- ğan, biber ve tavuk göğüs alıp döndü. O akşam, Luke Bira- der getirdiği kamp ocağını otoparkta yaktı, tavukla birlikte soğan ve biber pişirdiler, ona bir bardak da süt verdi.

Luke Birader bir düzen kurdu. Erkenden, gün doğmadan kalkıyorlar, Luke Birader yanında getirdiği makinede kendi- sine kahve yapıyor, sonra arabayla kasabaya iniyorlar, Jude

476

lisenin koşu parkunında bir saat kadar koşarken Luke tri- büne oturup kahvesini içip onu izliyordu. Odaya döndükle- rinde Luke Birader ders veriyordu ona. Manastıra gelmeden önce üniversitede matematik hocası olan Luke, çocuklarla çalışmak istediği için sonradan altıncı sınıflara da girmişti. Tarih, edebiyat, müzik, dil gibi konulan da biliyordu. Hat- ta manastırdaki biraderlere kıyasla o kadar bilgiliydi ki, ma- nastırda dersleri niye Luke'un vermediğini merak etti. Öğ- len yemeğinde yine fıstık ezmeli ekmek yedikten sonra üçe kadar derslere devam ediyorlar, bundan sonra isterse oto- parkın çevresinde koşuyor ya da biraderle birlikte caddenin yanında yürüyorlardı. Motel şehirler arası yola baktığı için araba uğultusu hiç susmuyordu. "Deniz kıyısında yaşar gibi" diyordu Luke Birader dunıp dunıp.

Luke Birader bunun ardından üçüncü kahvesini de yapıp kulübe inşa edebilecekleri bir yer aramak için çıkıyor, onu odada bırakıyordu. Emniyeti için kapıyı mutlaka üstünden kilitliyordu. "Kapıyı sakın kimseye açma, tamam mı?" dedi birader. "Ama kimseye. Benim anahtanm var, kendim aça- nın. Perdeleri de açma, yalnız olduğunu görmesinler. Dışa- nda tehlikeli insanlar var; başına bir şey gelmesini istemi- yorum." Yine bu sebepten Luke Birader'in bilgisayarını da kullanamıyordu, zaten o da odadan çıkarken yanına alıyor- du mutlaka. "İnsanların gerçek niyetini bilemezsin" diyor- du Luke Birader. "Kendine mukayyet olmanı istiyorum Ju- de. Söz ver bana." Söz verdi.

Yatağına uzanıp kitap okuyordu. Televizyon da yasaktı; Luke odaya dönünce elini koyup ısınmış mı diye bakıyordu, o da Luke'un canını sıkmak, başını derde sokmak istemiyor- du. Luke Birader'in arabada getirdiği orgda prova yapıyor- du. Birader ona asla kaba davranmıyordu ama dersleri çok ciddiye alıyordu. Gelgelelim akşam çökerken ister istemez Luke Birader'in yatağının ucuna oturup perdeyi azıcık arala-

477

yarak otoparkta arabayı arıyor, bir yanı Luke Birader'in hiç dönmeyeceğinden, ondan bıktığından, yalnız kalacağından hep korkuyordu. Dünyayı hiç tanımadığı için çok korkuyor- du. Elinden bazı işler geldiğini, çalışmayı bildiğini, belki mo- telde temizlikçilik bile yapabileceğini kendine hatırlatsa da, arabayı yanaşırken görmeden içindeki telaş dinmiyor, o gün de terk edilmediğinden emin olduktan sonra, ertesi gün da- ha da iyi bir çocuk olup Luke Birader'e onu terk etme sebebi vermemeye söz veriyordu.

Bir akşam birader çok yorgun döndü. Birkaç gün önce he- yecanla gelmişti, tam istediği gibi bir arazi bulduğunu söy- lemişti. Sedirler ve çamlarla çevrili bir açıklıktı, yakınında- ki dere balık kaynıyordu, hava mis gibiydi ve öyle sessizdi ki yumuşak toprağa düşen her bir kozalak işitiliyordu. Ona gölgeli, koyu yeşilli bir fotoğraf da göstermiş, kulübeyi nere- ye konduracaklarını, ona nasıl yardım edeceğini, ona özel bir asma yatak yapacaklarını anlatmıştı.

"Ne oldu Luke Birader?" diye sordu biraderin uzun süren sessizliğine dayanamayınca.

"Olmadı Jude" dedi birader, "Beceremedim." Araziyi al- mak için nasıl sıkı pazarlık yaptığını ama fiyatı bir türlü in- diremediğini anlattı. "Çok üzgünüm Jude, çok" dedi, sonra da onu hayretler içinde bırakarak ağlamaya başladı.

Ilk defa bir büyüğün ağladığını görüyordu. "Belki yine öğ- retmenlik yapabilirsin Luke Birader" dedi onu avutmaya ça- lışarak. "Ben seni çok seviyorum. Senin gibi bir öğretmenim olmasını isterdim." Birader hafifçe gülümsedi, başını okşa- dı ve o işlerin kolay olmadığını, eyaletten öğretmenlik belge- si alması gerektiğini, bunun da uzun ve zor bir süreç olduğu- nu söyledi.

Uzun uzun düşündü. Neden sonra aklına geldi: "Luke Bi- rader" dedi. "Ben de yardımcı olabilirim. Bir iş bulabilirim. Para kazanabilirim."

478

"Olmaz Jude" dedi birader. "İzin veremem buna."

"Ama ben istiyorum" dedi. Michael Biraderin manastıra ne büyük yük olduğunu söyleyişi aklına geldi, suçluluk ve korku duydu. Luke Birader onun için bunca şey yapmıştı, o ise karşılığında hiçbir şey vermemişti. Para kazanmayı sa- dece istemiyordu, kazanmak zorundaydı da.

Nihayet ikna etmeyi başarabildiği birader, sarıldı ona. "Sen gerçekten bir tanesin, haberin var mı?" diye sordu Lu- ke. "Gerçekten özel birisin." O da yüzünübiraderin kazağına bastırıp gülümsedi.

Ertesi günyine derslerini yaptıktan sonra, birader bu kez ona iyi bir iş bulmak için çıktı: Elinden gelecek, para kaza- nıp araziyi alarak kulübeyi inşa edebilecekleri bir iş bula- caktı. Akşamına ise gülerek, hatta heyecanlı döndü, bu hali- ni görünce o da heyecanlandı.

"Jude" dedi birader, "sana iş vermek isteyen birini bul- dum, hatta dışanda bekliyor, hemen başlayabilirsin."

O da biradere gülümsedi. "Ne iş yapacağım?" diye sordu. Manastırda yer silmeyi, süpürmeyi ve toz almayı öğretmiş- lerdi. Öyle güzel parke cilalardı ki Matthew Birader bile be- ğenmişti. Gümüş, pirinç, ahşap parlatmayı biliyordu. Derz- leri silmeyi, tuvaleti ovmayı biliyordu. Oluklardan yaprak temizlemeyi, fare kapanını boşaltıp tekrar kurmayı biliyor- du. Cam silmeyi, elde çamaşır yıkamayı biliyordu. Ütü yap- mayı, düğme dikmeyi, makine dikişinden ayırt edilemeyecek kadar özenli dikiş atmayı biliyordu.

Yemek yapmayı biliyordu. Yardımsız yapabileceği bir düzine yemeğin yanı sıra patates, havuç, şalgam soymayı da biliyor- du. Tepeleme soğan doğrar, gözünden bir damla yaş akıtmaz- dı. Balığın kılçıklannı ayırabilir, tavuğu yolup temizleyebilir- di. Hamur açmayı, ekmek yapmayı biliyordu. Yumurta akları- nı çırpa çırpa sıvıdan katıya, sonra katıdan da güzel bir şeye, adeta havanın somutlaşmış haline döndürmeyi biliyordu.

479

Bahçıvanlık da gelirdi elinden. Hangi bitkilerin güneşi sevdiğini, hangilerinin gölgede yetiştiğini bilirdi. Bitki susuz mu kalmış, fazla mı sulanmış hemen anlardı. Ağaç filizinin saksısı ne zaman değiştirilecek, toprağa dikilme vakti geldi mi anlardı. Hangi bitkilerin soğuktan korunması gerektiği- ni ve nasıl korunacağını bilirdi. Sürgün alıp büyütmeyi bi- lirdi. Gübre karmayı, protein takviyesi için toprağa yumurta kabuğu karıştırmayı, yaprak bitlerini yaprağı kırmadan ez- meyi bilirdi. Bu işlerin hepsi elinden gelirdi ama bahçede ça- lışacağını umuyordu çünkü açık havada olmak istiyordu, sa- bah koşulan sırasında yazın gelmekte olduğunu hissediyor- du, koşu parkuruna giderlerken tarlalarda bitmiş kır çiçek- lerini görmüştü, aralarına karışmak istiyordu.

Luke Birader yanına diz çöktü. "Peder Gabriel ve öbür bi- raderlere yaptığını yapacaksın" dedi, Jude da ağır ağır id- rak etti Luke'un ne dediğini ve içi korkudan kaskatı kesile- rek yatağa doğru geriledi. "Bu sefer farklı olacak Jude" de- di Luke o bir şey söyleyemeden. "Göz açıp kapayıncaya ka- dar bitecek, sana söz veriyorum. Üstelik bu işte çok da iyi- sin. Hem ben bir terslik olmasın diye banyoda bekleyeceğim seni, tamam mı?" Saçını okşadı. "Gel bakayım" deyip sarıl- dı ona. "Sen harika bir çocuksun" dedi. "Senin ve yaptıkla- rın sayesinde kavuşacağız kulübemize, tamam mı?" Luke Bi- rader konuştu da konuştu, o da sonunda başını sallamak zo- runda hissetti kendini.

Adam içeri girdi (bu adamın yüzü, aklında kalan çok az si- madan biri oldu; yıllar sonra sokakta gördüğü bazı adamları gözü bir yerden ısırır, nereden tanıdığını düşünür, geçen se- neki davada karşı tarafın avukatı mıydı diye meraklanırken, ilk müşterilerden birini andırdığını hatırlardı), Luke yatağı- nın hemen bitişiğindeki banyoya girdi, adamla seks yaptılar, sonra adam gitti.

O akşam çok sessizdi, Luke da ona çok yumuşak ve şef-

480

katli davrandı. Zencefilli kurabiye bile getirmişti ona; Luke'a gülümsemeye, kurabiyeyi yemeye çalıştı ama içi almadı, Luke'un bakmadığı bir ara, bir kağıda sarıp attı. Ertesi sabah koşuya çıkmak istemediyse de Luke biraz egzersizin iyi his- settireceğini söyledi ve gittiler, koşmaya çalıştı, ama çok acı çekiyordu ve Lukegidebiliriz diyene kadar oturup bekledi. Rutinleri değişmişti artık: Sabahtan akşamüstüne kadar yine ders yapıyorlardı ama bazı akşamlar Luke Birader oda- ya adam, müşteri getiriyordu. Bazen tek kişi oluyordu, ba- zen birkaç kişi. Adamlar kendi havlularını, çarşaflarını geti- riyor, başlamadan yatağa seriyor, işleri bitince söküp götürü- yorlardı.

Geceleri ağlamamaya çok çaba gösteriyordu ama buna rağ- men ağlarsa, Luke Birader gelip yanına oturuyor, sırtını okşa- yıp avutuyordu onu. "Kulübenin parasına kaç kişi kaldı?" diye sordu fakat Luke başını üzüntüyle salladı. "Bunu bir süre da- ha bilemem" dedi. "Ama çok iyi iş çıkarıyorsun Jude. Çok iyi yapıyorsun bu işi. Utanılacak bir şey yok bunda." Ama utanı- lacak bir şey olduğunu biliyordu. Kimse dememişti, ama bili- yordu. Yaptığının yanlış olduğunun farkındaydı.

Birkaç ay sonra -ve pek çok motel; on günde bir motel de- ğiştiriyor, doğu Texas'ta başka bir yere geçiyorlardı, her yer değişikliğinde de Luke onu gerçekten de güzel olan ormana götürüp kulübelerini inşa edecekleri yeri gösteriyordu- işler yine değişti. Bir gece yatarken (hiç müşterinin gelmediği bir haftaydı. "Kısa bir tatil" demişti Luke gülümseyerek. "Herke- sin tatile ihtiyacı vardır, hele ki senin kadar çok çalışan biri- nin") Luke ona "Beni seviyor musun Jude?" diye soruverdi. Duraksadı. Dört ay önce olsa derhal, düşünmeden, gurur- la evet derdi. Peki şimdi seviyor muydu Luke Birader'i? Sık sık düşünüyordu bunu. Sevmek istiyordu. Birader onu incit- memiş, dövmemiş, ona kötü bir söz söylememişti. Gözetiyor- du onu. Başına bir şey gelmesin diye hemen kapının arka-

481

sında bekliyordu. Geçen hafta bir müşteri, Luke Birader'in istemezse asla yapmak zorunda olmadığını söylediği bir şey yaptırmak istemiş, o da buna karşı çırpınmış ve bağırmaya çalışmıştı ama adam yüzüne yastık bastırdığından sesinin az çıktığını biliyordu. Paniğe kapılmış, hıçkırarak ağlayacak hale gelmişti ki, birdenbire yastık suratından, adamın ağırlı- ğı da vücudundan kalkmış ve Luke Birader'in daha önce hiç duymadığı, onu korkutan ve etkileyen bir sesle adama defol gitmesini söylediğini işitmişti.

Fakat içinden bir ses Luke Birader'i sevmemesini, birade- rin ona yanlış bir şey yaptığını söylüyordu. Oysa yapmamış- tı. Kendisi gönüllü olmuştu buna; ormandaki kulübe ve ku- lübedeki tavan arası için yapıyordu ne yapıyorsa. Dolayısıy- la biradere sevdiğini söyledi.

Biraderin yüzünde sanki kulübenin anahtarını uzatmış gibi bir mutluluk görünce bir an sevindi. "Ah, Jude" dedi bi- rader, "bana verebileceğin en büyük hediye bu. Seni ne ka- dar sevdiğimi biliyor musun? Kendimden bile çok seviyorum. Seni kendi oğlum gibi görüyorum." Karşılığında o da gülüm- sedi çünkü bazen, gizliden gizliye, Luke'u babası, kendisini de Luke'un oğlu gibi hayal ederdi. Müşterilerden biri, başla- madan önce şüpheyle "Baban dokuz yaşında olduğunu söy- ledi ama daha büyük gösteriyorsun" demiş, o da Luke'un öğ- rettiği gibi "Yaşıma göre uzunum da ondan" diye cevap ver- mişti ama müşterinin Luke'u babası sanmasından hem hoş- nut olmuş, hem de nedense olmamıştı.

Bunun ardından Luke Birader, birbirlerini onlar kadar se- ven iki insanın aynı yatakta yattıklarını ve ten teması ya- şadıklarını anlatmıştı. Buna ne cevap vereceğini bilememiş, zaten bunun ne olabileceğini de anlayamadan Luke Birader yatakta yanına girmiş, soyunmuş, sonra da onu öpmeye baş- lamıştı. Luke Birader müşterilere izin vermediği için daha önce hiç öpüşmemişti, ıslaklığından ve baskısından memnun

482

kalmadı. "Rahatla" dedi birader, o da elinden geldiğince ra- hatlamaya çalıştı.

Birader onunla ilk kez seks yaptığında, müşterilerle yap- tığından farklı olacağını söyledi. "Çünkü biz birbirimizi sevi- yoruz" demişti, o da ona inanmıştı; sonuçta diğerleri kadar acılı, zor, rahatsız ve utanç verici bir şey yaşadığında, üstelik biraderin sonrasında ne kadar mutlu olduğunu gördüğün- ce, kendisinin bir şeyi yanlış yaptığını düşündü. "Güzel de- ğil miydi?" diye sordu birader, "farklı hissetmedin mi?" O da hissettiğini söyledi, zira dünkü müşteriyle yaptığından hiç de farklı olmadığını itirafetmeye utanıyordu.

Akşam müşteri gelmişse Luke Birader genellikle seks iste- miyordu ama mutlaka aynı yatakta yatıyor ve öpüşüyorlardı. Yataklardan biri müşterilerin, diğeri onların olmuştu. Luke'un ağzındaki acı kahve tadından, kaygan ve pullu bir yaratık gi- bi içine yuvalanmaya çalışan dilinden nefret eder oldu. Ge- celer geç vakitte, birader yatakta yanında uyur ve ağırlığıy- la onu duvara bastınrken, bazen sessizce ağlar, başka bir ye- re, herhangi bir yere götürülmek için yakanrdı. Artık kulübeyi düşünmüyordu: Artık manastınn hayalini kuruyor ve oradan aynlmakla ne kadar aptallık ettiğini düşünüyordu. Ne de olsa orası daha iyiydi. Gündüz dışardayken yanlarından biri geçti- ğinde yere bakmasını söylüyordu Luke Birader, çünkü gözle- ri çok dikkat çekiciydi ve biraderler onlan anyorsa gözlerin- den bulabilirlerdi. O ise bazen gözlerini havaya çevirmek isti- yordu, belki renkleriyle, şekilleriyle mesafeler ve eyaletler öte- sine bir mesaj iletebilir, Ben buradayım diyebilirdi biraderle- re; Yardım edin. Gerigötürün beni. Artık hiçbir şey ona ait de- ğildi; ne gözleri, ne ağzı, ne de adı; Luke Birader sadece yalnız- ken ona adıyla hitap ediyordu. Başkalannın yanında Joey'di o. "Bu Joey" derdi Luke Birader, o da yataktan kalkıp başı önde, müşterinin onu tepedentırnağa incelemesini beklerdi. Dersleri iple çekiyordu çünkü Luke Birader bir tek ders

483

zamanı ona dokunmuyordu ve o saatlerde anısında yaşayan, güvendiği ve takip ettiği kişi oluyordu. Derken o günkü ders- ler son buluyor ve her akşam bir önceki gibi sona eriyordu. Gitgide suskunlaştı. Birader "Ne oldu gülen yüzüne?" diye sorunca, zorla gülümsemeye çalışıyordu. Bazen "Zevk almak- ta bir mahzur yok" diyordu birader, o başını sallıyor, birader de gülümseyerek sırtını sıvazlıyordu. "Hoşuna gidiyor değil mi?" diye sorup göz kırpıyor, o da sessizce başıyla evet diyor- du. "Farkındayım" diyordu Luke hala gülümseyerek ve onun- la gurur duyarak. "Sen bunun için yaratılmışsın Jude." Bazı müşteriler de Seni anan bunun için doğurmuş gibi laflar edi- yordu ve her ne kadar bunu duymaktan tiksinse de, haklı ol- duklarını biliyordu. Bunun için doğmuştu. Doğmuş, terk edil- miş, bulunmuş ve amacı doğrultusunda kullanılmıştı.

Yıllar geçtikçe, o kulübenin hiç yapılmayacağını ve haya- lindeki hayata hiç ulaşamayacağını ilk ne zaman kavradığını merak etti. Başlarda gelen müşterilerin sayısını tutuyor, belli bir sayıya -kırk mı, elli mi?- ulaştığında işinin biteceğini, bı- rakabileceğini düşünüyordu. Fakat rakam büyüdükçe büyü- dü, günün birinde bakarken ne kadar büyük olduğunu idrak edip ağlamaya başladı; öyle korkmuş ve midesi bulanmış- tı ki, saymayı bıraktı. O rakama ulaştığı zaman mı? Yoksa Texas'tan ayrılıp Luke'un ormanları daha güzel dediği Was- hington yolunda New Mexico'dan ve Arizona'dan geçtikleri, sonra kuzeye döndükleri, kasabalarda haftalarca durup ilk kaldıklarının tıpkısı olan motellerde konakladıkları, nerede dururlarsa dursunlar her gece bir erkeğin geldiği, erkek gel- mezse Luke Birader'in gelip onu kendisinin hiçbir şeyi arzu- lamadığı kadar ihtirasla istediği günlerde mi? Tatillere nor- mal haftalarınkinden de yoğun bir nefret duyduğunu, çünkü normal hayatına dönüşün hiç tatil yapmamaktan da kötü ol- duğunu anladığında mı? Luke Birader'in hikayelerindeki tu- tarsızlıkları fark ettiğinde mi: Bazen ölen oğlunun yerine ev-

484

den kaçan ve bir daha haber alınamayan yeğeni geçiyor; ki- mi zaman içinden gelen çağrıya uyarak manastıra katıldığı için değil de, çocukları kendisi kadar sevmediği apaçık mü- dürle dalaşmaktan bıktığı için öğretmenliği bırakıyor; bazen çocukluğunu Texas'ın doğusunda geçirirken, kimi zaman da Carmel'de, Laramie'de, Eugene'de geçirmiş oluyordu.

Yoksa Washington yolunda Utah'tan Idaho'ya geçtikleri günlerde miydi? Kasabalara pek girmezlerdi, onların Ame- rikası, ağacı çiçeği kalmamış upuzun yollardan ibaretti, gö- rebildikleri tek yeşillik Luke Birader'in bir biçimde hayata tutunan, yaprak verse de tomurcuğa durmayan orkidesiydi, fakat bu sefer bir değişiklik yapıp girmişlerdi, çünkü Luke Birader'in bu kasabada bir doktor arkadaşı vardı ve onu mu- ayene ettirmek istiyordu, Luke Birader'in aldırdığı tüm ön- lemlere rağmen bir müşteriden hastalık kapmışa benziyor- du. Kasabanın adını bilmiyordu ama normallik belirtileri- ne, etrafını saran yaşantıya hayret etti, sessizce camdan ba- kıp hep hayalini kurduğu ama nadiren gördüğü manzaraya daldı: Kaldırımda pusetleriyle durmuş, sohbet edip gülüşen kadınlar; nefes nefese geçen bir koşucu; köpekli aileler; sırf erkeklerden oluşmayan, kadınları ve çocukları da içeren bir dünya. Normalde bu yolculuklarda gözlerini kapatırdı -artık sürekli uyuyor, günlerin geçmesini bekliyordu- ama o gün nedense çok dikkatliydi, sanki dünya ona bir şey anlatmak istiyordu da tek yapması gereken çağrıya kulak vermekti. Luke Birader bir yandan haritaya bakıp bir yandan araba kullanırken nihayet kenara çekti, haritaya eğilip mırıldan- maya başladı. Durduğu yerin karşısında bir beysbol sahası vardı, sahanın insanla dolmasını izledi: Önce kadınlar gel- di çoğunlukla, ardından koşuşan ve bağrışan erkek çocukla- rı. Çocukların üzerinde kırmızı beyaz çizgili formalar vardı ama buna rağmen farklı görünüyorlardı; saçları, gözleri, ten- leri farklıydı. Bazıları onun gibi cılızdı,'diğerleri tombul. Bu

485

kadar yaşıtını bir arada görmemişti hiç, gözlerini alamadı. Ardından, farklı görünseler de esasında aynı olduklarını an- ladı: Hepsi gülüyordu, hepsi sıcak ve kuru havada dışarıda, güneş altında olmaktan memnundu, anneleri plastik taşıma kutularından gazoz kutulan, su şişeleri çıkarıyordu.

"Hah, doğru yoldayız" dediğini duydu Luke'un, ardından haritayı katladığını. Ama motoru çalıştırmadan Luke'un onun baktığı yere baktığını hissetti, sonra ikisi bir süre ses- sizce çocukları izlediler, nihayet Luke başını okşadı. "Seni se- viyorum Jude" dedi, bir an sonra da o olağan cevabını verdi -"Ben de seni seviyorum Luke Birader"- ve hareket ettiler.

O çocuklarla görünüşte aynıydı ama değildi aslında: Fark- lıydı. Onlar gibi olmayacaktı hiç. O sahada çılgın gibi koş- tururken annesi arkasından oyundan önce gel bir şeyler ye de, yorulma diye seslenmeyecekti. Kulübede yatağı olmaya- caktı. Bir daha asla temiz olmayacaktı. Çocuklar sahada top oynuyorlar, o ise Luke Birader'le doktora gidiyordu ve mua- yene olduğu diğer doktorlardan biliyordu ki bir şekilde ga- rip olacaktı bu doktor, iyi bir insan olmayacaktı. Manastıra uzak olduğu kadar uzaktı onlara. Kendisinden, olmayı um- duğu kişiden o kadar uzaktı ki artık bir oğlan çocuğu değil, bambaşka bir şeydi adeta. Hayatı artık böyleydi, elinden de hiçbir şey gelmiyordu.

Doktorun muayenehanesine geldiklerinde Luke uzanıp ona sarıldı. "Bu gece seninle baş başa eğleneceğiz" dedi, o da başını salladı çünkü yapabileceği başka hiçbir şey yoktu. "Hadi gidelim" dedi Luke onu bırakıp, o da arabadan indi ve Luke Birader'in peşinden otoparkı geçerek kendilerine açı- lan kahverengi kapıya doğru ilerledi.

İlk hatıra: Hastane odası. Hastanede olduğunu gözlerini açmadan anladı çünkü kokusunu almıştı, sessizliğinin mi-

486

zacını -gerçekten sessiz olmayan bir sessizlik- tanıyordu. Yanında Willem, sandalyede uyuyor. Sonra aklı karıştı: Ne- den buradaydı Willem? Uzaklarda bir yerlerde olacaktı gü- ya. Hatırladı: Sri Lanka. Ama değildi. Buradaydı. Ne acayip diye düşündü. Neden geldi buraya acaba? İlk hatırası buydu. İkinci hatıra: Aynı hastane odası. Döndüğünde yatağının kenarında oturan Andy'yi gördü; tıraşsız ve berbat haliyle Andy, ona garip, sahte bir şekilde gülümsedi. Andy'nin eli- ni sıktığını hissetti -Andy'nin sıktığını hissedene kadar bir eli olduğunun farkında değildi- ve o da sıkarak karşılık ver- meye çalıştı ama yapamadı. Andy başını kaldırıp birine bak- mıştı. "Sinirler mi zarar görmüş?" dediğini duydu Andy'nin. "Olabilir" dedi göremediği kişi, "ama şansımız varsa daha büyük ihtimalle..." Ve gözlerini kapattı, uykuya daldı. İkin- ci hatırası buydu.

Üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı hatıralar, hatıradan çok birilerinin yüzleri, elleri, sesleri, üstüne eğilmeleri, elini tutmaları, onunla konuşmalarıydı: Harold, Julia, Richard ve Lucien'di bunlar. Yedinci ve sekizinci de öyle: Malcolm'la JB. Dokuzuncu hatıra yine Willem'di, yanına oturmuş çok özür dileyerek gitmek zorunda olduğunu söylüyordu. Çok kalmayacak, hemen dönecekti. Ağlıyordu; nedenini anlama- sa da olağanüstü bulmamıştı çünkü hepsi ağlamış, ağlar- ken ondan özür dilemişlerdi, bunu kafa karıştırıcı bulmuştu, çünkü yanlış bir şey yapmamışlardı, o kadarının farkınday- dı en azından. Willem'e iyi olduğunu söylemek, ağlama de- mek istedi ama dili ağzının içinde şişmiş, hareketsizleşmiş- ti, kımıldatamadı. Willem bir elini tutmuştu ama diğer elini kaldırıp Willem'in koluna koyarak onu teskin edecek enerjiyi bulamamış, nihayet vazgeçmişti.

Onuncu hatırada yine hastanede ama farklı bir odaday- dı, yine çok yorgundu. Kollan ağrıyordu. Ellerinde köpük- ten top vardı birer tane, beş saniye sıkıp beş saniye bırakma-

487

sı gerekiyordu. Sonra bir beş saniye daha sıkıp bırakacaktı. Bunu kimin dediğini, topları kimin verdiğini bilmiyordu fa- kat söyleneni yaptı, her sıkışında kollarını yakıcı bir sancı sardı ve en çok üç dört kez yapıp ara vermek zorunda kaldı. Bir gece hatırlayamadığı rüyalar katmanını yararak uyandığında, nerede olduğunu ve nedenini hatırladı. Bunun üzerine tekrar uykuya daldı, ertesi sabah uyandığında ba- şını çevirdi ve yatağının yanındaki sandalyede oturan bir adam gördü: Adamın kim olduğunu bilmiyordu ama siması tanıdıktı. Gelip ona bakmıştı, arada bir konuşmuştu da, fa- kat adamın söylediklerine bir türlü dikkatini verememiş, so- nunda gözlerini kapatmıştı.

"Akıl hastanesindeyim" dedi adama ve sesi bir tuhaf çıktı, hırıltılı, cılızdı.

Adam gülümsedi. "Hastanenin psikiyatri servisindesin, evet" dedi. "Beni hatırladın mı?"

"Hayır ama gözüm ısırıyor."

"Ben Dr. Solomon. Bu hastanenin psikiyatrıyım." Sessizlik oldu. "Neden burada olduğunu biliyor musun?"

Gözlerini kapatıp başıyla evet dedi. "Willem nerede?" diye sordu. "Ya Harold?"

"Willem'in çekimleri tamamlamak için Sri Lanka'ya dön- mesi gerekti" dedi doktor. "Temelli dönüş tarihi" -kağıt hışır- tıları duydu- "dokuz ekim. Yani on gün sonra. Harold öğlen gelecek; her öğlen geldi, hatırlıyor musun?" Başını hayır an- lamında salladı. "Jude" dedi doktor, "bana neden burada ol- duğunu anlatır mısın?"

"Duşta" deyip yutkundu, "Duşta yaptıklarımdan dolayı." Bir sessizlik daha oldu. "Doğru" dedi doktor usulca. "Peki Jude, bana söyleyebilir misin neden..." Ama bu kadarını du- yabildi çünkü tekrar uykuya daldı.

Bir daha uyandığında adam gitmiş, yerine Harold gelmiş- ti. "Harold" dedi garip ve yeni sesiyle, dirseklerini dizlerine

488

dayayıp yüzünü avuçlarına almış oturan Harold da bağırmış gibi aniden başını kaldırdı.

"Jude" deyip yatağın kenarına oturdu. Sağ elindeki topu alıp yerine elini koydu.

Harold'ın çok kötü göründüğünü düşündü. "Özür dile- rim Harold" dedi ve Harold ağlamaya başladı. "Ağlama" de- di ona, "lütfen ağlama" ve Harold kalkıp banyoya girdi, süm- kürdüğünü duydu.

O gece yalnız kalınca kendisi de ağladı; yaptığından ötürü değil, başaramadığından, yine hayatta kaldığından.

Zihni her gün biraz daha berraklaştı. Her gün biraz da- ha uzun uyanık kalmaya başladı. Genellikle bir şey hisset- miyordu. İnsanlar ziyaretine geliyorlar, ağlıyorlar, o ise an- cak bakıp yüzlerinin yabancılığını, ağlarken herkesin birbi- rine benzediğini, burunlarının şişip pek kullanılmayan kas- ların ağızlarını garip garip yerlere çektiğini, şekilsizleştirdi- ğini görebiliyordu.

Hiçbir şey düşünmedi, zihni boş bir sayfaydı. Olanlara da- ir küçük kırıntılar öğrendi: Richard'ın apartman yönetici- si, tesisatçının ertesi sabah dokuzda değil de akşam dokuz- da geleceğini sanmış (o haliyle bile insan tesisatçının akşam dokuzda geleceğini nasıl düşünür diye merak etti); Richard onu bulup ambulans çağırmış, hastaneye onunla gelmiş; Ric- hard hastaneden Andy'yi, Harold'ı, Willem'i aramış; Wil- lem yanında olabilmek için Colombo'dan dönmüş. Onu bu- lanın Richard olmasına üzülüyordu; planında içine sinme- yen bir tek bu vardı ama Richard'ın kan görmekten rahat- sız olmadığını, hatta bir keresinde kanla heykeller yaptığı- nı hatırlıyordu, arkadaşlarının arasında travma geçirme ih- timali en düşük olanın o olacağına karar vermişti; özür dile- di Richard'dan, o da elinin tersini okşayarak önemli olmadı- ğını söyledi.

Dr. Solomon her gün gelip onunla konuşmaya çalıştı ama

489

söyleyebileceği pek bir şey yoktu. İnsanlar çoğunlukla soh- bet etmiyorlardı. Gelip yanında oturuyor, kendi işlerine ba- kıyorlardı, bazen de cevap beklemeksizin bir şeyler söylü- yorlardı ve bundan hoşnuttu. Lucien sık sık geldi, genellik- le hediye getirdi, bir keresinde de ofisten herkesin imzaladı- ğı bir kart bıraktı, "Eminim bu sana kendini daha iyi hisset- tirecektir" diyerek. Malcolm, pencereleri ince parşömenden, hayali evlerinden birini yaptı, bunu etajerine koydu. Willem her sabah ve her akşam aradı. Harold, hiç okumamış oldu- ğu Hobbit'i okudu ona, Harold gelemediğinde Julia geldi ve onun bıraktığı yerden devam etti: En sevdiği ziyaretler bun- lardı. Andy her akşam vizite saatleri bittikten sonra geldi ve yemeği birlikte yediler; gıdasız kaldığından endişe ediyor, o akşam ne yiyecekse ona da getiriyordu. Bir kapta etli arpa çorbası getirdi ama kaşık tutacak güç yoktu daha ellerinde, Andy onu kaşık kaşık besledi. Bir zamanlar bundan utanırdı ama artık umursamaz olmuştu: Ağzını açıp lezzetten yoksun gıdayı kabul etti, çiğneyip yuttu.

"Eve gitmek istiyorum" dedi bir akşam Andy'ye, Andy'nin hindili sandviçini yemesini seyrederken.

Andy lokmasını bitirip ona baktı. "Ya, öyle mi?"

"Evet" dedi. Diyecek başka bir şey bulamamıştı. "Gitmek istiyorum." Andy'nin laf sokacağını düşündü ama aksine o ağır ağır başını salladı. "Peki" dedi. "Olur. Solomon'la konu- şwum." Yüzünü buruşturdu. ''Yesene sandviçini."

Ertesi gün Dr. Solomon, "Taburcu olmak istediğini duy- dum" dedi.

"Burada çok uzun kalmışım gibi geliyor" dedi.

Dr. Solomon önce sessiz kaldı. "Biraz oldu gerçekten" de- di. "Ama kendine zarar verme alışkanlığın ve intihar teşeb- büsünün ciddiyeti nedeniyle doktorun -Andy- ve ailen bura- da kalmanın daha iyi olacağını düşündü."

Bunu tarttı aklında. ''Yani teşebbüsüm bu kadar ciddi ol-

490

masaydı daha erken taburcu olabilir miydim?" Sonuç alına- cak bir politika olamayacak kadar mantığa dayalıydı. Doktor gülümsedi. "Muhtemelen" dedi. "Seni taburcu et- meye kesin karşı çıkmıyorum Jude, ama bence koruyucu bazı önlemler almamız gerekiyor." Durdu. "Fakat neden bu teşeb- büste bulunduğuna dair hiçbir şey söylemek istemeyişin be- ni düşündürüyor. Dr. Contractor'a -pardon, Andy'ye- göre te- rapiden hep kaçınmışsın. Sebebini söyleyebilir misin?" O bir şey demedi, doktor da. "Baban geçen yıl yaşadığın bir ilişkide ağır şiddete uğradığını, bunun da uzun süreli etkileri olduğu- nu anlattı" deyince buz kesti Jude. Fakat cevap vermemeye kararlıydı ve gözlerini kapattı, nihayet Dr. Solomon'un kalk- tığını duydu. ''Yarın yine gelirim Jude" dedi çıkarken. Kimseyle konuşmayacağının ve bir daha kendisine zarar verecek durumda olmadığının anlaşılmasıyla nihayet tabur- cu olmasına karar verildi, ama Julia ile Harold'ın gözetimin- de kalması kaydıyla. Hastanede verilen ilaçlara dozu azal- tılarak devam edilmesi şiddetle tavsiye edildi. Haftada iki kere terapiye gitmesi şiddetle tavsiye edildi. Haftada bir de Andy'yi görecekti. İşten ücretsiz izne ayrılması ayarlanmıştı bile. Her şeyi kabul i:!tti. Andy, Dr. Solomon ve Harold'la bir- likte, elleri titreyerek taburcu kağıtlarını imzaladı.

Harold ve Julia, onuWillem'in beklediği Truro'ya götürdü- ler. Her akşam kütük gibi uyudu, her gün Willem'le ağır ağır deniz kıyısına yürüdüler. Aylardan ekim olduğu için denize girilemiyordu ama oturup ufka bakıyorlardı, Willem bazen onunla konuşuyor, bazen konuşmuyordu. Rüyasında deni- zin buz tuttuğunu, dalgaların havada donduğunu, Willem'in uzak bir kıyıdan el salladığını gördü; engin düzlükte ona doğru ağır ağır ilerliyordu, eli yüzü rüzgardan uyuşmuştu. Erken yattığı için yemekleri de erken yediler. Basit, sindi- rimi kolay şeyler oldu yemekte genelde, et varsa bıçak kullan- mak zorunda kalmasın diye üçünden biri etini ona önceden

491

kesti. Harold her akşam bir bardak süt verdi ona çocukmuş gibi, o da içti. Tabağındakilerin en az yarısını bitirmeden sof- radan kalkmasına izin yoktu, yemeğini kendisi de koyamazdı ayrıca. Bunlarla uğraşacak. mecali yoktu, elinden geleni yaptı. Hep üşüyordu, bazı geceler üstündeki kat kat yorgana rağmen titreyerek uyanıp odasını paylaşan, hemen karşısın- daki kanepede düzenli soluk alıp veren Willem'i izleyerek, bulutların, pencereylejaluzinin aralığından göıiinen ay par- çasının üzerinden geçişine bakarak uykuya daldı tekrar. Bazen yaptığı şeyi düşündü ve hastanede kapıldığı üzüntü- ye kapıldı; başaramamasına, hala hayatta olmasına üzüldü. Bazen de bunları düşündükçe dehşete düştü: Artıkherkes ona farklı davranacaktı. Artık o tescilli bir kaçık, eskisine göre da- ha tatsız bir kaçıktı. İnsanları normal olduğuna ikna etme ça- basına sıfırdan başlayacaktı. Kim olduğunun bir önem arz et- mediği tek yeri, ofisi düşündü. Artık onun hakkında farklı şeyler söylenecekti. Tremain'in onu tanıtırken ara sıra dediği gibi firmanın tarihindeki en genç ortağı olarak değil, intihara teşebbüs eden ortağı olarak anılacaktı. Çok kızmışlardır ba- na, diye düşündü. Ofisteki işlerine kimin baktığını merak et- ti. Muhtemelen dönmesine ihtiyaçları da yoktu. Bir daha kim onunla çalışmak. isterdi? Kim güvenirdi ona?

Ona farklı gözle bakacak olanlar Rosen Pritchard'la bitmi- yordu; herkes farklı bakacaktı. Kendi ayaklarının üzerinde durabileceğini etrafındakilere kanıtlamak için yıllar yılı ver- diği uğraş çöpe gitmişti. Sofrada bıçak kullanamayacak hal- deydi şimdi. Önceki gün ayakkabılarını bile Willem bağla- mıştı. "Böyle gitmeyecek Judy" demişti ona. "Düzelecek, dok- tor sadece biraz zaman alacak dedi." Elleri titrediği için, sa- bahlan onu Harold veya Willem tıraş ediyordu; o ise jilet ya- naklarında, çenesinde gezinirken aynadaki yabancı sura- ta bakmakla yetiniyordu. Tıraş olmayı Philadelphia'da Do- uglass'larla yaşarken kendi kendine öğrenmiş, üniversitenin

492

birinci yılında tırpanla ot biçer gibi sert, kararsız hareketle- rini görünce Willem ona bir daha öğretmişti. "Kalkülüste bir harika ama tıraşında iş yok" demişti o zaman, sonra da daha çok utanmasın diye gülümsemişti ona.

istersen bir daha denersin, diyordu kendisine ve bunu dü- şünmek bile kendini daha güçlü hissettiriyor, bir yandan da ikinci bir teşebbüse eğiliminin azaldığını hissediyordu. Çok yorgundu. Bir daha denemek için hazırlık gerekecekti. Hem eline kesici alet geçirmesi hem de yalnız kalması gerekiyor- du ki, yalnız bırakmıyorlardı onu. Başka yollar da olduğu- nun bilincindeydi elbet, fakat seçtiği yöntem işe yaramamış olmasına rağmen saplantıyla bağlanmıştı ona.

Genel olarak kayıtsızdı. Harold, Julia ve Willem kahvaltı- da ne istediğini soruyorlardı ama seçenek bolluğu aklını ba- şından alıyordu: Krep mi isterdi omlet mi? Sütlü gevrek mi, yumurta mı yoksa? Yumurta nasıl pişsindi? Rafadan mı ol- sundu katı mı, sahanda kayısı kıvamında mı pişsindi, çırpıl- sın mı? Hepsine başını salladı, nihayet sormaktan vazgeç- tiler. Herhangi bir konuda tercihini sormamaya başladılar, huzur buldu. Yine çok erken saatte yenen öğle yemeğinin ar- dından, salondaki kanepede ateş başında, onlann mınltıları- nı ve bulaşık yıkarken çıkan su seslerini dinleyerek kestirdi. Akşamüstleri Harold ona kitap okudu, bazen Willem'le Julia da oturup dinlediler.

On gün kadar sonra, Willem'le Greene Sokak'a döndüler. Eve dönüş anı gözünde büyüdüyse de, banyosuna girdiğin- de mermerleri temiz ve lekesiz buldu. "Malcolm" dedi Wil- lem, sormasına meydan vermeden. "Geçen hafta bitirdi. Baş- tan aşağı yenilendi." Willem, yatağa uzanmasına yardım et- tikten sonra üzerinde ismi yazan bir sarı zarf verdi ona, Wil- lem çıktıktan sonra açtı zarfı. İçinde herkese yazdığı mek- tupları ve vasiyetnamesini, zarfları açılmamış şekilde bul- du, Richard'dan bir not da vardı: "Bunlar dursun istersin di-

493

ye düşündüm. Sevgiler, R." Mektupları elleri titreyerek zarfa geri koyduktan sonra ertesi gün kasasına kaldırdı.

Ertesi sabah erken kalktı, odanın bir ucundaki kanepede uyuyan Willem'in yanından sessizce süzülüp evini dolaştı. Bi- rileri her odaya ya çiçek, ya yapraklı çınar dalları, ya da ça- nak içinde sukabakları koymuştu. İçeride elmayla sedir ka- rışımı ağız sulandıran bir koku vardı. Çalışma odasında bi- rinin gelen zarfları masasına dizdiğini, Malcolm'un küçük kağıt evinin de bir dizi kitabın üstünde durduğunu gördü. JB'den, Asyalı HenryYoung'dan, India'dan, Ali'den gelen açıl- mamış zarfları gördü ve ona çizimler yaptıklarını anladı. Ye- mek masasının yanından geçti, parmaklarını raflarında dizi- li kitapların sırtlarında dolaştırdı; mutfağa girip buzdolabını açtığında sevdiği şeylerle dolu olduğunu gördü. Richard son zamanlarda seramiğe merak sarmıştı, masanın ortasında bü- yük ve amorf bir obje duruyordu; pürüzlü, sırlanmış yüzeyi hoşuna gitti, boyasının içinde de incecik beyaz damarlar var- dı. Bunun yanında ise Willem'le kendisinin Aziz Jude heykel- ciği duruyordu; Willem bunu Perry Sokak'a taşınırken yanın- da götürmüştü, şimdi de eski yerine getirmişti anlaşılan. Günler bir bir geçti, o da ses etmedi. Sabahları yüzüyor, sonra Willem'le kahvaltı ediyorlardı. Fizyoterapist gelip ona lastik top sıktırdı, kısa ipler, kürdanlar, kalemler tutturdu. Bazen tek eline birkaç nesne birden alıp parmaklarında tut- masını istiyordu, bu da zordu. Elleri eskisinden de çok titri- yordu ve parmaklarına iğne batar gibi acılar saplanıyordu ama fizyoterapist endişe etmemesini, bunun kasların iyileşti- ğine ve sinirlerin tekrar bağlandığına işaret olduğunu söyle- di. Öğlen yemeği yiyor, sonra uyuyordu. O sırada Richard ge- lip ona bakarken Willem çıkıp dışarıdaki işlerini hallediyor, aşağıya spor salonuna iniyor ve öyle umuyordu ki, onunla ya da sorunlarıyla ilgili olmayan, hoş ve ilginç bir şeyler yapı- yordu. Akşamüstleri ziyaretçileri oluyordu; daha önce gelen-

494

ler kadar yeni gelenler de. Willem bir saat doldu mu gelenleri sepetliyordu. Malcolm ve JB birlikte geldiler, dördü üniversi- tede yaptıklarına dair tuhaf, nazik bir sohbet ettiler, fakat yi- ne de JB'yi gördüğüne sevindi ve kafasındaki bulanıklık geç- tiğinde özür dileyip onu affettiğini söyleyebilmek için tekrar görebilmeyi umdu. Tam çıkarken JB alçak sesle "Hepsi ge- çecek Judy. Güven bana, biliyorum" dedi, sonra da "Sen hiç değilse başka kimseye zarar vermedin" demesi üzerine suç- luluk duydu, çünkü verdiğini biliyordu. Andy iş çıkışı gelip onu muayene etti, pansumanlarını açıp dikişlerini temizle- di. Kendisi hala görmemişti dikişlerini, yüreği kaldırmıyor- du, bu yüzden Andy temizlerken ya başka yere baktı ya da gözlerini kapattı. Andygittikten sonra yemek yediler, yemek- ten ve butiklerin yanında kalan üç beş galeri kepenklerini in- dirip mahalle sessizliğe büründükten sonra da yürüyüşe çık- tılar. Lafayette'e kadar doğuya, Houston'a kadar güneye, Al- tıncı Cadde'ye kadar batıya, Grand'e kadar güneye yürüdük- ten sonra doğuya dönerek Greene Sokak'ta bitirdikleri, kare şeklinde kısa bir yürüyüştü ama bütün gücünü tüketiyordu, bir keresinde odasına yürürken dizleri çözülüverdiği için ye- re yuvarlandı. Julia ve Harold perşembeleri trenle gelip cu- ma ve cumartesi günlerini, pazar sabahını onunla geçirdiler. Willem ona her sabah "Bugün Dr. Loehmann'la görüşmek ister misin?" diye sordu. O da her sabah "Daha değil Willem. Ama yakında, söz veriyorum." diye cevapladı.

Ekim sonunda gücü biraz yerine gelmiş, titremeleri azal- mıştı. Daha uzun süre uyanık kalabiliyordu. Sırtüstü uzanıp kitabı titremeden tutabildiği için artık yüzüstü yatıp kita- bı yastığa dayamadan okuyabiliyordu. Ekmeğine tereyağını kendisi sürebiliyor, düğme ilikleyebildiği için yeniden göm- lek giyebiliyordu.

"Ne okuyorsun?" diye sordu Willem'e bir akşamüstü, sa- londaki kanepede yanında otururken.

495

"Yapmayı düşündüğüm bir oyunu" dedi Willem elindeki- ni bırakıp.

Willem'in uzağındaki bir yere odakladı gözlerini. "Yine mi gideceksin?" Bencillikte sınır tanımayan bir laftı ama engel olamamıştı kendisine.

"Hayır" dedi Willem bir sessizlikten sonra. "Bir süre New York'ta takılmayı planlıyorum sence de uygunsa." Kanepenin minderlerine bakarak gülümsedi. "Bana uyar" dedi ve başını kaldırdığında Willem'in de ona gülümsediği- ni gördü. "Seni gülerken görmek çok güzel" dedi ve okuma- ya döndü.

Kasım geldiğinde, Willem'in ağustos ayındaki kırk üçün- cü yaşgününü kutlamak için hiçbir şey yapmadığını hatırla- yıp bunu ona söyledi. "Aslında bu doğru sayılmaz çünkü bu- rada değildim" dedi Willem. "Ama elbette telafi etmene itira- zım yok. Madem öyle..." Biraz düşündü. "Hayata karışmaya hazır mısın? Yemeğe çıkalım mı? Erken döneriz."

"Tabii" dedi ve ertesi hafta East Village'da, yıllardır müda- vimi oldukları küçük Japon lokantasına gittiler. Bir şekilde yanlış bir şey sipariş edeceğinden çekinmesine rağmen kendi siparişini kendi verdi; Willem sabırla seçmesini bekledikten sonra başını sallayıp "İyi seçim" dedi. Yemekte arkadaşların- dan, Willem'in yapmaya karar verdiği oyundan, okuduğu ro- mandan, kısaca onun dışında her şeyden konuştular.

"Bence Fas'a gidelim artık" dedi ağır adımlarla eve döner- lerken, Willem'le göz göze geldiler.

"Araştırayım" dedi Willem, sonra hızla gelen bir bisikletli- nin önünden çekmek için koluna girdi.

"Sana doğum günü hediyesi almak istiyorum" dedi birkaç sokak sonra. Aslında Willem'e bir teşekkür hediyesi almak, dile getiremediklerini böyle ifade etmek, onca yılın sevgisi- ni ve minnettarlığını usturuplu bir şekilde anlatmak istiyor- du. Tiyatro oyunu hakkında konuşurlarken, Willem'in geçen

496

yıl, çekimlerine ocak ayında Rusya'da başlanacak bir proje- yi kabul ettiğini hatırlamıştı. Ama bunu sorduğunda Willem omuz silkti. "Ha o mu?" dedi. "Olmadı o iş. Sorun değil. Za- ten o kadar da bayılmamıştım." Şüphelenmişti yine de, in- ternette araştırdığında Willem'in özel sebeplerden ötürü pro- jeden çekildiğini, yerine başkasının alındığını okudu. Ekra- nın karşısında bir süre öylece kaldı, haber gözlerinin önünde bulanıklaştı, fakat bunun konusunu açtığında Willem yine omuz silkti: "Baktın yönetmenle anlaşamıyorsun, kimse de karizmayı çizdirmek istemiyor, öyle bir şeyler uydurursun." Ama Willem'in doğruyu söylemediğini biliyordu.

"Hiç gereği yok" dedi Willem yine de alacağını bildiğinden, o da (hep dediği gibi) "Gereği olmadığını biliyorum ama al- mak istiyorum" cevabını verdi. Yine hep dediği gibi "Doğru dürüst arkadaş olsam ne alacağımı bilirdim ve senden tavsi- ye istemezdim" diye ekledi.

"Bir de arkadaş olacaksın" dedi Willem her zamanki gibi, o da gülümsedi çünkü olağan sohbetlerinden biri gibi gelmişti. Yine günler geçti. Willem dairenin diğer tarafındaki odası- na geçti. Lucien birkaç kez arayıp özürler dileyerek bazı şey- ler sordu, fakat o aramasına sevindi ve Lucien'in konuşmaya onun sağlığını sorarak değil, bir müvekkilden veya avukat- tan şikayet ederek başlamasından mutluluk duydu. Ofiste Tremain, Lucien ve bir iki kişinin dışında yokluğunun ger- çek sebebini bilen yoktu: Müvekkilleri gibi iş arkadaşlanna da acil omurilik ameliyatına alındığı için uzun süre raporlu olduğu söylenmişti. Rosen Pritchard'a döndüğünde Lucien'in onu derhal işlerin ortasına atacağını biliyordu; yumuşak ge- çiş konuşmalan, stresi kaldınp kaldıramayacağına dair en- dişeler olmayacaktı ve buna seviniyordu. Sersemlettiği için ilaçlan bıraktı, etkisi geçtikten sonra ortaya çıkan berraklık onu bile şaşırttı; görüşü bile farklıydı, sanki yere kadar uza- nan camdaki bütün kir ve toz temizlenmişti de yemyeşil çi-

497

menliği, meyveleri olgunlaşmış armut ağacını ilk defa seyre- debiliyordu.

Fakat ilaçların aynı zamanda onu koruduğunu da fark et- ti ve ilaçlar olmayınca, sırtlanlar tekrar peyda oldular; sa- yılan azalmış, hareketleri ağırlaşmıştı ama yine peşindeydi- ler, davetsiz fakat ısrarcı misafirler gibi rahat vermiyorlardı. Bilindiklerin yanında yeni hatıralar da üşüştü aklına ve her- kese ne büyük rahatsızlık verdiğini, insanlardan ne kadar ağır taleplerde bulunduğunu ve asla geri veremeyeceği ne çok şey aldığını anladı. Bir de olmadık anlarda Tekrar dene- yebilirsin, tekrar deneyebilirsin, deyip duran ses vardı ama duymazdan gelmeye çalışıyordu; çünkü bir an gelmiş, kendi- ni öldürmeye karar verdiği gibi anlaşılamaz bir süreçten ge- çerek iyileşmeye karar vermişti, tekrar deneyebileceğinin ve bütün rezaletine, saçmalığına rağmen yaşamanın tek seçe- neği olmadığının hatırlatılmasını istemiyordu.

Şükran Günü geldi, yine Harold ve Julia'nın West End Caddesi'ndeki dairesinde, yine küçük bir grupla kutlandı: Laurence ve Gillian (kızları tatilde kocalarının ailelerini zi- yaret ediyordu), kendisi, Willem, Richard ve lndia, Malcolm ve Sophie. Yemekte herkesin ona aşırı ilgi göstermemeye ça- lıştığını fark etti, Willem aralık ayının ortasındaki Fas seya- hatinden bahsettiğinde Harold öyle rahat, öyle meraksızdı ki konunun Willem'le (ve muhtemelen Andy'yle) önceden enine boyuna konuşulduğunu ve onlardan icazet alındığını anladı. "Rosen Pritchard'a ne zaman dönüyorsun?" diye sordu La- urence şimdiye kadar tatildeymiş gibi.

"Üç Ocak'ta" dedi.

"O kadar çabuk mu?" dedi Gillian.

Gülümsedi ona. "Geç bile kaldım" dedi. Doğru söylüyordu: Yine normal olmayı denemeye, bir yaşama teşebbüsünde da- ha bulunmaya çoktan hazırdı.

Willem'le erken ayrıldılar ve o gece taburcu olduğundan bu

498

yana ikinci kez kesti kendisini. llaçlann bir etkisi de kendi- ni kesme, titretip kendine getiren acıyı hissetme ihtiyacının azalmasıydı. llk kestiğindeki acı aklını almış, bunca sene nasıl yaptığını ciddi ciddi merak etmişti. Ardından içindeki telaşın dindiğini, bedeninin gevşediğini, hatıraların karardı- ğını duyumsamış, kesmenin ona nasıl yardım ettiğini, buna başlama sebebini anlamıştı. Teşebbüsünün izleri, iki kolun- da bilekten dirseğe kadar üçer dikey çizgi tam iyileşmemişti, derisinin altına kalem sokulmuş gibi duruyordu. Yanık izine benzer garip bir parıltısı vardı derisinin, yumruğunu sıkıp açarak derinin şekil değiştirmesini izledi.

O gece bağırarak uyandı, hayata ve rüyaların varlığına tekrar alışmaya çalıştığından beri başına geliyordu bu. llaç- ların etkisi altındayken rüya görmüyor, görüyorsa da o ka- dar kopuk, garip, anlamsız oluyorlardı ki aklında yer etmi- yordu. Ama bu rüyada motel odalarının birindeydi, bir grup erkek vardı, onu çekiştiriyorlardı, o ise çaresizce mücadele etmeye çalışıyordu onlarla. Fakat katlanarak çoğalıyorlardı ve kaybedeceğini, mahvolacağını biliyordu.

Adamlardan biri defalarca adını söyledikten sonra eli- ni yanağına koyunca iyice dehşete kapıldı ve itti elini, sonra adam yüzüne su döktü ve o nefes nefese uyanıp yanı başın- da Willem'in kireç gibi bir yüz ve elinde boş bir bardakla ona baktığını gördü. "Çok özür dilerim Jude" dedi Willem, "uyan- dıramadım başka türlü. Hemen havlu getireyim." Havluyu alıp bardağa su doldurarak döndü fakat bardak tutamaya- cak kadar şiddetli titriyordu. Willem'den defalarca özür di- ledi, Willem ise başını sallayarak üzerinde durmamasını, alt tarafı kabus gördüğünü yineledi. Kuru bir tişört getirdi ona Willem, o üstünü değiştirirken arkasını döndü, sonra da ıs- lanmış tişörtü banyoya götürdü.

"Luke Birader kim?" diye sordu Willem beraber oturup so- luğunun normale dönmesini beklerken. Cevap vermeyince

499

de, " 'Luke Birader yardım et, yardım et!' diye bağırıp durdun" dedi. Cevap vermedi. "Kim o Jude? Manastırdan biri mi?" "Olmaz Willem" dedi ve aklına Ana düştü. Bana bir kere daha sor Ana, dedi ona, sor ki söyleyeyim. Nasıl paylaşaca- ğımı öğret bana. Bu kez dinleyeceğim. Konuşacağım bu kez. O hafta sonu Richard'ın kuzeydeki evine gidip arsanın bi- tişiğindeki ormanda uzun bir yürüyüş yaptılar. Sonra, ta- burcu olduğundan beri ilk kez baştan sona bir yemek yap- tı. Willem'in en sevdiği yemek olan kuzu pirzolası hazırladı ve pirzolalardan kalem çıkarırken Willem'den yardım istese de -henüz el becerileri o kadar düzelmemişti- kalan her şe- yi kendisi halletti. O gece yine bağırarak uyandı, Willem yine başındaydı (ama bu kez elinde su yoktu), ona Luke Birader'i ve neden ondan yardım istediğini sordu, yine cevap veremedi. Ertesi gün yorgunluk vardı üzerinde, kolları, hatta bü- tün vücudu ağrıyordu; yürüyüş sırasında fazla konuşma- dı, Willem de pek bir şey söylemedi. Akşamüstü Fas planı- nı gözden geçirdiler: Fez'den başlayacak, çölü arabayla ge- çerken Ouarzazate'ye uğrayacak, Marakeş'te bitireceklerdi. Dönüş yolunda Paris'te Citizen'a ve Willem'in bir arkadaşı- na da birkaç gün misafir olup yılbaşından hemen önce döne- ceklerdi.

Yemek sırasında Willem, "Bana doğum günüm için ne he- diye verebileceğini buldum" dedi.

"Öyle mi?" dedi Willem'den çaldığı onca zamanı düşünüp ondan yine yardım istemek yerine Willem'e verebileceği bir şeye konsantre olacağı için sevinerek. "Neymiş bakalım?" ''Yani" dedi Willem, "aslında büyük bir şey."

"Ne olursa" dedi. "Çok ciddiyim" de deyince, Willem anlamı- nı çözemediği bir bakış attı ona. "Sahiden. Ne olursa olsun." Willem pirzolanın kalanından yaptığı sandviçi bırakıp bir nefes aldı. "Peki" dedi. "Doğum günüm için senden he- diye olarak bana Luke Birader'in kim olduğunu söylemeni

500

istiyorum. Sadece kim olduğunu da değil, aranızdaki ilişki- yi, neden geceleri adını bağırarak uyandığını da anlatacak- sın." Göz göze geldiler. "Dürüst ve ayrıntılı bir şekilde bütün hikayeyi anlatacaksın. işte istediğim hediye bu."

Uzun bir sessizlik oldu. Bir ara ağzında hala lokma ol- duğunu anlayıp yutmayı başardı, sonra elinde kalakalan sandviçi de tabağa bıraktı. "Willem" dedi sonunda çünkü Willem'in ciddi olduğunun farkındaydı ve onu vazgeçireme- yeceğini, başka bir şey istemeye ikna edemeyeceğini bili- yordu; "bir yanımla sana anlatmayı istiyorum. Ama anlatır- sam..." Durdu. "Ama anlatırsam benden tiksineceğinden kor- kuyorum. Dur" dedi Willem ağzını açtığı sırada. Willem'in yüzüne baktı. "Sana söz veriyorum anlatacağım. Söz veriyo- rum. Ama... ama biraz zaman ver bana. Daha önce hiç kim- seye anlatmadım ve dilim nasıl varacak düşünmem lazım." "Tamam" dedi Willem sonunda. "Öyle olsun." Biraz durdu. "Alıştırarak gidelim istersen. Ben sana daha kolay bir şey sorayım, sen cevapla, konuşmanın o kadar da zor olmadığı- nı göreceksin. Baktın ki zor, neden zor olduğunu konuşuruz." Soluk aldı, verdi. Willem bu, başkası değil, diye hatırlat-

tı kendisine. Seni asla incitmez, hiçbir şekilde. Zamanı geldi artık. Zamanı geldi. "Tamam" dedi nihayet. "Tamam, sor ba- kalım."

Willem'in arkasına yaslanıp onu süzerken, bir arkada- şın diğerine çoktan sorabilmiş olması gereken ama sorması- na bir türlü izin verilmemiş yüzlerce sorudan birini seçme- ye çalıştığını hissetti. Arkadaşlıklarının ne kadar tek taraf- lı olduğunu, onun köşe bucak kaçmasına, kaynağını bir türlü açıklamadığı sorunlar için ondan yardım istemesine rağmen Willem'in kaç yıldır yanından ayrılmadığını düşününce göz- leri doldu. Yeni hayatında arkadaşlarından daha az talepkar olmaya karar verdi, daha cömert davranacaktı. Ne isterlerse verecekti. Willem madem bilgi istiyordu, alsındı; bilgiyi nasıl

501

aktaracağını bulmak da ona kalmıştı. Tekrar tekrar incine- cekti belki herkes gibi, ama madem bu işe kalkışmıştı, ma- dem yaşamaya devam edecekti, daha dirençli olması, kendi- sini hazırlaması, bu tür şeylerin hayat denen pazarlığın bir parçası olduğunu kabullenmesi gerekiyordu.

Willem, "Tamam, buldum" deyince doğrulup kendini ha- zırladı. "Elinin arkasındaki yara nasıl oldu?"

Şaşkınlıkla gözlerini kırpıştırdı. Sorunun nereden gele- ceğini bilemiyordu, şimdi ortaya çıkınca rahatlamıştı. Ya- ra çok nadiren aklına geliyordu son günlerde, soru üzeri- ne yara izinin taftayı andıran parıltısına bakıp parmakları- nı üzerinde gezdirdi, bu yaranın peşinden daha birçok soru- nun gelmesini, onu Luke Birader'e, oradan yurda, sonrasın- da Philadelphia'ya götürmesini düşündü.

Hayatta daha hazin bir hikayeye bağlanmayan ne vardı ki? Willem tek bir hikaye sormuştu ona, peşindeki bütün çir- kinlik ve zorluk yumağını çekip çıkaracak değildi ki. Nereden başlayacağını ve nasıl anlatacağını kafasında bir bir hazırladıktan sonra artık konuya girebilirdi. "Çok açgöz- 1ü bir çocuktum ben" dedi ve Willem'in eğilip dirseklerine dayandığını gördü; arkadaşlıklarında ilk kez dinleyici konu- mundaydı ve ona bir hikaye anlatılıyordu.

On yaşına, on bir yaşına bastı. Saçları yine uzadı, manas- tırdakinden bile uzun oldu. Boy attı, Luke Birader onu kiloy- la elbise satılan bir ikinci el dükkanına götürdü. ''Yavaş bi- raz" dedi Luke Birader şaka yollu, onu küçültmek istermiş gibi tepesinden bastırarak. "Yetişemiyorum sana."

Artık sürekli uyuyordu. Dersler sırasında uyanıktı, ama akşam çökerken onun da üzerine bir uyuşukluk çöküyor, de- vamlı esniyor, gözlerini zor açık tutuyordu. Başta Luke Bi- rader bunu da şakaya vurdu, "Uykucum benim" dedi, "rüya

502

meraklısı", ama bir akşam müşteri gittikten sonra onu kar- şısına alıp konuştu. Aylardır, yıllardır mücadele ediyordu müşterilerle, onlara engel olabileceği düşüncesinden çok bir refleksti belki, ama son zamanlarda kıpırtısız yatıp olacak- ları beklemeye başlamıştı. "Yorgun olduğunu biliyorum" de- mişti Luke Birader. "Normal de, büyüyorsun. Büyümek çok yorucu bir iştir. Çok çalıştığını da biliyorum. Ama müşteri- lerin yanındayken biraz canlılık göstermen lazım. Adamlar seninle birlikte olmak için para ödüyor, zevk aldığını göster- men lazım." Cevap vermeyince birader eklemişti: "Zevk al- madığını biliyorum elbette, ikimizin yaptığı gibi olmaz, ama birazcık canlılık gösterebilirsin. Anlaştık mı?" Eğilip saçını kulağının arkasına attı. "Anlaştık mı?" Başıyla evet dedi. Kendini duvara çarpmaya da bu zamanlarda başladı. Washington'da kaldıkları motel iki katlıydı, buz kovasını dol- durmak için ikinci kata çıkmıştı. Yağmurlu bir gündü, yer- ler kaygandı, dönerken takılıp düştü ve alt kata kadar yuvar- landı. Luke Birader sesi duyup dışarı fırlamıştı. Kırığı çıkığı yoktu ama berelenmişti, kanayan yerleri vardı, Luke Birader de o akşamki randevuyu iptal etti. O gece birader ona özen göstermiş, çay yapıp getirmişti, o ise haftalardır olmadığı ka- dar hayata bağlanmış hissediyordu kendisini. Kapaklanıp düşmesi, acının verdiği dirilik sağaltmıştı onu. Dürüst, na- muslu, utanç veya kir taşımayan bir acıydı, yıllardır hisset- tiklerinden farklıydı. Ertesi hafta yine buz almaya çıktı, ama dönüşte merdivenin altındaki üçgen boşluğa girdi ve kendi- si dahi ne yaptığını anlayamadan tuğla duvara çarptı bede- nini, sanki her darbeyle üzerindeki kirler, sıvı izleri, son bir- kaç yılın hatıraları dökülüp gidiyordu. Sıfırlıyordu kendisini, saf haline dönüyordu; yaptıkları için kendini cezalandırıyor- du. Bunun ardından, uzun bir koşuyu bitirmiş de kusmuş gi- bi, kendini daha iyi, daha enerjik hissetti, odaya dönebildi. Fakat nihayet Luke Birader ne yaptığını anladı ve bir ko-

503

nuşma daha geçti aralannda. "Bunaldığını anlıyorum" dedi Luke Birader, "ama Jude bu yaptığın iyi bir şey değil. Endi- şeleniyorum senin için. Müşteriler de seni yaralı bereli gör- mek istemiyor." Sessiz kaldılar. Bir ay kadar önce, çok kötü bir gecenin ardından -adamlar grup olarak gelmişler, işle- ri bitip gitmelerinin ardından hıçkırarak, bağırarak ağlamış, sinir krizi geçirmesine ramak kalmıştı, o sırada Luke yanın- da oturup ağnyan karnını sıvazlamış, sesini bastırmak için yüzüne yastık kapatmıştı- Luke'a bitsin diye yalvarmıştı. Birader de gözyaşları dökmüş, baş başa kalabilmekten çok istediği bir şey olmadığını amabütün birikimini ona bakmak için çoktan tükettiğini söylemişti. "Bir an dahi pişman deği- lim Jude" demişti birader, "ama hiç paramız yok işte. Bir tek sen varsın. Çok üzgünüm. Ama para biriktirebiliyorum ar- tık, bir gün bırakabileceksin bu işi, söz."

"Ne zaman?" diye sormuştu ağlayarak.

''Yakında" dedi Luke, "yakında. Bir yıl içinde. Sana söz." Başıyla onaylamıştı ama biraderin sözlerinin bir kıymeti ol- madığını çoktan çözmüştü de.

Fakat sonra birader ona bir sır vereceğini, onu bunalımın- dan kurtaracak gizli bir yol öğreteceğini söylemiş, ertesi gün de kendini kesmeyi öğretip jilet, alkollü mendil, pamuk ve gazlı bezle doldurduğu bir poşet vermişti. "Sana neyin en iyi geldiğini bulmak için biraz deneme yapman gerekiyor" deyip işi bittikten sonra yarayı nasıl temizleyeceğini, nasıl pansu- man yapacağını göstermişti. "Bu senin" demişti poşeti ve- rirken. "Malzemen bitince haber ver, ben sana alının." Baş- ta duvara çarpmanın, yere yuvarlanmanın teatralliğini, gü- cünü ve ağırlığını aramışsa da, kesmenin gizliliğini ve kont- rollü oluşunu kısa sürede sevmişti. Luke Birader haklıydı, kesmek daha iyiydi. Bunu yapınca içindeki zehri, kiri, öfkeyi akıttığını hissediyordu. Sanki eskiden gördüğü sülük rüya- ları gerçek olmuş da hep umduğu etkiyi gösteriyordu. Metal-

504

den, plastikten, hortum tutulup ovulabilecek bir malzeme- den yapılmış olmayı diliyordu. Hayalinde içine su, deterjan ve çamaşır suyu basılıyor, sonra basınçlı havayla kurutulup yeniden hijyenik hale geliyordu. Artık gecenin son müşterisi gittikten sonra banyoda Luke Birader'le yer değiştiriyorlardı ve birader yatma saati diye seslenene kadar bedeni onundu, ne isterse yapabilirdi.

Her şeyiyle bağımlıydı Luke'a: önce beslenmesi barınması için, şimdi dejiletleri için. Hastalanıp doktora gitmesi gerek- tiğinde -Luke Birader ne kadar uğraşırsa uğraşsın müşteri- lerden hastalık kapıyordu, bazen de iyi temizleyemediği ya- ralan iltihaplanıyordu- onu Luke Birader götürüyor, antibi- yotiklerini o alıyordu. Luke Birader'in bedenine, ağzına, elle- rine alıştı: Hoşlanmıyordu ama Luke onu öpmeye başlayın- ca irkilmiyordu da, sarıldığında ise uysallıkla karşılık veri- yordu. Ona Luke kadar iyi davranan kimse olmayacağının farkındaydı. Yanlış bir şey yapsa bile Luke hiç bağırmıyor- du ona ve bunca yıla rağmen bir kere bile vurmamıştı da- ha. Önceleri bir gün onu alıp götürmek isteyecek bir müşte- riyle karşılacağını düşünmüştü ama artık bunun olmayaca- ğını biliyordu. Bir defasında müşteri hazırlanmadan soyun- muştu da, adam tokadı basıp bağırmıştı: "Yavaş ulan orospu! Kaç kere yaptın bu işi de kaşarlandın hemen?" Müşteriler vurduğunda hep yaptığı gibi Luke banyodan fırlayıp adama bağırmış, devam edecekse akıllı olmasını söylemişti. Müşte- riler ona hakaret etmeyi seviyordu: Ona orospu, kaltak, iğ- renç, nemfoman (buna sözlükten bakmıştı), köle, çöp, pislik, leş, kubur derlerdi. Ama Luke bunları hiç söylememişti ona. Mükemmelsin derdi Luke, akıllısın, yaptığın işi çok iyi yapı- yorsun, bu yaptığında da bir yanlışlık yok.

Birader hala birlikteliklerinden konuşuyordu ama artık or- ta California'da deniz kıyısında bir ev hayalleri vardı, taşlı sa- hili, gürültücü kuşları, fırtına rengi denizleri anlatıyordu. İki-

505

si evli bir çift gibi birlikte olacaklardı. Artık baba-oğul değil- diler, eşitlenmişlerdi. On altı yaşına bastığında evlenecekler- di. Balayında Fransa ve Almanya'yı gezecekler, öğrendiği dil- leri nihayet gerçek Fransızlar ve Almanlarla konuşabilecekti, oradan Luke Birader'in bir yıl öğrenciliğinde, bir yıl da mezu- niyetten sonra kaldığı İtalya ve İspanya'ya geçeceklerdi. Çalıp söyleyebilmesi için bir piyano alacaklardı ona. "Kaç müşteriy- le olduğunu bilseler başkaları istemez seni" dedi birader. "İste- memeleri kendi kayıpları. Ama on bin müşteriyle de olsan ben hep seni isteyeceğim." Luke Birader on altı yaşında emekliye ayrılabileceğini söyleyince gizlice ağlamıştı; çünkü çalışmayı bırakabileceğini söylediği on iki yaşına gün sayıyordu.

Bazen müşteri sert çıkar da canı yanarsa, kanaması olur- sa, bir yerleri zedelenirse Luke buna mecbur olduğu için on- dan özür diliyordu. Bazen de hoşlanmış gibi hareket ediyor- du. "Bu sonuncusu iyiydi, değil mi?" derdi adam gittikten sonra. "Senin de hoşuna gitti, yanlış mıyım? Sakın inkar et- me Jude, seslerinden anladım hoşlandığını. İyidir, iyi. İnsa- nın yaptığı işten zevk alması güzel bir şey."

On iki yaşına bastı. Oregon'daydılar, Luke'un dediği- ne göre California'ya iniyorlardı. Yine boyu uzamıştı; Luke Birader'e göre bu gidişle bir seksen beş, bir doksan olurdu; yine kısaydı Luke Birader'den ama çok da değil. Sesi deği- şiyordu. Artık çocuk değildi, bu da müşteri bulmayı güçleş- tirmişti. Tek gelenler azalmış, gruplar ağırlık kazanmıştı. Gruplardan hiç hoşlanmıyordu ama Luke elinden gelenin bu olduğunu söylüyordu. Büyük gösterdiğinden müşteriler onu on üç veya on dört zannediyorlardı ve Luke'un dediğine göre bu çağda bir yılın farkı büyüktü.

Sonbahardı, yirmi eylül. Montana'daydılar çünkü Luke geceleyin ampul gibi parlayan yıldızlan görmekten hoşlana- cağını düşünmüştü. O günün bir özelliği yoktu. İki gün ön- ce büyük bir grup gelmiş ve o kadar hırpalanmıştı ki, Luke

506

sadece ertesi günkü müşterileri iptal etmekle kalmamış, üst üste iki gece yatakta onu yalnız bırakmıştı. Ama o akşam hayat normale döndü. Luke yatakta yanına geldi, öpmeye başladı. İçine girdiği sırada kapı aniden öyle sert ve kararlı bir şekilde vuruldu ki, az daha Luke Birader'in dilini koparı- yordu. "Polis" dendiğini duydu; "aç kapıyı! Hemen aç kapıyı!" Luke Birader elini ağzına bastırdı. "Sakın tek kelime et- me" diye tısladı.

"Polis" diye bağırdı tekrar ses. "Edgar Wilmot, hakkında tutuklama emri var. Derhal aç kapıyı!"

Aklı karışmıştı: Edgar Wilmot kimdi ki? Bir müşteri mi? Luke Birader'e bir yanlışlık oldu herhalde diyecekti ki, yü- zündeki ifadeyi gördü ve kapıdakilerin Luke Birader'i ara- makta olduklarını anladı.

Luke Birader içinden çıktı ve yatakta kalmasını işaret etti. "Sakın kımıldama" diye fısıldadı. "Hemen döneceğim." Sonra koşarak banyoya girdi, kapı kilidinin tıkırtısı duyuldu. "Gitme" diye fısıltıyla haykırmıştı arkasından. "Bırakma beni Luke Birader, beni tek başıma bırakma." Ama birader dinlememiş, gitmişti.

Sonra her şey hem çok ağır, hem de çok hızlı akmaya baş- ladı. Korkudan parmağını bile kımıldatamadan bir ahşap ça- tırtısı koptu, içeri adamlar doldu, fenerlerini baş hizasında tuttuklarından yüzlerini seçemiyordu. Biri yanına gelip bir şeyler söyledi -gürültüden, panikten duyamamıştı- ve külo- dunu çekip ayağa kalkmasına yardım etti. "Artık güvende- sin" dedi bir başkası.

Adamlardan birinin küfrü bastıktan sonra banyodan "He- men ambulans çağırın" dediğini duyduğu gibi, kendisini tu- tan adamın kollarından kurtulup bir başka adamın kolunun altından geçerek üç adımda banyoya vardı ve Luke Birader'i boğazında bir uzatma kablosuyla tavandaki halkadan sal- lanır buldu; ağzı açık, gözleri kapalı, yüzü sakalları kadar

507

kırdı. Bunun üzerine ağzını açtı, avazı çıktığı kadar bağırdı; adamlar onu karga tulumba odadan götürürlerken hala Lu- ke Birader'i çağırıyordu.

Sonra olanların çok azını hatırlıyor. Defalarca sorgulandı, onu hastanede muayene eden doktor kaç kez tecavüze uğra- dığını sordu ama ona cevap veremedi: Tecavüze mi uğramış- tı? Kendi kararıyla kabul etmişti, olanlara rızası vardı. "Kaç kez cinsel ilişkiye girdin?" diye sordu doktor bunun üzerine, o da "Luke Birader'le mi, diğerleriyle mi?" diye karşılık verdi, doktor "Diğerleri kim?" diye sordu. Anlatması bittiğinde dok- tor ona sırtını döndü, ellerini yüzüne kapattı, tekrar ona ba- kıp bir şey demek üzere ağzını açtı ama sesi çıkmadı. Yaptık- larının yanlış olduğunu işte o zaman idrak etti ve boğulduğu utançla, kapıldığı kirlenmişlik duygusuyla ölmek istedi.

Onu yurda yerleştirdiler. Kitaplarını, Navajo bebeğini, ça- lı çırpı ve palamutlarını, arasında yaprak kuruttuğu, ma- nastırdan beri yanından ayırmadığı İncilini, diğer çocukla- rın dalga geçtiği kıyafetlerini teslim ettiler. Yurtta kim oldu- ğunu, ne yaptığını biliyorlardı, zaten mahvolduğunu da çöz- düklerinden, yurttaki rehberlerden bazıları ona başkaları- nın yıllardır yaptığını yapmaya başlayınca şaşırmadı. Diğer çocuklar da ne olduğunu öğrenmişlerdi bir şekilde. Ona müş- terilerin kullandığı sözcüklerle hitap ettiler, dışladılar onu. Bir gruba yaklaşacak olsa kalkıp çil yavrusu gibi dağıldılar. Jiletlerin olduğu torbasını getirmemişlerdi, doğaçlama yapmayı öğrendi bunun üzerine: Çöpten bir konserve kapa- ğı çalıp mutfak nöbeti olduğu bir gün ocağın üstünde sterili- ze etti, onu kullandı yatağının altına saklayarak. Her hafta yeni bir kapak aşırdı.

Luke Birader'i her gün düşündü. Okulda dört sınıf atlattı- lar, üniversitenin matematik, piyano, İngiliz edebiyatı, Fran- sızca ve Almanca derslerine girmesine izin verdiler. Öğret- menleri bunları kimin öğrettiğini sorduğunda, babam dedi.

508

"İyi iş çıkarmış" dedi İngilizce hocası. "Çok iyi bir öğretmen- di herhalde." Karşılık veremedi, öğretmen de sonunda baş- ka öğrenciye geçti. Geceleri rehberler yanına geldiğinde, Lu- ke Birader'in kapının arkasında durduğunu, durum çok kö- tüleşirse fırlayıvereceğini hayal etti, bu da demek oluyordu ki ona yapılan her şey, kaldırabileceğini Luke Birader'in bil- diği şeylerdi.

Ana'ya güvendikten sonra, ona Luke Birader hakkında ba- zı şeyler anlattı. Ama her şeyi anlatmaya gönülsüzdü. Kim- seye anlatmadı. Luke'un peşinden gitmesi büyük aptallık- tı, bunu biliyordu. Luke ona yalan söylemiş, feci şeyler yap- mıştı. Ama her şeyin ötesinde, her şeye rağmen Luke'un onu gerçekten sevdiğine, bu kısmının gerçek olduğuna inanmak istiyordu: Saptırma değil, kabullenme değil, gerçek. Ana'nın diğerleri için dediği gibi "O bir canavardı Jude. Seni sevdik- lerini söylerler ama bunu seni manipüle edebilmek için söy- lerler, anlamıyor musun? Pedofillerin yöntemi budur, çocuk- ları böyle ağlarına düşürürler" demesine katlanamazdı. Bü- yüdüğünde de Luke hakkında bir yargıya varamadı. Evet kötü bir insandı. Ama diğer biraderlerden daha mı kötüydü? Gerçekten yanlış karar mı vermişti? Manastırda kalsa ger- çekten daha mı iyi olurdu? Orada geçireceği zamanda daha mı çok zarar görürdü, daha mı az? Yaptığı her şeyde, kişili- ğinin her zerresinde Luke'un mirası vardı: Okuma sevgisi, müzik ve matematik merakı, bahçıvanlık becerisi, dil kabili- yeti hep Luke'tan geçmişti. Kendini kesmesi, nefreti, utancı, korkulan, hastalıkları, normal bir cinsellik yaşayamaması, normal bir insan olamaması da hep Luke yüzündendi. Luke ona hayattan zevk almayı öğretmiş, aynı anda da zevki tü- müyle çıkarıp atmıştı.

Adını asla anmamaya çok özen gösterdi ama bazen için- den geçirdi ve kaç yıl geçerse geçsin, kaç yaşına gelirse gel- sin, Luke'un gülen yüzü bir anda gözlerinin önünde belirdi.

509

Birbirlerine aşık olurkenki, aslında ayartıldığı fakat çok ço- cuk, çok saf, çok yalnız, şefkate çok muhtaç olduğu için fark etmediği zamanki Luke'u düşündü. Koşarak seraya gidiyor, kapıyı açıyordu, ılıklık ve çiçek kokusu bir pelerin gibi sarı- yordu onu. Böyle sade bir mutluluğu, bu kadar basit bir se- vinci bir daha asla yaşayamayacaktı. "İşte benim güzel oğ- lum!" diye seslenirdi Luke içerden. "Ah, Jude, seni gördüğü- me çok sevindim."

v

Mutluluk Yılları

1

Willem, otuz sekiz yaşına bastıktan yaklaşık bir ay sonra ünlü olduğunu fark etti aniden. Başlangıçta, tahmin ettiği ka- dar sarsıcı olmadı bu, çünkü zaten bir bakıma ünlü olduğu- nu düşünüyordu, bir kendisinin bir de JB'nin. Jude'la veya bir başkasıyla gece dışarı çıktığında biri gelip Jude'a selam verir, Jude da onları tanıştırmak için "Aaron, Willem'i tanıyor mu- sun?" diye sorardı. Aaron, "Elbette. Willem Ragnarsson. Kim tanımaz ki Willem'i?" diye cevap verirdi. Ama sanatçı kişili- ğiyle tanınmıyordu: Ya Aaron'ın Yale'deki eski oda arkada- şının kız kardeşiyle çıkmıştı bir ara, ya iki yıl önce Aaron'ın bir arkadaşının ağabeyinin arkadaşı olan oyun yazarıyla okuma provası yapmıştı, ya da Aaron ressamdı, JB ile Asya- lı Henry Young'ın karma sergilerinin açılış partisinde tanış- mışlardı Willem'le. NewYork, yetişkin hayatının büyük bölü- münde üniversitenin bir uzantısı gibi olmuş, herkesin onu ve

JB'yi tanıdığı O""f:am sanki Boston'un orta yerinden kaldırılıp Manhattan'ın ve Brooklyn çevresinin birkaç sokaklık bir bölü- müne yerleştirilmişti. Dördü de hala üniversitedeki insanlar- la -bizzat onlarla değilse de aynı tipte kişilerle- konuşuyor- lardı ve ressamlardan, oyunculardan, müzisyenlerden oluşan bu çevrede elbette tanınıyordu çünkü hep tanınmıştı. Çok da büyük bir çevre değildi, herkes herkesi tanırdı.

Dördünün arasından bir tek Jude, bir parça da Malcolm farklı bir dünyada yaşama deneyimine sahipti; gerçek dün- ya denen bu yerde insanlar kanun yapmak, ders vermek, te-

514

davi etmek, problem çözmek, para alışverişi yapmak, mal alıp satmak gibi hayatın gerekleriyle uğraşıyorlardı (Aaron'ı kendisinin tanımasından çok Jude'un tanıyor olması şaşırt- mıştı onu aslında). Otuz yedinci yaşına basmadan kısa sü- re önce, Çınarlı Avlu diye bir sanat filminde rol almış, cinsel yönelimini nihayet açıklayan Güneyli bir avukatı canlandır- mıştı. Bu rolü, babasını oynayan aktörün karşısında oyna- yabilmek için kabul etmişti; filmdeki babası ise nemrut, ra- hatlıkla kırıcı olabilen, oğlunu hiç tasvip etmeyen ve kendi hayal kırıklıklarından hırpalanmış biriydi. Araştırması sıra- sında Jude'a bütün gün tam olarak neler yaptığını anlattır- mış, dinlerken birçok açıdan, hiç anlayamayacağı şek.illerde parlak biri olan Jude'un bu kadar bıktırıcı bir işle hayatını geçirmesine, yaptığının ev işinin zihinsel karşılığı olan top- lama, temizleme, düzenlemeden ibaret olup her gün baştan alınmak zorunda olmasına biraz üzülmüştü. Bunları söyle- medi elbette, bir cumartesi günü Jude'la Rosen Pritchard'da- ki ofisinde buluştu ve Jude bir yazı yazarken dosyalarını, kağıtlarını karıştırdı, ortalıkta dolandı.

"Ee, ne düşünüyorsun bakalım?" diye sordu Jude arkası- na yaslanıp sırıtarak, o da gülümsedi ve "Çok etkileyici" de- di çünkü öyleydi bir bakıma. Gülmüştü Jude; "Aklından geçe- ni biliyorum Willem" demişti. "Sıkma canını. Harold da öyle düşünüyor. 'Çok yazık' " dedi Harold'ı taklit ederek. " 'Çok ya- zık Jude.' "

"Ben öyle düşünmüyorum" diye itiraz etmişse de, aslında öyle düşünüyordu: Jude hep hayal gücünün kısıtlı olmasın- dan, pratiklik uğruna her şeyi feda etmesinden yakınırdı ama Willem hiç öyle tanımamıştı onu. Hakikaten de yazıktı ama kurumsal bir firmada çalışıyor olması değil, hukukçuluk yap- ması yazıktı: Ona göre Jude'unki gibi bir beynin farklı bir şey- ler yapması gerekirdi. Ne olduğunu bilmiyordu ama bu olma- dığı kesindi. Saçma olmasına rağmen, Jude'un hukuk fakül-

515

tesinden avukat çıkacağına hiç inanmamıştı: Bir noktada bı- rakıp başka bir işe girişeceğini, mesela matematik öğretmeni, şan hocası, (çelişkinin daha o zamandan farkında olsa da) psi- kolog filan olacağını düşünmüştü çünkü çok iyi bir dinleyiciy- di ve arkadaşlarını çok rahatlatırdı. Yaptığı işi çok sevdiğinin, üstelik de çok iyi yaptığının anlaşılmasından çok sonra bile, neden bu Jude hayaline saplanıp kaldığım bilmiyordu. Çınarlı Avlu gişede beklenmedik bir başarıya ulaşmış, Willem'e o zamana kadarki en iyi eleştirileri ve bazı ödül aday- lıklarını kazandırmış, çekimleri iki sene önce bittiği halde ya- pım sonrasında takıldığı için aynı döneme denk gelen daha büyük bütçeli bir filmle çakışması da, kariyerini dönüştürece- ğini onun bile anladığı bir dalga yaratmıştı. Rollerini hep dik- katli seçmişti -üstün yetenekli olduğu bir konu varsa onun rol seçimi olduğunu düşünüyordu-, ama o yıla kadar kendi- ni gerçekten güvende hissettiği, ellisinden altmışından son- ra yapmak istediği filmleri konuşabileceği bir an olmamıştı. Jude ona hep kariyerini lüzumundan küçük gördüğünü, san- dığından çok daha ileride olduğunu söylemişse de o hiç böy- le hissetmemişti; meslektaşlarının ve eleştirmenlerin saygısı- nı kazandığım biliyordu ama bunun bir gün ansızın sona ere- ceğinden korkuyordu hep. Pratik yaklaşıma hiç tahammülü olmayan bir kariyerde çok pratik bir insandı; imzaladığı her sözleşmeden sonra arkadaşlarına bir daha film yapmayaca- ğım, bunun kesin son olduğunu söylerdi, böyle söyleyerek bir yandan korkularını savuşturmaya -çünkü bu olasılığı dile ge- tirirse gerçekleşme ihtimal azalırdı- bir yandan da korkula- rına ses vermeye çalışırdı, çünkü bunlar gerçek korkulardı. Ancak Jude1a baş başa kaldıktan sonra endişelerini dile ge- tirebilirdi: "Ya bir daha iş bulamazsam?" diye sorardı Jude'a. "Olmaz öyle şey" derdi Jude.

"Ama ya olursa?"

"Olmaz ya" dedi Jude ciddiyetle, "bir daha rol bulamaman

516

gibi bir olağanüstü dunım meydana gelirse, başka bir iş ya- parsın. Onu bulana kadar da benim yanıma taşınırsın."

Yine rol bulacağını biliyordu elbette, inanmak zonındaydı buna. Tüm oyuncular gibi. Oyunculuk bir tür dolandırıcılık gibiydi, yapabileceğine kendisi inanmadıktan sonra kimseyi inandıramazdı. Fakat yine de Jude'un onu yüreklendirmesi- ni seviyordu, gerçekten işsiz kalırsa sığınabileceği bir yer ol- masından memnundu. Bazen hiç huyu olmadığı halde kendi- sine çok acıdığında, oyunculuk kariyeri gerçekten sona erer- se neyapacağını düşünür, engelli çocuklarla çalışacağına ka- rar verirdi. Hem iyi yapar bunu, hem de hoşlanırdı bu işten. Aşağı Doğu Yakası'nda olduğunu hayal ettiği ilkokuldan ba- tıya doğnı yürüyüp Soho'dan geçerek Greene Sokak'taki evi- ne dönerken canlandırırdı kendisini. Kendi evi, eğitim üzeri- ne yapacağı yüksek lisansının ücretini ödemek için satılmıştı elbette (bu hayalinde kazandığı ve hiç harcamadığı milyonlar her nedense buhar olmuştu), o da son yirmi yıl hiç yaşanma- mış gibi Jude'la aynı evi paylaşıyordu.

Ama Çınarlı Avlu'dan sonra bu kasvetli hayallerin sıklı- ğı azaldı ve otuz yedinci yaşının ikinci yansını özgüvene hiç olmadığı kadar yakın yaşadı. Bir şeyler değişmiş, bir şeyler kemikleşmiş, adı bir yerlerde taşa kazınmıştı. Hep iş bulabi- lecekti; isterse biraz dinlenebilirdi de.

Eylül ayıydı, bir çekimden dönüyordu ve ertesi gün Av- rupa'da tanıtım turnesine çıkacaktı; şehirde geçirebilece- ği tek bir günü vardı ve Jude onu nereye isterse götürece- ğini söylemişti. Birbirlerini görecekler, öğle yemeği yiyecek- ler, hemen ardından arabaya bindiği gibi havaalanına gide- rek Londra'ya uçacaktı. New York'a uğramayalı çok olmuş- tu, şehir merkezinde ucuz, rahat, gençliklerinde gittikleri Vi- etnam lokantası gibi salaş bir yere gitmek istediyse de, Jude çok yol yapmak zonında kalmasın diye daha kuzeyde, deniz ürünleriyle ün yapmış bir Fransız lokantası seçti.

517

İçerisi, varlıklarını takımlarının kesimiyle, kol saatleri- nin ölçülü şıklığıyla hasır altından ilan eden iş adamlarıy- la doluydu: Verilen mesajı anlayabilmek için alıcının da zen- gin ve güçlü olması şarttı. Dışarıdan bakanlar, hepsi gri ta- kım elbiseli bu adamları birbirinden ayırt edemezdi. Hostes onu Jude'un beklemekte olduğu masaya götürdü, Jude aya- ğa kalktığında da uzanıp sımsıkı sarıldı ona; Jude'un bun- dan hoşlanmadığını biliyordu ama hoşlanmasa da yapmaya karar vermişti yakın zamanda. Dört bir yanları gri takımlı adamlarla çevrili vaziyette bir süre sarılarak durduktan son- ra Jude'u bıraktı, oturdular.

"Seni yeterince utandırdım mı?" diye sordu, Jude da gü- lümseyerek başını iki yana salladı.

Çok az zamanda değinmeleri gereken pek çok konu olduğu için, Jude oturmuş bir fişin arkasına ciddi ciddi toplantı gün- demi yazmıştı; önce güldü ama sonra gündemi hiç sapmadan takip ettiler. Beş numaralı gündem maddesi (Malcolm'un dü- ğünü: Çiftin şerefine kadeh kaldırırlarken ne söyleyecekler- di?) ile altı numara (Greene Sokak'taki evin dört duvar kala- cak şekilde yıkılıp yeniden yapılması) arasında kalkıp tuva- lete gitti, masaya dönerken izlendiğini hissederek biraz ür- perdi. Süzülmeye, dikkat edilmeye alışmıştı elbette, fakat bu kez ona verilen dikkatin yoğunluğu ve sessizliğinde bir fark- lılık vardı ve uzun zamandan bu yana ilk kez utandı, bura- ya kotla değil takım elbiseyle gelmesi gerektiğini, bu şekilde buraya ait olmadığını hissetti. Hatta mekanda takım elbise giymemiş tek kişinin kendisi olduğuna uyandı.

Tekrar masaya otururken "Ben yanlış giyindim galiba" de- di Jude'a fısıltıyla. "Herkes bana bakıyor."

"Sana kıyafetin yüzünden bakmıyorlar" dedi Jude. "Meş- hursun diye bakıyorlar."

Başını salladı. "Beni bir sen tanıyorsun, bir de belki otuz- kırk kişi daha."

518

"Hayır Willem" dedi Jude. "Meşhursun sen." Gülümsedi. "Seni bu kılıkla nasıl içeri aldılar sanıyorsun? Üstünde ku- rumsal cüppesi olmayan kimseyi kapıdan bile sokmazlar. Peki sence masayı niye donattılar? Benim hatırım için değil sana garanti ederim." Buna güldü. "Sen niye burayı seçtin ki? Merkezde bir yerlere gideriz sanıyordum."

Mırıldandı. "Soğuk etleri çok iyi diye duydum. Aynca nasıl yani, buranın kıyafet kuralı mı var?"

Jude yine gülümsedi, tam cevap verecekti ki gri takım el- biselilerden biri yanlarına yaklaşıp mahcubiyetini zar zor gizleyerek, böldüğü için özür diledi. "Çınarlı Avlu'yu çok be- ğendiğimi söylemek istedim" dedi. "Büyük hayranınızım." Willem teşekkür etti, ellili yaşlarındaki adam başka bir şey daha söyleyecekti ki Jude'u gördü ve onu bir yerlerden gö- zü ısırdı; gözlerini kırpıştırdı, kafasında Jude'u bir yerlere oturtmaya çalışarak, onun hakkında bildiklerini düzenleye- rek bir süre baktı. Ağzını açtı, kapattı, tekrar özür dileyip ayrılırken de Jude arkasından huzurla gülümsedi.

''Vay vay vay" dedi Jude adam aceleyle masasına döndük- ten sonra. "Bu gördüğün, şehrin en büyük firmalarından bi- rinin kurucu ortağı, anladığımız kadarıyla da senin hayra- nın." Willem'e sırıttı. "Şimdi inandın mı meşhur olduğuna?" "Meşhurluk kriterin moda tasarımı okuyan yirmilik kız- ların ve ellisine gelip açığa çıkamamış geylerin tanımasıysa, evet meşhurum" dedi ve çocukça kıkırdadılar bir süre, zar zor susturdular kendilerini.

Jude gözlerine baktı. "Bir tek sen dergilere kapak olup ün- lü olmadığını zannedebilirsin" dedi övünçle. Ama o dergiler çıktığında Willem gerçek dünyada değil, setteydi. Sette her- kes ünlüymüş gibi yapardı.

"Farklı bir şey bu" dedi Jude'a. "Anlatamam." Ama ara- bada havaalanına giderken farkın ne olduğunu çözdü. Evet, kendisine bakılmasına alışmıştı. Ama kendisine sadece bel-

519

li yerlerde belli türde insanların bakmasına alışmıştı; onun- la yatmak isteyenlerin, kendi kariyerlerine yardımı olur di- ye konuşmak isteyenlerin, ünlü görünce bir açlık ve telaşla yanında olmak isteyenlerin bakmasına. İşi gücü olan, New York'ta bir aktör görmeye o kadar önem vermeyecek insan- ların bakmasına alışık değildi. NewYork'ta elini sallasan ak- töre değiyordu. Güçlü erkekler ona bir tek prömiyerlerinde dikkatle bakardı, stüdyonun patronuyla tanıştırılıp adamın elini sıkarken, havadan sudan konuşurlarken onu süzdükle- rini, dedikleri kadar olup olmadığını anlamak istediklerini, kaç para ödediklerini ve filmden para kazanmak ve ona da- ha dikkatli bakabilecek duruma gelmek için ne kadar gişe yapmaları gerektiğini tarttıklarını görürdü.

Bir yandan da, bir odaya, bir restorana ya da bir binaya girdiğinde hayatın bir anlığına da olsa kesintiye uğradığı- nı daha sık hissettikçe, görünürlüğünü açıp kapatabileceği- ni de fark etti. Bir restorana tanınmayı bekleyerek girerse mutlaka tanınıyordu. Tanınmayı beklemeden girdiğinde ise nadiren. Bunu kendisinin istemesi dışında neyin mümkün kıldığını bir türlü çözemedi. Ama oluyordu işte; bu sayede o yemekten altı yıl sonra, Jude'un yanına taşındığı günlerde Soho'yu bir baştan bir başa yürüyüp göze batmayabiliyordu. Jude intihar teşebbüsünün ardından taburcu edildiğinden beri Greene Sokak'taydı ve aylar geçtikçe yavaş yavaş eski yatak odasına yerleşmekte olduğunu fark etti; önce kıyafet- leri, sonra bilgisayarı, ardından kitap kolileri, derken sabah- ları kahve yapmadan önce omzuna sarmayı sevdiği yün bat- taniyesi... Hayatı o kadar geziciydi ki bunlardan başka çok bir şeye ihtiyaç duymuyor, herhangi bir şey almıyordu. Bir yıl sonra hala orada yaşıyordu. Bir sabah geç kalkmış, kah- vesini yapmış (Jude'un makinesi olmadığından kendi kahve makinesini de getirmişti), dairede mahmur mahmur gezini- yordu ki, kendi kitaplarının Jude'un raflarında, kendi resim-

520

}erinin Jude'un duvarında durduğunu sanki ilk defa fark et- ti. Ne zaman olmuştu bu? Hatırlamıyordu ama garipseme- mişti de, sanki yine burada olması gerekiyordu.

Bay Irvine dahi aynı fikirdeydi. Willem onu geçen ilkba- harda Malcolm'un evine doğum günü kutlamasına gittiğin- de görmüştü ve Bay Irvine, "Tekrar Jude'un yanına taşındı- ğını söylediler" demiş, o da onaylamış ve kendisini ergenlik- ten kurtulamama konulu bir söyleve hazırlamıştı: Ne de olsa kırk dört yaşına basıyordu, Jude ise kırk iki olmak üzereydi. Ama Bay lrvine "Sen iyi bir dostsun Willem" demişti. "Birbi- rinizi kollamanıza çok seviniyorum." Jude'un teşebbüsü onu çok sarsmıştı; hepsi sarsılmışlardı ama Bay lrvine araların- dan en çok Jude'u severdi, hepsi de bunu bilirdi.

"Teşekkür ederim Bay lrvine" demişti şaşkınlıkla. "Ben de seviniyorum."

Jude taburcu olduktan sonra zorlu geçen ilk haftalarda, Willem olmadık saatlerde odasına girerek Jude'un orada ve hayatta olduğunu kontrol etmeyi görev edinmişti. Jude o dö- nemde sürekli uyuyordu, o da bazen yatağının ayak ucuna oturup Jude'a bakarak hala onlarla birlikte olmasına kor- kunç bir şaşkınlıkla bakıyordu. Richard onu yirmi dakika sonra bulsa, ölmüş olacağını düşünüyordu. Jude taburcu ol- duktan bir ay kadar sonra eczaneye gittiğinde, reyonda bir maket bıçağı görüp Ortaçağ ilkelliğindeki bu zalim alete ba- karak neredeyse gözyaşlarına boğulacaktı. Andy'nin dediği- ne göre, acilde ilk müdahaleyi yapan cerrah, Jude'un kolun- daki yaraların kariyerinde gördüğü en derin, en kararlı ke- sikler olduğunu söylemişti. Jude'un sorunlu olduğunu hep bilirdi ama onu bu kadar az tanımasına, kendine zarar ver- meye bu kadar kararlı olmasına neredeyse hayret etmişti. Son bir yıl içinde Jude hakkında geçen yirmi altı yıldakin- den çok şey öğrendiğini hissediyordu ve öğrendiklerinin her biri birbirinden beterdi: Jude'un anlattıkİarına karşılık vere-

521

miyordu çünkü karşılık verilebilecek türden hikayeler değil- di. Elinin tersindeki yaranın hikayesi -onunla başlamıştı her şey- o kadar ağır gelmişti ki bütün gece gözüne uyku girme- miş, sırf bunu birine anlatabilsin, biriyle birlikte suskun ka- labilsin diye Harold'ı aramayı ciddi ciddi düşünmüştü. Ertesi gün gözünü Jude'un elinden alamayınca nihayet Jude gömleğini kolunu üzerine çekmişti. "Beni utandırıyor- sun" demişti.

"Özür dilerim" diye karşılık verdi.

lç geçirdi Jude. "Eğer böyle tepki vereceksen sana bunları anlatmayacağım Willem" dedi bir süre sonra. "Bir önemi yok artık, inan bana. Çok uzun zaman önceydi. Artık aklıma bi- le gelmiyor." Duraladı. "Sana bunları anlatıyorum diye bana farklı gözle bakmanı istemiyorum."

Derin bir nefes aldı. "Yok" dedi, "haklısın. Haklısın." Ar- tık Jude'un anlattıklarını dinlerken hiçbir şey söylememeye dikkat ediyor, dinlediğini belirten hafif mırıldanmalarla kar- şılık veriyordu, sanki tanıdığı herkes sirkede bekletilmiş ka- yışla bayılana kadar dövülmüş, yere kusunca kendi kusmu- ğu yedirilmiş, bunlar çocukluğun olağan deneyimleriymiş gi- bi. Fakat anlatılanlara rağmen hala hiçbir şey bilmiyordu. Luke Birader'in kim olduğunu hala bilmiyordu. Manastır ve- ya yetiştirme yurdu hakkında bölük pörçük birkaç anıdan başka bilgi sahibi değildi. Jude'un Philadelphia'ya nasıl git- tiğini, orada başına neler geldiğini hala bilmiyordu. Yaralan- masının hikayesini de bilmiyordu. Ama Jude anlatmaya ko- lay hikayelerden başlamışsa, bir gün olur bu hikayeleri de öğrenirse dehşete kapılacağının farkındaydı. Duymak iste- mese yeriydi.

Hikayeler, Jude'un Dr. Loehmann'a gitmeyeceğini kesin bir dille beyan etmesinin ardından verdiği bir ödün gibiydi. Andy çoğu cuma akşamı uğruyordu, Jude tekrar işe başla- dıktan hemen sonra da gelmişti. Andy yatak odasında Jude'u

522

muayene ederken Willem herkese içki hazırlamış, ışıklan kı- sıp gökyüzündeki kar tanelerine bakarak kanepede yudum- lamışlardı içkilerini.

"Sam Loehmann'ı aramamışsın" demişti Andy. "Olmaz böyle Jude. Mutlaka araman lazım. Böyle anlaştık seninle." "Sana söyledimAndy" demişti Jude. "Gitmeyeceğim ona." Aynı fikirde olmasa da, Jude'un inadının geri gelmesine se- vinmişti Willem. İki ay önce Fas'tayken bir yemek sırasında başını kaldırdığında Jude'un mezelere boş boş baktığını, hiç- birinden tabağına almadığını görmüştü. "Jude?" deyince kor- kulu gözlerle ona bakmıştı. "Nereden başlayacağımı bilemi- yorum" demişti sessizce, bunun üzerine Willem uzanıp her tabaktan birer kaşık alarak Jude'un tabağını doldurmuş, te- pedeki patlıcan salatasından başlayarak saat yönünde ilerle- mesini söylemişti.

"Ama bir şey yapman lazım" dedi Andy. Andy'nin sakin durmaya çalıştığı halde pek başaramadığını sezebiliyordu ve bunu iç rahatlatıcı buluyordu, işlerin normale döndüğü- nün belirtisiydi. "Willem de aynı fikirde, öyle değil mi Wil- lem? Hiçbir şey olmamış gibi devam edemezsin! Hayatında çok ciddi bir travma geçirdin. Birileriyle bazı şeyleri konuş- maya başlaman lazım."

"İyi peki" dedi Jude bezginlikle. ''Willem'e anlatının." "Yahu Willem doktor mu?" dedi Andy. "Adam aktör!" Bu- nun üzerine Jude'la göz göze gelmişler ve sarsılarak gülme- ye başlamışlardı, bir yere bırakmasalardı içkileri dökülecek- ti. Andy nihayet sinirlenerek ayağa kalkmış, o kadar çocuk ruhlusunuz ki sizinle uğraştığıma değmez diyerek çıkmış- tı; Jude arkasından "Andy! Özür dileriz! Gitme n'olur!" diye seslenmeye çalışmışsa da kahkahalardan doğru düzgün ko- nuşamamıştı. Aylardır, hatta teşebbüsten öncesinden beri ilk defa Jude'u gülerken görüyordu.

Kendilerine geldikten sonra Jude, "Sana birtakım şeyler

523

anlatmaya başlayabileceğimi düşünüyorum Willem" demiş- ti. "Senin için bir sakıncası yoksa. Sana yük olur muyum?" Elbette olmayacağını, dinlemek istediğini söylemişti. Aslın- da hep öğrenmek istemişti ama sitem etmek gibi olmasın di- ye bunu söylemedi.

Her ne kadar kendini Jude'un eski haline döndüğüne inandırmaya çalışıyorsa da, bir şeylerin değiştiğinin de far- kındaydı. Bu değişimlerin bazılarını olumlu buluyordu, me- sela konuşması. Bazıları ise üzücüydü: Ellerinin gücü yerine gelse de ara sıra titrediğini görüyor, Jude'un bundan mah- cup olduğunu biliyordu. Dokunulmaktan --özellikle Harold'ın dokunmasından- iyice çekinir olmuştu; bir ay kadar önce Harold ziyarete geldiğinde ona sarılmasın diye adeta dans etmişti. Harold'ın yüzündeki ifadeyi görünce onun için üzül- müş, gidip ona kendisi sarılmıştı. "Elinde değil, biliyorsun" demişti Harold'a sessizce, Harold da yanağından öpmüştü onu. "Çok tatlı bir adamsın Willem" demişti.

Aylardan ekimdi, teşebbüsten on üç ay sonraydı. Akşam- ları tiyatrodaydı; aralık ayında gösterimler bittikten iki ay sonra, Sri Lanka'dan dönüşünden bu yana ilk filmi olacak Vanya Dayı uyarlamasının çekimleri başlayacaktı; hem he- yecanlıydı, hem de çekimlerin Hudson Vadisi'nde yapılacak olması, her akşam eve dönebileceği anlamına geliyordu. Çekimin orada olması tesadüf değildi. "New York'ta kal- mak istiyorum" demişti menajerine geçen sonbahar Rusya' da yapılacak filmden çekildikten sonra.

"Ne zamana kadar?" diye sordu menajeri Kit.

"Bilmiyorum" dedi, "önümüzdeki yıl sonuna kadar en azın- dan."

''Willem" demişti Kit bir sessizlikten sonra, "Jude'la ne ka- dar yakın olduğunuzu biliyorum. Ama yakaladığın dalganın faydasını görsen iyi olmaz mı? Ne istersen yapabilirsin." İki- si de gişeyi sallayan llyada ve Odysseia'dan bahsediyordu; şu

524

anda ne istese yapabileceğinin kanıtıydı ona göre. "Jude'u ta- nıdığım kadarıyla o da aynı şeyi söylerdi." Bir karşılık ver- meyince de ekledi: "Karın ya da çocuğun değil ki söz konusu olan. Arkadaşın."

"Yani 'alt tarafı' arkadaşın" dedi damarına basmak için. Kit'in kim olduğu belliydi, menajer gibi düşünürdü ve dü- şünme şekline de saygı duyardı; kariyerinin başından beri birlikteydiler ve onunla dalaşmamaya özen gösterirdi. Üste- lik Kit hep doğru yönlendirmişti onu. "Kemiksiz, kılçıksız" derdi Willem'in kariyerini, oynadığı rolleri anlatarak böbür- lenirken. İkisi de Kit'in ona göre çok daha hırslı olduğunu biliyorlardı, hep böyle olmuştu. Öte yandan Richard'ın tele- fonu üzerine onu Sri Lanka'dan ilk uçakla çıkaran da, New York'a gidip gelmesi için yapımcılara çekimi yedi gün dur- durtan da Kit'ti.

"Seni incitmek istemiyorum Willem" demişti Kit dikkatle. "Onu ne kadar sevdiğini biliyorum. Ama bu kadarı da... Ha- yatının aşkı olsa anlayacağım. Ama kariyerine bu kadar ket vurman bana abartılı geliyor."

Kimi zaman da Jude'u sevdiği kadar bir başkasını sevip sevemeyeceğini merak ediyordu. Onu bir insan olarak da se- viyordu elbette ama bir de onunla yaşamanın muazzam ko- laylığı vardı, onu her gün her saat tam olduğu haliyle kabul edecek, bunca zamandır tanıdığı bir insanın varlığı. Bütün işi, hatta hayatının tamamı maskeler ve kılıklar üzerine ku- ruluydu. Saçı başı, o gece nerede yatacağı sürekli değişiyor- du. Kendini parlak renkli bir şişeden diğerine dökülen, her şişede de birazını bırakan bir sıvı gibi hissediyordu bazen. Fakat Jude ile arkadaşlığı sayesinde kişiliğinin sabit bir yö- nü de olduğunu, sahtelikler üzerine bir hayat sürse de ken- disi göremediği halde Jude'un görebildiği değişmez bir özü bulunduğunu, sanki Jude ona tanıklık ettikçe gerçek kala- bildiğini hissediyordu.

525

Okulda bir hocası, en iyi oyuncuların en sıkıcı insanlar ol- duğunu söylemişti. Güçlü bir benliği olması zararlıydı çün- kü, oyuncu benliğini yok etmek zorundaydı, oynadığı karak- terin içinde erimeliydi. "Karakter olmak istiyorsan pop yıldı- zı ol" demişti hocası.

Bunun mantığını o dönem kavramıştı, hala da anlıyordu ama hepsinin de en çok arzuladığı şey benlikleriydi, çünkü oyunculuk yaptıkça insan olduğunu düşündüğü kişinden gi- derek uzaklaşıyor, yolunu bulması ise güçleşiyordu. Yaşıtla- rının çoğunun enkaz halinde olması tesadüfmüydü? Parala- rını, hayatlarını, kimliklerini başkalarının kisvesine bürüne- rek kazanıyorlardı, o halde hayatlarına şekil vermek için bir setten, bir sahneden diğerine koşturmaya ihtiyaç duymaları normal değil miydi? Set ve sahne olmadan kimdi onlar? Ta- rikatlara giriyor, sevgililer ediniyor, kendilerine ait bir şey elde edecekleri davalara bulaşıyorlardı: Uyumuyorlar, du- rup dinlenmiyorlar, yalnız kalmaktan ve kendilerine gerçek- te kim olduklarını sormak zorunda kalmaktan korkuyorlar- dı. ("Bir aktör kimsenin duymadığı bir yerde konuşsa yine de aktör müdür?" diye sormuştu arkadaşı Roman bir keresinde. Cevabını düşünüyordu bazen.)

Fakat Jude'un gözünde o oyuncu değildi; arkadaşıydı ve bu kimliği her şeyin üstündeydi. O kadar uzun zamandır bu roldeydi ki, kişiliğine kazınmıştı. Jude'un gözünde o öncelik- le bir oyuncu olmadığı gibi, onun gözünde de Jude öncelikle avukat değildi; birbirlerini anlatmak için kullanacakları de- ğil ilk, ikinci veya üçüncü sıfat bile olamazdı bunlar. Bir baş- kasıymış gibi yaparak hayatını kazanmasından önceki hali- ni hatırlayan oydu; bir kardeşi, annesi babası olduğu, her şe- yi şaşırtıcı ve aldatıcı bulduğu dönemleri o anımsıyordu. Bir başkası gibi olmaya kararlı diğer oyuncuların, eski halleri- nin hatırlanmasını istemediklerini biliyordu fakat o böyle bi- ri değildi. Bilakis kim olduğunun hatırlatılmasını istiyordu;

526

kariyerini ona dair en ilginç şey olarak görmeyecek birinin yanında olmayı istiyordu.

Açık konuşacak olursa, Jude'un beraberinde gelenlerden de çok memnundu: Harold ve Julia'dan. Jude'un evlat edi- nilmesi, ona dair kıskandığı ilk şey olmuştu. Jude'un pek çok özelliğini -zekasını, düşünceliliğini, yaratıcılığım- tak- dir ediyordu ama onu hiç kıskanmamıştı. Harold'la Julia'yı onun yanında görmek, Jude görmezken bile ona baktıkları- nı yakalamak içinde bir boşluk doğuruyordu; kendisinin an- nesi babası yoktu, pek aklına gelmiyordu bu durum ama an- nesinin babasının olanca uzaklıklarına rağmen onu haya- tına bağladıklarını da hissediyordu. Ailesi olmayınca her rüzgarda başka yöne savrulan bir kağıt parçasıydı. Jude ile ortak noktaları buydu.

Kıskançlığının gülünçlüğün de ötesinde bir zalimlik oldu- ğunun farkındaydı: O anneli babalı büyümüştü, Jude büyü- memişti. Harold'la Julia'ya duyduğu sevginin de karşılık- lı olduğunu biliyordu. Bütün filmlerini izlemişler, ayrı ayn uzun incelemeler yazıp yollamışlar, her birinde performansı- nı övmüş, rol arkadaşları ve sinematografı konusunda akıl- lı yorumlar yapmışlardı. (Tek izlemedikleri, izledilerse de yorum yapmadıkları film, Jude intihara teşebbüs ettiğinde çekimlerinde olduğu filmdi. Kendisi de izlememişti.) Onun hakkında yazılan her şeyi okuyorlardı -film eleştirileri gi- bi bu yazılardan da uzak dururdu- ve yazısının olduğu her dergiyi satın alıyorlardı. Doğum günlerinde arayıp nasıl kut- layacağım soruyorlardı, Harold yaşlandığını hatırlatıyordu. Noel'de bir kitapla birlikte esprili küçük bir hediye veya te- lefonda konuşurken, makyaj sandalyesinde otururken oyna- yacağı ilginç bir oyuncak gönderiyorlardı. Şükran Günü'nde o Harold'la salonda oturup maçı izlerken Julia mutfakta Jude'a eşlik ediyordu.

"Cips bitiyor" diyordu Harold.

527

"Gördüm" diyordu.

"Gidip doldursana" diyordu Harold.

"Ev sahibi sensin" diye hatırlatıyordu Harold'a. "Sen de misafirsin."

"Ha, iyi dedin onu."

"Jude'a seslen de cips getirsin o zaman."

"Sen seslen."

"Olmaz, sen seslen."

"İyi" diyordu. "Jude! Harold cips istiyor!"

"İftira atıyorsun Willem" diyorduHarold, Jude çanağı doldur- maya içeri girerken. "Willem istedi, benimüstüme atıyor Jude." Ama Harold'la Julia'nın onu asıl sevme nedeninin, kendi- sinin Jude'u sevmesi ve ona göz kulak olacağına güvenmele- ri olduğunu biliyordu; onların gözündeki yeri buydu, bir itira- zı da yoktu. Bundan gurur duyuyordu hatta.

Fakat son zamanlarda Jude'a ilişkin duyguları değişmiş- ti ve ne yapacağını bilemiyordu. Bir cuma akşamı geç saatte -kendisi tiyatrodan, Jude ofisten yeni dönmüşken- kanepe- ye oturmuş havadan sudan konuşuyorlardı ki, az daha eğilip öpecekti onu. Kendisine hakim olmuş, o an da geçmişti. Fa- kat o günden bu yana aynı dürtüye ikinci, üçüncü, dördüncü kez kapılmıştı.

Endişelenmeye başlıyordu. Jude erkek olduğu için değil: Erkeklerle de sevişmişliği olmuştu üniversitedeyken, tanıdı- ğı diğer herkes gibi; sarhoş kafayla, meraktan ve sıkıntıdan JB'yle yiyişmişlerdi de (hiç keyifvermemesiyle ikisini de ra- hatlatan bir deneyim olmuştu: JB ona tam olarak "Bu kadar yakışıklı bir adamın hiç heyecan uyandırmaması çok acayip" demişti). Tüm arkadaşlarına hissettiği gibi Jude'a karşı da belli belirsiz bir cazibe duymadığından da değil. Endişeleni- yordu çünkü bir işe kalkışırsa niyetinin ciddi olması gereki- yordu; hiçbir konuda rahat davranmayan Jude'un seks ko- nusunda hiç rahat davranmayacağını içten içe biliyordu.

528

Jude'un cinsel hayatı ve cinsel yönelimi, onu tanıyan her- kes, özellikle de Willem'in kız arkadaşları için bir muamma olagelmişti. Kimi zaman -Jude yokken- o, Malcolm ve JB arasında konusu oluyordu. Cinsel hayatı var mıydı? Hiç ol- muş muydu? Olduysa kiminle? İnsanların partilerde onu kes- tiğine, onunla flört ettiğine tanık olmuşlardı ama Jude hep kayıtsız kalmıştı.

"Kız içine düşecekti az daha" derdi Jude'a o ya da bu parti- den eve yürürlerken.

"Hangi kız?" derdi Jude.

Aralarında konuşuyorlardı çünkü Jude konuşmayacağı- nı kesin bir şekilde ortaya koymuştu: Konu açılacak olursa, söyleyene kötü kötü bakıyor, ardından yanlış anlamaya im- kan vermeyecek bir kararlılıkla konuyu değiştiriyordu.

"Bir geceliğine bile dışarıda kaldığı oldu mu?" diye sordu JB (Jude'la Lispenard Sokak'ta yaşadıkları dönemde). "Beyler" dedi (muhabbet onu rahatsız etmişti), "bence üs- tümüze vazife değil."

"Willem!" dedi JB. "Kıvırtma oğlum! Adamın sırlarını açık- la demiyoruz ki... Evet ya da hayır diyeceksin: Dışarıda kal- dığı oldu mu?"

İç geçirdi. "Hayır" dedi.

Bir sessizlik oldu. "Belki aseksüeldir" dedi Malcolm bir sü- re sonra.

"Hayır, o sensin Mal."

"Siktir JB."

"Sence bakir mi?" diye sordu JB.

"Hayır" dedi. Bunu neden bildiğini bilmiyordu, ama bildi- ğinden emindi.

"Çok yazık" dedi JB, bunun üzerine ne geleceğini bildikle- rinden Malcolm'la bakıştılar. "O yakışıklılık ziyan oluyor. Ah onun tipi bende olacaktı ki... Kıymetini bilirdim hiç değilse." Bir süre sonra bunu Jude'un kişiliğinin bir parçası olarak

529

kabullenip tartışılması teklif dahi edilemeyecek konulara eklediler. Yıllar geçti, kimseyle çıkmadı, onu kimseyle gör- mediler. "Belki iki farklı hayatı vardır" dedi Richard bir se- ferinde, Willem ise omuz silkti. "Kim bilir?" dedi. Oysa elin- de kanıt olmasa da Jude'un iki hayatı olmadığını biliyordu. Aynı dayanaksız hislerle Jude'un muhtemelen eşcinsel oldu- ğunu (belki de olmadığını) ve herhalde hiç ilişki yaşamadığı- nı düşünüyordu (ki bu konuda yanıldığını umuyordu). Jude ne kadar aksini iddia ederse etsin, Willem onun yalnız olma- dığına, içinin kuytularında küçücük bir parçanın bile biriyle olmak istemediğine inanmıyordu. Lionel'la Sinclair'in düğü- nünde Malcolm'ın Sophie'yle, kendisinin Robin'le, -o dönem- de konuşmadıkları-JB'nin Oliver'la, Jude'un ise yalnız başı- na olduğunu hatırlıyordu. Jude buna aldırmamış görünse de Willem masanın öbür tarafından ona bakmış ve üzülmüştü. Jude'un yalnız ihtiyarlamasını istemiyordu; ona bakacak ve çekim duyacak biriyle birlikte olmasını diliyordu. JB haklıy- dı aslında: Ziyan oluyordu.

Duyduğu çekimin altında bu mu vardı yani? Korku ve acı- ma, daha kibar bir duyguya mı dönüşmüştü? Jude'u yalnız görmeye tahammül edemediği için ona çekim duymaya mı ikna ediyordu kendisini? Öyle olmadığını düşünüyordu ama emin olamıyordu da.

Bir zamanlar bunu tek konuşacağı kişi JB'ydi, ama ba- rışmış, daha doğnısu barışma yolunda mesafe kaydetmiş ol- malarına rağmen anlatamazdı ona. Fas'tan döndükten son- ra Jude JB'yi aramış, ikisi baş başa yemeğe çıkmışlar, bun- dan bir ay sonra da Willem'le JB bir yemek yemişlerdi. Fa- kat nedense JB'yi affetmekte Jude'dan çok zorlanıyordu ve ilk buluşmaları felaket olmuştu: JB'nin abartılı, gösterme- lik umursamazlığı onun kor halindeki öfkesini harlatmış, so- nunda dışarı çıkıp birbirlerine bağırmışlardı. Kar serpişti- rince kimsenin kalmadığı Pell Sokak'ın orta yerinde birbirle-

530

rini zalimlik, küstahlık, bencillik, dengesizlik, densizlik, nar- sistlik ve mağdurlukla suçlamışlardı.

"Kendisinden benim kadar nefret eden biri var mıdır sen- ce?" diye bağırmıştı JB. (Uyuşturucuyla ve Jackson'la mace- ralarını konu edinen dördüncü sergisinin adı "Narsistin Öz- yıkım Güncesi" idi ve yemek sırasında kendisini kamuoyu önünde alenen bu kadar aşağılayarak kefaretini ödediğini birkaç kez tekrarlamıştı.)

"Var bence!" diye bağırmıştı o da. "Jude kendinden nefret etme konusunda senin fersah fersah ötende, sen de bunu bi- liyordun ve onun kendinden daha da çok nefret etmesine ne- den oldun."

"Bilmediğimi mi sanıyorsun?" diye haykırdı JB. "Sırf bu- nun için bile kendimden nefret etmiyor muyum sanıyorsun?" "Ne kadar nefret etsen az" diye bağırdı. "Neden yaptın bu- nu JB? Herkesi geçtim, onca insan içinde, neden ona yaptın?" Bunun üzerine JB onu şaşırtarak yılgınlıkla kaldırıma çöktü. "Neden beni onu sevdiğin gibi sevmedin hiç Willem?" diye sordu.

İç geçirdi. "Ah JB" dedi, soğuk kaldırımda yanına oturdu. "Senin onun kadar ihtiyacın olmadı bana." Tek sebebin bu ol- madığını biliyordu ama önemli bir kısmıydı. Hayatında baş- ka kimse ona muhtaç değildi. İnsanlar seks için, proje için, hatta arkadaşlık için bile isteyebiliyorlardı onu, fakat bir tek Jude ona muhtaçtı. Bir tek Jude için hayati önem taşıyordu. ''Var ya Willem" dedi JB bir sessizlikten sonra, "belki san- dığın kadar da muhtaç değildir sana."

Bunu düşündü bir süre. "Hayır" dedi sonra, "bence o ka- dar muhtaç."

Bu kez JB iç geçirdi. "Aslında haklısın galiba."

Bundan sonra nasılsa durum düzeldi. JB'den keyif alma- yı -temkinli de olsa-yeniden öğrenmesine rağmen, bu konu- yu ona açmaya daha hazır değildi. JB'nin "iki X kromozomu

531

olan her şeyi sik.tin, sıra Y kromozomlulara geldi" esprilerini, heteronormatif standartlan yıktığı iddialannı dinleyecek du- rumda değildi ya da daha da kötüsü, Jude'a duyduğunu san- dığı çekimin, intihar teşebbüsünün anlamsız suçluluğu, bir hakimiyet kurma girişimi ya da can sıkıntısının ayyuka çık- ması olarak değerlendirilmesine tahammül edemeyecekti.

O da bir şey yapmadı, bir şey demedi. Aylar geçtikçe bazı insanlarla birlikte oldu, bu sırada duygulannı irdeledi. Ola- cak iş değil bu, dedi kendi kendine. Hiç iyi bir şey yapmıyo- rum. İkisi de doğruydu. Bu hislere hiç kapılmasa her şey çok kolaylaşacaktı aslında. Kapıldıysam ne olacak? diye sordu kendine. Herkesin eyleme geçirmediği duyguları vardı; her- kes bilirdi bu duyguların peşinden gitseler hayatın çok zorla- şacağını. Kendiyle yaptığı tartışmaları sanki beyaz kağıttan basılı halde okuyor, hem kendi repliklerini hem JB'ninkileri seslendiriyordu.

Ama duygular geçmedi. İki yıldır ilk kez Şükran Günü'nde Cambridge'e gittiler. Jude'un odasında birlikte kaldılar çün- kü Julia'nın ağabeyi Oxford'dan ziyarete gelmişti, misafir odası onundu. O gece yatak odasındaki kanepede uykusuz yatarken Jude'u izledi. Yatakta yanına giriverip uykuya dal- manın ne kadar kolay olacağını düşündü. Sanki göklerden gelen bir karar vardı da saçma olan bu kararın kendisi değil, karara bu kadar direnç göstermesiydi.

Cambridge'e arabayla gitmişlerdi, dönüşte uyuyabilsin di- ye arabayı Jude kullandı. "Willem" dedi Jude şehre girmek üzerelerken, "Sana bir şey soracaktım." Bir şey demeden baktı. "İyi misin? Aklında bir şey mi var?"

"Bir şeyim yok" dedi. "İyiyim."

"Biraz düşünceli gördüm de seni" dedi Jude. Cevap verme- di. "Yanımda kalman bana büyük bir lütuf oldu. Sadece aynı evde olman da değil, bir sürü şey... Sen olmasan ne yapardım bilmiyorum. Ama seni de çok zorlamışımdır mutlaka. Sadece

532

bilmeni istiyorum: Evine dönmek istersen benim için sorun olmaz. Söz veriyorum. Kendime zarar vermeyeceğim." Konu- şurken yola bakıyordu, bitince ona döndü. "Nasıl bu şanslı olabiliyorum hiç anlamıyorum" dedi.

Ne diyeceğini bilemedi bir süre. "Sen eve dönmemi mi isti- yorsun?" diye sordu.

Jude biraz sustu. "Elbette hayır" dedi çok alçak sesle. "Ama mutlu olmanı istiyorum ve son zamanlarda seni mutlu gör- müyorum."

İçini çekti. "Üzgünüm" dedi. "Haklısın, çok dalgındım. Ama senin yanında kaldığım için değil. Seninle yaşamayı seviyo- rum." Buna ekleyecek, cuk oturacak lafı düşündü ama bula- madı. "Üzgünüm" dedi tekrar.

"Üzülme" dedi Jude. "Ama eğer konuşmak istersen her za- man dinlerim."

"Biliyorum" dedi. "Sağol." Yolun kalanı boyunca konuşma- dılar.

Derken aralık geldi. Oyun perde kapattı. Yıllar sonra ilk kez dördü birden Hindistan'a tatile gittiler. Şubatta Vanya Dayı'nın çekimleri başladı. Set hep aradığı, arzuladığı ama nadiren bulduğu bir haldeydi: Herkes daha önce birlikte çalış- mıştı, birbirlerine sevgi ve saygı duyuyorlardı, yönetmen ra- hat, yumuşak, kibardı; Jude'un beğendiği bir romancının ese- ri olan uyarlama güzel ve sadeydi, diyalogları okuması zevkti. Willem gençken, nesillerdir sahibi oldukları St. Louis'deki baba evini geçim sıkıntısı nedeniyle terk etmek zorunda ka- lan bir ailenin anlatıldığı Deuedikeni Yolu'ndaki Ev adlı bir oyunda rol almıştı. Oyunu sette değil, Harlem'deki metruk bir taş binanın zemin katında oynamışlar, seyircilere de kor- don çekilmiş alanlara girmedikleri sürece dolaşma imkanı vermişlerdi; böylece seyirciler durdukları yere göre oyuncu- ları ve mekanı farklı açılardan inceleyebiliyorlardı. Ailenin en hasarlısı büyük oğlunu oynuyordu ve ilk perdenin çoğu-

533

nu konuşmadan, yemek odasında tabakları gazeteye sara- rak geçiriyordu. Çocukluğunun geçtiği evden ayrılmayı kal- dıramayan çocuk için gergin bir tik de geliştirmişti; annesiy- le babası salonda kavga ederken o tabaklan bırakıp mutfak duvarının bir köşesine sığınarak duvar kağıdını lime lime yoluyordu. Oyun genellikle salonda geçse de, onun odasında kalmış birileri mutlaka oluyor ve siyaha çalan lacivert boya- lı, uçuk pembe gül desenli duvar kağıdını koparıp parmakla- rının arasında yuvarlayarak yere atışını, her gece o köşenin duvar kağıdı izmaritleriyle dolup acemi işi bir fare yuvası- na dönüşmesini izliyorlardı. Çok yorucu bir oyundu ama se- yircinin yakınlığını, sahnenin alışılmadıklığını, rolün nüans- lı ve girift fizikselliğini çok sevmişti.

Bu yapım da o oyunu andırıyordu. Hudson Nehri kıyısın- daki, geçen yüzyıldan kalma ev görkemli fakat köhne ve gı- cırtılıydı -eski kız arkadaşı Philippa'nın yaşlandıklarında oturacaklarını hayal ettiği gibi- fakat yönetmen sadece sa- lonu, yemek odasını ve ön kapının dışındaki verandayı kul- lanıyordu. Seyirci yerine, mekanda dolaşırken peşlerinden ayrılmayan set ekibi vardı. İşe bayılmasına rağmen Vanya Dayı'nın şu sıralar kariyerini ileri götürecek bir iş olmadığı- nın farkındaydı. Sette Dr. Astrov'u oynuyordu fakat Greene Sokak'a döndüğünde Sonya'ydı ve Sonya -oyunu ve Sonya'yı o kadar sevmesine, Sonya'ya sevdiği kadar da acımasına rağmen- herhangi bir şart altında oynamayı hayal ettiği bir rol değildi. Diğerlerine filmi anlattığında JB, "O zaman kad- ro cinsiyetsiz" demişti. "Nasıl yani?" diye sorduğunda, JB "Eh, sen Elena'sın herhalde" demiş, herkes gülmüştü, en çok da kendisi. JB'nin en çok bu tarafını seviyordu: Kendi sandı- ğından bile zekiydi. "Bu yaşta Elena mı olur?" diye eklemişti Jude sevecenlikle, bir daha gülmüşlerdi.

Vanya hızlı bir çalışmaydı, otuz altı günün ardından mar- tın son haftasında bitti. Çekimden kısa süre sonra bir ar-

534

kadaşı ve eski sevgilisi Cressy'yle TriBeCa'da yemek yedik- ten sonra serpiştiren kuru karın altında Greene Sokak'a yü- rürken, kış sonu havanın iki mevsim arasında gidip geldiği, Jude'un her hafta sonu yemek pişirdiği, sokaklarda saatler- ce yürüse de köpek gezdirenlerden başkasına rastlamayaca- ğı günleri ne çok sevdiğini düşündü.

Church Sokak'tan kuzeye yürürken Reade'i tam geçmişti ki, sağındaki kafenin içine baktı ve Andy'nin köşedeki masa- ya oturmuş okumakta olduğunu gördü. "Willem!" dedi Andy o yaklaşırken. "Ne işin var buralarda?"

"Bir arkadaşla yemek yemiştim, eve yürüyordum" dedi. "Asıl senin ne işin var buralarda, merkeze iner miydin?"

"Siz ve sizin şu yürüyüş merakınız yok mu..." dedi Andy ba- şını sallayarak. "George iki sokak ötede bir doğum günü par- tisinde, çıkış saatini bekliyorum."

"Kaç yaşında oldu George?"

"Dokuz." "Hadi ya?" "Öyle."

"Sana eşlik edeyim mi?" diye sordu. "Yoksa yalnız kalmayı mı tercih ederdin?"

"Ne demek." Andy kitapta kaldığı sayfanın arasına peçete koydu. "Otur lütfen." O da oturdu.

Bir süre, tabii, Jude'dan konuştular, iş için Mumbai'dey- di; Vanya Dayı'dan ("Astrov kazmanın teki olarak kalmış ak- lımda" dedi Andy); nisan sonunda Brooklyn'de çekimleri baş- layacak yeni projesinden bahsettiler; Andy, karısı Jane'in kliniği büyüttüğünü anlattı; oğlu George'a astım teşhisi kon- duğunu, kızı Beatrice'in de seneye yatılı okula gitmek istedi- ğini anlattı.

Sonra kendine hakim olamadan -olmaya da çalışma- dan- Jude'a karşı duygularını ve ne yapacağını bilemediği- ni anlattı Andy'ye. Konuştu da konuştu, Andy renk verme-

535

den dinledi. Kafede ikisinden başka kimse yoktu, dışarıda da kar hızlanmıştı; endişesine rağmen son derece sakindi, biri- ne anlattığı, anlattığı kişi de onu ve Jude'u yıllardır tanıyan biri olduğu için memnundu. "Bunun kulağa garip geldiğinin farkındayım" dedi. "Ne anlama gelebileceğini de düşündüm Andy, cidden düşündüm. Ama bir yanım acaba böyle olaca- ğı baştan mı belliydi diyor. Onca yıl onla insanla çıktım ama hiçbiri yürümedi çünkü benim daha baştan onunla birlikte olmam gerekiyordu. Belki de kendime telkin ediyorum bunu. Belki de sadece merak. Ama öyle gelmiyor, kendimi tanıyo- rum, sırfmerak olamaz." İç geçirdi. "Ne yapmalıyım sence?" Andy bir süre sessiz kaldı. "Öncelikle" dedi, "garip olduğu- nu düşünmüyorum Willem. Hatta birçok açıdan anlamlı. İki- nizin arasında hep değişik, sıradışı bir şey vardı. Ben de se- nin kız arkadaşlarına rağmen hep merak ettim.

Bencilce bakarsam, şahane olur: Senin için de, ama özel- likle onun için. Onunla bir ilişki yaşamak istemen, ona vere- bileceğin en iyileştirici armağandır.

Ama Willem, eğer bu işe kalkışacaksan ona, onunla bir- likte olacağına dair bir söz vermen gerekiyor çünkü dediğin doğru: Bir süre gönül eğlendirip sonra yoluna bakamazsın. Aynca çok ama çok zor olacağını da söylemem lazım. Sil baş- tan güvenini kazanman ve sana farklı bir gözle bakmasını sağlaman gerekecek. Seninle yakınlaşmasının çok meşak- katli olacağını söyleyerek bir sırrını açık etmiş olmadığımı düşünüyorum; senin de büyük çaba göstermen gerekecek." Sessiz kaldılar. "O zaman bir adım atacaksam ömür boyu süreceğini bilerek atacağım" dedi, Andy de ona birkaç saniye baktıktan sonra gülümsedi.

"Müebbet gibi düşüneceksin" dedi.

"Haklısın" diye cevap verdi.

Greene Sokak'a döndü. Nisan oldu, Jude seyahatten dön- dü. Jude'un doğum gününü kutladılar -"Kırk üç ha" deyip iç

536

geçirdi Harold, "ben kırk üçümü hayal meyal hatırlıyorum- ve yeni projesinin çekimi başladı. Diğer başrolde, okuldan beri tanıdığı bir kadın vardı -kendisi suça bulaşmış bir po- lis komiserini, o da kansını oynuyordu-, birkaç kez yattılar. Her şey olağan akışındaydı. Çalışıyor, Greene Sokak'a eve dönüyor, Andy'nin dediklerini düşünüyordu.

Derken bir cumartesi günü şafak sökerken uyandı. Mayıs sonlarıydı, havaya güven olmuyordu: bazı günler mart gibi, bazı günler ağustos gibiydi. Yirmi beş metre ötesinde Jude yatıyordu. Bir anda çekingenliği, kafa karışıklığı, tereddüdü aptalca geldi. Yuvasındaydı ve yuvası Jude'du. Onu seviyor- du, onunla birlikte olması yazılmıştı, onu asla incitmezdi; bu kadarından emindi. O zaman korkacak ne vardı?

Odysseia çekimlerinden önce, Odysseia'yı ve llyada'yı üni- versiteden bu yana ilk kez tekrar karıştırırken Robin'le yap- tıkları bir konuşma geldi aklına. Yeni çıkıyorlardı ve hala birbirlerini etkileme aşamasındaydılar, birbirlerinin uzman- lığına başvurmak içlerini gıcıklıyordu. "Şiirin en abartılmış dizeleri hangileridir?" diye sormuş, Robin de gözlerini devir- dikten sonra okumuştu: "'İmtihanımızın sonu daha gelme- di. Bir vazife daha var ki sınırsız, tehlikelerle dolu, uzun ve büyük, fakat yılmak yok sonu gelene kadar.'" Öğürme sesle- ri çıkardı. "Böyle göze sokulmaz. Yenilmiş futbol takımının oyuncusuyla röportaj yapar gibi, bu ne?" Güldü. Hin bir ba- kış attı Robin. "Sen de futbol oynamıştın. En çok bu dizeler- den etkilendiğini itirafet hadi."

"Teessüf ederim" demişti şakacıktan öfkelenerek. Bazen ciddiyete de dökülen oyunlarıydı bu: O yakışıklı fakat akıl- sız oyuncuydu, Robin ise onunla çıkan ve bilmediklerini öğ- reten akıllı kız.

"O zaman sen de söyle" demişti, o söyledikten sonra da dikkatle bakarak düşünmüştü. "İlginç" demişti.

Yataktan kalktı ve esneyerek battaniyesine sarındı. O ak-

537

şam konuşacaktı Jude'la. Nereye varacağını bilmiyordu ama güvende olacağından emindi, ikisinin de güvende olması- nı sağlayacaktı. Kahve yapmak için mutfağa giderken, uzun süre uzak kaldıktan sonra Greene Sokak'a her döndüğün- de içinden tekrarladığı dizeleri fısıldadı: "O zaman söyle ba- na, emin olmam lazım: Vardığım bu yer sahiden Ithaca mı?" Pencerelerden içeri ışık doldu.

Her sabah kalkıp üç kilometre yüzdükten sonra yukarı çı- kıyor, kahvaltı ederken gazeteleri okuyor. Arkadaşları işe gi- derken yolda bir şeyler atıştırmak yerine kendine kahvaltı hazırlamasıyla, basılı gazete aboneliğini sürdürmesiyle alay ediyorlar ama bu ritüel hep rahatlattı onu: Yurtta bile görev- lilerin henüz sertleşmediği, diğer çocukların uyku sersemli- ğiyle onu rahatsız etmediği saatlerdi. Yemekhanenin bir kö- şesinde oturup kahvaltı ederken bir şeyler okur, o dakikalar- da kimse bulaşmazdı ona.

Hızlı bir okuyucu olduğundan önce The Wall Street Jour- nal'ı, ardından Financial Times'ı çabucak bitirip son say- fasından başlayarak satır satır okuduğu The New York Times'a geçiyor ki, cenaze ilanlarında bir başlık dikkatini çe- kiyor: "Caleb Porter, 52, Moda Sektörü Yöneticisi." Ağzında- ki ıspanaklı yumurta o an tutkallı mukavvaya dönüyor ve zorlukla yutkunurken midesi kalkıyor, her bir sinirinin ge- rildiğini hissediyor. Bilgileri anlamlandırana kadar üç kere okuması gerekiyor ilanı: Pankreas kanseri. "Çok çabuk ol- du" diyor eski dostu ve meslektaşı. Yönetimi altında, Roth- ko markası Ortadoğu ve Asya pazarlarında hızla büyürken New York'ta ilk butiğini açtı. Manhattan'daki evinde haya- ta gözlerini yumdu. Kız kardeşi Michaela Porter de Soto, altı yeğeni ve kendisi gibi moda sektöründe yönetici olan partne- ri Nicholas Lane'e uzun ömürler ...

538

Bir süre kalakalıyor, kelimeler gözünün önünde bulanık- laşıp birbirine karışana kadar elindeki gazeteye bakıyor, mutfağın bitişiğindeki tuvalete elinden geldiğince hızla to- pallayarak kendini attığı gibi yediği her şeyi kusuyor, klo- zete eğilip ağzından salya dışında bir şey gelmeyene kadar öğürüyor. Klozetin kapağını indirip oturuyor ve kendini da- ha iyi hissedene kadar ellerini yüzüne kapatıp bekliyor. Ji- letlerine uzanmak istiyor ama kendini gündüzleri kesmeme- ye hep çok dikkat etti, hem yanlış geldiği için, hem de ken- dine yapay sınırlar koymazsa bütün gün oturup kendini ke- seceği için. Son zamanlarda kesmeyi tümüyle bırakmaya da uğraşıyor. Ama bu gecenin istisna olmasına karar veriyor. Saat sabah yedi. On beş saat kadar sonra eve dönmüş ola- cak. Günü bir biçimde atlatsa yeter.

Tabağını makineye kaldırıp ses çıkarmadan yatak odasın- dan geçerek banyoya giriyor, duş yapıp tıraş oluyor, giyinme odasıyla yatak odası arasındaki kapının tamamen kapalı ol- duğundan emin olduktan sonra giyinme odasında kıyafetleri- ni giyiyor. Sabah rutininin bu noktasına yeni bir adını ekledi: Geçen bir aydır yaptığını yapacak olsa, şimdi kapıyı açıp ya- tağa gitmesi, sol kenarına oturup elini Willem'in koluna koy- ması, Willem'in de gözlerini açarak ona gülümsemesi gerekir. "Ben çıkıyorum" der gülümseyerek, Willem ise başını sal- lar. "Gitme" der, "Gitmem lazım" diye cevap verir, Willem "Beş dakika daha" diye ısrar eder, o da "Beş dakika" der. Sonra Willem yorganı aralar, o altına girer, sırtını Willem'e dayayıp gözlerini kapatarak Willem'in ona sarılmasını bekler, sonsu- za dek orada kalmayı hayal eder. On ila on beş dakika sonra istemeye istemeye kalkar, Willem'i ağzından değil ama ya- kınında bir yerden öper -dört ay geçmesine rağmen bunda hala zorlanıyor- ve çıkıp işine gider.

Fakat bu sabah bu adımı atlıyor. Willem'e çok erken çıktı- ğı için onu uyandırmadığını söyleyen bir not yazarak yemek

539

masasına bırakıyor, tam kapıya giderken dönüp Times'ı da yanına alıyor. Saçmalığının farkında ama Willem'in Caleb'İn adını, fotoğrafını ya da ona dair herhangi bir işareti görme- sini istemiyor. Willem, Caleb'in ona yaptıklannı hala bilmi- yor, öğrenmesini de istemiyor. Hatta Caleb'in varlığından bile haberdar olmasın istiyor; geçmişteki varlığından, zira artık Caleb yok. Koltuğunun altındaki gazete alev almış yanıyor, Caleb'in adı ise sayfalann arasında bir kara zehir yumağı. Biraz yalnız kalabilmek için işe arabayla gitmeye karar veriyor ama garajdan çıkmadan önce gazeteyi açıp ölüm ila- nını bir kez daha okuyor, sonra gazeteyi çantasına tıkıyor. Başını direksiyona yaslayıp bir anda derin hıçkınklarla, ba- ğırarak ağlamaya başlıyor ve toparlanmaya çalıştığı sırada nasıl ferahladığını, geçen üç yılı nasıl büyük bir korku için- de geçirdiğini, hala ne kadar utanç içinde yaşadığını niha- yet kendine itiraf edebiliyor. Kendinden tiksinerek gazete- yi tekrar çıkanp yazıyı bir daha okuyor, "moda sektöründe yönetici olan partneri Nicholas Lane" kısmında duruyor. Ca- leb, ona yaptıklannı Nicholas Lane'e de yaptı mı, yoksa Nic- holas -olması gerektiği gibi- bu davranışlara müstahak biri değil mi? Kendisinin yaşadıklannı Nicholas'ın hiç yaşama- mış olduğunu umuyor ama bir yandan da yaşamadığından emin ve bunu bildiği için daha şiddetli ağlıyor. Olayı polise bildirmesi için ısrar ederken Harold'ın argümanlanndan bi- ri buydu: Caleb tehlikeli biriydi ve onu ihbar edip tutuklattı- rarak başkalannı ondan korumuş olacaktı. Ama bunun doğ- ru olmadığını biliyordu: Ona yaptıklannı başkasına yapmaz- dı Caleb. Bu şiddet ve nefreti ona göstermiş olmasının sebe- bi, Caleb'in herkese nefret ve şiddet göstermesi değil, onun nefret ve şiddeti çağırmasıydı.

Nihayet kendine geliyor, gözlerini silip burnunu sümkü- rüyor. Ağlamak da Caleb'le geçirdiği günlerden hatıra. Yıl- lar boyunca kontrol altında tutabildi ama o geceden beri ya

540

ağlıyor ya ağlamaklı ya da ağlamamak için zor tutuyor ken- dini. Sanki geçen yıllarda kat ettiği tüm mesafe silindi de, o yine Luke Birader'in himayesindeki gözü yaşlı, çaresiz, zayıf çocuk oldu.

Arabayı çalıştırmak üzereyken elleri titremeye başlıyor. Beklemekten başka çaresi olmadığını biliyor, ellerini kuca- ğına koyup bazen iyi geldiği için düzenli derin nefes almaya çalışıyor. Birkaç dakika sonra telefonu çalana kadar titreme- si biraz azalmış oluyor, normal bir sesle açabileceğini umu- yor. "Günaydın Harold" diyor.

"Jude" diyor Harold. Sesi nedense duygusuz. "Bugünkü Times'ı okudun mu?"

Titreme hemen şiddetleniyor. "Evet" diyor.

"Pankreas kanseri çok kötü bir ölüm şekli" diyor Harold. Sesinde acı bir memnuniyet var. "İyi. Layığını bulmuş." Bir sessizlik. "İyi misin sen?"

"Evet" diyor, "evet, iyiyim."

"Telefon çekmiyor galiba" diyor Harold ama meselenin o olmadığını biliyor: Ellerinin titremesinden telefonu düz tu- tamıyor.

"Pardon" diyor, "garajdayım da. Neyse Harold, işe gidiyor- dum. Sağol aradığın için."

"Peki" diye iç geçiriyor Harold. "Konuşmak istersen arar- sın değil mi?"

"Tabii" diyor. "Teşekkür ederim."

Neyse ki yoğun bir gün, o da iş dışında bir şey düşüneme- yeceği kadar dolduruyor kendini. Öğlene doğru Andy'den bir mesaj geliyor -Görmüşsündürpezevengin geberdiğini. Pank- reas kanseri adamı bitirir. Sen nasılsın?-, iyi olduğunu yaz- dıktan sonra öğlen yemeğinde ölüm ilanını son kez okuyup gazeteyi kağıt kırpıcıya atarak bilgisayarına dönüyor. Akşamüstü Willem yeni projedeki yönetmenin yemek sa- atini ertelediğini, on birden önce eve gelemeyeceğini yazınca

541

rahatlıyor. Dokuzda erken çıkacağını söyleyip kalkıyor, eve gidip doğruca banyoya dalıyor, yürürken ceketini fırlatıyor, kolunu kıvırıp saatini çıkarıyor, ilk kesiği atana kadar arzu- dan nefes nefese kalmış oluyor. Bir oturuşta ikiden fazla ke- sik açmayalı iki ayı geçti ama bu sefer disiplini bir yana bı- rakıp nefesleri yavaşlayana, huzur veren tanıdık boşluk içine yerleşene kadar kesiyor da kesiyor. İşi bittikten sonra ortalı- ğı temizleyip yüzünü yıkıyor, mutfağa geçip hafta sonu yap- tığı çorbayı ısıtarak sabahtan beri ilk defa ağzına bir şey ko- yuyor. Dişlerini fırçalayıp yatağa devriliyor. Kesmek onu yor- du ama birkaç dakika dinlenirse kendine geleceğini biliyor. Amacı Willem eve dönene kadar normalleşmek, onun endişe- lenmesine yol açmamak ve on sekiz haftadır yaşamakta oldu- ğu sarsıcı ve afallatıcı rüyayı bozacak bir şey yapmamak. Willem ona duygularını açıkladığında o kadar sarsılmış, afallamıştı ki, iğrenç bir şaka olmadığına inanabilmesinin tek sebebi, Willem'in ağzından çıkmasıydı: Willem'e olan inancı, onun dile getirmekte olduklarının imkansızlığından daha kuvvetliydi.

Ama ucu ucuna. "Ne diyorsun sen?" diye sordu Willem'e onuncu kez.

"Senden hoşlanıyorum diyorum" dedi Willem sabırla. Kar- şılık vermeyince de, "Bana o kadar da tuhaf gelmiyor Judy. Bunca yıl sen benim hakkımda hiç böyle hissetmedin mi?" "Hayır" cevabını yapıştırınca Willem gülmüştü. Ama şaka yapmıyordu. Kendisini Willem'le birlikte düşünecek bir kib- re, büyüklüğe asla ve kat'a kapılamazdı. Kaldı ki Willem için hayal ettiği kişi kendisi değildi: Willem için güzel, akıllı (ve kadın) birini hayal etmiş yakaladığı şansın kıymetini bilecek ve Willem'e de şanslı hissettirecek birini yakıştırmıştı. Yetiş- kinler arasındaki ilişkilere dair hayallerinin çoğu gibi bunun da romantik ve naif olduğunun farkındaydı ama imkansız demek de değildi bu. Kendisi ise asla Willem'in birlikte ola-

542

bileceği türden bir insan değildi; Willem'in o hayali mükem- mel kadın yerine onu seçmesi akıl almaz bir enayilikti. Ertesi gün Willem'e neden onunla birlikte olmak isteme- yeceğine ilişkin yirmi maddelik bir liste sundu. Listeyi su- narken Willem'in inceden gülümsediğini fark etti ama liste- yi okudukça yüz ifadesi değişti, o da görmek zorunda kalma- mak için çalışma odasına çekildi.

Bir süre sonra Willem kapıyı vurdu. "Girebilir miyim?" de- di, o da buyur etti.

"İki numaralı maddeye bakıyorum" dedi Willem ciddiyet- le. "Sana bunu söylemek istemezdim Jude, ama bedenleri- miz aynı." Bakıştılar. "Sen iki santim daha uzunsun ama bir- birimizin kıyafetlerini giyebiliyoruz, hatırlatırım."

İç çekti. "Willem" dedi, "ne demek istediğimi biliyorsun." "Jude" dedi Willem, "bunun senin için tuhaf ve beklen- medik olduğunu anlıyorum. Bunu gerçekten istemiyorsan, bir daha konusunu açmam, seni rahat bırakırım ve aramız- da hiçbir şeyin değişmeyeceğine de yemin ederim." Durdu. "Ama beni korktuğun ve utandığın için seninle birlikte olma- maya ikna etmek istiyorsan... Bunu da anlarım. Fakat dene- meye engel olacak kadar iyi bir neden olduğunu düşünmüyo- rum. Senin istediğin kadar ağırdan alabiliriz. Söz."

Sessiz kaldı. "Biraz düşünebilir miyim?" diye sordu, Wil- lem de başıyla onayladı. "Elbette" deyip kapıyı arkasından kapatarak onu yalnız bıraktı.

Ofisinden uzunca bir süre sessizce oturup düşündü. Caleb'den sonra bir daha bunu kendisine yapmayacağına ye- min etmişti. Willem'in ona asla bir kötülük yapmayacağını biliyordu ama hayal gücü, sonunda dayak yemeyeceği, mer- divenlerden atılmayacağı, bir daha yapmam dediği şeyleri yapmaya zorlanmayacağı bir ilişkiyi kafasında canlandırma- sına izin vermiyordu. Willem kadar iyi birini dahi bu kaçınıl- maz sona sürüklemesinin mümkün olup olamayacağını dü-

543

şündü. Willem'in dahi nefretini kazanabileceği kabul edilmiş bir gerçeklik değil miydi? Tarihin -kendi tarihinin- öğrettiği derslere kulak asmayacak kadar aç mıydı bir ilişkiye?

Fakat içinde bir ses daha vardı ki onunla münakaşa edi- yordu: Bu teklifi reddetmen için deli olman lazım, diyordu. Hayatın boyunca güvendiğin tek kişi o. Willem bir Caleb de- ğil; asla yapmaz öyle şeyler.

Neden sonra, mutfakta yemek yapan Willem'in yanına gitmişti. "Peki" dedi. "Olsun bak.alım."

Willem ona baktı ve gülümsedi. "Gel buraya" dedi ve gel- diği gibi de öptü onu. Korkuya, telaşa kapıldı; bir kez daha Luke Birader geldi aklına ve gözlerini açıp onu öpenin Wil- lem olduğunu, korkulacak biri olmadığını hatırlattı kendine. Fakat tam akışına bırakacaktı ki gözünün önünde Caleb'in yüzü çakıp söndü, o da boğulur gibi olup geri çekti kendini, eliyle dudaklarını sildi. "Özür dilerim" dedi arkasını döner- ken. "Çok özür dilerim. Pek beceremiyorum bu işi Willem." "Ne demek istiyorsun?" demişti Willem onu tekrar kendi- ne çevirerek. "Gayet de iyisin" deyince, Willem'in ona kızma- dığını anlamanın rahatlığıyla dizlerinin bağı çözülmüştü.

O zamandan beri, Willem'e dair bildiklerini, kendiıoiı:ı� fi- ziksel çekim duyabilecek herhangi bir insandan bekledikle- riyle karşılaştırıyor. Sanki tanıdığı Willem'in yerine bir baş- kasının gelmesini bekliyor; sanki ilişki niteliği değiştiği için Willem'in de değişmesi gerekiyor. tık haftalarda Willem'i bir biçimde üzecek ve kıracak, öfkelenmesine yol açacak diye aklı çıkıyordu. Günlerce cesaret topladıktan sonra söyleye- bilmişti Willem'e ağzındaki kahve tadından hoşlanmadığını (ama sebebini açıklamamıştı: Luke Birader ve iğrenç, kaslı dili, dişetlerine işlemiş kahve taneleri. Caleb'in iyi yönlerin- den biri de kahve içmemesiydi). Willem dur diyene kadar de- falarca özür diledi. "Olabilir Jude" dedi Willem. "Aslında be- nim fark etmem gerekirdi. İçmem olur biter."

544

"Ama kahveyi çok seversin" dedi.

Gülümsedi Willem. "Seviyorum, doğru" dedi. "Ama şart da değil." Yine gülümsedi. "Asıl benim dişçi bayılacak bu işe." Yine ilk ay içinde Willem'le seksi konuşmuştu. Bu konuş- maları geceleyin yatakta, bir şeyleri söylemenin daha kolay olduğu anlarda yapıyordu. Geceleri hep kesmekle bir tut- muştu, ama artık başka bir şeye dönüşüyordu geceler; oda- nın karanlığında Willem'e dokunmaktan çok çekinmediği, Willem'in her bir tarafını görüp o kendisininkini göremiyor- muş gibi yaptığı konuşmalarda.

"Günün birinde seks yapmak istiyor musun?" diye sordu bir gece ve daha laf ağzından çıkmadan kulağa ne kadar sa- lakça geldiğini fark etti.

Ama Willem gülmedi ona. "Evet isterim" dedi.

Başını salladı. Willem bekledi. "Biraz zamana ihtiyacım var" dedi.

"Önemli değil" dedi Willem. "Beklerim."

''Ya aylar sürerse?"

"O zaman aylarca beklerim" dedi Willem.

Biraz düşündü bunu. ''Ya daha da uzun sürerse?" diye sor- du sessizce.

Willem uzanıp yanağına dokundu. "Sürerse sürsün" dedi. Uzun süre sessiz kaldılar. "O arada sen ne yapacaksın?" diye sorunca Willem güldü. "Benim de bir iradem var Jude" dedi gülümseyerek. "Hiç ihtimal vermezsin ama seks yap- madan da yaşayabiliyorum."

"Bir şey ima etmek istemedim" dedi pişmanlıkla ama Wil- lem onu tutup yanağından şap diye öptü. "Dalga geçiyorum" dedi. "İçin rahat olsun Jude. lstediğin kadar bekleyebilirsin." Böylece seks yapmadılar, kimi zaman da asla yapmaya- caklarına inandırabiliyor kendini. Aynı zamanda Willem'in fiziksel dürtülerini, hiç zorlanmadan gösterebildiği sıcaklı- ğım sevmeye, hatta arzulamaya başladı,'bu sayede kendisi-

545

nin de daha rahat ve huzurlu olduğunu hissetti. Willem ya- tağın solunda yatıyor kendisi sağında; aynı yatakta yattık- ları ilk gece hep yaptığı gibi sağına döndü, Willem ona arka- dan yaklaşıp sağ kolunu boynunun altından omzunun üstü- ne attı, sol kolunu göbeğine sardı ve bacaklarını bacaklarına çekti. Şaşırdı buna ama ilk rahatsızlığı üzerinden attıktan sonra hoşuna gitti, kundak yapılmaya benzetti.

Fakat haziran ayında bir gece böyle yapmadı Willem ve o da bir kusur işlediğini düşünerek dertlendi. Ertesi sabah -gün ışığında söylenemeyecek hassaslıkta, zorlukta mesele- leri dile getirdikleri zamanlardan biri de sabahın erken saat- leriydi- Willem'e bir hata mı yaptığını sordu, Willem ise şaşı- rarak elbette yapmadığını söyledi.

"Endişelendim de... " diye kekeledi, "sen dün gece bana... " Utancından cümlenin sonunu getiremedi.

Fakat sonra Willem'in yüzünün gevşediğini gördü, sonra da üzerine gelip kucakladı onu. "Sarılmadım mı?" dedi, ba- şıyla onayladı. "Hava çok sıcaktı da ondan" dedi Willem; gül- mesini bekledi ama gülmedi. "Başka sebebi yok Judy." O za- mandan beri Willem her gece aynı şekilde sarıldı ona, kli- manın havadaki nemi gideremediği temmuz gecelerinde bi- le, terden sırılsıklam uyandılar. Başından beri bir ilişkiden bunu istediğini fark ediyor. Bir gün birinin ona dokunacağı- nı umarken hayal ettiği buydu. Caleb ona arada bir kısacık sarılırd1; bir daha sarılmasını, sarılıp kalmasını istemeye di- li varmazdı. Ama olmuştu işte: Birbirini seven ve seks yapan insanların arasında yaşandığını bildiği yakınlığı, seks eziye- tine katlanmadan yaşayabiliyordu.

Willem'e ilk hamleyi yapacak veya onun yapmasını iste- yecek cesareti bulamıyor kendinde ama Willem salondan ge- çerken onu kolundan tutup kendine çekerek öptüğünde ya da ocağın başında durmuşken arkadan gelip yatakta sarıldı- ğı gibi kucakladığında bir hareket yapmasını bekliyor. JB'yle

546

Willem'in birbirlerine ve çevrelerindeki herkese rahatlıkla dokunabilmelerini hep takdir etti; kendisine bunun yapılma- ması gerektiğini bildiklerini biliyordu ve gösterdikleri özen- den ötürü minnet duysa da, bazen canı şeytana uymalarını, onu dinlememelerini, diğer herkese gösterdikleri rahatlığı ona da göstermelerini çekmemiş değildi. Ama hiç yapmadılar. Willem'in önünde soyunabilmesi için üç ay geçip ağustos olması gerekti. Her akşam yatağa uzun kollu tişörtü ve pi- jamasıyla girdi ve Willem de her akşam iç çamaşırıyla yattı. "Rahatsız oluyor musun?" diye sordu Willem ve o başını sal- ladı ama aslında rahatsızdı; rahatsızdı belki, fakat itici bul- muyordu. Bir ay önceden başlayarak kendini telkin etti: So- yunacaktı ve bu iş huzur içinde çözülecekti. Bir gece soyuna- caksa, bu da o gece olacaktı. Ama hayal gücü buraya kadar elveriyordu; Willem'in ne tepki vereceğini, ertesi gün ne ya- pacağını kestiremiyordu. Akşam olup da yatağa girdiklerin- de, sabahki kararlılığından eser kalmıyordu.

Willem bir gece elini tişörtünün altına sokup sırtını okşa- yınca öyle kuvvetli çekti ki kendini, yataktan düştü. "Özür dilerim" dedi Willem'e, "Çok özür dilerim." Yatağa geri girip kıyısına çekildi.

Sessiz kaldılar. Yattığı yerden avizeye baktı. "Bir şey diye- ceğim Jude" dedi Willem sonunda. "Ben seni üstün çıplak gördüm zaten."

Willem'e baktı, o da derin bir nefes aldı. "Hastanede" dedi. "Pansuman değiştirip vücudunu silerlerken."

Gözleri kızardı, tekrar avizeye döndü. "Ne kadarını gör- dün?" diye sordu.

"Hepsini görmedim" diye temin etti onu Willem. "Ama sır- tında yara izleri olduğunu biliyorum. Aynca kollarını da gör- düm daha önce." Willem bekledi, ondan karşılık gelmeyince iç geçirdi. "Jude, sana yemin ederim öyle sandığın gibi bir şey yok."

547

"Benden tiksineceğinden korkuyorum" diyebildi nihayet. Caleb'in sözleri geldi kulağına: Ciddi ciddi tipin kayıkmış se- nin. "Hiç soyunmasam da olmaz, değil mi?" dedi alaya vur- maya, gülüp geçmeye çalışarak.

"Olmaz" dedi Willem. "Çünkü bence ilk başta öyle gelme- yecek ama aslında senin için iyi olacak Judy."

Ertesi gece soyundu. Willem yatar yatmaz pikenin altın- da üstündekileri hızlıca çıkarıp pikeyi attı ve Willem'e sırtını döndü. Gözlerini hiç açmadı ama Willem elini kürekkemik- lerinin arasına koyduğunda yıllardır ağlamadığı kadar acılı, sancılı, şiddetli ağlayarak utançla büzüştü. En son Caleb'le yaşadığı gecede böyle çaresiz kalıp sarsılarak ağladığını ha- tırladı ve Willem'in bu huzursuzluğunun sebebini ancak kıs- men anlayabileceğini, bu anı yaşamanın, çıplak ve bir baş- kasının merhametine kalmış olmanın, onu teşhir ettiği vü- cudu kadar utandırdığını bilmeyeceğini düşündü. Willem'in üzüldüğünü kelimelerinden değil de sesinin tonundan anla- dı; onu avutmaya çalışıyordu ama perişanlıktan ne dediği- ni bile anlayamıyordu. Banyoya gidip kendini kesmek için yataktan kalkmak istedi ama Willem onu yakalayıp sımsı- kı kucaklayarak hareketsiz bıraktı, o da bir süre sonra nasıl- sa sakinleşti.

Ertesi sabah pazar olduğundan geç uyandığında, Willem'i ona bakarken buldu. Yorgun görünüyordu. "Nasılsın?" diye sordu.

Gece geldi hatırına. "Willem" dedi, "çok ama çok özür di- lerim. Özür dilerim. Ne oldu bilmiyorum." Ondan sonra hala çıplak olduğunu fark edip kollarını pikenin altına soktu, ar- dından pikeyi çenesine kadar çekti.

"Hayır Jude" dedi Willem. "Esas ben özür dilerim. Sana bu kadar travma yaşatacağını düşünemedim." Uzanıp saçı- nı okşadı. Sessiz kaldılar. "Ağladığını ilk kez gördüm, biliyor musun?"

548

"Eh" dedi yutkunarak. "Nedense beklediğim kadar baştan çıkarıcı olmadı" deyip Willem'e hafifçe gülümsedi, o da karşı- lık verdi.

Sabah boyu yatıp konuştular. Willem ona bazı yaralan sor- du, o da anlattı. Sırtındaki yaraların sebebini söyledi: Yurt- tan kaçma girişimini, yakalanınca yediği dayağı, sırtında oluşan enfeksiyonu, yaralardan günlerce irin aktığını, sü- pürge sopasının kıymıklannın etine girdiği yerlerin su topla- masını, sonrasındaki halini anlattı. Willem en son ne zaman birinin önünde soyunduğunu sorunca -Andy hariç- on beş yaşında diye yalan söyledi. Sonra Willem vücuduna dair ina- nılmayacak, nazik bazı laflar etti, o da gerçek olmadıklarını bildiğinden kulak asmadı.

"Devam etmemek istersen anlarım Willem" dedi. Arkadaş- lıklarının başka bir şeye dönüşmekte olduğunu açıklama- mak onun fikriydi ve Willem'e bu sayede biraz alan ve gizli- lik sağlayacaklarını söyleydiyse de, aynı zamanda Willem'e tekrar düşünmek, başkaları ne der diye korkmadan fikrini değiştirebilmek için biraz zaman tanımıştı. Tabii bu karar yine gizlilik içinde yaşanmış bir önceki ilişkisini çağrıştırı- yordu ve bunun farklı olduğunu, kendisi aynı yola sokmaz- sa farklı bir yönde ilerleyeceğini kendine hatırlatmak zorun- da kalıyordu.

"Tabii ki istemiyorum Jude" dedi Willem. "Tabii ki hayır." Willem parmağını kaşında gezdiriyordu, nedense bu onu rahatlatıyordu: Hiç cinsellik içermeyen sevgi dolu bir hare- ketti. "Sana bir dizi kötü sürprizden başka bir şey yaşatma- yacakmışım gibi geliyor" dedi sonunda, Willem başını salla- dı. "Sürpriz olabilir" dedi, "ama kötü değil."

Bunun üzerine her gece soyunmaya gayret ediyor. Bazen yapıyor bazen yapamıyor. Bazen Willem'in sırtına, kollarına dokunmasına izin veriyor, bazen veremiyor. Ama Willem'in önünde gündüz ya da ışık altında soyunması mümkün olma-

549

dı; filmlerden ve kulak misafiri olmaktan bildiği kadarıyla çiftlerin yaptığı, birbirlerinin önünde giyinip soyunmak, Lu- ke Biraderle yaptığı için nefret ettiği birlikte duşa girmek gibi şeyleri başaramadı.

Fakat mahcubiyeti bulaşıcı çıkmadı; Willem'in o kadar sık, o kadar rahat soyunabilmesiyle büyüleniyor. Sabahları Willem'in üstünü açıp uyuyan Willem'in bedenini klinik bir dikkatle inceleyerek mükemmelliğine saygı duyuyor, kendi gözleriyle gördüğünü, bu imkanın ona bahşedilmiş olduğunu fark edince de baş dönmesine kapılıyor.

Bazen yaşadıklarının olanaksızlığı hücum ediyor üzeri- ne, kalakalıyor. Ilk ilişkisi (ilişki denebilirse): Luke Birader. İkincisi: Caleb Porter. Üçüncüsü: Willem Ragnarsson, sevgi- li arkadaşı, en iyi tanıdığı insan, canının çektiği herhangi bir kadın veya erkekle birlikte olabileceği halde bilinmedik se- beplerden -Sapkın bir merak mı? Delilik mi? Acıma duygu- su mu? Salaklık mı?- onda karar kılmış bir adam. Bir ge- ce rüyasında Willem'le Harold'ın masaya oturup bir kağıdın üzerine eğildiklerini, Harold'ın hesap makinesinde bir şey- ler yaptığını görüyor ve kimse söylemeden Harold'ın onun- la birlikte olması için Willem'e para ödediğini anlıyor. Rü- yada aşağılanmanın yanı sıra minnet de duyuyor: Harold'a bu kadar cömert olduğu için, Willem'e oyunu bozmadığı için. Uyandığında Willem'e bir laf edecek oluyor fakat mantığı devreye girerek ona Willem'in paraya ihtiyacı olmadığını, za- ten yeterince zengin olduğunu, onu seçmesindeki sebepler ne kadar bilinemez ve karmaşık olursa olsun buna zorlanmadı- ğını, karan özgür iradesiyle verdiğini hatırlatıyor.

O gece yatakta kitap okuyarak Willem'in dönmesini bek- lerken uyuyakalıyor, Willem'in yanağına dokunmasıyla uya- nıyor.

"Hoş geldin" diyor ve gülümsüyor, Willem de gülümseye- rek karşılık veriyor.

550

Yatıp karanlıkta Willem'in yönetmenle yemeğini, ocak so- nunda Texas'ta başlayacak çekimleri konuşuyorlar. Düetler adındaki film beğendiği bir romandan uyarlama, küçük bir kasabanın lisesinde müzik öğretmenliği yapan bir gizli lezbi- yenle gizli homoseksüelin, altmışlardan başlayıp seksenlere uzanan yirmi beş yıllık evliliğini konu alıyor. "Bana fena hal- de yardım etmen lazım" diyor Willem. "Piyano çalmayı etraf- lıca hatırlamam şart. Şarkı da söyleyeceğim zaten. Bir koç tutacaklar ama seninle de prova yapabilir miyim?"

"Elbette" diyor. "Hem endişelenme zaten, sesin çok güzel Willem."

"İnce ama."

"Tatlı."

Willem gülüyor, elini tutuyor. "Sen bunu Kit'e anlat" diyor. "Kafasını duvarlara vurmaya başladı bile." İç geçiriyor. "Se- nin günün nasıldı?" diye soruyor.

"İyi" diyor.

Öpüşmeye başlıyorlar ama öptüğünün Luke Birader değil Willem olduğunu hatırlaması için gözleri hala açık, fena da gitmiyor ama az sonra aklına Caleb'i eve davet ettiği ilk ge- ce, Caleb'in onu duvara yaslayıp öpmesi ve ardından olan- lar geliyor, aniden geri çekilerek arkasını dönüyor. "Özür di- lerim" diyor. "Çok özür dilerim." Bu gece soyunmamış, şim- di de tişörtünün kollarıyla ellerini örtüyor. Willem yanında bekliyor ve sessizlikte ağzından "Bir tanıdığım ölmüş dün" sözlerinin döküldüğünü işitiyor.

"Çok üzüldüm Jude" diyor Willem. "Kimdi?"

Sözcükler dudaklarına gelene kadar uzun süre sessiz ka- lıyor. "İlişki yaşadığım biri" diyor sonunda, dili ağzında şişi- yor. Willem'in dikkat kesildiğini, ona bir iki parmak yaklaş- tığını hissediyor.

"İlişkin olduğunu bilmiyordum" diyor Willem sessizce. O boğazını temizliyor. "Ne zaman?"

551

"Sen Odysseia çekimlerindeyken" diyor alçak sesle ve ha- vanın bir daha değiştiğini hissediyor. Ben yokken bir şeyler olmuş, dediğini hatırlıyor Willem'in. Yolunda olmayan bir şey var. Willem'in de bu konuşmayı hatırladığını biliyor. "Peki" diyor Willem uzun bir aranın ardından. "Anlat ba- kalım. Kimdi bu talihli insan?"

Nefesi daralsa da anlatıyor. "Erkekti" diye başlıyor, Willem'e bakmasa da -avizeye odakanmı durumda- onun devam etmesi için başını salladığını hissedebiliyor. Ama olmuyor, Willem'in dürtmesi gerekiyor, o da dürtüyor.

"Anlat biraz" diyor Willem. "Ne kadar çıktınız?" "Dört ay" diyor.

"Neden bitti peki?"

Buna ne cevap vereceğini düşünüyor. "Beni pek sevmedi" diyor nihayet.

Willem'in öfkesini işitmeden önce hissediyor. "Ha, malmış yani" diyor Willem gergin bir sesle.

"Hayır" diyor. "Çok akıllı bir adamdı." Bir şey eklemek için ağzını açıyor ama ne diyeceğini bilemiyor, devam edemi- yor, ağzını kapatıyor tekrar, sessizce yatıyorlar.

Sonunda Willem bir daha dürtüyor. "Sonra ne oldu?" diye soruyor.

O bekliyor, Willem de onu bekliyor. Birlikte soluk alıp ve- rişlerini dinliyor ve ikisinin yan yana odadan, evden, dünya- dan bütün havayı ciğerlerine çekip geri saldıklarını düşünü- yor. Nefeslerini sayıyor: Beş, on, on beş... Yirmide, "Anlatır- sam kızmayacağına söz veriyor musun Willem?" diye soruyor ve Willem'in kımıldadığını hissediyor yine.

"Söz veriyorum" diyor Willem alçak sesle.

Derin bir nefes alıyor. "Geçirdiğim trafik kazasını hatırlı- yor musun?"

"Evet" diyor Willem. Sesi meraklı, huzursuz. Solukları sıklaşıyor. "Hatırlıyorum."

552

"Trafik kazası değildi" demesiyle birlikte ellerine titreme geliyor, pikenin altına sokuyor onları.

"Nasıl yani?" diye soruyor Willem ama cevap vermiyor, so- nunda Willem'in ne demek istediğini anladığını görmekten çok hissediyor. Ardından Willem ona doğru dönüp bakıyor ve pikenin altından ellerine uzanıyor. "Jude" diyor Willem, "o mu getirdi seni o hale? Seni" -dili varmıyor- "dövdü mü o?" Başıyla zar zor evet diyor, ağlamıyor olmasından memnun ama infilak edecekmiş gibi hissediyor. Etlerinin kemiklerin- den şarapnel gibi ayrıldığını, duvarlara çarptığını, avizeden sarktığını, yatağı kana buladığını geçiriyor içinden.

"Aman Tanrım" diyor Willem, ellerini bırakıp yataktan fır- lıyor.

"Willem!" diye sesleniyor arkasından, sonra kalkıp banyo- ya gidiyor, Willem'i soluk soluğa lavaboya eğilmiş buluyor, fakat omzuna dokunduğunda Willem çekiyor omzunu. Odalarına dönüp yatağa ilişerek bekliyor, Willem çıktığın- da onun ağlamış olduğunu görüyor.

Geçmek bilmeyen dakikalarca yan yana, kollan birbirine değerek fakat hiç konuşmadan oturuyorlar. "Ölüm ilanı çık-

tı mı?" diye soruyor Willem sonunda, o da başıyla evet diyor. "Göstersene" diyor Willem, birlikte çalışma odasındaki bilgi- sayarın başına gidiyorlar, o arkada durup Willem'in iki kere, üç kere okumasını izliyor. Sonra kalkıp ona sımsıkı sarılıyor, o da Willem'e sarılıyor.

"Neden söylemedin bana?" diyor Willem kulağına.

"Fark etmezdi ki" diyor ve Willem bir adım geri çekilip omuzlarından tutarak ona bakıyor.

Willem'in kendine hakim olmaya çalıştığını görüyor, geniş ağzının ipince bir çizgi olup çene kaslarının kendiliğinden oynadığını fark ediyor. "Bana her şeyi anlatmanı istiyorum" diyor Willem. Elini tutup çalışma odasındaki kanepeye götü- rüyor onu, oturtuyor. "Mutfaktan içecek bir şeyler alıp geli-

553

yorum" diyor Willem. Bakıyor ona. "Sana da getiririm." Ba- şıyla olur demekten başkabir şey gelmiyor elinden. Beklerken, Caleb'i düşünüyor. O gecenin ardından hiç ha- ber almadı Caleb'den ama birkaç ayda bir internette ara- dı. Herkese açıktı Caleb'in partilerde, açılışlarda, gösteri- lerde gülümseyen fotoğraflan. Rothko'nun ilk bağımsız bu- tiği hakkında bir haberde, Caleb genç bir markanın doygun bir pazara açılırken yaşadığı zorlukları anlatıyordu. Flower District'in yükselişine dair bir dergi yazısında, Caleb'in otel- lere ve butiklere rağmen mahallede cazip bir tekinsizliğin sürdüğüne ilişkin sözlerine yer verilmişti. Şimdi düşünüyor: Caleb hiç arattı mı onu? Onun fotoğrafını Nicholas'a göster- di mi? "Bir ara çıktım bununla, ucube gibi bir şeydi" dedi mi? Sarışın, yakışıklı, kendinden emin biri olarak hayal ettiği Nicholas'a onun yürüyüşünü taklit etti mi, yatakta ne kadar cansız, ne kadar berbat olduğunu anlattığında gülüştüler mi? "Midemi bulandırıyordu" dedi mi? Yoksa hiçbir şey demedi mi? Caleb unuttu mu onu ya da hiç düşünmedi mi? Bir hata, bir anlık gaflet, naylona sarılıp Caleb'in zihninin en dibine, kınk oyuncakların ve üstünden çok zaman geçmiş utançların yanına itilecek bir anomali miydi? Kendisi de unutabilmeyi, Caleb'i bir daha hiç düşünmemeye karar verebilmeyi istiyor. Çok eskide yaşanmış gibi gelen dört aycık sürenin onu bu ka- dar etkilemesine, hayatını böylesine değiştirmesine nasıl ve neden izin verdiğini hep merak ediyor. Öte yandan, hayatının ilk on beş yılının sonraki yirmi sekiz yılına böyle yön verebil- mesine neden göz yumduğunu da merak edebilir, ediyor da. Akıl almaz derecede şanslı; çok kişinin gıpta edeceği bir ha- yat sürüyor artık: O zaman neden bunca zaman önce yaşan- mış olaylan tekrar hatırlayıp tekrar tekrar yaşayıp duruyor? Neden sadece bugününden zevk alamıyor? Neden geçmişine bu kadar hürmet göstermek zorunda? Neden ondan uzaklaş- tıkça silinip gideceğine daha canlı, daha parlak hale geliyor?

554

Willem iki kadeh buzlu viskiyle dönüyor. Üzerine bir göm- lek giymiş. Bir süre kanepede oturup sessizce viskilerini yu- dumluyorlar, sıcaklığın damarlarına dolduğunu hissediyor. "Anlatacağım" diyor Willem'e ve o da başını sallıyor, ama anlatmaya başlamadan önce uzanıp Willem'i öpüyor. Haya- tında ilk kez bir öpüşmeyi kendisi başlattı ve bunu yapa- rak karanlıkta bile, gün ağarmadan önceki alacakaranlık- ta bile dile getiremeyeceği, utanç ve minnet duyduğu her şe- yi Willem'e aktarmış olacağını umuyor. Bu kez gözlerini ka- patıyor, insanların öpüşürken, seks yaparken gittiklerini dü- şündüğü, kendisinin ise hiç uğramadığı, çok görmek istediği, ömür boyu yasaklı olmadığını umduğu o beldeye yakında va- racağını hayal ediyor.

Kit şehirdeyken öğlen veya akşam yemeğinde buluşurlar ya da ajansın NewYork ofisinde görüşürlerdi ama aralık ayı- nın başında geldiğinde, Willem Greene Sokak'ta buluşmala- rını önerdi. "Sana yemek yapacağım" dedi Kit'e.

"Neden?" diye sordu bir anda şüphelenen Kit: Farklı bir biçimde yakın olsalar da arkadaş değillerdi ve Willem onu daha önce hiç Greene Sokak'a davet etmemişti.

"Seninle konuşmak istediğim bir konu var" dedi ve Kit'in uzun, ağır nefesler almaya başladığını duydu.

"Peki" dedi Kit. Bu konunun ne olduğunu, kötü bir haber mi vereceğini sormayacak kadar tanıyordu onu, en kötüsünü düşündü. Kit'in dünyasında iyi haberlerin müjdesi "Seninle konuşmak istediğim bir konu var" ile verilmezdi.

Kendisi de pekala biliyordu bunu ve Kit'i kötü bir şey ol- madığına ikna edebilirdi, ama şeytana uydu ve vazgeçti. "Ta- mam o zaman!" dedi neşeyle. "Haftaya görüşürüz." Telefonu kapatınca ise, Kit'i teskin etmeyişinin sırf çocukluktan ileri gelmediğini düşündü: Kit'e anlatacağı --Jude ile birlikte ol-

555

dukları- kendi açısından kötü haber değildi ama Kit'in de böyle düşüneceğinden emin değildi.

Ilişkilerini belli başlı kişilere açıklama kararı vermişler- di. İlk olarak Harold ve Julia'ya söylediler, en sevindirici ve mutlu olması gereken bu açıklama nedense Jude'u çok ger- di. Bunu daha iki hafta önce, Şükran Günü yemeğinde söy- lediler; ikisi de çok sevinip çok heyecanlandılar onlar adı- na, Jude'a sarıldılar, hatta Harold birkaç damla gözyaşı bile döktü, Jude ise kanepede oturup yüzünde hafif bir gülümse- meyle üçünü seyretti.

Sonra söyledikleri Richard, bekledikleri kadar şaşırma- dı. "Çok iyi düşünmüşsünüz" dedi kesin bir ifadeyle, birlikte emlak işine gireceklerini açıklamışlar gibi. İkisini de kucak- ladı. "Bravo" dedi; "Aferin Willem" ve Richard'ın ona ne an- latmak istediğini o zaman anladı: Yıllar önce Jude'un bir eve ihtiyacı olduğunu Richard'a söylerken kendisinin anlatmak istediği şeydi; aslında, kendisi yokken Jude'a göz kulak ola- cak birini arıyordu.

Sonra ayrı ayrı Malcolm ve JB'ye söylediler. İlk olarak Malcolm'a; ya şoke olacağını ya da yürekten sevineceğini dü- şünmüşlerdi, ikincisi oldu. "Sizin için çok sevindim" dedi yü- zünde güller açarak. "Şahane olmuş. İkinizin birlikte olması düşüncesine bayıldım." Nasıl başladıklarını, ne zaman başla- dıklarını, onları sıkıştırmak için de birbirleri hakkında şim- diye dek bilmedikleri ne keşfettiklerini sordu. (Bakışmışlar- dı bu soru üzerine -ah bir bilse Malcolm!- ve cevap verme- mişlerdi, Malcolm da bunun günün birinde açığa çıkaraca- ğı bir sırlar sandukasının varlığına işaret olduğunu düşüne- rek gülümsemişti.) Sonra içini çekti. "Tek bir şeye üzüldüm yalnız" dedi, ne olduğunu sordular. "Senin ev Willem" dedi. "Çok güzel bir yer. Tek başına çok sıkılıyordur." Bir biçimde gülmemeyi başardılar ve Willem evi, Manhattan'a bir proje için gelen ve bir yıl kadar daha kalmaya karar veren İspan-

556

yol bir aktör arkadaşına kiraladığını söyledi Malcolm'a.

JB daha çetin cevizdi tahmin ettikleri gibi: ihanete uğra- dığını, ihmal edildiğini hissedip sahiplenme duygusuna bü- rünecekti, üstelik dört yılın ardından Olive:r'la yakın zaman- da ayrıldıkları için her şey daha şiddetli yaşanacaktı. Olay çıkarma ihtimalinin düşeceğini (fakat Jude'un belirttiği üze- re bu doğrultuda bir teminat verilemeyeceğini) düşünerek yemeğe çıkardılar onu ve haberi JB'nin hala temkinli dav- randığı, münasebetsizlik yapmaktan çekineceği Jude verdi. JB'nin çatalını bırakıp başını ellerinin arasına almasını ses- sizce izlediler. "Midem bulandı" dedi, başını kaldırıp "Ama sizin adınıza çok sevindim" demesini bekledikten sonra ne- feslerini verebildiler. JB yemeğini didikledi. "Yani daha ön- ce söylememenize bozuldum ama yine de sevindim." Ana ye- mekler geldi, JB levreğe bıçakla girişti. ''Yani bak ciddi ciddi sinirlendim. Ama. Sevindim. Ulan." Tatlılar geldiğinde, gu- avalı suflesini hunharca kaşıklayan JB'ye bakıp birbirlerini masanın altından dürttüler; bir yandan sinirleri boşanmak üzereydi, diğer yandan JB'nin lokantanın orta yerinde bir rezillik çıkaracağından endişeleniyorlardı.

Yemekten sonra dışarda durup Willem ve JB sigara içer- ken, JB'nin yakında açılacak beşinci sergisini, birkaç yıldır ders verdiği Yale'deki öğrencilerini konuştular. Bu bir anlık ateşkes, bir kızın "Sizinle fotoğraf çektirebilir miyim?" di- ye ona yanaşması ve JB'nin inleme-hmourdanma arası bir ses çıkarmasıyla son buldu. Greene Sokak'a döndüklerinde, Jude'la birlikte JB'nin şaşkınlığına, anlayış gösterme çabası- na, sürekli ve istikrarlı benmerkezciliğine güldüler. "Zavallı JB" dedi Jude. "Bir an beyni infilak edecek sandım." iç geçir- di. "Ama anlıyorum onu. O hep sana aşıktı Willem."

"Yok öyle bir şey'' dedi.

Jude bir süre baktı ona. "Şimdi kimmiş bakalım kendini bilemeyen?" diye sordu çünkü Willem ona hep bunu söylü-

557

yordu: Jude'un kendine bakışı ve kendini algılayışı, gaflet derecesinde tek taraflıydı.

O da iç geçirdi. "Arayayım onu" dedi.

"Bu gece rahat bırak" dedi Jude. "Hazır olunca o seni arar." Aradı da. O pazar günü JB Greene Sokak'taki eve geldi, Jude onu içeri buyur ettikten sonra işini bahane ederek ça- lışma odasına kapanıp Willem'le JB'yi baş başa bıraktı. Wil- lem iki saat boyunca JB'nin bin dereden su getirerek yö- nelttiği suçlamaları ve soruların arasında noktalama işare- ti koyar gibi "Ama senin adına çok sevindim" deyişini din- ledi. Kızmıştı JB: Willem'in daha önce söylememesine, ona sormamasına, Malcolm ve Richard'a -Richard'a bile!- on- dan önce haber vermelerine bozulmuştu. Üzgündü JB: Wil- lem gerçeği söyleyebilirdi artık, Jude'u hep daha çok sevmiş- ti, yalan mıydı? Niye itirafedemiyordu? Aynca hep mi böyle hissetmişti? Yıllar yılı kadınlarla yatması, dikkatlerini baş- ka yöne çekmek için söylenmiş koca bir yalan mıydı? Kıs- kanmıştı JB: Jude'a çekim duyuyordu, duymuyor değildi, mantıksız olduğunun ve biraz da bencillik ettiğinin farkın- daydı, ama Willem'in onu değil de Jude'u seçmiş olmasına kırıldığını Willem'e söylememesi de samimiyetsiz olacaktı. "JB" dedi tekrar tekrar, "her şey kendiliğinden oldu. Sana anlatmadım çünkü kendi kafamı toplamak için de zamana ihtiyacım vardı. Sana çekim duymak konusunda ise... Ne di- yebilirim, duymadım. Sen de bana duymadın ki! Bir defasın- da yiyişmiştik hatırladın mı? Hiç de hoşuna gitmediğini söy- lemiştin, hatırladın mı?"

Fakat JB bunlara kulak asmadı. "Ben hfila önce Malcolm ve Richard'a söylemeni anlamıyorum" dedi surat asarak, Wil- lem'in ise buna verecek cevabı yoktu. "Her neyse" dedi JB bir sessizlikten sonra, "İkiniz adına da çok sevindim. Sahiden bak." İç geçirdi. "Sağol JB" dedi. "Bu benim için çok anlamlı." Tek- rar sustular.

558

"JB" dedi Jude, çalışma odasından çıkıp JB'nin hala içeri- de olmasına şaşırarak. ''Yemeğe kalır mısın?"

"Ne var yemekte?"

"Mezgit. Fırında patates de yapanın senin sevdiğin gibi." "Olur" dedi JB dudak bükerek, Willem de JB'nin görmez tarafından Jude'a sırıttı.

Mutfakta Jude'un yanına gidip salata yapmaya başladı, JB ise yemek masasına çöküp Jude'un orada bıraktığı roma- nı karıştırdı. "Ben okudum bunu" diye seslendi ona. "Sonunu söyleyeyim mi?"

"Hayır JB" dedi Jude. "Daha yansına yeni geldim." "Rahip karakteri ölüyor sonunda."

''Ya JB!"

Bunun ardından JB'nin keyfi yerine geldi. Son salvolarını iş olsun diye yaptı hatta; duygu yoğunluğuyla değil görev bi- linciyle yerine getirilmiş gibiydi. "On yıl sonra ikiniz de bütü- nüyle lezbiyenleşmiş olacaksınız bence. Kediniz falan olacak" dedi ilk olarak, sonra da "ikinizi mutfakta izlemek, o John Currin tablosunun ırk açısından biraz daha karışık bir hali- ne bakmakgibi. Anladınız mı neyi kastettiğimi? Bir bakın." "Açıklayacak mısınız, sessiz mi kalacaksınız?" diye sordu JB yemekte.

"Basın bülteni göndermeyeceğim eğer onu soruyorsan" de- di Willem. "Ama saklamaya da çalışmayacağım."

"Bence yanlış" diye ekledi Jude hızla. Willem cevap ver- medi, bir aydır bunun tartışmasını yapıyorlardı.

Yemekten sonra o ve JB kanepeye yayılıp çay içerlerken Jude makineyi doldurdu. JB tamamen sakinleşmiş gibiydi artık, o da ta Lispenard Sokak günlerinden bu yana JB ile yemeklerin olağan akışının bu olduğunu hatırladı: Geceye ekşi ve yakıcı bir şekilde başlar, yumuşamış ve gevşemiş bir halde son verirdi.

"Seks nasıl?" diye sordu JB ona.

559

"Muhteşem" dedi hiç bekletmeden.

JB kederlenmişti. "Hadi be" dedi.

Ama tabii yalandı bu. Seksin muhteşem olup olmadığını bilmiyordu çünkü henüz yapmamışlardı. Cuma günü Andy geldiğinde ona söylemişler, Andy de ayağa kalkıp son dere- ce ciddi bir ifadeyle, sanki Jude'un babasıymış da nişanlana- cakları haberini almış gibi sarılmıştı ikisine de. Willem onu kapıya kadar geçirmişti, asansör beklerlerken Andy sessizce sormuştu: "Nasıl gidiyor?"

Durdu biraz. "İyi" dedi sonunda ve Andy, söylememiş oldu- ğu her şeyi anlamış gibi, omzunu sıktı. "Kolay olmadığını bi- liyorum Willem" dedi. "Ama doğru bir şey yaptığın belli çün- kü ben onu hiç bu kadar mutlu ve rahat görmemiştim, hem de hiç." Bir şey daha söyleyecekmiş gibi baktı ama ne söy- leyebilirdi ki? Onun hakkında konuşmak istersen ara diye- mezdi; yardımcı olabileceğim bir şey çıkarsa haber ver diye- mezdi; o da asansör inişe geçerken hafif bir baş selamı vere- rek ayrıldı.

O gece JB gittikten sonra, o gün Andy'yle kafede yaptıkla- rı konuşmayı ve Andy onu kalkıştığı işin zorluğuna dair uya- rırken ona tam olarak inanmadığını düşündü. Şimdi bakınca inanmadığına seviniyordu çünkü Andy'ye inanmak gözünü korkutabilirdi, o korkuyla da denemeye yanaşmayabilirdi. Döndü ve uyumakta olan Jude'a baktı. Soyunduğu gece- lerden biriydi, sırtüstü yatmış ve bir kolunu kıvırıp başının altına almıştı; Willem de sık sık yaptığı gibi parmağını ko- lunun iç tarafında gezdirdi, yara izlerinin alevlerde kavrul- muş dağlar ve vadiler şeklinde berbat ettiği şeklini duyum- sadı. Jude'un derin uykuya daldığına inanınca bazen baş ucundaki lambayı yakar ve onun vücudunu daha dikkat- li incelerdi; çünkü Jude vücuduna gün ışığında bakılması- na izin vermiyordu. Üstünü yavaşça açar, avuçlarını kolla- rında, bacaklarında, sırtında gezdirir, ten dokusunun pürüz-

560

lüden parlağa geçişini hisseder, tenin ne kadar farklı halle- re bürünebildiğine, bedenin kendisine verilen tüm zararla- ra rağmen iyileşme çabasına hayret ederdi. Hawaii'deki Big Island'da katıldığı bir film çekiminin paydos gününde, ekip- le birlikte lav sahalarında dolaşmış, kemik fosili kadar ku- ru ve pürüzlü kayaların pasparlak siyah bir yüzeye dönüştü- ğünü, lav lülelerinin topak topak krema gibi yayıldığını gör- müştü. Jude'un teni de o kadar çeşitli, o kadar şaşıntıcıydı ve yer yer ten olarak bildiği şeyden o kadar farklıydı ki, baş- ka dünyalardan veya gelecekten gelmiş gibiydi, insan teni- nin on bin yıl sonra nasıl görüneceğine örnekti adeta. "lğreniyorsun" demişti Jude ikinci kez soyunduğunda, o da başını iki yana sallamıştı. lğrenmiyordu üstelik: Jude be- denini öylesine bir sır gibi saklamış, esirgemişti ki, o da kar- şısına çıkacak manzarayı gözünde büyüttükçe büyütmüş, so- nunda beklediğini bulamamıştı. Yaralara bakmakta zorlan- ması estetik açıdan iticiliğinden değil, her birinin katlanılan ya da maruz kalınan bir olayın kanıtı olmasındandı. Jude'un kollan bu nedenle bedeninin onu en çok üzen kısmıydı. Ge- celeri Jude uyurken kollarını tutar ters çevirir, kesikleri sa- yar, kendi kendine kasten acı verdiği, kendi varlığını silme- ye çalıştığı bir duruma düşmenin ne demek olduğunu hayal etmeye çalışırdı. Bazen yeni kesikler oluyordu -Jude'un ken- dini kestiğini hemen anlıyordu çünkü o geceler Jude uzun kolluyla yatardı ve o kollarını sıyınrarak pansumanları yok- lardı- ve Jude'un bunları ne zaman yaptığını, kendisinin ne- den fark etmediğini düşünüyordu. intihar girişiminden son- ra Jude'un yanına taşındığında, Harold ona Jude'un jilet zu- lasını nerede sakladığını söylemişti, o da Harold gibi buldu- ğunda çöpe atmaya başlamıştı. Fakat sonra zulaları bulama- maya başladı ve Jude'un yeni zulasını da keşfedemedi. Bazen ise merak değil saygı duyardı ona: Willem'in idra- kinden çok daha ağır yaralı biriydi. Nasıl anlamamış olabili-

561

rim bunu? diye sorardı kendisine. Nasıl göremedim?

Bir de seks meselesi vardı. Andy onu seks konusunda uyar- mıştı uyarmasına, ama Jude'un buna duyduğu korku ve an- tipati onu rahatsız ediyor, zaman zaman ürkütüyordu. Kasım sonlarında bir gün, ilişkilerinin altıncı ayında, elini Jude'un küloduna soktuğunda Jude'dan peşindeki avcının pençesi- ne tutulmuş hayvanların çıkardığına benzer boğuk bir inil- ti yükselmiş ve Jude öyle bir şiddetle geri çekilmişti ki, başı-

nı komodine çarpmıştı. "Özür dilerim" dediler karşılıklı, "Çok özür dilerim." İşte o anda Willem de bir derece korkuya ka- pılmıştı. Jude'un sonsuz bir çekingenlik içinde olduğunu ba- şından beri bilse de, mahcubiyetini kısmen üstünden atacağı- na, seks yapabilecek bir özgüvene ulaşacağına inanmıştı. Fa- kat o anda, cinselliğe isteksizlik olarak gördüğü şeyin aslın- da cinsellik korkusu olduğunu anlamıştı: Jude belki hiçbir zaman rahat olamayacaktı ve günün birinde seks yaparlar- sa, ya Jude kendini buna mecbur gördüğünden ya da Willem zorlamaya karar verdiğinden olacaktı. İki seçenek de hoş değildi. İnsanlar hep gönüllü atılmıştı onun kollarına; bek- lemesi, birini tehlikeli olmadığına, ona zarar vermeyeceğine ikna etmesi hiç gerekmemişti. Neyapacağım ben? diye sor- du kendisine. Cevabı kendi başına bulmaya aklı yetmiyordu ama sorabileceği kimse de yoktu. Üstelik geçen her gün ar- zusu kuvvetleniyor ve dizginlenemez hale geliyor, kararlılı- ğı bileniyordu. Herhangi biriyle seks yapmayı uzun zaman- dır bu kadar çok istememişti, üstelik bunun sevdiği biri ol- ması, beklemeyi dayanılmaz ve bir o kadar saçma kılıyordu. O gece Jude'u uyurken izledi. Belki hatayaptım dedi içinden. Sonra yüksek sesle, "Bu kadar çetrefilli olacağını bileme- dim" dedi. Yanında Jude, Willem'in ihanetinden habersiz so- luk alıp veriyordu.

Derken sabah oldu ve bu ilişkiye başlamasında kendi saf- lığı ve kibri dışında etkili olan sebepler yüzüne vuruldu. Er-

562

ken bir saatte uyanmıştı ve giyinme odasının kapısının ara- lığından Jude'un giyinmesini izledi. Yeni meydana gelmiş bir gelişmeydi bu ve Jude için ne kadar zor olduğunu biliyordu Willem. Jude'un ne kadar çaba sarf ettiğini, bir başkasının önünde soyunmak giyinmek gibi herkesin olağan karşıladığı bir eylemi Jude'un çalışarak yapmak zorunda olduğunu gö- rüyordu. Kararlılığını, cesaretini takdir ediyordu. Kendisinin de çaba göstermesi gerektiğini hatırlıyordu bu şekilde. iki- si de tereddütteydi, ikisi de ellerinden geleni yapıyordu; ikisi de kendilerinden şüphe edecek, bir ileri bir geri gideceklerdi. Ama birbirlerine güvendikleri, bu kadar zorluğa, meşakkate, tedirginliğe, mahreme tecavüze katlanmaya değer tek insan olarak birbirlerini gördükleri için gayreti sürdüreceklerdi. Gözünü tekrar açtığında Jude yatağın kenarına oturmuş ona gülümsüyordu; güzelliği, kalbine yakınlığı, onu sevme- nin kolaylığıyla içinden ılık bir şeyler aktı. "Gitme" dedi. "Gitmem lazım" dedi Jude.

"Beş dakika daha" dedi.

"Peki" dedi Jude ve örtünün altına girdi, Willem takım el- bisesini kırıştırmamaya özen göstererek ona sarıldı ve göz- lerini kapattı. Bunu da çok seviyordu işte: O anlarda Jude'u mutlu ettiğini bilmeyi, Jude'un da sevgi görmeyi istemesini ve bunu gösterme izni taşıyan kişinin kendisi olmasını çok seviyordu. Kibir miydi bu? Gurur mu? Kendini tebrik mi et- miş oluyordu? Sanmıyordu, umursamıyordu. O gece Jude'a, Şükran Günü yemeği için gittiklerinde ilişkilerini Harold'la Julia'ya söylemeleri gerektiğini söyledi. "Emin misin Wil- lem?" diye sordu Jude bunun üzerine endişeli bir suratla, asıl sormak istediği ilişkileri hakkında emin olup olmadığıy- dı çünkü, biliyordu. Kapıyı hep aralık tutuyor, isterse gide- bileceğini bilmesini istiyordu. "Onlara söylemeden önce et- raflıca düşünmeni istiyorum." Söylemesine gerek yoktu: Wil- lem, Harold ve Julia'ya söyledikten sonra fikrini değiştirirse

563

neler olacağının farkındaydı: Onu affederlerdi ama bir daha hiçbir şey aynı olmazdı. Jude'u mutlaka ve mutlaka ona ter- cih ederlerdi. Bunu biliyordu çünkü böyle olması gerekliydi. "Kesinlikle eminim" demişti, onlar da söylemişlerdi.

Kit'e bir bardak su koyup sandviç tabağını sofraya taşır- ken bu konuşmayı düşünüyordu. "Neli bunlar?" diye sordu Kit sandviçlere şüpheyle bakarken.

"Kızarmış köy ekmeğinde Vermont çedar ve incir" dedi. "Yanında da armut vejambonlu radika salatası."

Kit iç geçirdi. "Ekmeği kestiğimi biliyorsun Willem" dedi ama aslında bilmiyordu. Kit bir sandviç alıp ısırdı. "Güzel ol- muş" dedi isteksizce. "Peki" diye devam etti sandviçi bırakıp, "hadi anlat."

Anlattı o da, ilişkilerini ilan etmeyi düşünmediğini ama saklamayacağını da söyledi ve Kit homurdandı. "Siktir" de- di. "Siktir. Aklıma gelmişti bunun olacağı. Nedendir bilmem ama gelmişti işte. Of Willem." Alnını masaya dayadı. "Bir dakika düşünmem lazım" dedi masaya. "Emil'e söyledin mi?" "Evet" dedi. Emil, Willem'in menajeriydi. Kit ve Emil, en iyi performanslarını Willem'e karşı birleştirdiklerinde göste- rirlerdi. Hemfikir olurlarsa birbirlerini severlerdi. Olmazlar- sa da sevmezlerdi.

"Ne dedi peki?"

"Dedi ki, 'Ah Willem, kalpten sevdiğin ve yanında kendini bulduğun biriyle birlikte olduğun için çok mutluyum, arka- daşın ve ilk günden beri destekçin olarak nasıl sevindim an- latamam!'" (Emil aslında "Tanrım, Willem, emin misin?" de- mişti. "Kit'le konuştun mu? O ne dedi?")

Kit başını kaldırıp ona öfkeyle baktı (espriden pek an- lamazdı). "Senin için sevinmedim demiyorum Willem" de- di. "Senin mutluluğunu isterim. Ama kariyerine ne olacağı- nı düşündün mü? Hangi rollere seçileceğini? Bu piyasada eş- cinsel aktör olmak ne demek bilmiyorsun."

564

"Gerçi ben kendimi eşcinsel görmüyorum" diyecek oldu, Kit gözlerini devirdi. "Saflık etme Willem" dedi. "Herifinkini eline aldıysan topsundur."

''Yine ağzından bal damlıyor."

"Mesele o değil Willem; bu konuda aklına estiği gibi at oy- natamazsın."

"Oynatmıyorum Kit" dedi. "Hem benjön değilim ki zaten." "Tutturmuşsun jön değilim diye! Amajönsün, istesen de istemesen de. Kariyerin hep şimdiki yolunda ilerleyecekmiş gibi davranıyorsun. Carl'a olanlan unuttun mu?" Cari, Kit'in bir meslektaşının sanatçısı ve geçen on yılın en büyük film yıldızlanndan biriydi. Sonra eşcinselliğini açıklamak zorun- da kalmış, kariyeri de sönmüştü. İşin ironik tarafı, Willem'in kariyerinin yükselmesine neden olan da Carl'ın ansızın göz- den düşmesiydi; Willem'in oynadığı rollerden en az ikisi, olaydan önce hiç düşünülmeden Carl'a verilecek rollerdi. "Tamam bak, sen Carl'dan çok daha yeteneklisin ve yelpa- zen de daha geniş. Üstelik Carl'ın ortaya çıktığı yıllara gö- re farklı bir iklimde yaşıyoruz, hiç değilse bizim memlekette. Ama hatırı sayılır bir soğukluk göreceğini söylemezsem ol- maz. Zaten fazla göz önünde olmayan birisin. Bu konuyu giz- li tutsan olmaz mı?"

Cevap vermek yerine uzanıp bir sandviç daha aldı, Kit de onu süzdü. "Jude ne düşünüyor?"

"Alaska'ya giden yolcu gemilerindeki Kander ve Ebb revü- lerine kadar düşeceğimi düşünüyor."

Kit tısladı. "Kendi kafandakiyle Jude'un kafasındakinin ortasını bulman lazım Willem" dedi. "Bunca yıl uğraştık, di- dindik" diye ekledi kederle.

Willem de iç geçirdi. Bundan on beş yıl kadar önce Kit'le tanıştığı gün Jude, bir ara dönüp "Benim için Andy neyse se- nin için Kit o" demişti. Yıllar geçtikçe bunun ne kadar doğ- ru olduğunu idrak etmişti. Kit ve Andy'nin ürkütücü bir te-

565

sadüfeseri birbirlerini tanımaları yetmiyormuş gibi -üniver- sitenin ilk yılında aynı dersleri alıp aynı yurtta kalmışlardı- kendilerini bir nevi Willem ve Jude'un yaratıcıları gibi gös- termekten zevk almaları da ortaktı. Esirgeyicileri ve koru- yucularıydılar ama her fırsatta hayatlarının şeklini şemalini belirlemek de isterlerdi.

"Daha destekleyici yaklaşacağını düşünmüştük Kit" dedi üzüntüyle.

"Niye? Geyim diye mi? Gey menajer olmak başka bir şey, senin çapında bir aktörün gey olması bambaşka bir şey Wil- lem" dedi Kit. Homurdandı o da. "Sevinecek bir kişi tanıyo-

rum hiç değilse. Noel" -Düetler'in yönetmeni- "havalara uça- cak. Projesini patlatacak bir sansasyon olur bu. Eşcinsellik temalı filmleri seviyorsundur umarım çünkü ömrünün kala- nı onlarla geçecek."

"Bence Düetler bir gey filmi değil" dedi, sonra Kit gözlerini devirip tekrar söylev çekme fırsatı bulamadan "öyle olacak- sa da varsın olsun" diye ekledi. Jude'a söylediklerini Kit'e de söyledi: "Ben hep iş bulurum, merak etme."

("Ya film rollerin suyunu çekerse?" diye sormuştu Jude. "O zaman tiyatro yaparım. Olmazsa Avrupa'da çalışırım;

İsveç'te daha fazla iş yapmayı ne zamandır istiyordum za- ten. Jude sana söz veriyorum her zaman çalışacağım ben." Jude cevap vermemişti buna. Saat geçti, yatakta uzanmış- lardı. "Willem, eğer bunu gizli tutmak istersen hiç üzülmem, ciddiyim bak" demişti.

"İstemiyorum ki" diye karşılık vermişti. İstemiyordu da. Bunun için gereken gücü de, planlama zahmetine katlanma niyetini de, kuvvetini de bulamıyordu içinde. Kendisinden yaşlı ve çok daha fazla gişe yapan iki aktörün gey olmaları- na rağmen kadınlarla evli olduğunu biliyor, hayatlarının ne kadar kofve uydurmaca olduğunu görüyordu. Kendisi istemi- yordu öyle bir hayatı; setten çıktığı halde rolden çıkamamayı

566

istemiyordu. Evine geldiğinde kendini tam anlamıyla evinde hissetmek istiyordu.

"Bana karşı bileneceğinden korkuyorum o kadar" demişti Jude alçak sesle.

"Sana karşı asla hınç duymayacağım" diye söz vermişti bunun üzerine.)

Şimdi ise bir saat daha Kit'in felaket senaryolarını dinle- di, nihayet Willem'in fikrini değiştirmeyeceği anlaşıldığında Kit fikrini değiştirir gibi oldu. "Sen hiç merak etme Willem" dedi kendinden emin, başından beri endişelenen Willem'miş gibi. "Bunu becerebilecek bir kişi varsa o da sensin. Bir bi- çimde altından kalkacağız. Her şey yolunda gidecek görür- sün." Kit başını yana yatırıp ona baktı. "Evlilik görünüyor mu ufukta?"

''Tanrım, Kit" dedi, "daha demin ayırmaya çalışıyordun bizi." "Hayır, çalışmıyordum Willem. Ben yalnızca seni çeneni tut diye ikna etmeye uğraşıyordum." Bu kez teslimiyetle, bir daha iç geçirdi. "Umarım Jude onun uğruna yaptığın fedakarlığı takdir eder."

"Fedakarlık değil bu" diye itiraz etti, Kit de sertçe baktı ona. "Şimdi değil belki" dedi, "ama ileride olabilir."

Jude o akşam eve erken geldi. "Nasıl geçti?" diye sordu Willem'e, onu dikkatle süzerek.

"lyi" dedi ketumca. "lyi geçti."

''Willem... " dedi Jude, o ise sözünü kesti.

"Jude" dedi, "oldu bitti. Bir sorun çıkmayacak, yemin ede- rim."

Kit'in ofisi haberi dillendirmeden iki hafta kadar dayana- bildi, ilk yazı çıktığı sıralarda o ve Jude uçakla Hong Kong'a gidiyorlardı: Jude'un Hereford Sokak'tan eski ev arkada- şı Charlie Ma'yı görecekler, oradan da Vietnam, Kamboçya ve Laos turu yapacaklardı. Tatildeyken mesajlarına bakma- maya çalışırdı ama New York dergisinin yazarlarından bi-

567

ri Kit'e telefon etmişti, bir haber çıkacağını buradan anla- dı. Yazı yayımlandığında Hanoi'deydiler; Kit herhangi bir yo- rumda bulunmadan yazıyı ona iletti, o da Jude'un banyoya girmesini fırsat bilip hızlıca taradı. "Ragnarsson tatilde ol- duğu için sorularımıza cevap veremezken, ünlü oyuncunun ülkenin önde gelen hukuk bürolarından Rosen Pritchard ve Klein'da avukat olan ve üniversite birinci sınıftan beri ay- nı evi paylaştıkları tanınmış hukukçu Jude St. Francis ile ilişkisi, menajeri tarafından doğrulandı" yazıyordu, son- ra da "Ragnarsson, eşcinsel olduğunu kendi iradesiyle açık- layan oyuncuların açık ara en ünlüsü" diye devam edip bir ölüm ilanı havasına bürünerek filmografisini veriyor, muh- telif menajerler ve halkla ilişkiler uzmanlarının onu cesare- tinden ötürü tebrik ederken kariyerinin darbe alacağına dair yorumlarını, tanıdığı bazı oyuncu ve yönetmenlerin bu açık- lamanın onun hayatında hiçbir şey değiştirmeyeceğine iliş- kin görüşlerini aktardıktan sonra, ismini açıklamak isteme- yen bir stüdyo yöneticisinin, Willem romantik jön olarak ün yapmadığı için, muhtemelen bir sorun yaşamayacağı yönün- deki ifadesiyle son buluyordu. Haberin altında, eylül ayında Richard'ın Whitney'deki sergi açılışında Jude ile çekilmiş bir pozlarının bağlantısı da vardı.

Jude çıktığında telefonu ona uzatıp onun da haberi oku- masını bekledi. "Ah Willem" dedi önce, derken şaşkınlıkla "Benim adımı da yazmışlar" deyince, ilişkilerinin açıklanma- sını sadece Willem için değil, belki kendi özel hayatını koru- mak için de istemediği Willem'in aklına ilk kez geldi. Haberin yazarıyla Willem adına konuşurken neler söyle- yeceğini planladık.lan sırada, Kit ona "Adını verelim mi diye Jude'a sormak gerekmez mi?" diye sormuştu.

"Gerek yok" demişti o da. "Önemsemeyecektir." Kit sessiz kalmıştı. "Önemseyebilir Willem."

Ama gerçekten de önemseyeceğini düşünmemişti. Şimdi

568

ise bencillik etmiş olabileceğini düşünüyordu. Ne yani, dedi kendi kendine, sen bunu dert etmiyorsun diye, onun da etme- yeceğini mi düşündün?

"Özür dilerim Willem" dedi Jude, o ise suçluluk duyduğu- nu tahmin ettiği Jude'un içini rahatlatması, ondan özür di- lemesi gerektiğini bildiği halde, bunu yapmak o sırada için- den gelmedi.

"Ben koşuya çıkacağım" dedi ve ona bakınıyor olduğu hal- de, Jude'un başıyla onayladığını hissetti.

O kadar erkendi ki, şehir hala serin ve sessizdi, hava kir- li beyazdı, sokaklardan tek tük otomobil geçiyordu. Otelin yakınındaki eski Fransız operasının etrafını dolaştı, tekrar otele dönüp sömürge döneminden kalma tarihi kente doğru yol alırken, büyük ve geniş bambu sepetlerine capcanlı renk- leriyle misket limonları, gül, biber ve limon kokuları saçan taze kesilmiş otlar yığmış sokak satıcılarının önünden geç- ti. Sokaklar daralıp dantelaya dönünce yavaşlayıp yürüme- ye başladı, kadınların bir kazan kaynayan yağ veya çorbanın başında durduğu, dört beş taburelik yemekçilerin sıralanmış olduğu dar bir geçide saptı. Taburelerde oturan müşteriler yemeklerini hızla bitirip çabuk adımlarla geçidin başına yü- rüyerek bisikletlerine atlıyor, uzaklaşıyorlardı. Geçidin diğer ucunda durup bisikletli bir adama yol verirken, sepetinde ta- şıdığı taze bagetlerin buharda ısıtılmış süt kokusu burnuna doldu; sonra bir başka ara sokağa daldı ve burada türlü tür- lü otların, tepeleme yığılı mangostanların, canlı gümüş-pem- be balıkların sergilendiği tezgahların önünden geçti. Yukarı- ya sıra sıra minik kuş kafesleri gerdanlık gibi asılmıştı, her birinde renkli, ötücü kuşlar duruyordu. Üzerinde biraz para vardı ve gördüğü ot demetlerinden birini Jude'a aldı; biberi- yeye benziyordu ama hoş, sabunsu bir kokusu vardı, kendisi bilmiyordu bunun ne otu olduğunu, belki Jude bilirdi.

Ağır tempoyla otele dönerken, kariyeri ve Jude hakkında

569

akılsızlık ettiğini düşünüyordu. Doğru bildiğinden neden her zaman bu kadar emindi? Neden hep aklına estiği gibi davrana- bileceğini, ne yaparsa yapsın işlerin düşündüğü gibi sonuçla- nacağını sanıyordu? Yaratıcılık yoksunluğu muydu, kibir mi, yoksa şüphelendiği gibi düpedüz aptallık mı? Saygı ve güven duyduğu insanlar hep uyarıyordu onu -Kit kariyeri hakkında, Andy Jude hakkında, Jude kendisi hakkında- ama o hiç ku- lak asmıyordu. İlk defa Kit haklı olabilir mi, Jude haklı olabi- lir mi diye düşündü; bir daha iş bulamayacak ya da yapmak- tan hoşlanacağı işlerde yer alamayacak mıydı yoksa? Jude'a karşı bilenir miydi? Sanmıyordu, bilenmeyeceğini umuyordu. Bir güngelip öğrenmek zorunda kalacağını hiç düşünmemişti. Bunlardan büyük korkusu ise, kendine bile soramadığı bir soruydu: Ya Jude'u yapmaya zorladığı şeyler aslında ona iyi gelmiyorduysa? Önceki gün ilk kez birlikte duş yapmışlar- dı ve sonrasında Jude öyle suskunlaşmış, kabuğunun öyle derinlerine çekilmiş, gözleri öyle boş ve anlamsız bakmaya başlamıştı ki, korkmaya başlamıştı. Jude bunu yapmayı is- tememişti ama Willem onu dil dökerek duşa sokmuştu, duş- ta kaskatı ve suratsız durmuş, Willem de Jude'un dudakları- nın haline bakarak buna katlanmakta olduğunu, bitmesini beklediğini anlamıştı. Ama duştan çıkmasına izin vermemiş, kalmasını istemişti. Caleb gibi davranmıştı (belki istemeden ama ne fark eder); Jude'a istemediği bir şey yaptırmış, Jude da sırf o istediği için bunu yerine getirmişti. "iyi gelecek sa- na" dediğini hatırlayınca, bunu samimiyetle söylemiş olma- sına rağmen, midesi bulanacaktı az daha. Hiç kimse ona Ju- de gibi körü körüne güvenmemişti. Ama onun da ne yaptığı- na dair bir şey bildiği yoktu.

"Willemhekim değil, oyuncu" dediğini hatırlıyorduAndy'nin. O zaman buna birlikte gülnıüşlerse de, Andy'nin dediği doğru gibi geliyordu. O ne sıfatla Jude'un akıl sağlığını yönlendirebi- liyordu? "Bana o kadar güvenme" demek istiyordu Jude'a. Pe-

570

ki nasıl diyecekti? Jude'dan ve bu ilişkiden istediği bu değil miydi? Bir başkası için, onsuz hayatı tahayyül dahi edemeye- ceği kadar vazgeçilmez olmak değil miydi? Ulaşmıştı bu iste- ğine, fakat bulunduğu pozisyonun beklentileri onu çok korku- tuyordu. Ne büyük zararlara yol açabileceğini kavrayamadan sorumluluk istemişti. Yapabilecek miydi bunu? Jude'un cin- selliğe karşı korkusunu düşündü; bunun altında hep tahmin ettiği ama hiç dile getirmediği bir başka korku yattığını da bi- liyordu. Ne yapacaktı peki? Ona doğru yapıp yapmadığını ke- sin olarak söyleyebilecek biri olmasını istiyordu; birinin onu bu ilişkide, Kit'in kariyerinde yaptığı gibi yönlendirmesini, ne zaman risk alıp ne zaman geri çekileceğini, hangi durumda Kahraman Willem hangi durumda Korkunç Ragnarsson'u oy- nayacağını bildirmesini arzuluyordu.

Yere vurduğu her adımda tempoyla Ben ne halt ediyorum? diyerek koştu, güne başlamaya hazırlanan adamların, ka- dınların ve çocukların yanından, gardırop darlığında bina- ların ve hasırdan, kaya sertliğinde yastıklar satan küçük dükkanların vitrinlerinin önünden, kucağında aldırışsız bir sürüngen taşıyan küçük bir çocuğun yanından; Ben ne halt ediyorum, ah, ben ne halt ediyorum?

Bir saat sonra otele vardığında gökyüzünün rengi beyaz- dan güzel bir maviye dönüyordu. Seyahat acentesi onlara iki tek yataklı bir süit ayırmıştı her zamanki gibi (asistanına bunu düzelttirmeyi unutuyordu) ve Willem içeri girdiğinde, Jude hazırlanmış, dün gece birlikte yattıkları yatağa uzan- mış kitap okuyordu, gelip onu kucakladı.

"Çok terliyim" diyebildi ama Jude bırakmadı.

"Olsun" dedi Jude. Geri çekilip kollarını tutarak ona bak- tı. "Her şey yolunda gidecek Willem" dedi kimi zaman tele- fonda müvekkilleriyle konuşurken duyduğu kesin ve karar- lı tonda. "Gerçekten. Ben hep gözeteceğim seni, bunu biliyor- sun değil mi?"

571

Gülümsedi. "Biliyorum" dedi ve Jude onu temin ettiği için değil, bu kadar rahat, becerikli, kendisi de katkıda buluna- bilirmiş gibi göründüğü için rahatladı. İlişkilerinin bir kur- tarma operasyonu değil arkadaşlıklarının bir uzantısı oldu- ğunu, bu süreçte onun Jude'u kurtardığı kadar Jude'un da onu kurtardığını hatırlattı bu. Jude'a acı çekerken el uzat- tığı, onu fazla soru soran insanlardan koruduğu her olaya karşılık, Jude da işinden şikayet etmesini dinlemiş, onu bir rolü alamayınca düştüğü mutsuzluktan kurtarmış, iş ala- mayıp parası çıkışmadığında (en fenası da üç ay üst üste) öğrenim kredisi taksitlerini ödemişti. Fakat nedense son yedi aydır Jude'u iyileştirmeye, onarmaya takmıştı kafayı, oysa düzeltilmesini gerektirecek bir tarafı yoktu. Jude onu hep olduğu gibi kabul etmişti, kendisinin de bunu deneme- si lazımdı şimdi.

"Kahvaltıyı odaya söyledim" dedi Jude. "Salona inmek is- temezsin diye düşündüm. Duşa girmek ister misin?"

"Sağol" dedi, "kahvaltıdan sonra girsem daha iyi." Bir ne- fes aldı. Endişesinin azaldığını, eski haline dönmekte ol- duğunu hissediyordu. "Şarkı provası yapacak mıyız?" Son iki aydır sürekli, Düetler'in çekimine hazırlık olarak birlik- te şarkı söylüyorlardı. Filmde onun karakteri ve karısı Noel için gösteri düzenleyeceklerdi ve ikisinin de kendi sesleriy- le söylemeleri gerekiyordu. Yönetmen çalışacağı şarkıların listesini göndermişti, Jude da onunla prova yapıyordu. Jude melodiyi, kendisi ise armoniyi icra ediyordu.

"Tabii" dedi Jude. "Her zamankinden mi?" Bir haftadan beri "Adeste Fideles" üzerinde çalışıyorlardı ve kilise tarzın- da söylemesi gerekiyordu, fakat bir haftadır, ilk kıtadaki at "Venite adoremus" sözleri sırasında mutlaka detone oluyor- du. Her yaptığında yüzünü buruşturuyor, Jude ise ona ba- şını sallayarak şarkıya devam ediyor ve sonuna kadar götü- rüyordu. "Kafanı fazla takıyorsun" diyordu Jude. "Detone ol-

572

mayayım diye dikkat etmekten sesin cırlıyor. Akışına bırak- san çıkacaksın aslında."

O sabah ise doğru söyleyeceğinden emindi. Hala elinde tuttuğu ot demetini Jude'a verdi, o da minik eflatun çiçekle- rini parmaklarında sıkarak esansını çıkardı. "N anegillerden bir şey galiba" dedi ve parmaklarını koklaması için Willem'e uzattı.

"Hoş" dedi ve birbirlerine gülümsediler.

Bunun üzerine Jude şarkıya girdi, o da peşinden girdi ve bu kez detone olmadan bitirdi. Şarkının son notası biter bit- mez Jude listedeki diğer parça olan "For Unto Us a Child Is Born"a, ondan sonra "Good King Wenceslas"a devam etti ve Willem de geri kalmadı. Sesi Jude'unki kadar gür değildi ama provalar sırasında fena da olmadığını, hatta iyi bile sa- yılabileceğini fark ediyordu: Jude'un eşliğinde daha güzel çı- kıyordu sesi, o da gözlerini kapatıp keyfine bıraktı kendini. Şarkının ortasında kahvaltı geldiği için kapı çaldı, fakat Jude bileğini tuttu ve kendisi ayakta, Jude oturarak şarkıyı bitirdiler, son sözlerini de söyledikten sonra gidip kapıyı açtı. Odaya bilmediği otun kokusu hakimdi, taze ve yeşil ama bir o kadar da tanıdık, hayatında ansızın belirene kadar sevdi- ğini farketmediği bir şey gibi.

2

Willem onu ilk bıraktığında -yirmi ay kadar önce, iki ocak ayı önceydi- her şey tepe taklak oldu. Willem'in Düetler'in çekimi için Texas'a gitmesinden sonraki iki hafta içinde sır- tı nedeniyle üç kez nöbet geçirdi (biri ofiste geldi, evde ge- len ise tam iki saat sürdü). Ayaklarındaki ağrı tekrar başla- dı. Sağ baldırında bir kesik açıldı (ne kesiği olduğunu hiç bil- miyordu). Fakat keyfi yerindeydi. Bir haftada ikinci kez ran- devu alınca, Andy "Başına gelenlerden ötürü öyle mutlusun ki şüphelenmeye başladım" dedi.

"Olur öyle" dedi acıdan konuşamayacak halde olması- na rağmen. Fakat o gece yatağa yattığında, kendisine mu- kayyet olduğu, kontrolden çıkmadığı için vücuduna teşek- kür etti. Gizliden gizliye Willem'le flört evreleri olarak gör- düğü aylar boyunca tekerlekli sandalyeye bir kere bile ih- tiyaç duymamıştı. Nöbetleri uzun aralıklarla, kısa süreler- le ve Willem'in olmadığı zamanlarda gelmişti. Anlamsızlığı- nın farkındaydı -Willem rahatsızlığını biliyordu ve onun en kötü hallerini görmüştü- ama birbirlerine farklı gözle bak- maya başladıkları sırada yenilenme imkanı bulduğu, sağlam vücutlu biri taklidi yapabildiği için minnettardı. Bu nedenle normal haline döndüğünde Willem'e başından neler geçtiğini anlatmadı -bu konudan kendisi çok sıkıldığı için, sıkılmaya- cak biri olduğunu düşünemiyordu- ve Willem martta eve dö- nene kadar iyi kötü toparladı; tekrar yürüyebiliyordu, yara da kapanmıştı.

574

O ilk seferinden bu yana Willem dört kez uzun seyahat- lere çıktı -ikisi çekim, ikisi tanıtım turnesi için- ve vücudu her seferinde, bazen hemen onun gittiği gün, su koyuverdi. Fakat zamanlama duygusunu, gösterdiği saygıyı takdir etti. Sanki bu ilişkiyi sürdürmesine zihninden önce bedeni karar vermiş ve bunun uğruna elinden gelen tüm engelleri, utanç- ları kaldırmıştı.

Şimdi eylül ortası ve Willem yine seyahate hazırlanıyor. Neredeyse bir ömür önce gibi gelen Son Yemek'ten bu yana alışkanlırl:ları olduğu gibi, Willem'in gidişinden önceki cu- martesi akşamı pahalı bir yerde yemeğe gidiyorlar, gecenin kalanını sohbetle geçiriyorlar. Pazar geç kalkıyorlar, akşa- müstü ise Willem yokken yapılacaklar, bekleyen işler, veri- lecek kararlar gibi pratik konulara eğiliyorlar. İlişkileri es- ki halinden şimdiki haline döndüğünden beri sohbetleri hem daha özel, hem daha gündelik hale geldi ve seyahatten ön- ceki hafta sonları da bunun en yoğun yansıması: Cumartesi günleri korkular, sırlar, itiraflar ve hatıralara ayrılmış; pa- zar ise lojistik günü, birlikte sürdükleri hayatın ilerleyip git- mesini sağlayan gündelik işler bütünü.

Willem'le iki tür sohbeti de seviyor ama gündelik olanın- dan beklediğinden de çok hoşlanıyor. Willem'e hep sevgi, gü- ven gibi büyük şeylerle bağlı oldu fakat fatura, vergi, diş muayenesi gibi küçük şeylerle bağlanmayı da seviyor. Yıl- lar önce Harold'la Julia'ya bir ziyareti sırasında ağır has- talanıp hafta sonunun büyük kısmını salondaki kanepede, kat kat battaniyenin altında uyuklayarak geçirdiğini hatırlı- yor sık sık. O cumartesi akşamı birlikte film izlemişler, son- ra Harold'la Julia, Truro'daki evin mutfağında yapılacak ta- dilatı konuşmaya başlamışlardı. Alçak sesle konuşmalarını uyur uyanık dinlemiş, aklında bile kalmayacak kadar sıkıcı konuşma sırasında içi muazzam bir huzurla dolmuştu: Bir- likte yaşayışın mekanik taraflarını konuşacak birine sahip

575

olmak, onun gözünde iki yetişkin arasındaki ilişkinin mü- kemmel ifadesiydi.

"Bahçıvana not bıraktım, bu hafta arayacağını söyledim, tamam mı?" diyor Willem. Yatak odasındalar, Willem'in vali- zini topluyorlar.

"Tamam" diyor. "Ben de kendime not yazdım yarın aramak için."

"Malcolm'a da önümüzdeki hafta sonu onunla şantiyeye gideceğini söyledim."

"Biliyorum" diyor. "Ajandama yazdım."

Willem konuşurken valizine katlanmış kıyafetler koyuyor- du, şimdi durup ona bakıyor. "İçime sinmiyor" diyor. "Sana bu kadar iş bırakıyorum."

"Üzülme" diyor. "Sorun değil, yeminle." Hayatlarındaki prog- ramların büyük kısmını Willem'in asistanları ya da kendisi- nin sekreterleri hallediyor, ama kuzeydeki kır evinin ayrıntı- larıyla kendileri ilgileniyorlar. Bunun nasıl geliştiğini hiç ko- nuşmadılarsa da, Lispenard Sokak'tan bu yana birlikte inşa ettikleri ilk mekanın yaratımında ve tanıklığında bir arada olmaları ikisi için de önemli.

Willem iç geçiriyor. "Ama işlerin çok yoğun" diyor.

"Merak etme" diyor. "Cidden halledebilirim Willem." Ama Willem endişeli ifadesini bozmuyor.

O gece yatakta uyku tutmuyor. Willem'i tanıdığıdan beri, gi- deceği günün öncesinde aynı hisse kapıldı, daha onunla konu- şurken bile, gittiğinde onu ne çok özleyeceğini düşündü. Şimdi gerçekten, bedenen birlikte olmalarına karşın şiddetlendi bu duygu; Willem'in varlığına öyle alıştı ki, yokluğunu daha de- rinden, sarsıcı hissediyor. "Konuşmamız gereken asıl meseleyi biliyorsun" diyor Willem, o cevap vermeyince de kolunu indirip sol bileğini usulca kavrıyor. "Bana söz ver" diyor Willem.

"Söz" diyor. ''Yemin ederim." Willem kolunu bırakıp sırt üs- tü yatıyor, sessiz kalıyorlar.

576

"İkimiz de yorgunuz" diyor Willem esneyerek; öyleler de: Henüz iki yıl dolmadan Willem eşcinsel olarak kulvar değiş- tirdi, Lucien firmadan emekliye aynlınca ceza davaları bölü- münün başına kendisi geçti, şehirden seksen dakika mesafe- de bir kır evi yaptırıyorlar birlikte. Hafta sonları bir arada ol- duklarında -Willem evde olacaksa o da olmaya çalışıyor, geçe kalmamak için hafta içi sabahlan işe her zamankinden de er- ken gidiyor- bazen sadece salondaki kanepede yan yana yatı- yorlar, hava karanlığa dönerken hiç konuşmadan duruyorlar. Bazen dışarı çıkıyorlar ama eskisine göre çok daha seyrek. "Lezbiyenliğe geçişiniz beklediğimden çok daha kısa sür- dü" dedi bir gece JB, o ve yeni erkek arkadaşı Fredrik'i, Mal- colm ve Sophie, Richard ve India, Andy ve Jane'le yemeğe da- vet ettikleri bir gece.

"Varma üstlerine JB" dedi Richard, diğerleri de güldü ama Willem'in umursadığını sanmıyordu, kendisi zaten umursa- mıyordu. Hem, Willem dışında önemsediği ne vardı?

Bir süre, Willem başka bir şey söyleyecek mi diye bekli- yor. Seks yapmak durumunda kalıp kalmayacağını merak ediyor; genelde Willem'in ne zaman isteyip kendisinin ne za- man istemediğini hala kestiremiyor -kucaklaşmayla başla- yan şey istenmeyen mütecaviz bir şeye dönüşecek mi anla- mıyor- ama herhangi bir zamanda olmasına karşı da hazır- lıklı. Willem'in gidişine dair -ve bunu düşünmekten bile o denli rahatsız ki açık açık söylemeyi düşünemez bile- dört gözle beklediği çok az şeyden biri bu: Willem'in olmadığı haf- talarda veya aylarda seks yok, nihayet kendini bırakabiliyor. On sekiz aydır seks yapıyorlar (seks hayatı bir hapisha- ne terimiymiş de gün sayıyormuş gibi günleri saymaması ge- rektiğinin farkında) ve Willem onu on ay bekledi. O aylar boyunca, bir yerlerde geri sayımda bir saat olduğunun şid- detle bilincindeydi ve ne kadar zamanı kaldığını bilmese de, Willem'in olanca sabrına rağmen sonsuza dek beklemeyece-

577

ğini hissediyordu. Aylar önce, Willem'in JB'ye seks hayatı- mız şahane diye yalan söylediğini duyduğunda, o gece hazır olduğunu söyleyeceğine dair yeminler etmişti içinden. Ama korkusu ağır basmış, o gece geçip gitmişti. Bundan bir ay ka- dar sonra Güneydoğu Asya'da tatildeyken de bir daha dene- meye söz vermiş, fakat yine hiçbir şey yapmamıştı.

Derken ocak gelmiş, Willem Düetler'in çekimi için Texas'a gitmesinin ardından geçen haftalarda yalnız başına ken- dini hazırlamış, Willem'in eve döndüğü günün ertesi gece- si -Willem'in geri dönmüş, ona dönmüş olduğuna şaşkınlık- la karışık mutluluk duyuyor, hiç ummadığı bir şeyin başına gelmesinin sevinciyle pencerelerden haykıracak gibi oluyor- du- ona hazır olduğunu söylemişti.

Willem süzmüştü onu. "Emin misin?" diye sormuştu. Değildi elbette. Ama Willem'le birlikte olmak istiyorsa, er geç yapması gerektiğinin farkındaydı. "Evet" dedi. "Gerçekten istiyor musun?" diye sordu bu kez Willem, gö- zünü ayırmadan.

Neydi bu şimdi? Onu dolduruşa mı getiriyordu, ciddi mi soruyordu? Temkinli hareket etmeyi düşündü. "Evet" dedi, "elbette istiyorum" ve Willem'in gülümseyişinden doğru ce- vabı verdiğini anladı.

Fakat önce Willem'e hastalıklarından bahsetmesi lazımdı. "İleride cinsel ilişkiye girmeden önce bunları mutlaka önce- den açıkla" demişti Philadelphia'daki doktorlardan biri yıl- lar önce. "Başkasına bulaşmasından sorumlu olmak istemez- sin." Doktor sert konuşmuştu ve duyduğu utancı, üstünde- ki pisliği bir başkasına geçirme korkusunu hiç unutamamış- tı. Bu nedenle kendine bir konuşma yazıp ezberleyene kadar prova etmişti, fakat itiraf kısmı düşündüğünden çok daha sancılı geçmiş, üstelik çok alçak sesle konuştuğu için tekrar etmek zorunda kalmış ve daha beter olmuştu. Bu konuşma- yı daha önce sadece bir kez, Caleb'e yapmıştı, o da bir süre

578

sessiz kaldıktan sonra o alçak sesiyle "Jude St. Francis. Ha- kikaten kaltakmışsın" demiş, o da zorla gülümseyip onayla- mıştı. "Üniversiteden" demeyi başarmış, Caleb de belli belir- siz gülümsemişti sadece.

Willem de sessiz kalıp onu bir süre süzdükten sonra, "Ne- reden kaptın bu hastalıkları Jude?" diye sordu, ardından da "Çok üzüldüm" dedi.

Yan yana yatıyorlardı, o sırt üstü, Willem'in yüzü ona dö- nük. "D.C.'de geçen bir yılımın hesabını tutmadım" dedi so- nunda, ama elbette doğru değildi bu. Doğruyu söyleyecek ol- sa daha uzun bir konuşma gelirdi ardından, buna da şimdi hazır değildi.

"Çok üzüldüm Jude" dedi Willem ve ona sarıldı. "Anlata- cak mısın bana?"

"Hayır" dedi kararlılıkla. "Hadi yapalım artık. Hemen." Kendini zaten hazırlamıştı. Bir gün daha beklemek hiçbir şeyi değiştirmeyecek, sadece şevkini kıracaktı.

Böylece yapmışlardı. Bir yanıyla, Willem'le farklı olacağı- nı, nihayet bu süreçten zevk alacağını şiddetle umuyor hatta bekliyordu. Fakat başlayınca, eskide kalan bütün olumsuz- lukların geri geldiğini hissetti. Bu seferkinin çok daha iyi ol- duğunu düşünerek dikkatini başka yere vermek istedi: Wil- lem çok daha yumuşaktı Caleb'den, onun gibi tahammülsüz değildi, üstelik karşısındaki Willem'di, sevdiği biri. Ama bit- tiğinde aynı utancı, aynı mide bulantısını hissetti, aynı ken- dine zarar verme isteğini, aynı bağırsaklarını boşaltıp var gücüyle duvara çarpma arzusuna boğuldu.

"İyi miydi?" diye sordu Willem usulca, o da dönüp Willem'in çok sevdiği yüzüne baktı.

"Evet" dedi. Belki bir dahaki sefere daha iyi olur diye dü- şünüyordu. Bir dahaki seferde de aynı olunca, üçüncüde da- ha iyi olur diye düşündü. Her seferinde bir şeylerin değişece- ğini umdu. Değişeceğini telkin etti kendisine. Onu Willem'in

579

bile kurtaramayacağını, dönüşün mümkün olmadığını, bu deneyimin onun için ömür boyu azap olacağını anladığında hissettiği üzüntü, hayatının en ağır üzüntüsüydü.

Bir süre sonra kendine kurallar koydu. Öncelikle Willem'i asla geri çevirmeyecekti. Eğer Willem bunu istiyorsa, o ver- mezlik etmeyecekti. Willem onunla birlikte olmak için bü- yük özverilerde bulunmuştu, ona muazzam bir huzur ver- mişti, o da elinden geldiği şekilde teşekkür edecekti. İkinci- si, bir keresinde Luke Birader'in de istediği gibi, biraz hare- ket, biraz canlılık gösterecekti. Caleb'le geçen günlerinin so- nuna doğıu, hayatı boyunca yaptığı şeye geri dönmüştü: Ca- leb onu yüzükoyun çeviriyor, külodunu indiriyor, o da yattı- ğı yerde bekliyordu. Şimdi Willem'le ise Luke Birader'in hep itaat ettiği komutlarını hatırlamaya çalışıyordu -Dön arka- nı; lnle biraz; Harikasın de- ve bunları her fırsatta sürece yediriyordu ki etkin bir katılımcı gibi görünsün. Becerikli- liği sayesinde isteksizliğinin perdeleneceğini umuyor, Wil- lem uyurken Luke Birader'in ona öğrettiği ve bütün ömrü- nü unutmak için harcadığı dersleri hatırlamaya çalışıyor- du. Willem'in maharetine şaşırdığının farkındaydı: Başka- ları yatakta yaptıklarını veya yapmayı umduklarını böbür- lene böbürlene anlatırken hep sessiz kalan, konu hakkında her türlü muhabbete göğüs gerip kendisi hiç bulaşmayan bi- ri için şaşırtıcıydı.

Üçüncü kuralı ise, Willem'in ilk adımı attığı her üç sekse karşılık bir kez de onun ilk adım atması, böylece durumun dengesiz görünmemesiydi. Dördüncü olarak da Willem on- dan ne isterse yapacaktı. Willem bu, diye hatırlatıyordu ken- disine durup durup. Sana asla kasten zarar vermeyecek biri. Senden istediği her şey makuldür.

Fakat hemen sonra Luke Birader'in yüzü geliyordu gözü- nün önüne. Ona da güvenmiştin, diye dürteliyordu ses onu. Onun da seni koruduğunu sanmıştın.

580

Bu ne cüret, diye çıkışıyordu sese. Sen ne hakla Willem'le Luke Birader'i karşılaştırırsın?

Ne farkları var? diye yapıştırırdı ses. ikisi de senden ay- nı şeyi istiyor. Sonuçta ikisi için de aynı şeyi ifade ediyorsun. Sürece ilişkin korkusu zamanla azaldıysa da, sakınma- sı bitmedi. Willem'in seksten hoşlandığını hep biliyordu ama onunla yapmaktan bu kadar hoşlanmasına hem şaşır- mış, hem üzülmüştü. Yaptığı haksızlığın farkında olsa da, Willem'e bu yüzden saygısını yitirdiğini düşünüyor, bu duy- gulardan ötürü kendinden daha da çok nefret ediyordu. Caleb'den bu yana nelerin iyileştiğine odaklanmaya çalış- tı. Hala acı veriyordu ama başkalarıyla yaptığına göre da- ha az acı veriyordu, bu da iyi bir şeydi. Hala rahatsızlık du- yuyordu, ama o da azalmıştı. Willem'le olduğu halde hala utanç duyuyordu ama hayatta en önemsediği insana biraz olsun zevk verebildiği için mutluydu ve bu bilgi sayesinde her defasında yapabiliyordu.

Willem'e araba kazasından ötürü sertleşme kabiliyetini yitirdiğini söyledi ki bu doğru değildi. Andy'nin (yıllar önce) dediğine göre, sertleşememesinin fiziksel bir sebebi yoktu. Her neyse, sonuçta olmuyordu, üniversiteden beri olmamış- tı ve o zaman bile zamansız, kontrolsüz olurdu. Willem ya- pabileceği iğne, hap gibi bir şey olup olmadığını sordu, o da o ilaçlardaki maddelerden birine alerjisi olduğu için ilaçların etkisiz kaldığını söyledi.

Caleb rahatsız olmamıştı bu eksikliğinden ama Willem oluyordu. ''Yapabileceğimiz hiçbir şey yok muyani?" diye sor- du defalarca. "Andy'yle konuştun mu? Başka bir şey mi de- nemeliyiz?" diye diye bir gün tersletti kendisini Willem; ona kendisini sirk hayvanı gibi hissettirdiğini söyledi.

"Özür dilerim Jude; hiç öyle bir niyetim yoktu" dedi Wil- lem bir sessizlikten sonra. "Ben sadece bundan zevk alma- nı istiyorum."

581

"Alıyorum" dedi. Willem'e yalan söylemekten nefret edi- yordu ama alternatifi neydi? Alternatifi onu kaybetmekti, ömür boyu yalnız kalmaktı.

Bazen, sık sık, kendine ve böyle engelli olmasına lanet edi- yordu ama genelde daha sevecendi: Zihninin vücudunu ne ka- dar koruduğunun, onu güvenceye almak için cinsel dürtüle- rini kapattığının, ona acı veren tüm uzuvlarını kullanılmaz hale getirdiğinin bilincindeydi. Fakat genel olarak yanlış yol- da olduğunu biliyordu. Willem'e hınçlanmasının yanlış oldu- ğunu biliyordu. Willem'in ön sevişme merakına -uzun uzun, utana sıkıla boğaz temizlemelere, Willem'in şehvet duyma kabiliyetinin sınırlarını denercesine yaptığı minik cilveleş- melere- tahammül edememesinin yanlış olduğunu biliyor- du. Ama onun yaşadığı kadarıyla seks, bir an önce yapılıp bitirilmesi gereken, vahşiliğe varacak bir maharet ve el ça- bukluğuyla savuşturulacak bir meseleydi; Willem'in ilişkiyi uzatmaya çalıştığını sezdiğinde, ona Willem'in arzuyla ka- rıştıracağını çok geç fark ettiği bir kararlılıkla yön verme- ye başladı. Ondan sonra ise kulaklarına Luke Birader'in mu- zafferane Zevk aldığını çıkardığın seslerden anladım deyişi geliyor, yüzü buruşuyordu. Almıyorum demek istemişti hep, şimdi de söylemek istiyordu: Almıyorum. Fakat cesaret ede- mezdi. Bir ilişkileri vardı. İlişki içindeki insanlar seks ya- pardı. Willem'i kaybetmek istemiyorsa anlaşmada kendi pa- yına düşeni yapması gerekirdi ve vazifelerinden hoşlanmı- yor oluşu bunu değiştiremezdi.

Fakat yine de vazgeçmedi. Kendi iyiliği için değilse bile Willem'in hatrına iyileşmeye söz verdi. Seks üzerine, üç tane kişisel gelişim kitabı aldı kızara bozara ve Willem turneye çıktığında okudu, döndüğünde ise öğrendiklerini uygulama- ya çalıştı ama sonuç aynı oldu. Kadınlar için çıkarılan, ya- takta nasıl daha iyi olacaklarını anlatan dergileri alıp dik- katle inceledi. Hatta -nefret ettiği bir terim olup kendisi için

582

asla kullanmadığı- cinsel istismar mağdurları için bir kitap bile sipariş etti, Willem onu görmesin diye çalışma odasının kapısını kilitleyerek bir gecede okudu. Ama bir yıldan sonra hedefini değiştirdi. Belki kendisi seksten hiçbir zaman zevk alamayacaktı ama Willem'in daha çok zevk almasını sağla- yabilirdi, hem bir minnet göstergesi olarak, hem de bencil- ce, onu kendisine bağlamak için. Utanç duygusuyla mücade- le ederek Willem'e odaklandı.

Yeniden seks yapmaya başlayalı beri, bunca yıldır etrafı- nın nasıl seksle sarılmış olduğunu ve onu zihninde hiç yer bulamayacak kadar hayatından uzaklaştırdığını fark etti. Onlarca yıl seks muhabbetlerinden kaçınmış olmasına rağ- men, şimdi nerede duysa kulak kabartıyordu: İş arkadaşla- rına, restoranlarda kadınlara, sokakta yanından geçen er- keklere, seksten konuşmalarına, ne zaman yapacaklarına, nasıl herkesten çok istediklerine (kimse az istiyora benze- miyordu). Sanki üniversite yıllarına dönmüştü, yaşıtları bir kez daha bilmeden hocası olmuşlardı. Bilgiye, öğrenmeye karşı hep tetikteydi. Çiftlerin bir gün gelip seks yapmayı bı- rakmaları etrafında dönen televizyon programlan izledi; ko- nukları aylardır, bazı durumlarda yıllardır seks yapmayan evli çiftlerdi. Bu programlan dikkatle irdeliyordu ama ara- dığı bilgiyi bir türlü bulamıyordu: Seks ne kadar sürmüş- tü ilişkide, bu durumun Willem'le onun başına da gelmesine daha ne kadar vardı? Çiftleri inceledi: Mutlular mıydı? (De- ğillerdi belli ki, yoksa televizyona çıkıp elaleme seks hayat- larını anlatır, onlardan yardım beklerler miydi?) Fakat mut- lu görünüyorlardı, yani bir cins mutluluktu bu da, şu adam- la kadın üç yıldır seks yapmamış olabilirlerdi ama adamın kadının koluna dokunuşundan belliydi birbirlerini sevdik- leri, seksten daha önemli sebeplerden ötürü birlikte kaldık- ları. Uçaklarda, evli insanların seks yapmaması üzerine ku- rulu farslar, romantik komediler seyretti. Gençlerin oynadı-

583

ğı filmler hep seks istemek üzerineydi, yaşlılann oynadıklan da öyle. Bu filmleri izlediğinde yenilgiye kapılıyordu. İnsan ne zaman seks istemekten vazgeçiyordu acaba? Bazen bakıp durumun ironisini seyrediyordu: Her bakımdan ideal eş olan Willem hala seks yapmak isterken, her bakımdan idealin zıttı eş olan kendisi ise istemiyordu. Ucube haline bakmadan kendisi istemiyordu, Willem ise her şeye rağmen onu istiyor- du. Her şeye rağmen onun kendine has mutluluğuydu Wil- lem, hiç sahip olamayacağını düşündüğü bir tür mutluluktu. Willem'e kadınlarla seks yapmayı özlüyorsa yapabilece- ğini, bundan rahatsız olmayacağını kesin bir dille söyledi. Ama "Özlemiyorum" dedi Willem. "Ben seninle seks yapmak istiyorum." Başkası olsa duygulanırdı bundan; o da duygu- landı ama bir yandan umutsuzluğa da kapıldı: Ne zaman bi- tecekti bu? Ardından kaçınılmaz olarak: Ya hiç bitmezse, ya hiç izin verilmezse nefes almasına diye düşündü. Motel oda- lannda geçirdiği yıllar geldi aklına, ama o zaman bile, yalan da olsa, bir tarih vardı önünde: on altı. On altı yaşına girdi- ğinde bırakabilecekti. Şimdi kırk beş yaşındaydı ama sanki yine on birine dönmüştü, günün birinde birinin -zamanında Luke Birader'in, şimdi (büyük haksızlık!) Willem'in- "Bura- ya kadar. Görevini yerine getirdin. Bitti artık" demesini bek- liyordu. Duygulanna karşın eksiksiz bir insan olduğunu, şu halinde hiçbir yanlışlık bulunmadığını biri ona söylesin isti- yordu. Dünyada onun gibi hisseden bir kişi olsun vardı her- halde! Bu eyleme duyduğu nefret, giderilmesi gereken bir eksiklik değil, sadece tercih meselesi olamaz mıydı?

Bir gece işlerinden yorgun dönmüş yatakta yan yana ya- tarlarken, Willem durduk yere eski bir arkadaşıyla yemek yediğinden laf açtı; geçmiş yıllarda toplamda bir iki kez gör- düğü ve Willem'in zor günler geçirdiğini söylediği bir kadın olan Molly, onlarca yılın ardından annesine, bir yıl önce ölen babasının çocukluğunda onu istismar ettiğini söylemişti.

584

"Çok fenaymış" dedi otomatik olarak. "Üzüldüm Molly'ye." "Evet" dedi Willem ve bir sessizlik oldu. "Utanacağı hiç- bir şey olmadığını, kendisinin hiçbir yanlış yapmadığını söy- ledim."

Jude'u ateş basmaya başlamıştı. "Doğru söylemişsin" dedi bir süre sonra, ardından abartıyla esnedi. "İyi geceler Willem." Bir iki dakika sessiz kaldılar. "Jude" dedi Willem usulca. "Bana hiç anlatacak mısın?"

Kıpırtısız kalmaya çalışırken ne diyebileceğini düşündü. Neden Willem şimdi soruyordu bunu? Normalmiş gibi yap- ma konusunda epey iyi iş çıkardığını düşünüyordu, belki de çıkaramamıştı. Daha çok uğraşması lazımdı. Willem'e Lu- ke Birader'le neler yaşadığını hiç anlatmamıştı ama anlata- maması bir yana, dile getirmesi gerekmediğini de düşünü- yordu: Willem geçen iki yılda konuya farklı yönlerden -ba- şından benzer şeyler geçmiş arkadaşlar ve tanıdıklar (kimi- nin adı var kiminin yok; olmayanların uydurma kişiler oldu- ğunu varsayıyordu zira bir insanın bu kadar çok cinsel istis- mar mağduru arkadaşı olması görülmüş şey değildi), dergiler- de okuduğu pedofili haberleri, utancın tabiatına ve genellikle hak edilmediğine dair çeşitli söylemler üzerinden- yaklaşma- ya çalışmıştı. Her konuşmanın ardından susup ona hayali bir el uzatmış da dans teklifinin kabulünü istermiş gibi beklemiş- ti. Ama hiç tutmamıştı Willem'in elini. Her seferinde sessiz kalmış, konuyu değiştirmiş ya da Willem hiç konuşmamış gi- bi yapmıştı. Willem'in onun hakkında bu bilgiyi nasıl edindi- ğini bilmiyor, bilmek istemiyordu. Dışarıya gösterdiği insanın , Willem'e -ya da Harold'a-görünen insan olmadığı aşikardı. "Neden soruyorsun bunu bana?" dedi.

Willem kımıldandı. "Çünkü" deyip sustu. "Çünkü" diye baştan aldı, "sana çok önce anlattırmam gerekirdi bunları." Yine sustu. "Sekse başlamadan önce anlattırmam şarttı." Gözlerini kapattı. "İyi yapamıyor muyum?" diye sordu ses-

585

sizce ve lafağzından çıkar çıkmaz pişman oldu: Luke Birader'e soracağı bir şeydi bu ve Willem de Luke Birader değildi. Willem'in sessizliğinden, onun da bu soruya şaşırdığını anladı. "Hayır" dedi, "yani ondan değil. Ama biliyorum ki ba- şına bir şey geldi Jude. Keşke anlatsan. Keşke sana yardım etmeme izin versen."

"Geldi geçti Willem" dedi sonunda. ''Yıllar yıllar önceydi. Yardıma ihtiyacım kalmadı artık."

Bir sessizlik daha oldu. "Sana zarar veren Luke Birader miydi?" diye sordu Willem, o sessiz kalıp saniyeler ilerlerken de, "Seks yapmaktan hoşlanıyor musun Jude?" diye ekledi. Konuşursa ağlayacaktı; bu yüzden konuşmadı. Hayır de- se yeterdi aslında; bu kadar basit, kısacık, ufacık çocukların bile söylediği bir kelime, kelime dahi değil, dudaklarını ara- layıp nefesini verse ağzından dökülecek - de ne olacak? Wil- lem gidecek ve her şeyi yanında götürecek. Seks yaparlar- ken buna katlanabilirim diyordu içinden, buna katlanabili- rim. Willem'in yanında uyanacağı her sabah için, Willem'in ona gösterdiği sevgi için, yanında olmasının huzuru için kat- lanabilirdi. Willem salonda oturmuş televizyon izlerken ya- nından geçtiğinde elini uzatır o da tutardı, Willem oturmuş ekrana bakarken ve kendisi ayaktayken el ele öylece kalır- lardı, bir süre sonra kendisi bırakır, yoluna devam ederdi. Willem'in varlığına muhtaçtı; tekrar yanına taşındığından bu yana her gece, Tarçın Prensi'nin çekimine gitmeden ön- ce yanında kaldığı gece duyduğu sükuneti hissediyordu. Wil- lem onun çıpasıydı ve ona tutunuyordu, ne kadar bencilce davrandığını hiç aklından çıkarmasa da. Willem'i gerçekten seviyor olsa onu bırakırdı, biliyordu. Willem'in sevgisine da- ha layık, onunla seks yapmaktan hoşlanan, ona şehvet du- yan, daha az sorunlu, daha çok cazibeli birini bulmasına izin verir, gerekirse onu mecbur bırakırdı. Willem'in ona faydası vardı ama onun Willem'e zararı dokunuyordu.

586

"Esas sen benimle seks yapmayı seviyor musun?" diye sor- du konuşabildiğinde.

"Evet" dedi Willem hiç beklemeden. "Ben çok seviyorum da, sen seviyor musun?"

Yutkundu, üçe kadar saydı. "Evet" dedi usulca, hem ken- disine öfkelenip hem de rahatlayarak. Biraz daha zaman ka- zanmıştı: Willem'in varlığı için ama seks için de. Hayır dese ne olacaktı merak ediyordu.

Böylece kapandı konu. Fakat seksi dengelemek için kes- me meselesi var ki, utanç duygusunu bastırmak ve duyduğu hınçtan ötürü kendini cezalandırmak için gitgide daha çok yapıyor. Uzun zamandır gayet disiplinli bir şekilde haftada iki kesikle idare ediyordu. Ama son altı ayda kurallannı ko- yup koyup çiğnedi ve artık Caleb'le birlikte olduğu zamanki, evlatlık davasından önceki kadar kesiyor kendini.

Kesmeyi arttırması, sadece iki sevgili olarak değil, yirmi dokuz yıllık arkadaşlıklanndaki ilk ciddi kavgalarının da se- bebi oldu. Kimi zaman kesmenin ilişkilerinde yeri yok. Ki- mi zaman da ilişkilerinin ta kendisi, konuştuklan tek konu, bir şey söylemedikleri zaman dahi tartıştıklan mesele. Uzun kollu üstüyle yatağa girdiğinde Willem'in ne zaman görmez- den geleceğini, ne zaman sorgulamaya başlayacağını hiç kes- tiremiyor. Willem'e buna ihtiyacı olduğunu, ona iyi geldiğini, bırakamadığını defalarca anlattı ama Willem idrak edemiyor ya da etmek istemiyor.

"Bunun neden beni bu kadar rahatsız ettiğini anlamıyor musun?" diyor Willem.

"Hayır Willem" diyor. "Ben ne yaptığımın farkındayım. Bu konuda bana güvenmen lazım."

"Sana güveniyorum zaten Jude" diyor Willem. "Benim der- dim güvenmemek değil. Derdim, kendine zarar vermen." Bu- nun ardından konuşma çıkmaza giriyor.

Bir başka versiyonda ise Willem, "Ben kendime bunu yap-

587

sam nasıl hissedersin Jude?" diye soruyor, o ise "Aynı şey de- ğil Willem" diye cevap veriyor; Willem "Nedenmiş?" dediğin- de "Çünkü sen, ben değilsin Willem. Sen hak etmiyorsun" diye karşılık veriyor, Willem "Ha yani sen hak ediyor mu- sun?" diye sorduğunda ise, söyleyecek sözü yok, en azından Willem'in yeterli bulacağı bir sözü yok.

Bu kavgadan bir ay kadar önce farklı bir kavgaları olmuş- tu. Willem kesmelerin arttığını fark etmişti elbette ama sebe- bini bilmiyor, sadece kestiğini biliyordu; bir gece, Willem'in uykuya daldığından emin olduktan sonra sinsi sinsi banyoya giderken, Willem aniden bileğini sertçe kavramış, o da kor- kuyla sıçrayıp çığlığı basmıştı. "Tanrım! Willem!" demişti. "Ödümü kopardın."

"Nereye gidiyorsun Jude?" diye sormuştu Willem gergin bir sesle.

Kolunu kurtarmaya çalıştıysa da Willem sımsıkı tutmuş- tu. "Tuvalete gitmem lazım" dedi. "Bırakır mısın Willem? Ciddiyim." Karanlıkta bir süre bakıştıktan sonra Willem bi- leğini bıraktı, ardından kendi de yataktan çıktı.

"Gidelim o zaman" dedi. "İzleyeceğim seni."

Onun üzerine karşılıklı öfke içinde, karşılıklı ihanete uğ- radıklarını hissederek, birbirlerine tıslayarak kavga etmiş- lerdi; o Willem'i ona çocuk gibi davranmakla, Willem ise onu sır saklamakla suçlamış ve bağrışmanın eşiğine gelmişler- di. Nihayet o kendini Willem'den kurtarmış, kapıyı kilitleyip kendini makasla kesme niyetiyle çalışma odasına doğru ko- şarken panikle düşüp dudağını yarmış, Willem dolaptan buz alıp gelmiş ve yatak odasıyla çalışma odasının arasında yere oturup birbirlerine sarılarak özürler dilemişlerdi.

"Kendine bunu yapmana izin veremem" demişti Willem ertesi gün.

''Yapmamak elimde değil" dedi uzun bir sessizlikten son- ra. Yapmadığım halimi görmesen daha iyi de demek isterdi

588

Willem'e, bir de: Bu olmasa hayatımın üstesinden nasıl gelir- dim bilmiyorum. Ama demedi. Willem'e kesmenin onun için yaptıklarını, aklının alacağı bir şekilde anlatması mümkün değildi: Hem bir cezalandırma hem de arındırma aracı oldu- ğunu, içindeki zehirli ve kokuşmuş şeyleri boşalttığını, çev- resindekilere anlamsızca öfke duymasını engellediğini, onu bağırmaktan ve şiddet uygulamaktan alıkoyduğunu, bedeni- nin ve hayatının gerçekten kendisine aitmiş ve üzerlerinde başka hiç kimsenin sözü yokmuş gibi hissettirdiğini anlata- mazdı. Kesme olmadan seks yapamayacağı kesindi mesela. Bazen düşünüyordu: Luke Birader ona bir çözüm olarak bu- nu vermemiş olsa, nasıl birine dönüşürdü? Başkalarına za- rar veren, çevresindeki herkesin kendisi kadar kötü hisset- mesini isteyen, şimdi olduğundan da fena biri herhalde. Willem daha da uzun süre sessiz kalmıştı. "Dene" dedi. "Hatırım için Judy. Bir dene."

Denedi. Sonraki birkaç hafta boyunca, geceleri uyandığın- da ya da seksten sonra Willem'in uykuya dalmasını bekler- ken, tuvalete gitmek yerine yumruklarını sıkıp kaskatı yat- maya zorladı kendisini, ağzı kurumuş ve ensesinden soğuk terler sızarken nefeslerini saydı. Motellerin merdivenlerini ve kendisini bunlara çarpmasını hayal etti, çıkardığı tok se- si, yaşadığı doyurucu yorgunluğu, hissettiği acıyı. Ne kadar çaba sarf ettiğini bir yandan Willem'in bilmesini istiyor, bir yandan bilmediği için mutluluk duyuyordu.

Fakat bazen bu da yetmeyince zemin kata inip kendini yüzmeye vuruyor, gücünü tüketmeye çalışıyordu. Sabahlan Willem kollarına bakmak istiyor ve bu yüzden de tartışıyor- lardı, fakat sonuçta Willem'in bakmasına izin vermek daha kolayına geldi. "Oldu mu şimdi?" diye hırladı ona kollarını Willem'in ellerinden çekip göz göze gelmemeye dikkat ede- rek gömleğinin kol düğmelerini iliklediği sırada.

"Jude" dedi Willem bir sessizlikten sonra, "gel de yanı-

589

ma yat gitmeden" ama o başını sallayıp çıktı, gün boyu bu- nun pişmanlığını yaşadı, Willem'in bunu istemediği her ye- ni gün kendinden daha çok nefret etti. Yeni sabah rutinle- ri Willem'in kollarına bakmasıydı ve her sabah yatakta Willem'in yanına oturup kesik muayenesinden geçerken bık- kınlığının ve utancının katlandığını hissetti.

Willem'e deneyeceğine söz verdikten bir ay kadar sonra bir gece, başının büyük belada olduğunu, ne yaparsa yapsın arzusunu bastıramayacağını fark etti. Hiç beklenmedik ve garip bir şekilde hatıraların ağır bastığı bir gün olmuş, geç- mişini bugününden ayıran perde tüle dönmüştü. Akşam bo- yunca eski hatıralarını göz ucuyla görür gibi olmuş, yemek- te hatıraların tanıdık ve ürkütücü gölgeler diyarında kaybol- mamak için büyük çaba göstermişti. İlk kez o gece Willem'e seks istemediğini söylemesine ramak kaldıysa da söyleme- meyi başarmış ve seks yapmışlardı.

Sonrasında bitkin düştü. Seks yaparlarken dalıp gitme- mekte, varlık göstermekte hep zorlanıyordu. Çocukluğun- da bedeninden çıkıp gidebildiğini fark ettiğinde, iş tuttuğu müşteriler Luke Birader'e yakınmışlardı. "Balık gibi bakı- yor" demişlerdi, bundan hoşlanmamışlardı. Caleb de aynı şe- yi söylemişti ona. "Uyansana" demişti bir keresinde, yana- ğına vurarak. "Nereye daldın?" O da yaşananları daha kan- lı canlı hale getirmesine rağmen kopup gitmemeye özen gös- teriyordu. O gece yattığı yerden, Willem'in kollarını yastığı- nın altına sokup yüzükoyun uyumasını, uykudayken daha da asıklaşan suratını izledi. Önce üç yüze kadar saydı, sonra bir daha üç yüze kadar sayarak, böyle böyle bir saatin geç- mesini bekledi. Baş ucundaki ışığı açıp kitap okumaya ça- lıştı ama tek görebildiği jilet, tek hissedebildiği ise kolları- nın muhtaç halde karıncalanmasıydı, sanki kollarında da- mar yerine devreler vardı da elektrik akımıyla cızırdıyor, kı- vılcımlanıyordu.

590

"Willem" diye fısıldadı, Willem cevap vermeyince elini Willem'in ensesine koydu, kımıldamayınca da yataktan çıkıp en sessiz adımlarıyla gardıroba yürüdü, bir paltosunun iç ce- bine saklamayı akıl ettiği çantasını aldı, dairenin diğer ucun- daki banyoya geçip kapıyı kapattı. Burada da geniş bir duş vardı, üstünü çıkarıp sırtını serin taşa dayadı. Önkollan yara dokusu yüzünden öylesine sertleşmişti ki uzaktan bakıldığın- da alçıya alınmış gibi görünüyordu ve intihar girişiminde aç- tığı kesiklerin yeri neredeyse hiç belli değildi artık: Kesikle- rin yanlarını, aralarını da kesip yaralan gizlemeye çalışmış- tı. Son zamanlarda üst kollarına çalışıyordu (yine yaralı olan pazılarına değil, kol kaslarına, fakat aynı zevki alamıyordu, açtığı kesiği boynunu kıvırmadan görebilmeyi seviyordu çün- kü), şimdi de sol kolunda dikkatle uzun kesikler açarken sa- niyeleri sayarak her birinin süresini tutuyordu.

Dört kez solunu kestikten sonra üç kez sağını kesti, o muh- teşem güçsüzlükle elleri titreyerek dördüncü kesiği atarken başını kaldırdı ve Willem'in kapıda kendisini izlediğini gör- dü. Onlarca yıl kendini kesmesine rağmen asla birinin ta- nıklığında yapmamıştı bunu ve yumruk yemiş gibi şiddetli bir sersemlikle durup kaldı.

Willem bir şey demedi ama ona doğru yürürken Jude kor- ku ve dehşetle duvara büzüştü, başına gelecekleri bekledi. Willem'in çömeldiğini gördü, sonra uzanıp elindenjileti na- zikçe aldı, bir an oldukları yerde kalıp birliktejilete baktılar. Sonra Willem ayağa kalktı, tek söz söylemeden, ansızın jileti kendi göğsüne çekti.

Birden dirildi o zaman. "Yapma!" diye bağırıp kalkmaya çalıştı ama gücü yoktu, tekrar düştü. ''Yapma Willem!" "Aah!" diye bağırdı Willem. "Siktir!" Ama ilkinin altına ikinci kesiği açmaktan da geri durmadı.

"Yapma Willem!" diye bağırdı ağlamaklı. ''Yapma lütfen, kendine zarar veriyorsun!"

591

"Hadi canım" dedi Willem ve gözlerinin parlaklığından onun da ağlamaklı olduğunu anladı. "Bana ne hissettirdiğini anla- dın mı Jude?" Sonrayine küfrederek üçüncü bir kesik açtı. "Willem" diye inleyerek ayaklarına kapanacak oldu ama Willem geri çekildi. "Lütfen dur. Lütfen Willem."

Var gücüyle yalvardı ama Willem ancak altıncı kesikten sonra durup karşı duvara yaslanarak çöktü. "Hasiktir" de- di sessizce, iki büklüm olup kollarıyla kendine sarıldı. "Sik- tir, çok acıyor." Çantasını alıp poposunun üstünde kayarak Willem'e yaklaştı pansuman için, ama Willem çekildi. "Beni yalnız bırak Jude" dedi.

"Ama pansuman yapman lazım" dedi.

"Sen önce kendi lanet olası kollarına pansuman yap" dedi Willem göz göze gelmeden. "Kendimizi kesip birbirimizin ya- ralarını temizlemek gibi saçma sapık bir ritüeli paylaşmaya- cağım seninle."

Büzüldü tekrar. "Öyle demek istemedim" dedi ama Willem cevap vermedi, sonunda kendi yaralarını temizleyip çantayı Willem'e doğru itti, o da yüzünü buruşturarak yaralarını te- mizledi.

Çok uzun bir süre sessizce oturdular, Willem hala iki bük- lümdü, o ise Willem'i izliyordu. "Özür dilerim Willem" dedi. "Tannın, Jude" dedi Willem bir süre sonra. "Çok acıyor." Nihayet gözleri buluştu. "Nasıl dayanıyorsun buna?"

Omuz silkti. "Alışıyorsun" dedi, Willem başını salladı.

"Ah Jude" dedi Willem, bakınca Willem'in sessizce ağla- makta olduğunu gördü. "Sen benimle mutlu musun?"

İçinde bir şeylerin kırılıp döküldüğünü hissetti. "Willem" dedi, durdu, tekrar devam etti. "Sen beni hayatımda olmadı- ğım kadar mutlu ettin."

Willem, sonradan gülüş olduğunu anladığı bir ses çıkardı. "O zaman neden kendini bu kadar kesiyorsun?" diye sordu. "Neden bu kadar kötüye gitti?"

592

"Bilmiyorum" dedi usulca. Yutkundu. "Gideceğinden korku- yorum herhalde." Hikayenin tamamı bu değildi elbette, ama tamamını anlatamazdı.

"Neden gidecekmişim?" diye sordu Willem, cevap vereme- yince de, "Beni mi deniyorsun yani? Sınırlarımı zorlayıp se- ni terk edip etmeyeceğimi mi anlamaya çalışıyorsun?" Başı- nı kaldırıp gözlerini sildi. "Bu mudur yani?"

Başını iki yana salladı. "Belki" dedi mermer zemine. "Yani bilinçli olarak değil. Ama belki... Bilemiyorum."

Willem iç geçirdi. "Seni gitmeyeceğime, beni denemene ge- rek olmadığına ikna etmek için ne diyebileceğimi bilmiyo- rum" dedi. Yine sessiz kaldılar, sonra Willem derin bir nefes aldı. "Jude" dedi, "bir süreliğine tekrar hastaneye yatsan mı acaba? Ne bileyim, durumunu biraz düzeltene kadar belki?" "Hayır" dedi panikten nefesi daralarak. "Olmaz Willem, beni zorla yatırmayacaksın değil mi?"

Willem ona baktı. "Hayır" dedi. "Zorlayamam seni." Biraz durakladı. "Ama keşke zorlayabilsem."

Bir biçimde gece bitti, ertesi gün başladı. Yorgunluktan sarhoş gibiydi ama işe gitti. Kavgaları kesin bir sonuca ulaş- mamıştı, bir söz alınmamış, ültimatom verilmemişti ama Willem birkaç gün konuşmadı onunla. Daha doğrusu konuş- tu ama bir şey söylemedi. "İyi çalışmalar" dedi sabah gider- ken, akşam döndüğünde "Günün nasıl geçti?" diye sordu. "İyi" dedi o da. Willem'in ne yapacağını düşündüğünü, ko- nuyla ilgili duygularından emin olamadığını biliyordu, bu sürece mümkün olduğunca müdahale etmemeye çalıştı. Ge- celeri yattıkları zaman normalde konuşacakları yerde sessiz kaldılar, sessizlik aralarında üçüncü bir yaratık gibiydi, bü- yük ve tüylü ve ürkütüldüğünde hırçınlaşan.

Dördüncü gece sabrının sonuna geldi ve bir saat kadar sessizliğin ardından yaratığın üzerinden yuvarlanarak kolla- rını Willem'e sardı. "Willem" diye fısıldadı, "Seni seviyorum.

593

Affet beni." Willem cevap vermedi ama o devam etti. "Uğra- şıyorum" dedi ona. "Gerçekten uğraşıyorum. Yenik düştüm. Daha çok uğraşının." Willem yine bir şey demedi, o da da- ha sıkı sarıldı ona. "Lütfen Willem" dedi. "Rahatsız olduğu- nu biliyorum. Lütfen bir şans daha ver bana. Lütfen kızma." Willem'in iç geçirdiğini hissetti. "Sana kızmadım Jude" dedi. "Uğraştığını da biliyorum. Keşke uğraşmak zorunda ol- masaydın diyorum, bu kadar mücadele vermek zorunda ol- duğun bir konu olmasaydı bu."

Sessiz kalma sırası ondaydı. "Ben de" dedi sonunda.

O geceden bu yana farklı yöntemler denedi: Yüzmeye de- vam etti tabii, ama gece yarısı kalkıp hamur karmaya da başladı. Mutfakta hem her zaman un, şeker, yumurta ve ma- ya olmasına dikkat ediyor ve fırına verdiklerinin pişmesi- ni beklerken yemek masasına oturup çalışıyor, ekmek veya kek ya da kurabiye (Willem'in asistanı tarafından Harold'la Julia'ya gönderilecek) pişene kadar gün ışımış oluyor, yatıp bir iki saat uyuduktan sonra alarmla kalkıyor. Gün boyun- ca gözleri yorgunluktan kan çanağı gibi. Willem'in gece yan- sı fırıncılık çalışmalarından hoşlanmadığını biliyor fakat al- ternatifine kıyasla tercih edilir, bu sebepten bir şey demiyor. Temizlik bir ihtimal olmaktan çıktı çünkü Greene Sokak'a taşındığından beri Bayan Zhou diye bir temizlikçisi var, haf- tada dört gün geliyor ve bunaltıcı derecede titiz temizlik ya- pıyor, öyle ki, bazen sırf kendisi temizleyebilmek için bir şey- leri kirletme ihtiyacı duyuyor. Ama bunun saçmalığının da farkında olduğundan, yapmıyor.

"Bir şey deneyelim" diyor Willem bir gece. "Uykudan uya- nıp kendini kesmek istediğinde beni de uyandır tamam mı? Saat kaç olursa olsun." Bakışıyorlar. "Bir deneyelim, olur mu? Kırma beni."

Willem'in ne yapacağını merak ettiğinden olur diyor. Bir gece çok geç saatte Willem'in omzunu okşuyor ve Willem göz-

594

lerini açtığında ondan özür diliyor. Ama Willem başını salla- yarak üzerine çıkıyor ve nefesini kesecek kadar sıkı sarılı- yor. "Sen de bana sarıl" diyor ona. "Boşluğa düşüyormuşuz da korkudan birbirimize tutunmuşuz gibi."

Sırtından parmak uçlarına kadar tüm kaslarının canla- nacağı, Willem'in kalp atışlarını kendi nabzında duyumsa- yacağı, göğüs kafeslerinin birbirine sürteceği, onun aldığı nefeslerle kendi karnının içe çekileceği kadar sıkı sarılıyor Willem'e. "Daha sıkı" diyor Willem ve o da sarılıyor, kollan önce yorulup sonra uyuşuncaya, tüm bedeni yorgunluktan kı- rılıncaya kadar sarılıyor ve sonunda gerçekten düşermiş gi- bi hissediyor: Önce yataktan, sonra karyoladan, ardından dö- şemeden geçip ağır çekimde kat kat aşağı çökerken bina da adeta jöle gibi onu içine alıyor. Richard'ın ailesinin şimdiler- de Fas seramikleri depoladığı beşinci kattan boş olan dördün- cü kata, Richard'la India'nın dairesinden Richard'ın stüdyo- suna, ardından zemin kata, oradan havuza, gitgide daha aşa- ğılara, daha derinlere, metro tünellerinden kaya yataklarına, yeraltındaki göller ve petrol denizlerinden fosil ve kaya ga- zı katmanlarına, ta arzın merkezindeki lavlara kadar. Bütün bu düşüş boyunca Willem'in bedeni onun bedenine sanlı ve ateşe girdiklerinde de yanmak yerine eriyip bir oluyorlar, kol- lan, bacakları, göğüsleri, başlan birbirine kaynaşıyor. Ertesi sabah uyandığında Willem üstünde değil yanında, fakat hala sarmaş dolaşlar ve hafif bir sarhoşlukla birlikte bir rahatla- ma hissediyor, sadece kendini kesmediği için değil, derin bir uyku da çektiği için, aylardır yapamadığı iki şeydi bunlar. O sabah, hayatını düzgün yaşaması için ikinci bir fırsat veril- miş gibi, adeta yeniden doğmuş gibi uyanıyor.

Ama tabii her aklına estiğinde Willem'i uyandıramaz; on günde bir ile sınırlıyor bunu. On günlük dönemlerdeki diğer altı yedi kötü gecede kendi başının çaresine bakıyor: Yüze- rek, kek yaparak, yemek pişirerek... İsteği başından savmak

595

için bedeniyle çalışmaya ihtiyaç duyuyor, Richard ona stüd- yosunun anahtarını ve akıl almaz derecede bıktırıcı ve çok şükür ki bir o kadar esrarlı işler verdi; bazı geceler pijama- sıyla aşağı inip bir hafta kuş omurgalarını boy sırasına di- ziyor, diğer hafta inceden yağlı sansar postlarını renklerine göre ayırıyor. Bunları yaparken yıllar önce dördünün hafta sonları JB için saç tomarlarını çözdükleri aklına geliyor ve Willem'e bunu anlatabilmek istiyor ama anlatamaz elbette. Richard'a yemin ettirdi Willem'e anlatmayacağına dair, fa- kat bu durumdan çok da hoşnut olmadığını hissediyor: Ona jilet, makas, bıçak içeren hiçbir iş verdiğinin farkında, oysa Richard'ın çalışmalarının büyük bölümünde keskin bir alet kullanmak gerekiyor.

Bir gece, Richard'ın masasında bıraktığı eski bir kah- ve kavanozunun içine bakıp jiletle dolu olduğunu görüyor: Küçük bisturileri, maket bıçaklan, bir de kendisinin terci- hi, dikdörtgen tıraş bıçaklan. Elini dikkatle kavanoza daldı- rıp fazla sıkmadan avcuna alıyor jiletleri, avucundan dökü- lüşlerine bakıyor. Tıraş bıçaklarından birini alıp pantolonu- nun cebine atıyor ama gece işi bitip çıkacakken -yorgunluk- tan zemin altında bükülüyor artık-jileti tekrar kavanoza bı- rakıyor. Gece yansı binayı dolandığı saatlerde, insan kisvesi- ne bürünmüş bir iblis olduğunu, gündüz taşımak zorunda ol- duğu kostümü gece çöktü mü çıkararak doğasına dönebilece- ğini hissediyor.

Derken yaz sıcağını andıran bir salı gelip çatıyor, üstelik Willem'in şehirde son günü. O gün erkenden işe gidiyor ama vedalaşmak için öğlen eve dönüyor.

"Seni özleyeceğim" diyor Willem'e hep dediği gibi.

"Ben daha çok özleyeceğim" diyor Willem hep dediği gibi, ve hep yaptığı gibi ekliyor: "Kendine iyi bakacak mısın?" "Evet" diyor onu bırakmadan. "Söz." Willem'in iç geçirdiği- ni duyuyor.

596

"Saat kaç olursa olsun arayabileceğini unutma" diyor Wil- lem ona, o da başını sallıyor.

"Hadi git" diyor. "Beni düşünme." Willem bir daha iç geçi- rip gidiyor.

Willem'in gitmesini hiç istemiyor ama gideceği zaman he- yecanlanıyor da: Bencilce sebepleri bir yana, Willem bu ka- dar çalıştığı için sevinmesi ve rahatlaması bir yana. O yıl ocak ayında Vietnam'dan dönmeleri ile Düetler'in çekimine gitmesi arasındaki zamanda, Willem tedirginlikle büyük bir özgüven arasında gidip gelmiş, kendi endişelerinden bahset- memeye özen gösterse de Willem'in ne kadar endişeli oldu- ğunu anlamıştı. İlişkilerinin açıklanmasından sonra çekece- ği ilk filmin, Willem ne kadar itiraz ederse etsin bir eşcin- sel filmi olmasının onu kaygılandırdığını biliyordu. İstedi- ği bir bilimkurgu gerilim filminin yönetmeni, onun tahmin ettiği kadar kısa sürede cevap vermeyince Willem'in endişe- lendiğini biliyordu (gerçi sonunda aramış ve her şey istediği gibi olmuştu). Willem'in birbiri ardına yazılan haberlerden, bitmek tükenmek bilmeyen röportaj taleplerinden, spekü- lasyondan ve televizyon programlarından, magazin haber- lerinden, köşe yazılarından, Amerika'ya döndüklerinde on- ları karşılayan ve Kit'in dediği gibi kontrol etme ya da dur- durma imkanlarının bulunmadığı yeni durumdan rahatsız- lığının farkındaydı: İnsanlar konudan sıkılana kadar bekle- mekten başka bir şey yapamazlardı, bu da aylar sürebilirdi. (Willem genelde kendi hakkında haberleri okumazdı ama o günlerde televizyonda hangi kanalı açsalar, internette han- gi siteye girseler, hangi gazeteye baksalar Willem'in ve ye- ni halinin haberleriyle karşılaşıyorlardı.) Willem Texas'ta, kendisi Greene Sokak'ta telefonda konuşurlarken, Willem'in endişesini hissettirmemeye çalıştığını anlıyor, sebebinin de ona suçluluk hissettirmemek olduğunu biliyordu. "Söylesene Willem" dedi sonunda. "Söz veriyorum kendimi suçlamaya-

597

cağım. Yemin ederim." Bunu bir hafta boyunca her gün tek- rarlamasının ardından, Willem nihayet ona söyledi ve suç- luluk hissetmesine rağmen -her bir konuşmanın ardından kendini kesiyordu- Willem'den onu avutmasını istemedi, Willem'in olduğundan da kötü hissetmesine yol açmadı; sa- dece dinledi ve elinden geldiğince yatıştırmaya çalıştı onu. Aferin dedi kendisine telefonu kapattıktan sonra, özellik- le de kendi korkularından söz etmediği her seferinde. Aferin sana. Ondan sonra jiletin bir ucunu yara izlerinden birinin altına gömüp köşesiyle yaralı dokuyu kaldırdı ve altındaki yumuşak ete ulaştı.

Willem'in şimdi Londra'da çektiği filmin, Kit'in deyimiyle "gey filmi" olmasının iyiye işaret olduğunu düşünüyor. "Nor- malde yapmamanı tavsiye ederdim" dedi Kit Willem'e. "Ama kaçırılmayacak kadar iyi bir senaryo." Filmin adı Zehirli El- ma, konusu da Alan 'l\ıring'in ahlaksızlık suçlamasıyla tu- tuklanıp kimyasal yoldan hadım edilmesini takip eden son birkaç yılıydı. Bütün matematikçiler gibi onun da kahrama- nıydı 'l\ıring elbette, senaryoyu okuyunca da gözleri dolmuş- tu. "Kesin oynaman lazım Willem" demişti.

"Bilemiyorum" demişti Willem gülümseyerek, "bir gey fil- mi daha mı?"

"Düetler çok tuttu ama" diye karşılık verdi -yalan da de- ğildi: kimsenin tahmin etmeyeceği kadar gişe yapmıştı- ama laf olsun diye söylediği de belliydi; Willem'in filmde oynama- ya karar verdiğini biliyordu ve gurur duyuyordu onunla, oy- nadığı tüm filmlerde olduğu gibi Willem'i bu filmde görme konusunda da çocukça bir heyecana kapılmıştı.

Willem'in gidişinden sonraki cumartesi günü Malcolm eve gelip onu alıyor, arabayla kuzeyde, Garrison yakınlarında in- şa ettirdikleri evlerine gidiyorlar. Willem yetmiş dönümlük, kendi korusu ve gölü olan bu araziyi üç yıl önce almış, ara- zi üç yıl boş durmuştu. Malcolm projeler çizmiş, Willem de

598

onay vermişti ama işe başlamasını söylememişti Malcolm'a. Fakat bir buçuk yıl kadar önce bir sabah, Willem'i yemek masasında, Malcolm'un projesine bakarken bulmuştu. Willem başını projeden kaldırmadan elini ona uzattı, o da tuttu ve Willem'in onu yanı başına çekmesine izin verdi. "Bence yapalım bu evi" dedi Willem.

Bunun üzerine tekrar buluştular Malcolm'la ve Malcolm yeni bir proje çizdi: ilk projedeki ev iki katlı, dik çatılı, mo- dernist bir konutken, yeni ev tek katlı ve cam cepheli oldu. İnşaat maliyetini o üstlenmek istediyse de Willem reddetti. Bir süre tartıştılar, Willem kendisinin Greene Sokak'ın ba- kımı için hiç para harcamadığını ileri sürdü, o da bunun bir önemi olmadığını. "Jude" dedi Willem sonunda, "bugüne ka- dar para yüzünden hiç kavga etmedik, bugün de etmeyelim." Willem'in haklı olduğumu biliyordu: Arkadaşlıkları hiç pa- rayla ölçülmemişti. Paraları yokken hiç paradan konuşma- mışlardı -kendi parasını Willem'in parası olarak görmüştü hep- ve şimdi paraları varken de aynı şekilde hissediyordu. Sekiz ay önce temel atılırken, Willem'le birlikte araziye gi- dip dolaşmışlardı. O gün hiç beklenmedik derecede iyi his- sediyordu kendisini, hatta evin duracağı alçak tepeden gölü kucaklayan koruya doğru inerlerken, Willem'in elini tutma- sına bile izin vermişti. Koru düşündüklerinden sıktı ve yer- de dökülmüş çam yapraklarından bir halıyla kaplıydı, adım- lan toprak hava basılmış köpüktenmiş gibi gömülüyordu ye- re. Zor bir yürüyüştü onun için, Willem'in elini sıkı sıkı tutu- yordu, ama Willem duralım mı diye sorduğunda, başıyla ha- yır dedi. Yirmi dakika sonra, gölün yansını dolaşmışlarken, masallardan çıkmış gibi duran bir açıklığa rastladılar, baş- larının üzerinde sadece koyu yeşil köknar tepeleri vardı, ze- min ise yine kuru yapraklardan bir halıydı. O zaman dur- dular, etraflarına sessizce bakındılar, sonra Willem, "Aslında evi buraya yapmalı" dedi ve o da gülümsedi ama aynı anda

599

da içi burkuldu, sanki tüm sinir sistemi çekilip çıkarılıyordu göbek deliğinden; çünkü bir zamanlar yaşayacağını sandığı diğer ormanı hatırlamış ve bunca yıldan sonra nihayet kavu- şacağını fark etmişti: Orman içinde bir ev, yakınında bir su, yanında onu seven biri. Tepeden tırnağa bir titreme aldı vü- cudunu ve Willem ona bakıp "Üşüdün mü?" diye sordu. "Ha- yır" dedi, "ama yürüyelim hadi" ve yürüdüler.

O zamandan beri koruya girmedi ama araziye gitmekten, tekrar Malcolm'la çalışmaktan çok memnun. İki haftada bir ya o gidiyor ya Willem, ama Malcolm'un onun gitmesini ter- cih ettiğini biliyor çünkü Willem projenin ayrıntılarıyla pek ilgilenmiyor. Malcolm'a güveniyor ama Malcolm'un aradığı güven değil; İzmir'in dışındaki bir taş ocağından çıkarılmış gümüş damarlı mermeri gösterip ne kadardan sonrası ha- mama benzer diye tartışacak, küvet için Gifu'dan gelen sel- viyi koklatacak, beton zeminlere fosiller gibi gömdüğü çekiç, anahtar, pense gibi nesneleri incelemekten mutlu olacak biri- ni istiyor. Ev ve garajın yanı sıra bir açık havuz, ahırda bir de kapalı havuz var. Ev üç aya bitmiş olacak, havuz ve ahır ise ilkbahara hazır olacak.

Şimdi Malcolm'la evi dolaşıyor, ellerini evin yüzeylerinde gezdiriyor, Malcolm'un müdahale gereken her konuda mü- teahhide talimat vermesini dinliyor. Her zaman olduğu gibi, Malcolm'u görevi başında izlerken etkileniyor: Aslında bü- tün arkadaşlarını çalışırken izlemekten sonsuz zevk alıyor ama Malcolm'un dönüşümüne tanık olmak en büyük mutlu- luktu, Willem'inkinden bile fazla. O anlarda Malcolm'un ha- yali evlerini ne kadar özen ve titizlikle, ciddiyetle inşa etti- ğini hatırlıyor; üniversitenin ikinci yılında JB kafası güzel- ken bu evlerden birini yakmış (sonradan kazayla olduğunu öne sürmüş) ve Malcolm o kadar sinirlenip kırılmıştı ki, ağ- layacaktı az daha. Hood'dan koşarak çıkan Malcolm'u takip etmiş, soğukta kütüphanenin merdivenlerine oturmuşlardı.

600

"Saçma olduğunun farkındayım" demişti Malcolm sakinleş- tikten sonra. "Ama benim için önemi var o evlerin." "Biliyorum" demişti. Malcolm'un evlerini hep çok beğenir- di; on yedinci doğum günü için yaptığı ilk ev yıllardır hala durur. "Saçma da değil." Evlerin Malcolm için anlamını da biliyordu: Kontrol göstergesiydi bunlar, hayatındaki tüm be- lirsizliklere rağmen üzerinde mükemmel manipüle edebile- ceği, kelimelere dökemediğini ifade edebileceği bir mecraydı. Malcolm bir şeyden tedirgin olduğunda "Malcolm'un ne der- di olabilir ki?" diye sorardı JB onlara, fakat o biliyordu: En- dişeliydi çünkü hayatta olmak endişelenmek demekti. Hayat korkutucuydu, bilinmezlerle doluydu. Malcolm'un parası bile onu bütünüyle bağışık kılamazdı. Hayat onun da başına ge- lecekti ve diğerleri gibi onun da karşılık vermesi gerekecek- ti. Hepsi huzur arıyordu; Malcolm evleriyle, Willem sevgilile- riyle, JB boyalarıyla, kendisi jiletleriyle... Kendilerine ait bir alan, dünyanın dehşet verici büyüklüğünü ve imkansızlığını, günleri saatleri ve dakikalarının biteviyeliğini savuşturacak bir şeyler arıyorlardı.

Bugünlerde Malcolm'un konut projeleri gitgide azalıyor, hatta onu eskisine göre çok daha az görüyorlar. Bellcast'in Londra ve Hong Kong ofisleri açıldı, Amerika'daki işin bü- yük bölümünü Malcolm yönetse de -eski üniversitelerinde- ki müzede açılacak yeni bir bölüm üzerine çalışıyor şimdi- pek ortalarda görünmüyor. Fakat evlerinin yapımını bizzat o üstlendi ve randevuların tekini bile atlamadı, iptal etme- di. Araziden ayrılırlarken elini Malcolm'un omzuna koyuyor. "Mal" diyor, "sana ne kadar teşekkür etsem azdır" ve Mal- colm da gülümsüyor. "Bu benim en sevdiğim projem Jude" diyor. "Üstelik en sevdiğim insanlar için."

Şehre döndüklerinde Malcolm'ı Cobble Hill'de bırakıp köp- rüyü geçerek kuzeye dönüyor ve ofise gidiyor. Willem'in yok- luğunda bulduğu son mutluluk da bu: lşyerinde daha çok,

601

daha geçe kadar kalabilmek. Lucien olmayınca iş hem daha çok hem daha az zevkli hale geldi: Daha az çünkü emekliye ayrılarak kendi deyimiyle Connecticut'ta golf severmiş gibi yapan Lucien'i hala görmesine rağmen, onunla her gün soh- bet edebilmeyi özlüyor, Lucien'in onu kışkırtma ve şaşırtma girişimlerini arıyor; bir yandan da daha çok çünkü bölümün başkanlığını yapmaktan, firmanın maaşlar komitesinde yer almaktan, her yıl firmanın karının nasıl dağıtılacağında söz sahibi olmaktan memnun. "Senin böyle iktidar düşkünü ol- duğunu kim bilebilirdi?" dedi Lucien bunu nihayet açıkladı- ğında, o da itiraz etti: Ondan değil dedi Lucien'e, her yıl ne kadar hasılat yapıldığını görmek, kendisinin ve diğerlerinin ofiste geçirdiği saatler ve günlerin rakamlara, o rakamların nakit paraya, nakit paranın da iş arkadaşlarının evlerine, öğrenim ücretlerine, tatillerine, arabalarına dönüşmesini iz- lemek hoşuna gittiğinden. (Lucien'e bu son kısmı söylemedi. Lucien romantizme kapıldığını düşünür, duygusallık eğilimi- ne ilişkin iğneleyici, ironik bir söylev çekerdi.)

Rosen Pritchard onun için hep önemli olduysa da, Caleb'den sonra vazgeçilmez hale gelmişti. Firmadaki hayatında sade- ce kazandığı müvekkiller, yaptığı işlerle değerlendiriliyordu; geçmişi yoktu, eksiklikleri görülmüyordu. Oradaki hayatı, hangi hukuk fakültesine gidip orada ne yaptığıyla başlamış- tı, her gün elde ettiği başarılar, her yıl çalıştığı ücretli saat- ler, şirkete getirdiği yeni müvekkillerle sona eriyordu. Rosen Pritchard'da Luke Birader'e, Caleb'e, Dr. Traylor'a, manastı- ra, yurda yer yoktu; konuyla ilgisizdi bunlar, lüzumsuz ay- rıntılardı, orada yarattığı kişilikle hiçbir ilişkisi yoktu. Ora- dayken banyoya sığınıp kendini jiletleyen biri değil, bir di- zi rakamdı sadece: Kaç para kazandırdığını, kaç saat fatu- ralandırdığını, kaç kişinin amiri olduğunu, onlara kaç para ödediğini gösteren çeşitli rakamlar. Bu kadar çok çalışması- na şaşırıp acıyan arkadaşlarına anlatabileceği bir şey değil-

602

di; ofiste, etrafında sadece iş ve zihinlerini dumura uğrata- cak derecede sıkıcı bulduklarını bildiği insanlar olduğunda kendini insanlığa en yakın, en haysiyetli ve dirayetli hisset- tiğini anlatamazdı onlara.

Willem çekimler boyunca iki kez uzun hafta sonu tatille- ri için eve dönüyor ama birinde o midesini üşütmüş oluyor, diğerinde ise Willem bronşit. Fakat ikisinde de -Willem'in her eve girip ona seslendiğinde hissettiği gibi- bu yaşadığı- nın kendi hayatı olduğunu ve bu hayatta Willem'in ona, evi- ne döndüğünü hatırlatıyor kendisine. O anlarda sekse duy- duğu antipatinin cimrilik olduğunu, ne kadar kötü olduğu- na dair aklında yanlış anılar kaldığını, öyle değilse bile daha fazla uğraşması, kendine daha az acıması gerektiğini hisse- diyor. Toparlan biraz diye azarlıyor kendisini bu hafta sonla- rının bitiminde Willem'e veda öpücüğü kondururken. Sakın berbat etme bu ilişkiyi. Sakın şikayet etme aslında hakkın bi- le olmayan bir şeyden.

Sonra bir gece, Willem'in temelli dönüşüne bir aydan az za- man kalmışken, uyanıp kendini bir tırın kasasında, altında döşek niyetine ikiye katlanmış kirli bir yorganla, tır yolda sar- sıntılarla ilerlediği sırada bütün kemikleri titrerken bulduğu- nu hissediyor. İçinden, hayır, olamaz diye geçirip kalkıyor, ko- şar adım piyanoya gidip aklındaki bütün Bach partisyonlarını notaları karıştırarak, fazla hızlı, fazla yüksek perdeden çalma- ya başlıyor. Luke Birader'in bir piyano dersi sırasında anlattı- ğı, evinin kapısındaki zebaniler kendilerini tüketinceye kadar dans etsinler diye lavtasını gitgide daha hızlı çalan kadının hikayesini hatırlıyor. Luke Birader bunu hatırlatma amacıy- la -tempoyu yükseltmesi için- aktarmıştı ama hikaye hoşuna gitmişti onun, zaman zaman bir hatıranın, kontrol edilip sa- vuşturulması kolay tek bir hatıranın yaklaştığını hissettiğin- de, o hatıra uzaklaşana kadar onunla arasına müzikten bir set çekmek için şarkıya veya müziğe vuruyor kendisini.

603

Hayatı ona hatıralar suretinde görünmeye başladığında, hukuk fakültesinin birinci sınıfındaydı. Yemek pişirmek, kütüphanede kitap dizmek, Batter'da bir pastayı süslemek, Harold için bir makale aramak gibi olağan bir şey yaptığı sırada, sadece onun için sahnelenen bir pantomim gösteri- si gibi, gözünün önünde bir sahne canlanıyordu. O yıllarda hatıralar anlatı değil tablo şeklindeydi ve bir teki günler- ce gözünün önünden gitmezdi: Luke Birader onun üstünde, yurttaki rehberlerden biri geçerkenyolunu kesmiş, müşteri- lerden biri cebindeki bozuklukları boşaltıp Luke Birader'in bu iş için komodine bıraktığı bir tabağa koyuyor türü re- simlerden dioramalar görürdü. Kimi zaman ise anılar da- ha da kısa ve bulanık olurdu: Müşterinin yatakta bile çıkar- madığı, at kafası desenli mavi çorapları; Philadelphia'da Dr. Traylor'ın ona verdiği ilk yemek (hamburger, yanında kağıt külahta patates kızarması); Dr. Traylor'ın evindeki odasın- da duran ve gözünün önüne parçalanmış et görüntüsü gel- meden bakamadığı yün yastık gibi. Böyle hatıralar geliyo- rum dediğinde sersemlerdi; bu sahnelerin kendi hayatından olmakla kalmayıp hayatının ta kendisi olduğunu bir an son- ra hatırlardı. O günlerde hatıraların hayatını durdurması- na göz yumardı, kimi zaman üstündeki sis perdesi dağıldı- ğında, kendini elinde plastik krema torbasıyla bir kurabiye- nin üstünde beklerken ya da kitabın bir köşesini rafa koy- muş ama tümünü yerleştirmemiş halde bulurdu. İşte o za- man, hayatının büyük kısmını sadece birkaç gün içinde si- lebilme kabiliyeti kazandığını ve bir noktada, bir biçimde bu kabiliyeti tekrar kaybettiğini anlardı. Hayattan zevk al- manın bedeli olduğunu biliyordu bunun, eğer şimdi mutlu- luk duyduğu şeylere karşı tetikte olacaksa, bunun karşılı- ğını ödemeye de gönüllü olması gerekiyordu. Çünkü hatıra- ları ne kadar saldırgan olursa olsun, hayatı ona parça par- ça görünüyordu, biliyordu ki arkadaşları olacaksa, başkala-

604

rının varlığından mutluluk edinme imkanı olacaksa bunla- ra katlanması gerekirdi.

Hayal ve gerçek birbirinden biraz ayrılıyor, sürülüp alt üst edilmiş topraktan nice zaman önce gömülmüş bir şey çıkıp karşısına geliyor, onu tanıyıp kabullenmesini bekli- yor gibi görüyordu bunu. Tekrar belirmeleri bile bir isyan- dı belki: lşte buradayız diyorlardı sanki ona. Bizi terk etme- ne göz yumacağımızı mı sandın? Bir daha gelmeyeceğiz mi sandın? Bir süre sonra, yakın geçmişin bile ne kadarını mon- tajladığını -montaj ve kurgu sonrası yenilir yutulur hale ge- tirdiğini- anlamak durumunda kaldı: Üçüncü sınıfta izledi- ği, iki polisin gelip bir üniversite öğrencisine ona zararı do- kunmuş bir adamın hapishanede öldüğünü söylediği film as- lında film filan değildi, kendi hayatıydı o. Öğrenci de kendi- siydi, Hood'un önündeki meydanda dikilmiş duruyordu, iki polis ise onu bulup aynı gece tarlada Dr. Traylor'ı gözaltına alan, onu hastaneye götürdükten sonra Dr. Traylor'ı cezae- vine gönderen ve sonrasında gelip korkacağı bir şey kalma- dığını söyleyen polislerdi. "Çok şekilli yermiş" demişti polis- lerden biri muhteşem kampüse, girdiğinde insanın kendini mutlak güvende hissettiği eski taş binalara bakarak. "Senin- le gurur duyuyoruz Jude." Fakat silikleştirmişti bu hatırayı, polisin sadece "Seninle gurur duyuyoruz" dediği kısmını al- mış ve kendi adını kesmişti, verdikleri habere rağmen kapıl- dığını şimdi hatırladığı koyu paniği de, sonra birinin o adam- lar kimdi diye soracağı korkusunu da, eski hayatının bugü- nüne adeta fiziksel tecavüzünden duyduğu tiksintiyi de. Zamanla hatıraları nasıl idare edeceğini öğrendi. Durdu- ramıyordu onları -bir başladıktan sonra bitmek bilmiyorlar- dı- ama ne zaman geleceklerini daha iyi kestirebil.meye baş- ladı. Ziyaretine gelecekleri günü veya anı teşhis edebiliyor, nasıl müdahale edeceğini çözmeye çalışıyordu: Yüzleşme mi istiyor, yatıştırma mı, sadece ilgi mi? Nasıl ağırlaması gerek-

605

tiğini de belirledikten sonra, nasıl başından savıp o yere geri göndereceğini buluyordu.

Küçük hatıraları kontrol altında tutabiliyordu fakat gün- ler geçip Willem'i beklerken, bu hatıranın ele avuca gelme- yen bir yılan balığı olduğunu, içinde çırpınırken kuyruğıy- la organlarını paraladığını, içinde bir canlı gibi dolandığını, kalbine bağırsaklarına akciğerlerine kamçı gibi indiğini fark ediyor. Kement atıp ağıla çekmesi en zor olanı bu cins za- ten, günler geçtikçe içinde büyüyor ve bir an geliyor ki be- deni kan ve kas ve su ve kemik değil hatıranın kendisinden ibaret oluyor, içinde büyüyerek ta parmak uçlarına kadar yayılıyor. Caleb'den sonra bazı hatıraları kontrol etmesinin mümkün olmayacağını anladı, bu durumda tek yapabildiği güçleri tükenene, bilinçaltının karanlığına çekilip onu rahat bırakana kadar beklemek.

Bekliyor o da, hatıranın -Montana'dan Boston'a ulaşmak için kamyonlarda geçirdiği iki haftanın- aklı ve bedeni bir motelmiş ve tek müşterisi de bu hatıraymış gibi onu meş- gul etmesine göz yumarak. Bu süre içindeki en önemli sına- vı, Willem'e verdiği sözü tutarak kendini kesmemek; o da en tehlikeli saatler olan gece yansı ile sabah dört arası için ka- tı ve zaman alıcı bir program çıkarıyor kendine. Cumarte- si günü, önündeki birkaç hafta boyunca her gece yapacak- larının listesini hazırlıyor, dönüşümlü olarak yüzme, yemek pişirme, piyano çalma, kek yapma, Richard'ın stüdyosunda çalışma, kendisinin ve Willem'in eski kıyafetlerini ayırma, kitaplıkları gözden geçirme, Willem'in gömleklerinin eksik düğmelerini Bayan Zhou'ya bırakmak yerine kendisi dikme, ocağın yanındaki çekmecede biriken paket lastiği, tel kıskaç, çengelli iğne, kibrit kutusu gibi ıvır zıvırı temizleme şeklin- de işler koyuyor. Willem'in dönüşü için litrelerce tavuk su- yu ve kilolarca kuzu kıymadan köfte yapıp buzluğa atıyor, Richard'la birlikte yönetim kurulunda oldukları ve mali işle-

606

rine kendisinin baktığı aşevine verilmek üzere somun somun ekmek pişiriyor. Hamur mayaladıktan sonra masaya oturup en sevdiği romanları tekrar okuyor, kelimelerinde ve konu- larında ve karakterlerinde tanıdıklığın huzur ve rahatlığı- nı buluyor. Soluyup gülümsemekten başka işi olmayan ap- tal ve minnettar bir köpeği, kısık turuncu gözleriyle pis pis bakan soğuk bir kedisi ya da evde soluk alıp veren, pat pat ayak sesleriyle onu tekrar kendisine getiren başka bir canlı olsa keşke diye düşünüyor. Bütün gece çalışıp uykuya yenik düşmeden önce bir kez sol, bir kez de sağ kolunu kesiyor ve uyandığında belki yorgun ama geceyi sağ salim atlattığı için kendiyle gurur duyuyor.

Derken Willem'in dönüşüne iki hafta kalıyor ve tam ha- tıra odasını kapatıp anahtarını teslim edecekken sırtlanlar geri geliyor. Aslında geri gelmek yanlış bir ifade; Caleb bun- ları hayatına soktuğundan beri hiç gitmediler çünkü. Fakat artık onu kovalamıyorlar, ne de olsa kovalamak gerekmedi- ğini biliyorlar. Hayatı uçsuz bucaksız bir savan ve etrafı on- larla sarılı. San otların arasına seriliyorlar, baobab ağaçla- rının gövdesinden ahtapot kolu gibi fışkırmış alçak dallara tembel tembel yayılıyorlar, dikkatli san gözleriyle onu izli- yorlar. Hep oradaydılar ve Willem'le seks yapmaya başladık- larından beri çoğaldılar, kötü günlerde ya da en istemediği zamanlarda katlanarak artıyorlar. Böyle günlerde yanların- dan geçerken bıyıklarını kıpraştırdıklannı, umursamaz bir küçümsemeyle baktıklarını hissediyor: Sırtlanların pençe- sinde olduğunu kendisi de biliyor, onlar da.

Her ne kadar Willem'in işi sayesinde sekse ara verebil- mekten memnunsa da, aslında olmaması gerektiğinin far- kında, çünkü o dünyaya geri dönmek hep çok zor; çocukken de böyleydi, seksin ritminden daha kötü olan tek şey, sek- sin ritmine tekrar alışmaktı. "Eve dönüp sana kavuşmayı ip- le çekiyorum" diyor Willem ilk telefon konuşmalarında; ses

607

tonu şehvetli değilse de, seksi hiç dile getirmediyse de, önceki seferlerden Willem'in döndüğü ilk gece seks yapmak isteyece- ğini, ilk hafta normalden daha sık yapmak isteyeceğini, özel- likle de iki kısa tatili hastalıklara denk geldiğinden araların- da hiçbir şey olmadığı için daha çok arzulayacağım biliyor. "Ben de" diyor.

"Kesmeler nasıl gidiyor?" diye soruyor Willem laf arasın- da, Julia'nın çınar fidanlarını veya hava durumunu sorar- mış gibi. Her konuşmalarının sonuna, pek ilgilendiği bir ko- nu değilmiş de nezaketen dile getiriyormuş gibi sıkıştırıyor bunu.

"İyi" diyor hep dediği gibi. "Bu hafta sadece iki kez oldu" diyor ve doğru da.

"Harika Judy" diyor Willem. "Çok şükür. Zor olduğunu bi- liyorum. Ama seninle gurur duyuyorum." Çok rahatladığı se- sinden anlaşılıyor bu anlarda, gerçekte bambaşka bir cevap beklermiş gibi, herhalde bekliyor da: Fena Willem. Dün gece kendimi öyle kaptırmışım ki, kolumu kökünden kestim. Be- ni görünce şaşırma. Bunun üzerine Willem ona bu kadar gü- vendiği ve o da Willem'e gerçeği söyleyebildiği için gurur du- yuyor bir yandan, bir yandan da Willem'in sorması gerekti- ği için, bu karşılıklı gurur duyacakları bir mesele olduğu için iliklerine kadar hüzün hissediyor. Millet sevgililerinin yete- neğinden, yakışıklılığından, atletikliğinden gurur duyarken, Willem sevgilisinin kendi koluna jilet çekmeden bir gece ge- çirebilmiş olmasından gurur duyuyor.

Ve sonunda bir gece geliyor ki, olanca çabasının artık yet- meyeceğini fark ediyor: Uzun uzun, derin derin kesmesi la- zım kendisini. Sırtlanlar kısa ulumalarla, içlerindeki baş- ka bir canlıdan çıkarcasına kesik çığlıklarla kendilerini bel- li ediyor ve onları bir tek kendi acısının susturacağını bili- yor. Ne yapacağını düşünüyor: Willem bir haftaya gelecek. Şimdi keserse yaralar o dönene kadar iyileşmez, Willem de

608

sinirlenir. Fakat bir şey yapmazsa da ne olacağını kestire- miyor. Yapmak zorunda, yapmak zorunda. Fazla beklediğini fark ediyor; atlatabileceğini düşündü ama gerçekçi değildi. Yataktan kalkıp boş daireyi geçerek sessiz mutfağa giri- yor. O gecenin Harold'a kurabiye pişirmek, Willem'in kazak- larını düzenlemek, Richard'ın stüdyosuna gitmek gibi işle- ri, tezgahta beyaz beyaz parıldıyor, umursanmasa da yanı- na çağırıyor, dikkate alınmak için yalvarıyor, yazılı olduğu kağıt kadar güçsüz bir kurtuluş vaat ediyor. Bir an kalakalı- yor yürüyemeden, sonra ağır ve isteksiz adımlarla merdive- nin başındaki kapıya gidip sürgüsünü çekiyor, bir an daha bekledikten sonra kapıyı açıyor.

Caleb'le o geceden beri bu kapıyı açmamıştı, şimdi ağzından içeri eğiliyor, karanlığına bakıyor, o gece yaptığı gibi pervazına tutunup acaba yapabilecek miyim diye düşünüyor. Bunun sırt- lanları yatıştıracağının farkında. Fakat o kadar aşağılayıcı, o kadar aşın, o kadar hastalıklı bir şey ki aynı zamanda, yapa- cak olursa bir sının aşacağını, gerçekten hastaneye kapatılma- sı gereken biri haline geleceğini biliyor. Uzun bir süre sonra güçbela ayırıyor kendini pervazdan, titrek elleriyle kapıyı çar- pıyor, sürgüyü yuvasına sokup aksak adımlarla uzaklaşıyor. Ertesi gün işyerinde, müvekkil sigara içmek isteyince, or- taklardan biri olan Sanjay'la birlikte aşağı iniyorlar. Sigara içen birkaç müvekkilleri var, sigaraya çıktıklarında o da ge- liyor, toplantıya kaldırımda devam ediyorlar. Lucien'in teori- sine göre sigara tiryakileri en çok sigara içerken rahatlayıp gevşedikleri için, en kolay manipüle edilebilecekleri zaman da sigara içtikleri andı; bunu söylediğinde gülmüştü ama Lucien'in haklı olduğunu da içten içe biliyordu.

O gün ayakları çok ağrıdığı için tekerlekli sandalyesini kullanıyor ama müvekkillere bu kadar aciz görünmekten de hiç hoşlanmıyor. "İnan bana Jude" demişti Lucien yıllar ön- ce ona bu kaygısını dile getirdiğinde, "müvekkiller sen otur-

609

san da ayakta da dursan adamı ipe götürecek puştun teki ol- duğunu biliyorlar, o yüzden hiç zahmet etme, otur yerinde." Hava soğuk ve kuru, bir sebepten ayaklarındaki ağrıyı hafif- letiyor ve üçü durmuş konuşurlarken, müvekkilin sigarası- nın ucunda nefes çektikçe bir parlayıp bir küllenen turuncu köze hipnotize olmuşçasına baktığını fark ediyor. Ne yapaca- ğına o anda karar veriyor ama hemen ardından karnına şid- detli bir yumruk iniyor; çünkü Willem'e ihanet etmekle kal- mayacak, yalan da söyleyecek.

O gün cuma, arabayla Andy'ye giderken bir çözüm buldu- ğu için sevinçle ve heyecanla plan kuruyor. Andy o gün neşe- li ve didişken bir ruh halinde, ona ve yoğun enerjisine kendi- ni kaptırıyor. Ne zaman olduğunu tam bilmese de, Andy'yle bacaklarından atsan atılmaz, satsan satılmaz, devamlı ba- kıma ihtiyaç duyan ama terk de edilemeyen bir akrabadan bahseder gibi konuşmaya başladılar. "Huysuz ihtiyarlar" di- yor Andy onlara ve bunu ilk duyduğunda lakabın cuk otur- masına, içten içe sevmesine rağmen hissettirdiği çaresizlik nedeniyle sevgi gösterememeyi ifade etmesine çok gülmüştü. "Huysuz ihtiyarlar nasıl?" diye soruyor Andy şimdi, o da gülümseyerek cevap veriyor: "Olağan huysuzluklarıyla bü- tün enerjimi tüketiyorlar."

Ama aklı aynı zamanda yapacağı şeyle de meşgul ve Andy "Hayat arkadaşın ne alemlerde bu aralar?" diye sorduğun- da "O ne demek şimdi?" diye tersliyor onu ve Andy de durup şaşkınlıkla ona bakıyor. "Hiç" diyor, "Willem'in nasıl olduğu- nu sormak istedim."

Willem diye geçiriyor içinden ve adını duymak bile onu eleme boğuyor. "Harika" diyor sessizce.

Muayenenin sonunda Andy hep yaptığı gibi kollarına da bakıyor ve son birkaç seferki geleneği bozmayarak, tasvip et- tiğini belirten bir homurtu çıkarıyor.

"Epey kestin bu işi" diyor. "Şaka değil."

610

"Beni tanıyorsun, kendimi geliştirmeye her zaman açı- ğım" diyor keyifli bir sesle, fakat Andy gözlerine dikkatle ba- kıyor. "Biliyorum" diyor yumuşak bir sesle. "Zor olduğunu da biliyorum Jude. Amagerçekten seviniyorum."

Andy yemekte kardeşinin gıcık olduğu yeni erkek arka- daşından şikayet ediyor. "Andy" diyor ona, "Beckett'ın bütün

erkek arkadaşlarından da nefret edemezsin ya!"

"Biliyorum, biliyorum" diyor Andy. "Ama çok eften püf- ten bir adam, Beckett çok daha iyilerini bulabilir. Herif Proust'un adını hiç duymamış, söyledim mi sana?"

"Birkaç kez" diyor içten içe gülümseyerek. Beckett'ın nef- ret uyandıran yeni erkek arkadaşını -tatlı, neşeli, peyzaj mi- marı olmaya çalışan bir çocuk- üç ay önce Andy'nin evindeki yemek davetinde tanımıştı. "AmaAndy, iyi bir çocuğa benzi- yordu. Hem Beckett'ı da çok seviyor. Kaldı ki oturup adamla Proust mu tartışacaktın?"

Andy iç geçiriyor. "Jane gibi konuştun" diyor mutsuzlukla. "Madem öyle" diyor yine gülümseyerek, "Jane'i dinle ba- ri." Bunun üzerine haftalardır hissetmediği bir hafifliğe ka- pılarak gülüyor, tek sebebi de Andy'nin somurtması değil. "Dünyada Kayıp Zamanın Peşinde'yi okumamış olmaktan daha ağır suçlar da var malum."

Eve dönerken planını aklından geçiriyor ama sonra bek- lemesi gerektiğini fark ediyor çünkü elini mutfakta yaktığı- nı öne sürecek ve bir şeyler ters gidip Andy'yi görmesi gere- kirse, Andy ona birlikte yemeğe çıktıkları gece neden yemek yaptığını sorar. Yarın diye düşünüyor, yarın yaparım. Bu şe- kilde, akşam Willem'e yazacağı mailde JB'ye muz kızartması yapacağını da araya sıkıştırabilir; ansızın aklına gelmiş fa- kat çok kötü sonuçlanmış bir karar olur bu.

Akıl hastaları böyle planlaryaparlar, farkındasın değil mi

diye soruyor içindeki sevimsiz, küçümseyici ses. Böyle plan- lar ancak hasta bir zihnin eseri olabilir.

61 1

Kes diyor sese. Konuşma. Bunun hastalıklı olduğunu bil- mem, hasta olmadığımın işaretidir. Bunun üzerine kahka- hayı basıyor ses: onun savunmaya geçmesine, altı yaşında- ki çocuk mantıksızlığıyla hareket etmesine, "hasta" kelime- sinden tiksinip kendine hiç konuduramamasına. Ama sesin alaycı, küstah sevgisizliği bile onu durdurmaya yetmiyor. Ertesi akşam Willem'in kısa kollu tişörtlerinden birini gi- yip mutfağa geçiyor. İhtiyacı olan zeytinyağım, uzun kibri- ti alıyor. Sol kolunu yolunacak tavukmuş gibi lavaboya koy- duktan sonra, avcunun birkaç parmak üstündeki bir nokta-

yı seçip yağa bandırdığı kağıt havluyu kayısı büyüklüğünde bir alana iyice sürüyor. Parıldayan yağ lekesine birkaç sani- ye baktıktan sonra derin bir nefes alıp kibriti çakıyor ve ale- vini, tutuşana kadar cildine değdiriyor.

Acısı, acısı ne ki? Yaralandığından bu yana, hayatında acı içinde geçirmediği bir gün dahi olmadı. Bazen kesintili, ha- fif, seyrek oluyor acı. Ama hep var. "Çok dikkat etmen lazım" deyip duruyor Andy ona. "O kadar alışkanlık kazandın ki, ciddi bir şeyin belirtisi olduğunda bile fark etmeyebilirsin. Ağn seviyen beş veya altı bile olsa, yara buna benziyorsa" - bacağında açılmış bir yaraya ve çevresindeki, zehirli kang- rene dönüşür gibi kararmış etlere bakıyorlardı- "çoğu insan için bunun dokuz, hatta on olduğunu düşünmen ve mutlaka gelip beni görmen lazım. Tamam mı?"

Fakat bu onlarca yıldır hissetmediği gibi bir acı, ava- zı çıktığı kadar bağırıyor. Sesler, yüzler, anı parçaları, ga- rip çağrışımlar dolanıyor zihninde: Yanık zeytinyağı kokusu, Willem'le Perugia'da yedikleri ızgara mantarı hatırlatıyor, oradan yirmili yaşlarında Malcolm'la Frick'te gezdikleri Tin- toretto sergisine uzanıyor, aklına yurtta herkesin Frick de- mesine anlam veremediği, asıl adı Jed olan bir çocuk geliyor, çocuk onu ahırda geçirdikleri gecelere götürüyor, ahır deyin- ce Sonoma'nın dışında puslu bir düzlükte buldukları saman

612

balyasında Luke Birader ile seks yaptıkları geliyor aklına, oradan bir başkası, bir başkası, bir başkası... Yanık et koku- su geliyor burnuna, girdiği transtan çıkıp deli gözlerle ocağa bakıyor, ızgarada et filan mı unuttu diye ama hiçbir şey yok, fark ediyor ki koku kendisinden gelmekte, aşağıda tuttuğu kolu pişiyor, bunun üzerine nihayet musluğu açıyor ve suyun yanığa çarpıp zeytinyağı dumanlan saçmasıyla bir daha çığ- lık atıyor. Bunun üzerine yine deli gibi, ocağın sol üstündeki dolapta duran deniz tuzu kavanozuna uzanıyor sağ eliyle, sol kolu işe yaramaz halde lavabonun içinde, böbrek şekilli me- tal tepsiye bırakılmış ampüte uzuv gibi, ağlayarak bir avuç keskin köşeli kristal alıp basıyor yanığa, acı akkordan da ak halde canlanıyor, sanki güneşe baka baka kör olmuş. Uyandığında kendini yerde, başını lavabonun altındaki dolaba yaslamış halde buluyor. Kollan bacakları seğirmek- te; ateşi çıkmış ama üşüyor bir yandan da, yumuşak bir şey- miş ve onu yutabilirmiş gibi dolaba yaslanıyor. Gözlerini ka- pattığında sırtlanları görüyor; sanki gerçekten etiyle beslen- mişler gibi yalanıyorlar. Mutlu musunuz diye soruyor onla- ra. Rahatladınız mı? Cevap veremiyorlar elbette ama doy- muş ve sersemlemişler, Üzerlerine ağırlık çöktüğünü, gözle- rinin kapandığını, uyukladıklannı görüyor.

Ertesi gün ateşi yükseliyor. Mutfaktan yatağa gidebilme- si bir saat sürüyor çünkü dizleri tutmuyor, kollarıyla da kal- dıramıyor kendisini. Uyumaktan çok bilinci kapanıp açılıyor, acı gelgit gibi vuruyor içine, kimi zaman iyice çekilip uyan- masına imkan veriyor, bazen de boz bulanık, kirli bir dalgay- la örtüyor üzerini. O gece iyice ayılıp koluna baktığında ge- niş, kavruk bir daire görüyor; cadı yakmak gibi korkunç bir ritüelin sürdürüldüğü bir meydan sanki burası. Ya da kur- ban kesme. Ruh çağırma. Deriye hiç benzemiyor (artık de- ğil de zaten); kağıt gibi, tahta gibi, zift gibi yanıp kül olmuş. Pazartesi itibariyle iltihap kapacağının farkında. Öğlen

613

saatinde bir gece önce yaptığı pansumanı değiştiriyor, gazlı bezi kaldırırken cildi de yırtılıyor ve çığlık atmamak için cep mendilini ağzına tıkıyor. Fakat bir şeyler dökülüyor kolun- dan, kan pıhtısı kıvamında ama kömür renginde; tuvalette yere oturup ileri geri sallanıyor, dün yedikleri ve mide asitle- ri ağzına geliyor, kolu ise kendi hastalığını, kendi dışkılannı püskürtmekle meşgul.

Ertesi gün acı daha da şiddetlenince işten erken çıkıp Andy'ye gidiyor. "Aman Tanrım" diyor Andy yarayı gördü- ğünde ve ilk kez gerçekten nutku tutuluyor, bu da onu iyice telaşlandınyor.

"Düzeltebilir misin?" diye fısıldıyor çünkü o güne kadar kendine düzeltilemeyecek derecede zarar verebileceğini hiç düşünmemişti. Andy'nin kolunun kesilmesi gerektiğini söy- lediği geliyor bir an gözünün önüne, sonra ilk düşündüğü de Willem'e ne diyeceği.

Ama "Evet" diyor Andy. "Elimden geleni yaparım, sonra da hastaneye gideceksin. Uzan bakalım." Uzanıyor, Andy'nin irini akıtıp yarayı temizlemesini ve pansuman yapmasını bekliyor, çığlık attığında Andy'nin özürlerini kabul ediyor. Bir saatlik bir operasyonun ardından doğrulabildiğinde - Andy lokal anestezi de yapıyor yaranın çevresine- sessizce bakışıyorlar.

"Böyle mükemmel daire şeklinde bir üçüncü derece yanı- ğın nasıl olduğunu açıklayacak mısın bana?" diye soruyor Andy sonunda, o ise Andy'nin buz gibi iğneleyici sesine aldı- nş etmeden hazırladığı hikayeyi aktanyor: Muz kızartması yaparken tava alev aldı.

Bir sessizlik daha oluyor, hoşuna gitmeyen bir değişiklik- le bu kez. Sonra Andy çok alçak sesle "Yalan söylüyorsun Ju- de" diyor.

"Nasıl yani?" diye soruyor, içmekte olduğu portakal suyu- na rağmen boğazı ansızın kuruyarak.

614

''Yalan söylüyorsun" diyor Andy bir daha, aynı alçak sesle, o ise muayene masasından atlıyor, elindeki portakal suyu şi- şesi yere düşüp tuzla buz olurken kapıya yöneliyor.

"Dur" diyor Andy, buz gibi, öfkeli. "Çabuk anlat bana Ju- de. Ne bok yedin sen?"

"Söyledim ya" diyor, "anlattım işte."

"Hayır" diyor Andy. "Ne yaptıysan tek tek anlat Jude. Söy- le o kelimeleri. Söyle dedim. Ağzından çıkacak o kelimeler."

"Söyledim işte" diye bağırıyor ve kendini feci hissediyor, beyni kafatasına güm güm vuruyor, ayakları eriyik demire sokulmuş, kolunun üzerinde kaynayan bir kazan var. "Bırak beni Andy. Bırak gideyim."

"Hayır" diye bağırarak karşılık veriyor Andy. "Jude, sen, sen..." Duruyor, o da duruyor, ikisi de Andy'nin ne söyleye- ceğini duymayı bekliyor. "Sen hastasın Jude" diyor alçak ve dertli bir sesle. "Delisin sen. Bu yaptığın delilik. Seni sene- lerce kapattıracak, kapattırması da gereken bir delilik. Has- tasın, çok hastasın, delisin ve yardıma ihtiyacın var."

"Sakın bana deli deme!" diye bağırıyor var gücüyle, "sa- kın! Deli değilim ben! Değilim."

Ama Andy dinlemiyor. "Willem cuma günü dönüyor değil mi?" diye soruyor cevabını bildiği halde. "Bugünden itibaren tam bir haftan var ona söylemek için Jude. Bir hafta. Söyle- mezsen ben söyleyeceğim."

"Yasal açıdan bunu yapamazsın Andy" diye bağırıyor ve etrafındaki her şey dönmeye başlıyor. "Sana öyle bir tazmi- nat davası açanın ki... "

"Biraz içtihat hukuku öğren avukat bey" diye tıslıyor Andy. "Rodriguez ve Mehta davası. İki yıl önce. İsteği dışında sağlık kurumuna yatırılan hasta bir kez daha kendine ciddi zarar verme teşebbüsünde bulunursa, doktorunun hasta ya- kınına haber verme hakkı -ne hakkı, mecburiyeti- var. Has- tanın rızasına mızasına da bakılmıyor."

615

Bunun üzerine acıdan, korkudan ve Andy'nin söyledikle- rinin şaşkınlığından dili tutuluyor. Daha önce defalarca gel- diği muayene odasında hala karşılıklı dikiliyorlar ama diz- lerinin bağının çözüldüğünü, üzerine büyük bir kederin çök- tüğünü, öfkesinin sönmeye yüz tuttuğunu hissedebiliyor. "Andy" derken sesinin yalvarır gibi çıktığının farkında, "lüt- fen söyleme ona. Lütfen söyleme. Söylersen terk eder beni." Söylerken bunun doğru olduğunu biliyor. Willem'in neden terk edeceğini kestiremiyor -yaptığından ötürü mü, yalan söylediğinden ötürü mü- ama terk edeceğini biliyor. Yaptığı- nı sekse devam edebilmek için yapmış olsa da, çünkü sekse devam etmezse Willem'in onu terk edeceğini biliyor, söyledi- ği takdirde yine terk edileceğinin farkında.

"Bu sefer olmaz Jude" diyor Andy, artık bağırmasa da sesi ciddi ve kararlı. "Bu sefer senin arkanı toplamayacağım. Sa- na bir hafta mühlet."

"Ama onu ilgilendiren bir şey değil ki" diyor çaresizce. "Benim kendi derdim bu."

"İşte orada yanılıyorsun Jude" diyor Andy. "Onu da çok il- gilendiriyor. Bir insanla ilişki içinde olmak bu demektir, al- mıyor mu bunu kafan hala? Canının istediği şekilde davra- namayacağını anlayamıyor musun? Kendine zarar verirsen ona da vermiş olacağına kafan basmıyor mu?"

"Hayır" diyor başını sallayıp ayakta durabilmek için mu- ayene masasının kenarına tutunarak. "Hayır. Ona bir zarar

vermemek için kendime bunu yapıyorum. Onu kurtarmak için yapıyorum bunu."

"Hayır" diyor Andy. "Bu ilişkiyi berbat edersen Jude -seni

gerçekten seven, seni gerçekte olduğun gibi görmekten baş- ka bir şey istemeyen birine yalan söylemeye devam edersen- yalnızca kendini suçlayabilirsin. Tek kabahatli sen olursun. Kabahatinin sebebi de kişiliğin ya da sana yapılanlar veya taşıdığın hastalıklar ya da nasıl göründüğüne dair dertlerin

616

değil, davranış şeklin, Willem'e açık açık konuşacak kadar güvenmemen, onun sana her zaman ama her zaman gösterdi- ği cömertlik ve inancı göstermemen olur. Biliyorum kafanda onu koruduğunu sanıyorsun ama öyle değil. Bencilsin. Ben- cilsin, inatçısın, gururuna yenik düşüp hayatta başına gelen en güzel şeyi mahvedeceksin. Anlamıyor musun bunu?"

O akşam ikinci kez dili tutuluyor ve nihayet, bitkinlikle yere yıkılacağı sırada Andy yetişip beline sarılıyor ve bu şe- kilde konuşma sona eriyor.

Andy'nin ısrarıyla sonraki üç geceyi hastanede geçiriyor. Gündüz işe gidiyor, akşam hastaneye dönüyor, Andy tekrar yatışını yapıyor. İki koluna tepesinden birer serum bağlı. Bi- rinde sadece glikoz olduğunu biliyor. Diğerinde başka bir şey var, acıyı bulandırıp hafifleten, uykusunu koyulaştırıp sa- kinleştiren, Japonların eski tahta baskı resimlerinde karlı bir kış manzarasında yürüyen hasır şapkalı adamın üstünde uzanan lacivert gökyüzüne benzeten bir şey.

Günlerden cuma. Eve dönüyor. Willem de akşam on civa- rı gelecek, Bayan Zhou temizlik yapmış olsa da kendisi bir daha üzerinden geçip hiçbir kanıt, hiçbir ipucu bırakmamak istiyor, gerçi bağlamdan kopuk olunca ipuçları -tuz, kibrit, zeytinyağı, kağıt havlu- ipucu bile değil, gündelik hayatları- nın simgeleri, her gün birlikte kullandıkları şeyler.

Ne yapacağına hala karar veremedi. Bir sonraki pazar gü- nüne kadar zamanı var; Andy'den yalvar yakar dokuz gün daha süre aldı, tatil başlıyor, çarşamba Şükran Günü için Boston'a gidecekler, Willem'e söylemek -ya da (bunu açık- lamadıysa da) Andy'ye fikrini değiştirmek- için biraz daha zaman lazım diyerek onu ikna etti. Geçen birkaç gece uzun uzun uyumasının bir kötü tarafı, bu durumun altından na- sıl kalkacağını düşünmeye imkan bulamaması oldu. Bir se- yirlik oyun haline geldiğini, içinde yaşayan sansar benzeri yaratığın, sırtlanların, seslerin ne yapacağını görmek, b urun

617

kıvırmak, küçümsemek, yanlış yaptığını söylemek için fırsat kolladığını hissediyor.

Salondaki kanepeye oturup beklemeye başlıyor, gözlerini açtığında ise Willem yanında, gülümseyerek adını söylüyor; sol koluna fazla kuvvet vermemeye dikkat ederek sarılıyor ona ve o bir an için her şey mümkünmüş gibi geliyor, aynı zamanda tarife gelmez derecede zor.

Bu olmadan nasıl yaşarım? diye soruyor kendisine. Sonra da: Neyapacağım ben?

Dokuz gün diye dürtüyor içindeki ses. Dokuz günün var.

Ama kulak asmıyor.

"Willem" diyor Willem'in kollarının arasında. "Geldin de- mek, nihayet geldin." Willem'in ürperdiğini fark etmeyeceği- ni umarak uzun uzun soluk veriyor. Defalarca "Willem" di- yor, ağzını onun adıyla dolduruyor. "Willem, Willem... Seni nasıl özledim bilemezsin."

Gitmenin en güzel tarafı eve dönmesi. Kimin lafıydı bu? Onun değil ama söylese söylerdi diye düşünüyor evin içinde dolanırken. Günlerden salı, öğle vakti, yann Bosto'n'a gide- cekler arabayla.

İnsan evini seviyorsa -aslında sevmiyorsa bile- eve dön- düğü ilk hafta kadar rahat, sevinçli şey az bulunur. O hafta sabahın üçünde yırtınan araba alarmları, geç kalkmak iste- diğinde pencere pervazına konup ötüşen kumrular gibi insa- nı sinir eden şeyler bile kişiye kalıcılığını, ne kadar uzağa ve ne kadar uzun süreyle gitmiş olursa olsun hayatının, kendi hayatının onu kucaklayacağını hatırlatır.

Yine o hafta, insan zaten sevdiği şeyleri sırf varlıkların- dan ötürü bağrına basacak gibi olur: Crosby Sokak'ta şeker kaplı ceviz satan ve koşu sırasında selamına hep karşılık ve- ren adam; bir alt sokaktaki kamyonda satılan, Londra'da

618

bir gece aşererek uyandığı bol turp turşulu falafelli sandviç; hatta bu daire ve gün boyunca o pencereden bu pencereye, bir uçtan bir uca gezinen gün ışığı, kendi eşyaları, yiyecekle- ri, yatağı, duşu ve kokulan.

Bir de tabii geri döndüğün insan var: yüzü, bedeni, sesi, kokusu, dokunuşu, ne kadar uzun anlatırsan anlat konuş- mak için sözünü bitirmeni beklemesi, yüzüne ayın doğuşu gibi aheste yayılan gülümsemesi, seni özlediğinin ve döndü- ğüne sevindiğinin apaçık belli olması. Bir de şanslıysan, sen uzaktayken senin için yaptığı şeyler: Kilerde, dolapta, buz- lukta en sevdiğin yiyecekleri, rafta en beğendiğin İskoç vis- kisini bulmak. Geçen yıl tiyatroda kaybettim sandığın sev- gili kazağının yıkanmış, ütülenmiş olarak rafta seni karşı- laması. Gömleklerindeki gevşek düğmeler sağlamca dikil- miş olacak. Sana gelen mektuplan, masasının bir tarafına güzelce dizmiştir; bir Avusturya birası için Almanya'da çe- keceğin reklam filmine dair kontratı incelemiştir, avukatın- la görüşmen için kenarlarına notlar almıştır. Üstelik lafı bile edilmez, içinden gelerek ve mutlulukla yaptığım bilirsin, ve yine bilirsin ki bu evde, bu ilişkide olmayı sevmenin bir se- bebi -sebeplerden biri ama önemli- karşındakinin sana hep bir yuva kurmasıdır, bunu söylediğinde ise gücenecek yerde mutlu olur, sen de sevinirsin çünkü içinden gelerek, minnet- tarlıkla söylemişsindir. O anlarda -eve döndükten yaklaşık bir hafta sonra- neden bu kadar sık gittiğini düşünür, önü- müzdeki yılın işleri de bittikten sonra ait olduğun bu yerde bir süre yerleşik kalmayı düşünürsün.

Ama aynı zamanda da bilirsin -ve o da bilir- ki sürekli gi- dişin kısmen de olsa tepkiseldir. Jude ile ilişkisi kamuoyuna duyurulduktan sonra, Kit ve Emil'le birlikte neler olacağım beklerken, gençliğinde yaşadığı kaygılar tekrar çıktı karşı- sına: Ya bir daha iş bulamazsa? Ya buraya kadardıysa? Şim- di biliyor ki işleri hissedilir bir aksama olmadan devam et-

619

ti, ama şartlarının değişmediğini, bazı yönetmenlerin tercihi iken bazılarının tercihi olmamayı sürdürdüğünü ("Saçmalık" demişti Kit, o da memnun olmuştu, "seninle herkes çalışmak ister"), eskisine göre ne daha iyi ne de daha kötü bir aktör ol- duğunu idrak etmesi bir yıl sürdü.

Gelgelelim, aynı aktör olmasına izin verildiyse de aynı kişi olmasına verilmedi ve eşcinsel olduğu açıklandıktan sonra- ki aylarda -zaten hiç inkar etmedi, bu tür inkarlarla ve ka- bullerle ilgilenecek bir halkla ilişkilercisi yoktu- uzun süre- dir sahip olmadığı kadar çok kimliğe aynı anda sahip buldu kendisini. Hayatının büyük bölümünde çeşitli kimliklerden sıyrılması gerekmişti: Kardeşlik kimliğini, oğulluk kimliğini çıkarıp atmıştı. Ama tek bir açıklamanın ardından eşcinsel erkek, eşcinsel aktör, ünlü eşcinsel aktör, ünlü ve katılımdan uzak duran eşcinsel aktör, son olarak da ünlü ve hain eşcin- sel aktör oluvermişti. Bir yıl kadar önce, uzun zamandır ta- nıdığı Max adlı bir yönetmenle akşam yemeğine çıkmış, soh- bet sırasında Max onu bir eşcinsel hakları örgütü yararına düzenlenen gala yemeğinde konuşma yaparak eşcinselliğini açıklamaya ikna etmeye çalışmıştı, o da Max'e yemeğe ka- tılmaktan ve bir masanın sponsorluğunu üstlenmekten -on yıldır yapıyordu bunu- mutluluk duyacağını ama açıklama yapmayacağını, çünkü açıklayacak bir şeyi olmadığını söyle- mişti; eşcinsel değildi ki.

"Willem" dedi Max, "bir erkekle ilişkin var, hem de ciddi bir ilişki. Eşcinselliğin tanımı bu!"

"Ben bir erkekle ilişki içinde değilim" dedi kelimelerin saçmalığının farkına vararak, "ben Jude'la ilişki içindeyim." "Yok artık daha neler" diye mırıldandı Max.

lç geçirmişti bunun üzerine. Max ondan on altı yaş büyük- tü, kimlik politikalarının bizzat kimliğin kendisi olduğu bir dönemde yetişmişti, onun -ve eşcinselliğini açıklaması için yalvaran, didikleyen, açıklamayınca da onu kendinden nef-

620

retle, korkaklıkla, ikiyüzlülükle, inkarla suçlayan diğer in- sanların- argümanlarını anlıyordu; temsil etmeyi hiç iste- mediği bir şeyi temsil etmeye başladığının farkındaydı, tem- sil etme ya da etmeme durumunun aslında teferruat olduğu- nu da biliyordu. Ama yine de yapamıyordu.

Jude ona, Caleb'le ilişkilerini ikisinin de kimseye anlat- madığını söylemişti; her ne kadar Jude bunu utandığından (Caleb ise, Willem öyle umuyordu ki, bir damlacık olsun suç- luluk duyduğundan) yapmışsa da, kendisi de Jude ile ilişki- sinin ikisi dışında kimse için var olmadığını düşünüyordu: Kutsal bir şeydi sanki; uğruna savaş verilmiş, ikisine özel bir şey. Elbette gülünç bir düşünceydi bu ama öyle geliyordu işte, onun konumunda bir aktör olmak birçok bakımdan me- ta haline gelmekti; sağa sola çekiştirilecek, hakkında kavga edilecek, tipine veya performansına dair ağzı olan herkesin konuşacağı, eleştireceği bir nesne olmaktı. Fakat onun ilişki- si farklıydı: Bu ilişkide, karşısındaki için bir rol oynuyordu, karşısındaki onun tek izleyicisiydi ve başkalan ne kadar iz- lediklerini düşünseler de aslında görmüyorlardı.

İlişkisinin kutsal gelmesinin bir sebebi de yakın zamanda -son altı ayda- ritmine alıştığını hissetmesiydi. Karşısında- ki kişinin, bazı bakımlardan tanıdığını sandığı kişi olmadığı-

mfark etmiş, başka hangi yönlerini de göreceğini anlaması bi- raz sürmüştü: Sanki baştan beri pentagram sandığı şey beş- gen prizma çıkmıştı, çok daha fazla sayıda yüzü, kenan, kö- şesi vardı, ölçmesi çok daha zordu. Buna rağmen gitmeyi dü- şünmemişti. Sevgiden, sadakatten, meraktan hiç sorgulamak- sızın kalmıştı. Ama kolay da olmamıştı. Hatta kimi zamanlar hırçın çatışmalar yaşanmıştı, bazı alanlarda durum hala böy- leydi. Kendi kendine, Jude'u düzeltmeye çalışmayacağına da- ir söz verirken, birini çözmenin onu düzeltmeyi de istEmek de- mek olduğunu unutmuştu: Bir soruna teşhis koyduktan sonra onu çözmeye çalışmamak hem ihmalkarlık hem vicdansızlıktı.

621

Öncelikli mesele seksti: Cinsel hayatları ve Jude'un buna karşı tutumu. Jude ile birlikte oldukları ve onun hazır olma- sını beklediği on aylık dönemin sonuna doğru (on beş yaşın- dan bu yana cinsellikten uzak geçirdiği en uzun süreydi, bi- raz da kendini kendine meydanokumak için başarmıştı; sev- gilileri ekmek veya makarnayı kesince kendileri de uzak du- ran kadınlar ve erkekler gibi), bu işin sonunun nereye vara- cağını, Jude'un seks yapma kabiliyeti dahi bulunmayan biri olup olmadığını merak etmeye başladı. Jude'un istismara uğ- ramış olduğunu, başına kötü bir olay (ya da olaylar) geldiği- ni bir biçimde biliyordu, hep farkında olmuştu, fakat bunları onunla konuşacak münasip bir dil bulamadığı için de utanı- yordu. Kendisine, doğru sözcükleri bulabilse bile Jude'un ha- zır olmadan bunları konuşmayacağını söylüyordu, fakat iç- ten içe biliyordu ki korkaktı ve hareketsizliğinin sebebi de korkaklığıydı. Fakat Texas dönüşünde nihayet seks yapmış- lardı ve rahatlamıştı, onun da kendisi kadar zevk almasın- dan, zorlama ve sahte bir şey olmamasından ötürü de ra- hatlamıştı; Jude'un cinsel maharetinin tahmininden çok da- ha fazla çıkması üzerine de üçüncü kez rahatlamayı kendine hak görmüştü. Fakat Jude'un bu kadar deneyimli olmasının

sebebini belirlemeye içi elvermiyordu: Acaba Richard haklıy- dı da Jude bunca yıl ikili bir hayat mı sürmüştü? Fazlasıyla kolay bir açıklamaydı. Ama bunun alternatifi -yani Jude'un bu becerileri onunla tanışmadan önce, dolayısıyla da çocuk- luğunda edinmiş olması- altından kalkılacak gibi değildi. O da çok ezilmesine rağmen hiçbir şey söylemedi. Hayatını ko- laylaştıran teoriye inanmayı seçmişti.

Fakat bir gece rüyasında, Jude'la yeni seks yaptıklarını (ki yapmışlardı), Jude'un yanında ağlamakta, sesini çıkart- mamak için çok uğraşsa da başaramamakta olduğunu gör- müştü ve rüyada olmasına rağmen neden ağladığını çöz- müştü: Yaptığı şeyden ve Willem'in ona bunu yaptırmasın-

622

dan tiksiniyordu. Ertesi akşam Jude'a açık açık sordu: Hoşu- na gidiyor mu ki? Ne cevap vereceğini kestiremeden bekle- miş, Jude sonunda evet deyince de bir daha rahatlamıştı: Ti- yatroları sürecek, dengeleri bozulmayacak, yürütmesini bı- rak nasıl başlatacağını bile bilmediği bir konuşma yapmak zorunda kalmayacaktı. Dalgalarda fındık kabuğu gibi salla- nan bir kayık geliyordu gözünün önüne: Kapkara, canavar- ların kol gezdiği, salkım salkım yosunların salındığı suların dibe çekip gözden kaybetmek istedikleri kayık tam alabora olacakken yine doğrulup seyrine devam ediyordu. Gelgelelim, hesabını tutamayacağı kadar seyrek ve bek- lenmedik bazı anlarda, içine girdiği sırada Jude'un yüzünü görür ya da sonrasında kesif bir karanlık şiddetindeki ses- sizliğini duyar ve Jude'un ona yalan söylemiş olduğunu an- lardı: Ona sadece tek cevabını kabul edeceği bir soru sormuş, o da istediği cevabı vermişti ama içinden geçen o değildi. Bu- nun üzerine kendi kendiyle münakaşaya girer, bu davranı- şının haklılığını kendine kanıtlamaya çalışır, bir de bunun için kendine kızardı. Ama bütünüyle dürüst olduğunda, bir sorun olduğunu bilirdi.

Sorunun ne olduğunu tam dile de getiremiyordu: Bir yan- dan, o her istediğinde Jude da seks yapmak istiyor gibiydi. (Aslında bu bile şüpheli değil miydi?) Öte yandan ön seviş- meye bu kadar mesafeli, seksin konusunun açılmasını iste- meyen, kelimeyi dahi telaffuz etmeyen biriyle de karşılaş- mamıştı. "Utanıyorum Willem" diyordu Jude her denediğin- de. "Hemen yapalım işte." Sevişmelerinde saat tutulduğunu, onun görevinin de işini en özenli ve hızlı şekilde yapıp bir da- ha asla konusunu açmamak olduğunu fazlasıyla sık hissedi- yordu. Jude'un ereksiyon olamamasından çok, arada bir ya- şadığı, kelimelere dökülemeyecek kadar tanımsız ve çelişkili bir his endişelendiriyordu onu: Her birleşmelerinde o Jude'a biraz daha yaklaşırken, Jude da kendisini uzağa çekiyordu.

623

Jude söylemesi gerekenleri söylüyor, doğru sesleri çıkarıyor- du, ihtiraslı ve istekliydi; ama biliyordu Willem, vardı işte bir yanlışlık. Aklı almıyordu, insanlar onunla seks yapmak- tan hep hoşlanmıştı, o zaman bu neydi böyle? Bu onu, kork- tuğu cevabı alma pahasına da olsa bir cevap alabilmek için daha çok yapmaya itiyordu.

Cinsel hayatlarında bir sorun olduğunu bildiği gibi, far- kında olmadan, kendisine söylenmemiş olmasına rağmen Jude'un kendini kesmesinin de seksle ilgisi olduğunu yine biliyordu. Bunu hissettiğinde de, kırk yıllık bahanesi Willem Ragnarsson, sen ne yaptığını sanıyorsun? Bu işlere kafan basmaz senin devreye girdiğinde olduğu gibi bir titreme geçi- riyor, bu şekilde elini Jude'un yılanlar ve çıyanlarla dolu geç- miş kuyusuna daldırıp sararmış sarı plastik kılıfı içindeki o kalın kitabı alarak ilk okuyuşta anladığını sandığı şeyleri bir başkasına tekrar anlattırınaktan kurtarıyordu. Sonra bir tekinin dahi -kendisinin, Malcolm'un, JB'nin ve Richard'ın, hatta Harold'ın bile- deneme cesareti bulamamalarını düşü- nüyordu. Onlar da ellerini kirletmemek için başka sebepler üretmişlerdi. Aksini iddia edebilecek tek kişi Andy'ydi.

Onun için rol yapmak, bildiğini görmezden gelmek kolay- dı çünkü rol yapmanın kendisi kolaydı genelde: Arkadaştı- lar çünkü, birlikte olmaktan hoşlanıyorlardı, Jude'u seviyor- du, birlikte bir hayatları vardı, onu çekici buluyordu, onu ar- zuluyordu çünkü. Ama bir gün ışığında, belki alacakaran- lık ve seher vakti tanıdığı Jude vardı, bir de her gece birkaç saatliğine arkadaşının bedenini ele geçiren Jude; bu ikin- ci Jude'dan bazen korkuyordu ki, gerçek Jude da o Jude'du: Evlerinde yalnız bir hayalet gibi dolaşan, acıdan gözleri bü- yümüşken jileti koluna ağır ağır çekmesini izlediği, ne ka- dar güvence verirse versin ve ne kadar tehdit savurursa sa- vursun asla ulaşamayacağı o Jude. İlişkilerini gerçekte o Jude'un yönettiğini, o varken Willem'in dahi onu kovmayı

624

başaramadığını hissediyordu kimi zaman. Ama inadı inat- tı: Sevgisinin gücü, kuvveti, dirayeti sayesinde onu sürecek- ti buradan. Çocukça olduğunun farkındaydı ama bütün inat- lar çocukçadır. Bu konuda da inadı tek silahıydı. Sabır, inat, sevgi: Bunlardan birinin yeterli olacağına inanmak zorun- daydı. Ne kadar eskiye dayansa da, ne kadar uzun süredir yapılsa da Jude'un tüm alışkanlıklarından daha güçlü çıka- caklarına inanmak zorundaydı.

Bazen Andy ve Harold'dan bir nevi karne alıyordu, ikisi de teşekkür ediyorlardı ona yaptıkları için; bunu gereksiz bulsa da içini rahatlatıyordu bu çünkü onun da Jude'da gör- düğünü sandığı değişikliklerin -daha girişken olma, fiziksel açıdan mahcubiyetinin azalması- hayal mahsulü olmadığını gösteriyordu. Bir yandan da kendini Jude'a ve yaşadığı güç- lüklerin derinliğine dair yeni şüpheleriyle, bu zorluklarla ba- şa çıkına niyetinin de, kabiliyetinin de olmadığı bilgisiyle ya- payalnız hissediyordu. Birkaç kere Andy'yi arayıp ne yapa- cağını, verdiği kararların doğru olup olmadığını sormaya çok yaklaşmıştı. Ama aramamıştı.

Bunun yerine, naif iyimserliğinin korkularını örtmesine, ilişkilerini özünde neşeli ve güneşli bir hale getirmesine göz yummuştu. Lispenard Sokak'ta da yaşadığı evcilik oynuyor- larmış duygusu ara sıra tekrar geliyordu: Çocukluk hayali- ni gerçekleştirip en iyi dostuyla birlikte dünyadan ve kural- larından kaçmış, ev olmayan fakat amacına uygun bir yer- de (tren vagonu, ağaç ev), birlikte, inandıkları için bir yuva kurmuşlardı. Bay lrvine'ın dedikleri bütünüyle yanlış değil- di, o günlerde hayatın otuz yıldır kopamadıkları bir pijama partisi gibi geldiğini hissediyor ve çoktan bırakmış olmala- rı gereken bir şeyi bu kadar uzun sürdürebildikleri için he- yecan duyuyordu: Birlikte partilere giderdin, biri olmadık bir laf ettiğinde masanın üstünden göz göze gelirdin, ifade- siz bakar ama kaşlarından birini çok hafif havaya kaldırır-

625

dı da ağzındaki lokmayı püskürtmemek için kafana aceley- le bir bardak su dikerdin; evinize -birbirinize hiç anlatma- dığınız sebeplerden ötürü ayıp derecesinde çok sevdiğiniz, akıl almaz güzellikteki evinize- döndüğünüzde bütün gece- nin dedikodusunu yapar da yanlarınız ağrıyıncaya kadar gü- lerdiniz. Ya da sorunlarını her gece senden akıllı ve düşün- celi biriyle konuşur, çizgi romanlardaki kötü karakterler gi- bi saçmalık derecesinde para sahibi olmanın bunca yıla rağ- men kurtulamadığınız şaşkınlığı ve huzursuzluğundan söz eder, arabayla onun ailesinin evine gider, arabanın radyosu- na berbat bir şarkı listesi bağlar, bağıra bağıra eşlik ederken çocukluğunda yapmadığın yaramazlık ve şımarıklığı büyük- lüğünde yapmış olurdun. Yaşın ilerledikçe birkaç gün birlik- te olmayı bile gerçekten isteyeceğin insanların azlığı dikka- tini çekerken, bu kadar esrarlı ve akıl karıştırıcı olmasına rağmen bir kişiyle yıllarını geçirmek istemene hayret eder- din. Demek ki: mutlu. Evet, mutluydu. Bunu uzun uzadıya düşünmesi gerekmiyordu. Çok düz, çok basit bir insan oldu- ğunu biliyordu fakat insanların en karmaşığına çatmıştı. "Tek istediğim" demişti Jude'a bir gece, içinde çaydanlık- taki su gibi fokurdayan hoşnutluğu açıklamaya çalışırken, "sevdiğim bir iş, başımı sokacak bir ev, yanımda da sevdiğim bir kişi. Bak bu kadar basit."

Jude kederle gülmüştü. "Benim de tek istediğim bu Wil- lem" demişti.

"Ama buna sahipsin zaten" demişti alçak sesle, Jude da sessiz kalmıştı.

"Evet" demişti sonunda. "Haklısın". Ama pek inanmış gi- bi değildi.

O salı gecesi yan yana yatmış yan sohbet eder, uykudan öldükleri halde uyanık kalmak istedikleri zaman giriştikle- ri yan dağınık, sohbetimsi konuşmalar yaparken, Jude adını belli bir ciddiyetle söyleyince gözlerini açıyor. "Ne oldu?" diye

626

soruyor, Jude'un yüzü o kadar uyanık ve hareketsiz ki korku- yor. "Söylesene Jude" diyor.

"Willem, biliyorsun kendimi kesmemeye çalışıyorum" di- yor, o da başıyla onaylayıp bekliyor. "Çalışmaya da devam edeceğim" diyor Jude. "Ama bazen, yani arada bir kendime hakim olamayabilirim."

"Biliyorum" diyor. "Çok uğraştığını biliyorum. Senin için ne kadar zor olduğunu da biliyorum."

Jude bunun üzerine arkasını dönüyor, Willem de dönüp onu kollarına alıyor. ''Yani bir hata yaparsam bana karşı an- layışlı olmanı istiyorum" diyor Jude boğuk bir sesle. "Elbette olurum" diyor. "Tabii ki olurum Jude." Uzun bir sessizlik oluyor, Jude başka bir şey söyleyecek mi diye bek- liyor. Zaten zayıf, maraton koşucusu gibi ince kaslı biri ama son altı ayda daha da zayıfladı, hastaneden çıktığı zaman- ki haline döndü, Willem daha da sıkı sarılıyor. "Yine kilo ver- mişsin" diyor ona.

"İşten" diyor Jude, tekrar sessiz kalıyorlar.

"Bence daha çok yemen lazım" diyor. Turing rolü için kilo alması gerekti, bir kısmını verdiyse de hala Jude'un yanın- da iri bir tulum gibi kalıyor. "Andy sana iyi bakmadığımı dü- şünüp bana fırça atacak" diyor ve Jude gülme olduğunu tah- min ettiği bir ses çıkarıyor.

Ertesi sabah, yani Şükran Günü'nden önceki gün, neşeli uyanıyorlar -ikisi de seviyor araba yolculuğunu- ve valizle- rini, Jude'un Harold ve Julia için pişirdiği kurabiye, pasta ve ekmeklerin bulunduğu kutulan arabaya koyup erkende.., yola çıkıyorlar, SoHo'nun arnavutkaldırımlı sokaklarından hoplaya zıplaya geçtikten sonra FDR Çevreyolu'na çıkıyor- lar, Düetler'in film müziklerine eşlik ederek gidiyorlar. Wor- cester yakınlarında bir benzin istasyonunda durdukları za- man Jude sakız ve su almak için benzinciye giriyor. Kendi- si arabada oturup gazeteyi karıştırırken Jude'un telefonu ça-

627

lınca uzanıyor, kimin aradığına bakıp telefonu açıyor. "Willem'e anlattın mı?" dediğini duyuyor Andy'nin daha kendisi alo diyemeden. "Bugünden sonra üç günün kaldı Ju- de, ondan sonra ben anlatacağım. Çok ciddiyim."

"Andy?" diyor ve ani, keskin bir sessizlik oluyor.

"Willem" diyor Andy. "Hasiktir." Arkada bir çocuğun keyif- li bir sesle "Andy Amca kötü kelimeler söyledi!" dediğini işi- tiyor, Andy bir daha küfür ediyor, ondan sonra sürgülü bir kapı kapanıyor. "Sen niye açıyorsun Jude'un telefonunu?" di- ye soruyor Andy. "O nerede?"

"Arabayla Harold ve Julia'ya gidiyoruz" diyor. "Jude su al- maya çıktı." Hattın diğer ucundan ses gelmiyor. "Neyi anla- tacakAndy?" diye soruyor.

"Willem" diyor Andy, duruyor. "Olmaz. Söz verdim, önce onun anlatmasını bekleyeceğim."

"Şimdilik bana bir şey anlatmadı" diyor ve içinin kat kat duygularla dolduğunu hissediyor: Korku üstüne sinir üstüne korku üstüne merak üstüne korku. "Andy, söyler misin lüt- fen?" diyor. İçinde bir panik yükseliyor. "Kötü mü?" diye so- ruyor. Sonra yalvarmaya başlıyor: "Andy bunu bana yapma." Andy'nin ağır ağır nefes aldığını duyuyor. "Willem" diyor alçak sesle. "Kolundaki yanığın gerçekte nasıl olduğunu sor. Kapatmam lazım."

"Andy!" diye bağırıyor. "Andy!" Ama kapattı bile.

Başını çevirdiğinde Jude'un ona doğru yürüdüğünü görü- yor. Yanığı düşünüyor: Nesi var ki? JB'nin sevdiği muz kı- zartmasını yaparken yakmış. "Salak JB" demişti Jude'un ko- lundaki pansumanı gördüğünde, "yine bir şeyleri bok etmeyi başarmış." Jude da gülmüştü. "Şaka bir yana" demişti, "iyi misin Judy?" Jude da iyi olduğunu söylemişti: Andy'ye git- miş, bir tür yapay deriden nakil yapmışlardı. Bunu öğrenin- ce, olayın ciddiyetini aktarmadığı için tartışmışlardı Jude'la -yazdığı mesaja bakılırsa hafif bir yanıktı, deri nakli gerek-

628

tirecek bir şey değildi-; bir de bu sabah, kolundaki yara acı- masına rağmen arabayı Jude kullanmak isteyince tartışmış- lardı, ama nesi vardı o yanığın? Derken Andy'nin sözlerinin tek bir şekilde yorumlanabileceği dank ediyor kafasına ve darbenin şiddetiyle başı döndüğünden gözlerini yere çevir- mek zorunda kalıyor.

''Pardon" diyor Jude koltuğa otururken. "Çok kuyruk vardı." Poşeti silkeleyip sakızı çıkarıyor, o sırada dönüp yüzünü görü- yor. ''Willem?" diyor. ''Ne oldu? Yüzünden düşen bin parça." "Andy aradı" diyor ve Jude'un yüzüne bakıyor, korkuyla taş kesilmesini izliyor. "Jude" dediğinde kendi sesi çok uzak- lardan, bir çukurun dibinden seslenir gibi geliyor, "kolunda- ki yanık nasıl oldu?" Ama Jude cevap vermiyor, bakmakla yetiniyor. Gerçek olamaz bu diyor içinden.

Ama elbette gerçek. "Jude" diyor tekrar, "kolundaki yanık nasıl oldu?" Fakat Jude ağzını açmadan bakıyor sadece, o da tekrar tekrar soruyor. Nihayet "Jude!" diye bağırıyor kendi öfkesine hayret ederek, Jude oturduğu yerde siniyor. "Jude! Anlat bana! Hemen anlatacaksın olanları!"

Bunun üzerine Jude duyamayacağı kadar alçak sesle bir şey geveliyor. "Sesin çıksın" diye bağırıyor ona. "Seni duya- mıyorum."

"Kendim yaktım" diyor Jude nihayet, usulcacık.

"Nasıl?" diye soruyor öfkeyle ve Jude yine ağzında geve- liyor cevabı, pek bir şey anlamasa da bazı kelimeleri çıkarı- yor: zeytinyağı - kibrit -alev.

"Neden?" diye bağırıyor çaresizlikle. "Neden yaptın bunu Jude?" Kendisine, Jude'a öyle kızgın ki, onu tanıdığından be- ri ilk kez vurmak istiyor ona, yumruğunun Jude'un burnu- na indiğini, yanağına gömüldüğünü görebiliyor. Ağzının yü- zünün kırılmasını istiyor, hem de onun eliyle.

"Kendimi kesmemeye çalışıyordum" diyor Jude vızıltıyla, bunun üzerine tepesi atıyor.

629

"Ha benim suçum mu yani?" diye soruyor. "Beni cezalan- dırmak için mi yapıyorsun bunu?"

"Hayır" diyor Jude yalvanrcasına, "hayır Willem, öyle de- ğil, ben sadece... "

Ama sözünü kesiyor. "Luke Birader'in kim olduğunu bana neden hiç anlatmadın?" sözleri dökülüyor ağzından.

Jude'u irkiltiyor bu. "Ne?" diyor.

"Anlatacağına söz vermiştin, hatırladın mı?" diyor. "Do- ğum günü hediyemdi hani." Son sözleri, istemediği kadar iğ- neleyici. "Anlat bana" diyor. "Hemen anlat."

"Anlatamam Willem" diyor Jude. "Lütfen. Lütfen." Jude'un büyük ıstırabını gördüğü halde bastınyor: "Dört yılın vardı nasıl anlatacağını bulmak için" diyor ve Jude eği- lip anahtan kontağa takacakken elinden kapıyor. "Artık sü- ren doldu. Hemen anlatacaksın." Jude hala tepki vermeyin- ce yine bağınyor ona: "Anlat dedim."

"Manastırdaki biraderlerden biriydi" diye fısıldıyor Jude. "Eee?" diye haykınyor. Gerizekalıyım ben diye düşünüyor bağırdığı sırada. Aptalın, eblehin önde gideniyim. Enayilik- ten öleceğim. Aynı anda da: Benden korkuyor. Beni seven bi- rine bağırıyorum ve benden korkmasına neden oluyorum.

Yıllar önce Andy'ye bağırdığı aklına geliyor: Hastanı iyileş- tirmeyi beceremiyorsun diye hıncını benden çıkarma! Aman Tannın, diye düşünüyor. Aman Tannın, niye yapıyorum ben bunu?

"Kaçtım onunla" derken sesi öyle cılız ki Jude'un, işitmek için eğilmesi gerekiyor.

"Sonra?" diyor ama Jude'un ağlamaklı olduğunu görünce bir anda durup arkasına yaslanıyor; bitkinliğinin ve kendi- sinden tiksintisinin üzerine korku da bastırdı: Ya bir sonra- ki sorusu nihayet kapılan açar da Jude hakkında öğrenmek istediği ve hiçbir zaman yüzleşmek istemediği her şey çağ- layarak boşanırsa? Titrek nefeslerinden başka ses çıkmadan

630

uzun süre oturuyorlar. Parmak uçlarının uyuşmaya başladı- ğını hissediyor. "Hadi gidelim" diyor sonunda.

"Nereye?" diye soruyor Jude, Willem de dönüp bakıyor. "Boston'a bir saat yolumuz kaldı" diyor. "Bizi bekliyorlar zaten." Jude başıyla onaylıyor, yüzünü mendiliyle silip on- dan anahtarları alıyor ve yavaşça benzin istasyonundan çı- kıyor.

Otoyolda giderlerken, insanın kendisini yakmasının ne demek olduğu bir anda gözlerinde canlanıyor. izci kampın- da yaktığı kamp ateşleri geliyor aklına, top yapılmış gazete kağıdının etrafına dallan dizmesi, parıldayan alevlerin etra- fında havanın bulanıklaşması, o feci güzellik. Sonra J ude'un bunu tenine yaptığını düşünüyor, turuncunun etini kemir- diğini görüyor ve midesi bulanıyor. "Sağa çek" diyor Jude'a güçbela, Jude da sert bir frenle durunca yola eğilip midesin- de hiçbir şey kalmayıncaya kadar kusuyor.

"Willem" dediğini duyuyor Jude'un ve sesini duymak onu hem kudurtuyor, hem de yıkıyor.

Yolun kalanında konuşmuyorlar, Jude arabayı zıplatarak Harold'la Julia'nın garaj yoluna soktuktan sonra kısacık bir an birbirlerine bakıyorlar ve hiç görmediği birine baktığını hissediyor. Jude'a bakınca elleri ve bacakları uzun, yüzü gü- zel, bakmalara doyamayacağın yakışıklı bir adam görüyor; bu adamla bir partide, lokantada karşılaşsa sohbet açardı çünkü ona bakmaya bahane olurdu, fakat bu adamın kolla- rındaki deri kıkırdak olana kadar kendini kestiğini, bir ke- resinde ölesiye dayak yediği biriyle çıktığını, bir gece tenine tuttuğu alev daha canlı, daha hızlı yansın diye koluna zey- tinyağı sürdüğünü, bu fikri çocukluğunda, iğrendiği ve iğ- renç bir bakıcının masasında duran albenili ve dayanılmaz bir şeyi almaktan öte bir suçu olmamasına rağmen bunu ona uygulamış bir adamdan aldığını düşünemezdi.

Ağzını açıp bir şey diyecekken Harold'la Julia'nın onla-

631

ra seslendiğini duyuyorlar, göz kırpıştırarak dönüp araba- dan iniyorlar, o sırada da yüzlerine birer gülümseme yerleş- tiriyorlar. O Julia'yla öpüşürken, arkasında Harold'ın Jude'a söylediklerini duyuyor: "İyi misin? Emin misin? Keyifsiz gö- rünüyorsun." Jude mırıldanarak iyi olduğunu söylüyor.

O valizlerini alıp yatak odasına giderken Jude doğruca mutfağa geçiyor. Diş fırçalarını, tıraş makinelerini çıkarıp banyoya yerleştirdikten sonra yatağa uzanıyor.

Akşama kadar uyuyor, başka bir şey yapmaya mecali yok. Yemekte dördü birlikte olacaklar, aşağı inip sofrada onlara katılmadan önce aynaya bakarak sırıtma provası yapıyor. Yemekte Jude çok sessiz ama Willem bir şey yokmuş gibi ko- nuşmaya, dinlemeye çalışıyor, bu da çok zor çünkü aklı öğ- rendikleriyle meşgul.

Bütün öfkesine ve çaresizliğine rağmen Jude'un tabağı- nın bomboş olduğu gözünden kaçmıyor, fakat Harold, "Bi- raz daha ye Jude, çok kilo vermişsin, incecik kalmışsın. De- ğil mi Willem?" dedikten sonra normalde refleks olarak ala- cağı destek ve teşviki bulmak için ona baktığında, omuz silk- mekle yetiniyor. "Jude koca adam" diyor kendine bile garip gelen bir sesle. "Neyin kendi hayrına olduğunu en iyi o bilir" ve göz ucuyla Julia'yla Harold'ın bakıştığını, Jude'un başını önüne eğdiğini görüyor. "Yemeği yaparken çok atıştırdım" di- yor ve hepsi bunun doğru olmadığını biliyor çünkü Jude as- la yemeklerin üzerinden yemez ve başkasının yapmasına da izin vermez. "Atıştırma Zabıtası" der JB ona. Jude'un dalgın- lıkla elini yanığı gizleyen kazak koluna koyduğunu görüyor, başını kaldırıp Willem'in bakmakta olduğunu görünce de eli- ni indirip yine tabağına bakıyor.

Bir biçimde yemeği atlatıyorlar, o Julia'yla bulaşıkları toplarken sohbeti havadan sudan tutuyor. Sonra salona ge- çip Harold'ın geçen hafta sonu kaydettiği maçı izlemeye ha- zırlanıyorlar. Salonun girişinde duruyor bir an: Normalde,

632

Harold'ın Koltuğu olarak adlandırılan koltuğun yanında- ki fazla geniş, fazla şişkin koltuğa Jude1a beraber sığışırlar ama bu gece Jude'un yanına oturamayacak, onu görmeye bi- le zor katlanıyor. Fakat oturmazsa, Julia ve Harold araların- da ciddi bir sorun olduğunu kesin anlayacaklar. O tereddüt ederken Jude ayağa kalkıyor ve içinde bulunduğu açmazı anlamış gibi çok yorgun olduğunu, yatmak istediğini bildiri- yor. "Emin misin?" diye soruyor Harold. "Gece daha yeni baş- lıyor." Ama Jude emin olduğunu söyleyerek Julia'yı öpüyor, Harold'la Willem'e doğru hafiften el sallıyor ve bir kez daha Julia'yla Harold'ın bakıştığı dikkatini çekiyor.

Julia da sonunda çekiliyor -Amerikan futbolunun cazi- besini hiç anlamadı- ve o gittikten sonra Harold maçı dur- durup ona bakıyor. "Aranızda her şey yolunda mı?" diye so- ruyor, Willem de başıyla evet diyor. O da yatmaya giderken, Harold uzanıp elini tutuyor. "Farkındasın değil mi Willem" diyor avcunu sıkarken, "sevdiğimiz bir tek Jude değil" ve gö- rüşü bulanırken o da yine başını sallıyor, Harold'a iyi geceler dileyip çıkıyor.

Yatak odaları sessiz, bir süre durup battaniyenin altından Jude'un hatlarına bakıyor. Willem gerçekten uyumadığının farkında, uyuyor olamayacak kadar hareketsiz, o da biraz sonra soyunup giysilerini şifonyerin yanındaki sandalyenin sırtına asıyor. Yatağa girdiğinde Jude'un uyanık olduğunu anlıyor, ikisi yatağın iki yanında uzun süre sessiz yatıyorlar, ikisi de Willem'in söyleyebileceklerinden korkarak.

Fakat o uykuya dalıyor, uyandığında ise odayı daha da sessiz, gerçek bir sessizlik içinde buluyor ve alışkanlıktan Jude'un tarafına dönüyor, gözlerini açtığında ise Jude'un orada olmadığını, hatta yatağın o tarafının serin olduğunu fark ediyor.

Doğrulup oturuyor. Ayağa kalkıyor. Çıtırtıdan da hafif bir ses duyunca dönüp banyo kapısına bakıyor ama kapı kapa-

633

lı. Fakat karanlık. Yine de kapıya gidiyor, topuzunu hiddetle çevirip kapıyı ardına kadar vurarak, ışık gelmesin diye altı- na sıkıştırılmış havluyu, katar gibi peşinden sürüklüyor. Ve karşısında, tam tahmin ettiği gibi küvete yaslanmış vaziyet- te Jude, üstü giyinik, gözleri korkuyla kocaman açık. "Nerede?" diye çemkiriyor ama içinden asıl geçen inlemek, ağlamak: beceriksizliğine, her gece her gece tekrarlayan, ba- zen kazara tek izleyicisi olduğu fakat hiç izleyici olmasa da boş salona oynanan, tek kişinin azmi ve kararlılığı sayesinde her türlü engele rağmen mutlaka sahnelenen bu berbat ve grotesk oyuna ağlamak istiyor.

"Kesmiyorum" diyor Jude ve Willem yalan söylediğini an- lıyor.

"Nerede Jude?" diye soruyor ve önünde çömelip ellerini tu- tuyor: Bir şey yok. Fakat kendini kestiğinden emin: Gözleri- nin iriliğinden, dudaklarının renksizliğinden, ellerinin titre- mesinden anlıyor.

"Kesmiyorum Willem, kesmiyorum" diyor Jude -bir kat üstlerindeki Julia'yla Harold'ı uyandırmamak için fısıltıyla konuşuyorlar- ve bir anda, hiç düşünmeden kendini Jude'un üstüne çullanmış kıyafetlerini çıkarmaya çalışırken buluyor, Jude mücadele etmeye çalışsa da sol kolunu hiç kullanamı- yor, zaten mecali de kalmamış, hiç ses çıkarmadan birbirle- rine bağırıyorlar. Jude'un tepesine binip dizlerini bir setteki dövüş ustasından öğrendiği gibi omuzlarına bastırıyor hem acıtıp hem felç etmesi için, Jude'un kıyafetlerini çekiştire çe- kiştire çıkarırken Jude altında telaşla önce tehditler savu- ruyor, sonra yalvarıyor dursun diye. Dışarıdan bakan biri- nin olayı tecavüz zannedeceğini düşünüyor duygusuzca, fa- kat amacının tecavüz olmadığını kendine hatırlatıyor: O ji- leti bulmak için burada. Sonunda fayansa düşen metal çınla- masını duyuyor, iki parmağıyla kenarlarından tutup arkası- na doğru fırlatarak Jude'u soyma işine geri dönüyor, kendi-

634

ni bile şaşırtan bir hız ve rahatlıkla kalan kıyafetleri çıkarı- yor ama kesikleri bulabilmesi için külodunu da indirmesi ge- rekiyor: Sol bacağının tepesinde, altı temiz paralel çizgiyi gö- rünce Jude'u bırakıp hastalıklıymış gibi uzaklaşıyor ondan. llk şoku atlattıktan sonra, ağır ağır ve vurgusuzca "Sen resmen delisin" diyor. "Aklın yerinde değil Jude. Her yerin bitti, bir de bacağına mı başladın? Neler olabileceğini bili- yorsun, enfeksiyon kapabileceğini biliyorsun. Ne geçiyor ak- lından bilmem ki." Boğuşmaktan, üzülmekten soluk soluğa. "Hastasın sen" diyor ve yine Jude'u ilk kez görüyormuş gi- bi sıskalığına dikkat ediyor, neden daha önce farkına varma- dığını düşünüyor. "Hastasın sen. Hastaneye kaldırılman la- zım. Bu gidişle... "

"Beni düzeltmekten vazgeç Willem" diye tıslıyor Jude kar- şılık olarak. "Neyinim ben senin? Neden benimle birliktesin ki zaten? Ben senin tanrının cezası hayır işin değilim! Sensiz de pek güzel yaşayıp gidiyordum ben."

"Öyle mi?" diyor. "ideal erkek arkadaş olamadıysam af- federsin Jude. Sen ilişkinin bol sadizmlisini seviyorsun, de- ğil mi? Acaba seni birkaç kere merdivenlerden aşağı yu- varlasam, standartlarına erişebilir miyim?" Bunun üzeri- ne Jude'un ondan geri çekildiğini, küvete iyice yaslandığını, gözlerinin solup bakışlarının donuklaştığını göıii yor.

"Ben Hemming değilim Willern" diyor Jude yine tıslaya- rak. "O sakatı kurtaramadım bari bunu kurtarayım diye yak- laşamazsın bana."

Bunun üzerine geriye doğru yaylanıyor, ayağa kalkıp geri çekiliyor, o sırada yerden jileti alıp var gücüyle Jude'un sura- tına fırlatıyor, Jude kendini korumak için kollarını kaldırıyor, jilet avcundan sekiyor. "iyi" diyor soluk soluğa. "istersen li- me lime doğra kendini, bana ne? Beni sevdiğinden çok kendi- ni kesmeyi seviyorsun zaten." Çıkıyor, kapıyı arkasından çar- pamadığı için hırslanıp ışık düğmesini yumruğuyla kapatıyor.

635

Odaya geçince yataktan yastıklarını ve bir battaniye alıp kendini kanepeye atıyor. Gidebilecek olsa gider ama Harold'la Julia'nın hatırına kalması lazım, gitmiyor. Dönüp yüzünü yastığa gömerek haykırıyor, öfke nöbeti geçiren çocuklar gi- bi yumruklar ve tekmeler atıyor minderlere, öfkesi pişman- lıkla öyle bir harman olmuş ki, nefesini kesiyor. Çok şey ge- çiyor aklından ama herhangi birini yakalayıp dile getirebi- lecek değil, aklından üç farklı hayal, üç film birden gibi ge- çiyor: Arabaya binip kaçıyor ve bir daha Jude'la hiç konuş- muyor; banyoya dönüp yelkenleri indirene, onu iyileştirme- sine izin verene kadar ona sarılıyor; hemen şu anda telefo- na sarılıp Andy'yi arıyor ve sabahına Jude'u hastaneye yatı- rıyorlar. Ama bunların hiçbirini yapmıyor, amaçsızca minder yumruklayıp tekmelemekle yetiniyor.

Sonunda durup hareketsiz kalıyor, çok uzun gelen bir sü- reden sonra Jude'un dayak yemiş bir köpek, hiç sevilmeyen ve sadece istismar edilmek için hayatını sürdüren bir yara- tık gibi içeri süzüldüğünü, uzandığı sırada yatağın gıcırdadı- ğını işitiyor.

Uzun ve çirkin gece sünüyor, tavşan uykusuyla biraz za- man geçirdikten sonra gün ağarmadan uyanıyor. Spor kıya- fetlerini ve ayakkabılarını giyip bitkin halde kendini dışa- rı atıyor, bir şey düşünmemeye çalışıyor. Koşarken, soğuk- tan mı olan bitenden mi aktığı belirsiz gözyaşları doldukça öfkeyle ovuşturuyor gözlerini, kendini daha hızlı, daha hızlı koşmaya zorluyor, sert ve derin soluklarla içine çektiği hava- nın ciğerlerindeki ağrısını duyuyor. Döndüğünde odalarına çıkıyor, hala dertop vaziyette yan yatmakta; bir an dehşet- ten çarpılarak ölmüş olduğunu düşünüyor, tam adını söyle- yecekken Jude uykusunda biraz kımıldanınca gidip duş ya- pıyor, spor kıyafetlerini kaldırıp günlük giysilerini giyiyor ve kapıyı ardından usulca kapatarak mutfağa iniyor. Mutfakta Harold, hep yaptığı gibi kahve teklif ediyor, o da Jude'la iliş-

636

kisinin başından beri yaptığı gibi başını sallıyor ama şimdi kahvenin odunsu, ağaçsı sıcak kokusu bile karnını acıktır- maya yetti. Harold kahveyi bıraktığını biliyor ama sebebini bilmiyor, kendi deyimiyle onu hep kötü yola düşürmeye çalı- şıyor, o ise normalde bunun esprisini yapsa da o sabah yap- mıyor. Utancından Harold'a bakamıyor bile. Hınçlı da aynı zamanda: Harold'ın hiç dile getirmediği ama asla sarsılma- yacağını hissettiği bir beklentiyle, konu Jude oldu mu ne ya- pacağını mutlaka bildiğini düşünmesine; geceleyin söyledik- lerini, yaptıklarını öğrense Harold'ın nasıl hayal kırıklığına uğrayıp onu ayıplayacağına.

"İyi görünmüyorsun" diyor Harold ona.

"Değilim" diyor. "Çok özür dilerim Harold. Dün gecenin bir yansı Kit mesaj attı, önümüzdeki hafta buluşacağımızı sandığım bir yönetmen vardı, meğer bu akşam gidiyormuş. Bugün mutlaka şehre dönmem lazım."

"Yapma Willem, sahi mi?" dediği sırada Harold, Jude içe- ri giriyor ve Harold, "Willem şimdi şehre dönmeniz gerekti- ğini söyledi" diyor.

"Sen kalabilirsin" diyor Jude'a, tereyağı sürmekte olduğu kızarmış ekmekten başını kaldırmadan. "Araba sende kal- sın. Benim dönmem lazım mutlaka."

"Olmaz" diyor Jude kısa bir sessizliğin ardından. "Ben de seninle döneyim."

"Bu nasıl bir Şükran Günü böyle? Yiyip içip kaçacak mı- sınız? O kadar hindiyi ne yapacağım ben?" diye soruyor Ha- rold ama teatral çıkışı az şiddetli, Willem bir kendisine bir Jude'a bakarak neler olduğunu, nerede bir terslik yaşandığı-

nı anlamaya çalıştığını hissediyor.

Jude'un hazırlanmasını beklerken Julia ile sohbet edip Harold'ın dile getirilmemiş sorularını duymazdan gelmeye ça- lışıyor. Kendisinin kullanacağını bildirmek için arabaya önce o yürüyor, vedalaşırlarken Harold ona bakıp bir şey demek için

637

ağzını açıyor, vazgeçip sarılıyor sonra. "Dikkatli sürün" diyor. Arabada öfkeden köpüıiiyor, gaza yüklendikçe yavaşlama- sını hatırlatıyor kendisine. Günlerden Şükran Günü, saba- hın sekizi bile değil, otoyol boş. Yanında Jude diğer tarafa bakıyor, yüzünü cama yaslamış. Willem henüz ona bakma- dı, yüzünde nasıl bir ifade olduğunu göremiyor, kendini fazla kestiğinin bir numaralı işareti olduğunu hastanede Andy'nin söylediği göz altı morluklarını seçemiyor. Öfkesi her kilomet- re kabanp sönüyor: bazen Jude'un ona yalan söylediğini gö- ıiiyor -aslında her zaman yalan söylediğini fark ediyor- ve öfke kaynar yağ gibi dolduruyor içini. Bazen ise söyledikle- rini, yaptıklarını, yaşanan durumu, sevdiği insanın kendi- ne bu kadar zarar vermesini düşünüyor ve öyle bir pişmanlı- ğa kapılıyor ki kafasını toplayabilmek için direksiyonu sım- sıkı kavrıyor. Düşünüyor: Haklı mıydı acaba? Onu gerçekten

Hemming gibi mi göıiiyorum? Sonra ise: Hayır. Jude'un ves- vesesi bu, çünkü bir insanın neden onunla birlikte olmak is- teyeceğini anlayamıyor. Gerçek bu değil. Fakat açıklama onu rahatlatacak yerde daha da dertlendiriyor.

New Haven'dan çıkarlarken mola veriyor. Normalde yolun New Haven kısmı, yüksek lisansta JB ile oda arkadaşıyken yaşadık.lan maceraları anlatması için bir fırsat: JB'yle Asyalı Henry Young'ın tıp fakültesinin karşısına hayvan kadavrala- rından oluşan gerilla sergilerini kurmalarına yardım etmesi. JB'nin rasta saçlarını dibinden kesip Willem temizleyene ka- dar iki hafta lavaboda bırakması. JB'nin video sanatçısı ar- kadaşı Greig kayıt yapabilsin diye JB'yle aralıksız kırk da- kika tekno müzik eşliğinde dans etmeleri. "JB'nin Richard'ın küvetini iribaşlarla doldurmasını anlatsana" derdi Jude peşi- nen sırıtarak. "Hani bir lezbiyenle çıkmıştın, onu anlatsana." "JB'nin feminist grup sekse davetsiz girişini anlatsana." Ama bugün ikisi de bir şey demiyor ve New Haven'dan sessizlik içinde geçiyorlar.

638

Benzin doldurup tuvalete gitmek için arabadan çıkıyor. "Bir daha durmam" diyor hareketlenmeyen Jude'a, o ise sa- dece başını sallıyor ve öfkesi geri gelen Willem kapıyı çarpa- rak kapatıyor.

Öğlen olmadan Greene Sokak'a varıp sessizce arabadan iniyor, sessizce asansöre biniyor, sessizce eve giriyorlar. O valizi yatak odasına götürürken Jude'un piyanonun başına oturup bir şeyler çalmaya başladığını işitiyor. Schumann'ın Do Majör Fantezi'sini çaldığını anlıyor: O kadar bitkin ve düşkün bıri için fazla hareketli bir parça diye düşünüyor tat- sızca ve evden çıkması gerektiğini fark ediyor.

Paltosunu bile çıkarmadan anahtarlarını alıp salona dö- nüyor. "Ben çıkıyorum" diyor ama Jude çalmaya ara vermi- yor. "Duydun mu beni?" diye bağırıyor. "Gidiyorum ben." Jude bunun üzerine çalmayı bırakıp başını kaldırıyor. "Ne zaman dönersin?" diye soruyor usulca ve Willem kararlılığı- nın çözülmeye başladığını hissediyor.

Fakat sonra ne kadar kızgın olduğunu hatırlıyor. "Belli ol- maz" diyor. "Sen beni bekleme." Asansörün düğmesine bası- yor. Bir sessizlik oluyor, sonra Jude çalmaya devam ediyor. Sonra kendini dünyaya bırakıyor, bütün mağazalar ka- palı, SoHo sessiz. Batı Yakası Çevreyolu'na yürüyor, gözlü- ğü gözünde, Jaipur'dan aldığı (Jude'a gri, kendine mavi, kirli sakala bile takılabilen yumuşacık kaşmirden) fuları boynun- da, sessizce yürüyor da yürüyor. Sonradan neler düşündüğü- nü, herhangi bir şey düşünüp düşünmediğini hatırlamaya- cak. Acıktığında doğuya dönüp ilk pizzacıdan bir dilim pizza alıyor, sokakta lezzetini bile almadan yedikten sonra tekrar çevreyoluna dönüyor. İşte benim dünyam, diyor içinden, neh- rin kıyısında durup New Jersey'ye doğru bakarken. Benim küçük dünyam burası ve içinde ne yapacağımı bilmiyorum. Kendini kapana kısılmış gibi hissediyor ama işgal ettiği kü- çücük yerde bile yolunu bulamazken kapana kısılmak nasıl

639

olacak? Anladığını sandığını bile idrak edememişken, daha fazlasını nasıl umacak?

Gece erken ve hızlı çöküyor, rüzgar şiddetleniyor ama o yürümeye devam ediyor. Sıcaklık istiyor, yemek istiyor, gü- len insanlarla dolu bir mekan istiyor. Fakat bir lokantaya gi- rip oturacak hali yok: Hele de tek başına, Şükran Günü'nde, şu ruh haliyle. Mutlaka bir tanıyan çıkar ve onun havadan sudan sohbet edecek, ahbaplık kuracak, tevazu gösterecek mecali yok. Arkadaşları onun görünmezlik iddiasıyla, ken- di görünürlüğüne ve tanınırlığına söz geçirdiği düşüncesiyle hep dalga geçtiler ama o inandı buna, kanıtlar aksini göster- diğinde bile. Şimdi bu inancını, kendini kandırmasının, dün- ya hep onun vizyonuna göre şekillenecekmiş gibi yapmasının yeni bir kanıtı olarak görüyor: Jude o istediği için iyileşecek. Onu anladığını düşündüğü için anlamış olacak. SoHo'yu baş- tan başa yürüyecek ama kimse onu tanımayacak. Ama ger- çekte o işinin, ilişkisinin, en çok da kasıtlı saflığının tutsağı. Nihayet bir sandviç alıp taksiye binerek güneye, Perry Sokak'a gidiyor, artık ona ait bile olmayan dairesine: İs- panyol arkadaşı Miguel'e sattı dairesini, o da birkaç hafta- ya, uzun süreliğine Amerika'ya gelecek. Fakat bu gece bura- sı onun ve eve dikkatle, uğramadığı zamanlarda bozulmaya uğrayıp kenarından köşesinden canavarlar türemiş gibi tem- kinli giriyor. Vakit erken ama yine de soyunuyor, Miguel'in uzanma koltuğunun üstünden Miguel'in kıyafetlerini kaldı- rıyor, Miguel'in yatağından Miguel'in battaniyesini alıp kol- tuğa uzanıyor, günün çaresizliği ve kargaşasının -sadece bir tek gün ama ne çok şey yaşandı!- üzerine çökmesiyle de ağ- lamaya başlıyor.

Ağladığı sırada telefonu çalıyor, Jude'dur diye düşünerek kalkıyor ama değil: Andy.

"Andy" diyor ağlayarak, "Sıçtım, büyük sıçtım. Korkunç bir şey yaptım."

640

"Willem" diyor Andy yumuşak bir sesle. "Sandığın kadar kötü değildir eminim. Kesinlikle sen büyütüyorsundur." Dura dura anlatıyor olanları Andy'ye, lafı bittiğinde Andy sessiz kalıyor. "Ah Willem" deyip iç geçiriyor ama kızgınlıkla değil, kederle. "Peki. Gerçekten sandığın kadar kötüymüş." Bunu duyunca bir sebepten gülüyor, sonra inliyor.

"Ne yapacağım ben?" diye soruyor ve Andy bir daha iç ge- çiriyor.

"Onunla ilişkine devam etmek istiyorsan, bence eve git ve konuş" diyor ağır ağır. "Onunla ilişkine devam etmek iste- miyorsan, bence yine eve git ve konuş." Biraz duruyor. "Çok üzüldüm Willem."

"Ben de" diyor. Andy tam kapatacakken durduruyor onu: "Andy" diyor, "bana doğruyu söyle: Akıl hastası mı o?"

Çok uzun bir sessizliğin ardından Andy, "Sanmıyorum Willem" diyor. "Daha doğrusu, bence kimyasal bir rahat- sızlığı yok. Bence onun deliliği tamamen kendi eseri." Su- suyor. "Konuştur onu Willem" diye ekliyor. "Seninle konu- şursa bence, bence neden bu durumda olduğunu anlayacak- sın." Birdenbire eve gitmesi gerektiğini hissediyor, kalkıp giyiniyor, aceleyle kapıdan çıkıyor, taksi çevirip biniyor, inip asansöre biniyor, kapıyı açıp eve giriyor ama içerisi sessiz, onu ürpertecek kadar sessiz. Yolda gelirken bir anda gözle- rinin önünde bir resim belirdi, hissikablelvuku gibi, Jude öl- müştü, canına kıymıştı; dairenin içinde ona seslenerek te- laşla koşturuyor.

"Willem?" dediğini duyunca yatağın bozulmadan durdu- ğu odalarına giriyor ve Jude'u giyinme odasının sol köşesin- de, yüzü duvara dönük, dertop olmuş halde buluyor. Fakat neden orada olduğunu düşünmeden yanına çöküveriyor. Ona dokunma izni olup olmadığını bilmese de kollarını sarıyor ona. "Özür dilerim" diyor Jude'un ensesine. "Çok üzgünüm, çok özür dilerim. Öyle demek istemedim, sana bir şey olur-

641

sa elbette üzülürüm, üzüldüm zaten." Nefes alıp veriyor. "Se- nin üstüne çullanmam da çok ama çok yanlıştı Jude, çok özür dilerim."

"Ben de özür dilerim" diye fısıldıyor Jude, sessiz kalıyor- lar. "Söylediklerim için özür dilerim. Sana yalan söylediğim için de özür dilerim Willem."

Uzun süre konuşmuyorlar. "Bana berbat bir sürprizler yu- mağı olmaktan korktuğunu söylemiştin, hatırlıyor musun?" diye soruyor, Jude da başını öne arkaya sallıyor hafifçe. "De- ğilsin" diyor ona. "Değilsin. Ama seninle birlikte olmak, mu- azzam bir manzaranın parçası olmak gibi" diye devam edi- yor. "Ormandasın sanıyorsun ama bir anda değişiyor, çayıra dönüyor, ya da yağmur ormanına, buz uçurumlarına. Hepsi çok güzel ama bir o kadar da yabancı, elinde harita yok, bir ortamdan diğerine nasıl bu kadar hızlı geçtiğini anlamıyor- sun, bir sonraki dönüşümün ne zaman olacağını bilemiyor- sun, üstünde hiç araç gereç yok. Yüıiiyorsun sen de, karşına çıkana uyum sağlamaya çalışıyorsun ama ne yapacağına da- ir bir fikrin yok, ara ara hatalar yapıyorsun, kötü hatalar. iş- te bazen böyle geliyor bana."

Susuyorlar. "Yani esasında" diyor Jude sonunda, ''bana di- yorsun ki sen Yeni Zelanda'sın."

Jude'un şaka yaptığını bir saniye sonra anlıyor, anlayınca da rahatlayarak, kederlenerek kahkahayı basıyor, Jude'u ken- dine çevirip öpüyor. "Evet" diyor. "Evet, Yeni Zelanda'sın sen." Sonra yine susup ciddileşiyorlar ama hiç değilse birbirleri- ne bakıyorlar artık.

"Gidecek misin?" diye soruyor Jude zar zor duyulan bir sesle.

Ağzını açıyor, kapatıyor. Her nasılsa, bütün gün ve gece o kadar şey düşünmesine ve düşünmemesine rağmen gitme- yi hiç aklından geçirmemiş, şimdi düşünüyor. "Hayır" diyor. "Sanmıyorum" diye ekliyor ve Jude'un gözlerini kapattığını,

642

biraz sonra açıp başını salladığını görüyor. "Jude" diyor, son- ra kelimeler ağzından dökülmeye başlıyor ve bunları söyler- ken doğru şeyi yaptığını biliyor: "Ben yardıma ihtiyacın ol- duğuna inanıyorum ama sana bu yardımı nasıl verebilece- ğimi bilmiyorum." Bir nefes alıyor. "Senden ya kendi iraden- le hastaneye yatmanı, ya da haftada iki kez Dr. Loehmann'ı görmeni istiyorum." Uzun süre bakıyor Jude'a, ne düşündü- ğünü kestiremiyor.

"Ya ikisini de yapmak istemezsem?" diye soruyor Jude. "O zaman ayrılacak mısın benden?"

Başını iki yana sallıyor. "Seni seviyorum Jude" diyor. "Ama bu davranışlarını tasvip edemem, olmaz. Yanında bulunma- mı buna göz yummak olarak yorumlayacaksan, kendine bun- ları yapmana tanık olmayacağım. Yani... Evet. Ayrılırım her- halde."

Yine sessiz kalıyorlar, Jude dönüp sırt üstü yatıyor. "Sana başıma gelenleri anlatırsam" diyor tereddütle, "şimdiye ka- dar söyleyemediğim her şeyi açıklarsam sana, yani anlatır- sam Willem, yine de gitmem gerekecek mi?"

Ona bakıyor ve bir daha başını sallıyor. "Ah Jude" diyor. "Evet. Yine de gitmeni isteyeceğim. Ama umarım her koşul- da anlatırsın bana olanları. Her ne olduysa."

Bir daha sessiz kalıyorlar, sessizlik bu kez uykuya dö- nüyor, kucak kucağa yatıp uyudukça uyuyorlar ve Willem Jude'un ona bir şey anlattığını duyunca uyanıyor, sözünü kesmeden dinliyor. Jude'un bazen boğazı düğümlendiği için saatler sürecek, Willem de bekleyip yer yer nefesini kesecek kadar sıkı sarılacak ona. İki kez kendini kurtarmaya çalı- şacak, ikisinde de Willem onu yere bastırıp sakinleşene ka- dar tutacak. Giyinme odasında oldukları için saati bileme- yecekler ama bir günün geldiğini ve geçtiğini, banyo ve ya- tak odası kapılarının altından sızan gün ışığı halısından an- layacaklar. Aklına hayaline sığmayacak, korkunç hikayeler

643

dinleyecek; üç kez izin isteyip tuvalete giderek aynada yüzü- ne bakacak ve kendi kulaklarını ve Jude'un ağzını kapatıp hikayeleri bitirmek istese de, dinleyecek cesareti bulmasının yeteceğini telkin edecek kendisine. Jude onunla göz göze ge- lemediği için Jude'un ensesini izleyecek ve tanıdığını sandı- ğı bu kişinin yıkılıp moloza dönüştüğünü, toz toprak sağana- ğı altında kaldığını, etrafında toplanan ustaların onu fark- lı bir malzemeden, farklı bir şekilde, yıllardır sergilediği in- sandan farklı bir kişi olarak yeniden inşa ettiklerini canlan- dıracak zihninde. Hikayeler sürdükçe sürecek ve yolları kan, kemik, kir, hastalık, sefaletle çizilecek. Jude, Luke Birader'le geçirdiği yılları anlatmayı bitirdikten sonra Willem ona bir kez daha seksten azıcık olsun, zaman zaman olsun zevk alıp almadığını soracak ve dakikalar süren bekleyişin ardından Jude hoşlanmadığını, nefret ettiğini, hiçbir zaman sevmedi- ğini söyleyecek, o da büyüküzüntüyle ama gerçek cevabı al- dığı için rahatlamış olarak başını sallayacak. Sonra bu so- runun nerede saklandığını bile anlamadan erkeklerden hoş- lanıp hoşlanmadığını soracak, Jude ise bir sessizlikten son- ra bilemediğini, hep erkeklerle seks yaptığı için hoşlandığı- nı varsaydığını söyleyecek. "Kadınlarla seks yapmayı istiyor musun?" diye soracak ona ve Jude'un yine uzun bir sessizli- ğin ardından başıyla hayır demesini bekleyecek. "Hayır" di- yecek. "Benim için iş işten geçti Willem." Geçmediğini, ona yardım etmek için yapılabilecek şeyler olduğunu söyleye- cek ama Jude yine başını sallayacak. "Hayır" diyecek. "Ha- yır Willem, yetti bu kadar. Bitsin artık." Söylenenlerin ger- çekliği tokat gibi inecek yüzüne ve susacak o da. Tekrar uy- kuya dalacaklar ve bu kez korkunç kabuslar görecek. Mo- tel odalarına gelen adamlardan biri olduğunu görecek, tıp- kı onlar gibi davrandığını fark edecek; karabasanlarla sıçra- yacak uykusundan, bu kez Jude onu teskin edecek. Nihayet kalkacaklar yerden -perşembe gecesinden cumartesi akşa-

644

müstüne kadar giyinme odasının zemininde yattıktan son- ra- ve duş yapıp bir şeyler yiyecekler, sıcak ve insanı mut- lu eden yemekler, mutfaktan doğruca çalışma odasına ge- çip Willem'in bunca yıl cüzdanında özenle sakladıktan son- ra sihirbaz gibi el çabukluğuyla ortaya çıkarttığı karttan Dr. Loehmann'ı arayıp mesaj bırakacak Jude, oradan yatağa ge- çip birbirlerine bakarak bekleyecekler, sormaya dilleri var- mayacak: O Jude'a hikayesini bitirecek mi diye, Jude ise ona ne zaman gideceksin diye; çünkü gitmesi artık kaçınılmaz bir şey, sadece bir lojistik meselesi.

Uzun uzun bakışıyorlar, Jude'un yüzü artık anlamını yi- tirene kadar: Yüzü bakana mutluluk getirecek fakat sahibi- ne hiçbir şey vermeyecek şekilde düzenlenmiş bir dizi renk, düzlem, şekil haline geliyor. Ne yapacağını kestiremiyor. İşittiklerinden, doğru bildiği yanlışların büyüklüğünden, ha- yal gücünü olmasına ihtimal verdiği şeylerin de ötesine ka- dar zorlamaktan ve bunca süre üzerine titrediği düsturları- nın tamiri mümkün olmaksızın yıkılışından başı dönüyor. Ama şimdilik evlerinde, odalarında, yataklarındalar; uza- nıp Jude'un elini şefkatle tutuyor avucunda.

"Montana'ya varışını anlatıyordun" sözcükleri dökülüyor ağzından. "Sonra ne oldu peki?"

Philadelphia'ya kaçışı, üzerinde pek düşünmediği bir dö- nemdi, çünkü kendinden o kadar kopuktu ki, olağan haya- tını sürerken bile rüyadaymış, olanlar gerçek değilmiş gibi hissediyordu; o günlerde bazen gözlerini açtığında, olanlar gerçekten yaşandı mı yoksa yaşandığını hayal mi etti anla- yamadığı oluyordu. Bu kalıcı ve sarsılmaz uyurgezerlik ya- rarlı bir beceriydi ve onu korumuştu, fakat bir süre sonra unutma kabiliyeti gibi bu da onu terk etmişti, bu kabiliyeti bir daha kazanması da mümkün olmamıştı.

645

Bu soyutlanmayı ilk kez yetimhanede fark etmişti. Bazı geceler rehberlerden biri onu kaldırır, o da rehberin peşin- den nöbetçi rehberin bulunduğu odaya iner, orada ne derler- se yapardı. İşleri bittikten sonra, onu zihinsel engelli, şiş- man, korkuyla bakan, öfke nöbetlerine kapılan ve kimi za- man rehberlerin geceleri nöbetçi odasına götürdüğünü bildi- ği bir çocukla paylaştığı odasına geri götürürler, kapıyı tek- rar üzerinden kilitlerlerdi. Rehberlerin bu şekilde kullandı- ğı başka çocuklar da vardı ama oda arkadaşı dışındakilerin kim olduğunu bilmiyordu, sadece varlıklarından haberdar- dı. Nöbetçi odasına alındığında hiç sesini çıkarmaz, diz çök- tüğünde veya çömeldiğinde ya da yattığında yelkovanın ka- yıtsızca döndüğü bir saat kadranı hayal eder, bitene kadar kaç tur atacağını sayardı. Fakat hiç yalvarmadı, yakarmadı. Pazarlık etmedi, yeminler etmedi, ağlamadı. Ne enerjisi ne inancı vardı buna. Kalmamıştı artık.

Leary'lerle geçirdiği hafta sonundan birkaç ay sonra kaç- maya kalkışmıştı. Pazartesi, salı, perşembe ve cuma günle- ri lisede derse giriyor, o günlerde rehberlerden biri otopark- ta onu bekleyip yurda geri götürüyordu. Derslerin bitmesi kabusu olur, yurda dönüşü düşündükçe ruhu sıkılırdı: Onu hangi rehberin almaya geleceğini hiç bilemezdi, otoparka ge- lip kim olduğunu gördüğünde bazen adımlan yavaşlardı; fa- kat sanki iradeyle değil iyonlarla kontrol edilen mıknatıs gi- bi bir cisimdi ve arabaya doğru çekilirdi.

Ancak bir akşamüstü -mart ayında, on dördüne basma- dan kısa süre önce- köşeyi döndüğünde, onu bekleyenin ara- larındaki en acımasız, en sert, en saldırgan adam olan Rod- ger olduğunu gördü ve durdu. Uzun zamandır ilk kez içinden bir direnç yükseldi ve Rodger'a doğru yürüyecek yerde kori- dorda usul usul geriledi, görülmeyeceğinden emin olduktan sonra da koştu.

Hazırlığı yoktu, plan yapmamıştı, ama anlaşılan gizli ve

646

ateşli bir tarafı aklı pamuklara sarılmış uyurken gözlem yapmakla meşguldü; bir de baktı, tadilattaki fen laboratu- varına doğru koşuyor, yıkılan duvarı kapatmak için gerilmiş mavi brandanın altından geçip çürüyen eski duvarla çevre- sine yaptıkları yeni beton duvar arasındaki kırk santimlik boşluğa girmiş. Yere uzanıp iyice büzüşerek yok etti kendisi- ni, ayaklarının dışarıdan görünmemesine dikkat etti.

Orada yatarken, bundan sonra ne yapacağına karar ver- meye çalıştı. Rodger bir süre bekleyecek, o gelmeyince mut- laka aramaya başlayacaklardı. Ama geceyi burada geçirebi- lir, etraf iyice sessizleşene kadar bekleyebilirse kaçabilirdi. Bundan ilerisini düşünemiyordu ama başarma ihtimalinin yüksek olmadığının farkındaydı: Yiyeceği yoktu, parası yok- tu, daha saat beş olmasına rağmen hava çok soğuktu. Sır- tının, bacaklarının, avuçlarının, vücudunun taşa değen her yerinin uyuştuğunu, sinirlerine binlerce iğne batıyormuş gi- bi olduğunu hissediyordu. Ama aylardır ilk kez aklının can- landığını da hissediyor, ne kadar yanlış veya başarısız olursa olsun bir karar vermiş olmanın heyecanıyla başı dönüyordu. Batan iğneler bir anda ceza değil ödül gibi gelmeye başladı, sanki içinde binlerce minik havai fişek patlıyor, vücudu ade- ta dile gelerek ona kim olduğunu, benliğinin kendisine ait ol- duğunu hatırlatıyordu.

Güvenlikçinin köpeği iki saat sonra buldu onu, son bir di- rençle avuçlarını betona bastırmasına rağmen ayaklarından çeke çeke çıkardılar; üşümekten dizleri tutmuyordu, par- maklan arabanın kapısını açamayacak kadar donmuştu; içe- ri girer girmez Rodger döndü ve yüzüne tokadı indirdi, bur- nundan gelen koyu ve sıcak kan onu rahatlattı, dudakları- na çorba gibi besleyici geldi tuhafşekilde: Sanki vücudu mu- cizevi bir bünyeydi de kendini sağaltmaya, hayatta kalmaya çalışıyordu.

O akşam onu ahıra götürüp eşek sudan gelene kadar döv-

647

düler, o kadar ki, daha başlar başlamaz bayıldı. Geceleyin hastaneye kaldırıldı, birkaç hafta sonra yaraları enfeksiyon kapınca tekrar götürüldü. O haftalarda bulaşmadılar ona, hastanede kavgacı, asi, yalancı, sorunlu olduğunu söylemele- rine rağmen hemşireler ona iyi davrandı: Yaşlıca bir kadın, kafasını kaldırmadan içebilsin diye, baş ucuna oturup elma suyuna kamış koyarak uzattı ona (sırtındaki yaralan temiz- leyip pansuman yapabilmeleri için yan yatması gerekiyordu). "Ne yaptıysan yaptın" dedi ona bir gece pansumanını de- ğiştirirken. "Hiç kimse böyle bir şeyi hak edemez. Anladın mı beni delikanlı?"

O zaman yardım et bana demek istedi. Lütfen yardım et.

Ama demedi. Çok utanıyordu.

Sonra tekrar yanına oturdu, elini alnına koydu. "Uslu dur bundan sonra, tamam mı?" dedi ama sesi yumuşaktı. "Seni bir daha burada görmek istemiyorum."

Yardım et demek istedi yine, kadın odadan çıkarken. Lüt- fen. Lütfen. Ama diyemedi. Onu bir daha görmedi. Büyüdüğünde, bu hemşireyi çaresizlikten kendinin mi uy- durduğunu, bir şefkat abidesi olarak gerçeğinden ayırt edi- lemez bir simulakr mı yarattığını merak etti. Tartıştı ken- disiyle: Eğer gerçek olsaydı, var olsaydı, birine bir şey söyle- mez miydi onun hakkında? Onu kurtarması için biri gönde- rilmez miydi?Ama bu döneme dair hatıraları bulanık ve par- çalı olduğundan, yıllar geçtikçe anladı ki hep yaptığı gibi ha- yatını, çocukluğunu daha kabul edilebilir, daha normal bir şekle sokmaya çalışıyordu. Rehberleri gördüğü bir rüyasın- dan sıçrayarak uyanır, kendini teskin etmeye çalışırdı: Se- ni kullananlar sadece iki kişiydi derdi kendisine. Bilemedin üç. Diğerleri yapmadı. Hepsi sana kötü davranmadı. Sonra günlerce gerçek sayıyı hatırlamaya çalışırdı: iki miydi, üç mü?Yıllarca bunu neden bu kadar önemsediğini, neden hep kendi hatıralarıyla tartıştığını, başına gelenlerin ayrıntıları-

648

nı irdelemeye neden bu kadar zaman ayırdığını merak etti. Sonradan, kendini hatırladığı kadar kötü şeyler yaşamadığı- na ikna edebilirse, korktuğundan daha az hasarlı olduğuna, normale daha yakın olduğuna da ikna edebileceğini fark etti. Taburcu olup yurda geri gönderildikten sonra sırtını ilk gördüğünde ürkmüş, banyo aynasından kaçmaya çalışırken ıslak fayansta kayıp düşmüştü. Dayaktan sonraki ilk hafta- larda yara dokusu yeni oluşurken sırtı şişlik içindeydi, öğle yemeğinde yalnız oturur, büyük çocuklar peçetelerini ıslatıp yaptıkları toplan ona fırlatarak sırtından sektirmeye çalışır, isabet ettirince tezahürat yaparlardı. O zamana kadar dış görünüşüne özellikle kafa yormamıştı. Çirkin olduğunu bi- liyordu. Yıpranmış olduğunu biliyordu. Hastalıklı olduğunu da. Ama bir garabete dönüştüğünü hiç düşünmemişti. Hal- buki dönüşmüştü artık. Hayatının yazgısıydı bu adeta: Her geçen yıl kötüleşecekti, daha mide bulandırıcı, daha berbat bir hal alacaktı. Her yıl insan olma hakkı azalacak, gitgide insanlıktan çıkacaktı. Ama artık umursamıyordu, umursa- yacak hali yoktu.

Umursanmadan süren bir hayat yaşanacak gibi değildi, o da Luke Birader'in verdiği bir sözü unutamadığını fark etti: On altı yaşına geldiğinde eski hayatı son bulacak, yeni ha- yatı başlayacaktı. Luke Birader'in yalan söylediğini elbette biliyordu ama düşünmeden de edemiyordu. On altı yaşıma bastığımda bunlar son bulacak diye düşünüyordu geceleri. On altı. On altı yaşıma bastığımda bitecek.

Luke Birader'e bir keresinde on altı olduğunda hayatları- nın nasıl değişeceğini sormuştu. "Liseye gideceksin" demişti Luke hiç beklemeden, o da sevinmişti. Hangisine gideceğini sormuş, Luke da kendi lisesinin adını söylemişti (ama o lise- ye gittiğinde Luke Birader'i -Edgar Wilmot'ı- aratmış ve bu okula hiç kayıt yaptırmadığını öğrendiğinde, bir gün o liseye gidebileceğini hayal etmesine önayak olduğu halde birader-

649

le herhangi bir ortak noktalarının çıkmamasına sevinmiş- ti). "Aynca Boston'a taşınacağız" demişti Luke. "Sonra evle- neceğiz ve kampüsün dışında bir dairede oturacağız." Bazen okulda gireceği dersleri, Luke Birader'in öğrencilik zamanın- da yaptıklarını, mezun olduktan sonra gidecekleri yerleri ko- nuşurlardı. "Belki bir gün bir oğlumuz da olur" demişti Luke bir seferinde ve kaskatı kesilmişti; çünkü Luke'un bunu söy- lemesinden, hayali çocuklarına da kendisine yaptıklarını ya- pacağını anlamıştı; bunun olmayacağını, bu var olmayan ço- cuğun, bu hayali çocuğun var olmasına asla izin vermeyece- ğini ve başka bir çocuğu Luke'un yanına bile yaklaştırma- yacağını düşündüğünü hatırlıyordu. Bu çocuğu koruyacağı- nı düşünmüş ve kısacık, berbat bir an için on altı yaşına hiç basmamayı dilemişti; bastığı zaman Luke bir başkasını ara- maya başlayacaktı ve buna göz yumamazdı.

Ama artık Luke ölmüştü. Hayali çocuk güvendeydi. O da rahatça on altısına basabilirdi. On altıda bir tehlike yoktu. Aylar geçti. Sırtı iyileşti. Artık dersten sonra onu bir gü- venlik görevlisi bekliyor, otoparkta rehbere götürüyordu. Güz döneminin sonuna doğru bir gün, matematik hocası dersten sonra konuştu onunla: Üniversiteye gitme planı var mıydı? Ona yardımcı olabilirdi, üniversiteye girmesine des- tek verebilirdi; zirvedeki okullara girebilecek kabiliyete sa- hipti. O da çok istiyordu; uzaklaşmayı, üniversiteye gitme- yi her şeyden çok istiyordu. O günlerde, hayatının hep böy- le olacağını kabullenmek ile başka bir hayatın mümkün ol- duğunu söyleyen küçük, saçma, fakat inatçı bir umut arasın- da gidip geliyordu. Teslimiyet ve umut dengesi gün gün, saat saat, kimi zaman dakika dakika değişiyordu. Zihnine kabul- lenmeyi mi kaçmayı mı yerleştireceğine karar vermeye çalı- şıyordu sürekli. O anda öğretmenine bakmış fakat tam ce- vap verecekken -Evet; evet, kurtarın beni- bir şey ona en- gel olmuştu. Öğretmeni hep iyi davranmıştı ona ama bu iyi-

650

liğinin ardında Luke Birader'i andıran bir şey yok muydu? Ya öğretmenin yardım teklifinin bir bedeli olursa? Öğret- men cevabını beklerken o kendi kendine tartıştı. Ha bir ek- sik, ha bir fazla dedi çaresiz tarafı, gitmek isteyen, on altısı- na gün sayan tarafı, diğer tarafının nanik yaptığı tarafı. Bir kere daha işte. Bir müşteri daha gibi düşün. Gurur yapma- nın sırası değil.

Fakat sonunda o sese kulak tıkamış -hayal kınklığına uğ- ramaktan çok yorulmuş, çok yaralanmış, aşın tükenmişti- ve başını sallamıştı: "Üniversite bana göre değil" demişti öğ- retmene, yalan söylemenin güçlüğünden çatlayan bir sesle. "Teşekkür ederim. Ama yardım etmenize gerek yok."

"Bence büyük bir hata yapıyorsun Jude" dedi öğretmeni bir süre sessiz kaldıktan sonra. "Bir daha düşüneceğine söz verir misin?" dedi ve uzanıp koluna dokundu, o ise irkilerek kolunu çekti, öğretmen ona tuhaf tuhaf baktı, o da dönüp odadan kaçtı ve bej renkli düzlemler sarmalı halindeki kori- dorda koşarak uzaklaştı.

O gece ahıra götürüldü. Ahır artık marangozluk ve oto ta- miri derslerinde yapılan projelerin durduğu bir yerdi, bölme- lerde yurdun gelir amacıyla sattığı yansı monte edilmiş kar- büratörler, yansı tamir edilmiş kamyonetler, yansı zımpara- lanmış sallanan sandalyeler vardı. Onu sallanan sandalye- lerin durduğu bölmeye almışlardı, rehberlerden biri testere gibi içine girip çıkarken kendinden uzaklaşmış, bölmelerin ve ahır kirişlerinin üzerine çıkmış, bir an durup altındaki makinelere, mobilyalara, toz içindeki zemine, ahınn bir tür- lü tam silemediği geçmişini hatırlatan samanlara, bunlann orta yerinde ise biri sessiz ve hareketsiz, diğeri gidip gelen, inleyen, tepinen iki insanın oluşturduğu sekiz bacaklı tuhaf yaratığa bakmıştı. Ondan sonra ta tepedeki yuvarlak pence- reden uçtu gitti, yurt binasının, yazları hardal otuyla yeşil ve sarı, aralık ayında ise ayak basılmamış karların aydınlı-

651

ğında adeta ay yüzeyi gibi görünen tarlaların tepesinde do- laştı. Okuduğu ama hiç görmediği yerlerden, karşısına seril- mesinin bile içine temizlik hissi doldurduğu cam berraklığın- da dağlardan, okyanus genişliğinde göllerden geçip Boston'a ulaştı, döne döne inerek nehir kıyısına kurulmuş, araları- na yeşil kuşaklar çekilmiş, ulaştığında derlenip toplanacağı, hayatının başlayacağı, bundan önce olanlara bir başkasının başından geçmiş, asla dönülüp üzerinde düşünülmeyecek bir dizi hata muamelesi yapabileceği binalara doğru alçaldı. Kendine döndüğünde, rehber üstüne yığılmış uyuyordu. Colin adlı bir adamdı, çoğu gece gibi o gece de sarhoştu, sı- cak ve mayalı nefesi yüzüne vuruyordu. O çıplaktı, Colin'in üstünde ise sadece kazak vardı, bir süre orada Colin'in ağır- lığı altında, odasına götürülüp kendini kesebilsin diye uyan- masını bekleyerek, nefes alıp vererek yattı.

Sonra düşünmeden, kuklaymış da kollarını bacaklarını bir başkası oynatıyormuş gibi, kıvrılarak Colin'in altından sessizce ve hızla çıktı, çabucak giyindi, yine ne olduğunu an- lamadan Colin'in bölme kapısındaki çengelde duran şişme montunu kaptı ve üstüne geçirdi. Colin ondan çok daha iri yapılıydı ama boylan aynı sayılırdı, mont ise göründüğü ka- dar hafif taşınmıyordu. Sonra Colin'in kot pantolonunu yer- den alıp cüzdanını ve içindeki parayı çıkardı -saymadı ama tomarın inceliğine bakılırsa azdı- ve kendi pantolonunun ce- bine soktu, ardından koşmaya başladı. Hızlı, sessiz, kararlı adımlarla koşardı hep, pistte onu izlerken Luke Birader hep senin kanında bir Mohikan var derdi, ahırın kapısını ışıltılı ve dingin geceye açarak çıktı, etrafına bakındı, kimseyi gör- meyince yatakhanenin arkasındaki tarlaya doğru yürüdü. Yatakhaneden caddeye bir kilometreye yakın yol vardı, ahırda olanlardan sonra acı çekmesi gerekirken o hiç acı duy- muyor, sadece bir heyecan ve hafiflik içinde, sırf o gece, bu macera için yaratılmış gibi gelen bir aşırı uyanıklıkla koşu-

652

yordu. Arazinin sınırına geldiğinde yere yattı, dikenli tel- lerin altına dikkatle yuvarlanıp Colin'in montunun kolla- rını eldiven yaparak teli kaldırdı ve altından geçti. Kendi- ni kurtardıktan sonra hafiflik duygusu daha da şiddetlen- di ve doğu olduğunu bildiği yöne, Boston'a doğru, yurttan ve Batı'dan, her şeyden uzağa kaçtı. Bir noktada bu dar toprak yolu bırakıp şehirlerarası yola bağlanması gerektiğini, ora- da daha çok dikkat çekse de kimsenin onu tanımayacağını biliyordu; toprak yolu şehirlerarası yoldan ayıran karanlık, sık ormana doğru koştu tepeden. Çayırda koşmak daha zor- du ama aldırmadı, bir araba gelirse ağaçların arkasına sak- lanabilmek için ormanın kıyısından ilerlemeye devam etti. Büyüdüğünde, sakat bir yetişkin olarak, sonrasında ise gerçekten sakat, kötürüm, koşmayı uçmak gibi imkansız bir sihirbazlık gösterisinden farklı görmeyen bir yetişkin olarak o geceyi hep hayretle yad etti: Ne kadar çevik, hızlı, yorul- mak bilmez, şanslıymış meğer. O gece ne kadar koştuğunu düşündü sonra -belki iki, belki üç saat- ama o sırada hiç ak- lını takmamış, sadece yurttan olabildiğince uzaklaşmayı dü- şünmüştü. Güneş kendini gösterince birçok küçük çocuğun korkularının kaynağı olan ormana daldı, doğadan pek kor- kan biri olmadığı halde karanlığından ve sıklığından o bi- le korktu, buna rağmen girebildiği kadar derinlerine girdi; çünkü hem şehirlerarası yola ulaşmak için o ormanı geçme- si gerektiğini biliyordu, hem de içerilerde saklanırsa bulun- ma ihtimali azalırdı ve nihayet, cüssesi ona güven verdiği, biri gelirse onu koruyacakmış gibi hissettirdiği için en büyük ağaçlardan birinin kovuğuna girip uyudu.

Uyandığında yine karanlıktı ama akşam mı, gece mi, erte- si sabaha karşı mı olduğunu bilemedi. Ağaçların arasından yoluna devam etti, bir yandan da kendini sakinleştirmek ve önünde bir şeyler varsa geldiğini duyurmak, ondan korkma- dığını belli etmek için şarkılar mırıldanıyordu. Orman onu

653

öbür yakasına tükürdüğünde hava hala karanlıktı, o da ge- ce olduğunu, bütün günü uyuyarakgeçirdiğini anladı ve da- ha güçlü, daha enerjik hissetti kendini. Uyku gıdadan önem- lidir diye telkin verdi kendisine çünkü karnı çok acıkmıştı, sonra bacaklarına emretti: Yürüyün. Yoldan önceki tepeyi ko- şarak çıktı.

Ormanda bir ara Boston'a ulaşabilmesinin tek bir yolu ol- duğunu fark etmişti: Yolun kenarında bekledi, ilk kamyon durup o kabine çıkarken ne yapması gerektiğini biliyordu, yaptı da. Tekrar tekrar yaptı, bazen yiyecek veya para verdi- ler kamyoncular ona, bazen vermediler. Kamyonlarının dor- sesine kendileri için küçük birer köşe yapmıştı hepsi, orada yattılar, bittikten sonra bazen yola devam ederken, sonu gel- meyen bir deprem eşliğinde dorsede uyudu. Benzin istasyon- larında yiyecek bir şeyler alır ve beklerdi, sonunda biri onu seçerdi -biri mutlaka seçerdi- ve o kamyona tırmanırdı. "Yolculuk nereye?" diye sorarlardı ona.

"Boston'a" diye cevap verirdi. "Amcamın yanına."

Bazen yaptıklarından o kadar utanıyordu ki kusacak gi- bi oluyordu: Buna zorlandığını kendisine bile ileri süremez- di, bu adamlarla kendi rızasıyla seks yapmıştı, ne isterlerse yapmalarına izin vermiş, üstelik canla başla çalışmıştı. Ba- zen de duygularından sıyrılıyordu: Yapmaya mecbur oldu- ğu için yapmıştı. Başka yolu yoktu. Tek ve en büyük beceri- si buydu, daha iyi bir yere varmak için bunu kullanıyordu. Kendini kurtarmak için kendinden faydalanıyordu.

Bazen adamlar daha uzun sürmesini istediler, bir motel odası tuttular, o da Luke Birader'in banyoda onu beklediğini hayal etti. Bazen sohbet ettiler -Senin yaşında bir oğlum var dediler, senin yaşında bir kızım var- yattıkları yerde. Bazen ikinci postaya hazır olana kadar televizyon izlediler. Bazıla- rı sert davrandı ona, kimi zaman öldürüleceğinden veya ka- çamayacak kadar kötü sakatlanacağından korktu, o anlarda

654

telaşa kapılıp bütün kalbiyle Luke Birader'i, manastırı, ona iyi davranan hemşireyi istedi yanında. Ama çoğunluğu gad- dar da değildi, kibar da. Müşteriydiler sadece, o da istedikle- rini veriyordu.

Yıllar sonra bu haftalara daha nesnel bir açıdan bakabil- diğinde, aptallığına ve dar görüşlülüğüne hayret etmişti: Ne- den sadece kaçmamıştı ki? Neden kazandığı paralarla bir oto- büs bileti almamıştı? Kaç para kazandığını hatırlamak için hafızasını çok zorladı ama sonucu bulamasa bile, Boston'a ol- masa da bir başka yere bilet alacak kadar para topladığın- dan emindi. Aklına gelmemişti işte. Bütün yaratıcılığını, bü- tün cesaretini yurttan kaçış anında tüketmişti sanki, gerisini başkalarının insafına bırakmış, muhteliferkeklerin peşinden sürüklenmişti öğretildiği gibi. Büyürken geçirdiği değişiklik- lerin arasında en çok bu düşünce, yani geleceğinin kısmen de olsa kendi ellerinde bulunduğu fikri, öğrenmesi en zor, getiri- si de bir o kadar yüksek bir ders olmuştu.

Karşılaştığı adamlardan biri o kadar şişman ve terliydi, öyle kötü kokuyordu ki az daha fikrini değiştirecekti, ama seksin tüm berbatlığına rağmen adam sonrasında ona na- zik davranmış, sandviç ve içecek almış, ona dair ciddi ciddi sorular sormuş ve uydurma cevaplarını dikkatle dinlemiş- ti. O adamla iki gece geçirmiş, yolda adamın dinlediği blueg- rass şarkılarının sözlerini öğrenmiş ve bir yerden sonra, as- falt altlarından kaymak gibi akıp giderken pes, berrak, güzel sesiyle eşlik etmişti şarkılara. "Sesin ne güzelmiş Joey" de- mişti adam, o da -nasıl bir zayıflık, zavallılıksa artık- bunu duyunca içi ısınmış, bu iltifatı farenin küflü ekmeği kemir- diği gibi yalayıp yutmuştu. İkinci gün adam onunla kalmayı düşünüp düşünmeyeceğini sordu; Ohio'daydılar ve maalesef adamın yolu oradan güneye dönüyordu, ama onunla kalmak isterse çok memnun olurdu, ona iyi de bakardı. Adamın tekli- fini geri çevirmiş, adam da bunu bekliyormuş gibi başını sal-

655

ladıktan sonra ona bir tomar para verip bir de öpücük kon- durmuştu, bunu yapan ilk müşterisiydi. "Yolun açık olsun Jo- ey" deyip gittikten sonra parayı saydığında tahmininden de çok, son on günde kazandığının toplamından fazla olduğunu görmüştü. Bir sonraki adam şiddet eğilimli ayının teki çıktı- ğında, diğeriyle gitmiş olmayı istedi: Boston bir anda yumu- şaklıktan, ona iyi davranıp kol kanat gerecek birinden önem- siz hale gelmişti. Yaptığı kötü seçimlere lanet ediyor, ona ger- çekten düzgün davranan insanları takdir edememesine sinir- leniyordu: Yine Luke Birader'i düşündü, ona hiç bağırmadığı- nı ve vurmadığını, küfürle karışık hakaretler etmediğini.

Bir noktada hastalık başladı ama yoldan mı yurttan mı kaptığını bilmiyordu. Adamlardan prezervatif kullanmaları- nı istemiş, birkaçı takacaklarını söylediği halde takmamış, o bağırıp çırpındıysa da elinden bir şey gelmemişti. Dokto- ra görünmesi gerektiğini tecrübeyle biliyordu. Leş gibi ko- kuyordu, acıdan yürüyemeyecek haldeydi. Philadelphia ya- kınlarındayken bir ara vermeyi kararlaştırdı, mecburdu. Colin'in ceketinin kolunda küçük bir delik açmış, parasını kıvırıp içine soktuktan sonra deliği bir motelde bulduğu çen- gelli iğne ile kapatmıştı. Son kamyondan indiği sırada, bu- nun son kamyon olduğunu bilmiyordu henüz, o sırada bir tane kaldı diye geçiriyordu içinden. Bir kamyon sonra Bos- ton'dayım. Bu kadar yaklaşmışken durmak hiç içine sinmi- yordu ama yardıma ihtiyacı olduğunun farkındaydı, elinden geldiğince beklemişti zaten.

Sürücü Philadelphia'nın dışında bir benzin istasyonunda durmuştu, şehir trafiğine girmek istemiyordu. Orada ağır adımlarla tuvalete gidip temizlenmeye çalıştı. Hastalıktan yorgun düşmüştü, ateşi de vardı. O güne dair son hatırladığı -ocak sonuydu galiba, hava hem soğuktu, hem de ıslak, sert rüzgar üşütüyordu- benzin istasyonunun önündeki sevgisiz, gıdasız, yalnız kalmış küçük ağaca yürüyüp sırtını cılız, gü-

656

ven vermeyen gövdesine dayadıktan sonra biraz uyursa güç toplayabileceğini düşünerek gözlerini kapatmasıydı. Uyandığında, hareket halinde bir arabanın arka koltu- ğunda olduğunu anladı, Schubert çaldığını duydu ve yorgun- luktan doğrulup bakmasının bile mümkün olmadığı bir ya- bancının, yabancı yollardan bilinmeyen bir hedefe sürdüğü yabancı arabası içinde küçük bir tanıdıklık bulabildiği için rahatladı. Bir daha uyandığında bir evde, evin salonunday- dı; çevresine bakındı: Kanepede yatıyordu, önünde bir seh- pa, yanda iki koltuk, karşısında bir şömine vardı, hepsi kah- verengi tonlarındaydı. Biraz daha az başı dönerek kalktı- ğında, kapıda bir adamın onu izlemekte olduğunu fark etti: Kendisinden daha kısa boylu, ince fakat göbeği şişkin, kal- çaları geniş, doğurgan bir adamdı. Üst tarafı siyah çerçeve- li, altı çerçevesiz bir gözlüğü, vizon kürkü gibi kısa ve yumu- şak saçları vardı.

"Mutfağa gel de bir şeyler ye" dedi adam alçak ve ifade- siz bir sesle, o da peşinden gidip fayansları ve duvarlarından başka yine her tarafı kahverengi olan mutfağa girdi: Masa kahverengi, dolaplar kahverengi, sandalyeler kahverengiy- di. Masanın ucundaki sandalyeye oturdu, adam tabak için- de hamburger ve patates, yanına da bir bardak süt koydu. "Normalde fast food almam ama" dedi adam ve ona baktı. Ne diyeceğini bilemedi. "Teşekkür ederim" dedi, adam ba- şını salladı. "Ye hadi" dedi, o da söyleneni yaptı. Adam masa- nın öbür ucuna oturup izledi onu. Normalde bundan utanır- dı ama bu kez takılamayacak kadar açtı karnı.

Yemeyi bitirdiğinde arkasına yaslanıp adama tekrar te- şekkür etti, adam da bir daha başını salladı ve bir sessizlik oldu.

"Fuhuş yapıyorsun" dedi adam, o da kızararak bakışlarını masanın cilalı kahverengi ağacına çevirdi.

"Evet" diyerek kabul etti.

657

Adam hafif bir ses çıkardı, hırıltıyla soludu. "Ne zaman- dırfuhuş yapıyorsun?" diye sordu ama cevap veremedi, sessiz kaldı. "Ee?" diye üsteledi adam. "İki yıl mı? Beş yıl mı? On yıl mı? Doğuştan beri mi?" Sabırsızdı, daha doğrusu sabırsızlan- masına ramak kalmıştı ama sesi yumuşaktı, bağırmıyordu. "Beş yıl" dedi ve adam aynı sesi bir daha çıkardı.

"Zührevi hastalığın var" dedi adam, "kokundan anlaşılı- yor" ve Jude yüzünü buruşturdu, boynunu eğdi, başıyla doğ- ruladı.

Adam iç geçirdi. "Neyse" dedi, "şanslısın çünkü ben dok- torum, evde de antibiyotik var." Kalktı, ayağını sürüyerek mutfak dolabına gidip turuncu plastik bir şişeyle döndü, bir hap çıkardı. "İç bunu" dedi, içti. "Sütünü bitir" dedi adam, o da bitirdi, sonra adam mutfaktan çıktı, o adam dönene ka- dar bekledi. "E hadi" dedi adam. "Gel benimle."

Dizleri titreyerek adamın peşinden gitti, salonun karşı tarafındaki bir kapının önünde durdular, adam kapıyı açıp geçmesi için tuttu. Tereddüt edince adam sabırsızlıkla cıkla- dı. "Hadisene" dedi, "yatak odası burası" ve o da bıkkınlıkla gözlerini kapattı, sonra tekrar açtı. Adamın gaddarlığına ha- zırladı kendini, en canavarları bu sessiz tiplerden çıkıyordu. Kapıya gelince, dimdik ahşap basamaklarla bodrum kata inildiğini gördü ve endişeyle bir daha duraksadı, adam ise sinek vızıltısına benzer o sesi tekrar çıkararak onu belinden ama hafifçe itti, sendeleyerek basamaklardan indi.

O kaygan, sızıntılı, rutubetli bir zindan bekliyordu ama aşağıda gerçekten bir yatak odası vardı, çarşaf ve battani- ye serilmiş, altına mavi bir kilim yerleştirilmiş bir yatak, sol duvar boyunca da merdivenin cilasız ahşabından bir kitap- lık buldu, içinde de kitaplar. Hastanelerden ve nezaretlerden hatırladığı göz alıcı bir aydınlık içindeydi oda, karşı duvarın üst kesiminde sözlük kadar bir pencere de göze çarpıyordu. "Sana kıyafet çıkardım" dedi adam, yatağın üzerinde ti-

658

şört, eşofman, diş fırçası ve havlu olduğunu gördü. Adam odanın sağ köşesini işaret ederek "Banyo da şurada" dedi. Sonra merdivene yöneldi. "Dur" diye seslendi adamın ar- kasından, adam merdivenin yarısında durup döndüğünde ise, adamın dikkatli bakışları altında gömleğinin düğmele- rini çözmeye başladı. Aniden yüzü değişen adam, merdiveni çıkmaya devam etti. "Hastasın" dedi. "Önce iyileşmen lazım" deyip odadan çıktı ve kapıyı arkasından kapattı.

O gece, hem yapacak başka bir şeyi olmadığından hem de yorgunluktan uyudu. Ertesi sabah uyandığında burnuna yi- yecek kokusu geldi, inleyerek doğrulup merdiveni tırman- dığında ise bir plastik tepsinin içinde iki haşlanmış yumur- ta, iki şerit domuz pastırması, bir yuvarlak ekmek, bir bar- dak süt, bir muz ve akşamki hapın aynısından buldu. Devir- meden indirebilecek gibi değildi, o yüzden zımparalanmamış basamağa oturup yiyecekleri yedi, hapı yuttu. Biraz dinlen- dikten sonra tepsiyi mutfağa götürmek için ayağa kalktı ama kapı kilitliydi, kolu dönmedi. Kapının altına küçük bir de- lik açılmıştı, görmediyse de bir kedi vardı herhalde, üzerin- deki lastik kapağı çekip "Bakar mısınız?" diye seslendi. Ada- mın adını bilmediğini fark etti, ama normaldi bu, genellikle isimlerini öğrenmezdi. "Beyefendi, bakar mısınız?" Ama ce- vap gelmedi ve evin sessizliğinden, yalnız olduğunu anladı. Paniğe kapılması, korkması gerekirdi ama sadece yılgın- lık geldi üzerine, tepsiyi merdivenin başında bırakıp ağır ağır aşağı indi, tekrar yatağa girip uyudu.

Bütün gün uyukladıktan sonra uyandığında adamın tepe- sinde durmuş onu izlediğini gördü; birden doğruldu. "Akşam yemeği hazır" dedi adam, o da kendi kıyafetlerini bulamadı- ğı için adamın beli bol, kolu paçası kısa gelen kıyafetleriy- le peşinden gitti. Paralanın diye düşündü ama ondan ötesini düşünecek kadar çalışmıyordu aklı.

Bir kez daha kahverengi mutfakta oturdu, adam önüne

659

içinde kahverengi rulo köfte, patates püresi, brokoli olan bir tabak koyup yanına bir hap bıraktı, kendi tabağını da aldı ve sessizlik içinde yediler. Sessizlikten sıkılmazdı, aksine ço- ğu zaman minnettar olurdu, ama adamın sessizliği bir şey- lere gebeydi; kedilerin oturup insanın hiçbir şey göremediği bir noktaya uzun uzun, dikkatle baktıktan sonra aniden sıç- rayıp bir şeyi pençesine geçirmesi gibi.

"Ne doktorusunuz?" diye sordu çekinerek, adam ona baktı. "Psikiyatrım" dedi doktor. "Ne doktoru olduğunu biliyor

musun?"

"Evet" dedi.

Adam yine o sesi çıkardı. "Fuhuş yapmaktan hoşlanıyor musun?" diye sorduğunda nedenini anlamadığı halde gözleri doldu, sonra gözlerini kırpıştırdı, geçti.

"Hayır" dedi.

"O zaman neden yapıyorsun?" diye sordu adam, Jude başı-

nı iki yana salladı. "Söyle" dedi adam.

"Bilmiyorum" dedi, adam pofladı. "Elimden gelen tek iş bu" dedi sonunda.

"İyi yapıyor musun?" diye sordu adam, yine içi cız etti, uzun süre sessiz kaldı.

"Evet" dedi ve hayatında yaptığı en acı itiraf, ağzından çı- kan en zor kelimeydi.

Yemekleri bittikten sonra doktor onu yine kapıya kadar götürüp aynı şekilde hafifçe itti. "Bir saniye" dedi adama ka- pıyı kapattığı sırada. "Benim adım Joey." Adam cevap ver- meyince: "Sizinki?"

Adam kendisine bakmaya devam ediyordu ama gülümse- yecek, hiç olmazsa suratında bir ifade belirecek sandı. Ama öyle bir şey olmadı. "Dr. Traylor" dedi adam, sonra bu bilgi hemen içeri kapatılmazsa kaçacak bir kuşmuş gibi hızla ka- pıyı çekti.

Ertesi gün ağrısı, ateşi azalmıştı sanki. Ayağa kalktığın-

660

da hala başının döndüğünü fark etti, kollarım bir şeyleri tut- mak ister gibi havada savurdu ama düşmedi. Kitaplıkta du- ran ve rutubetten, sıcaktan şişip yamulmuş, hafif küf ko- kan kiltapları inceledi. Kaçmadan önce okulda okudukları Emma'yı buldu, yavaşça merdivenin başına götürüp kaldığı yeri açtı, kahvaltısını bitirip hapını içene kadar okudu. Bu kez tepside bir de sandviç vardı, sanlı olduğu kağıt havlu- ya küçük harflerle "Öğle yemeği" yazılmıştı. Yedikten sonra kitabı ve sandviçi alıp aşağı indi, yatağa girdi, okumayı ne kadar özlediğini, hayatını geride bırakma fırsatına ne kadar minnettar olduğunu hatırladı.

Tekrar uyudu, tekrar uyandı. Akşama doğru üzerine hal- sizlik çöktü, ağrıları da tekrar başlamıştı, Dr. Traylor ona kapıyı açtığında merdivenleri çıkabilmesi uzun sürdü. Ye- mek boyunca ikisi de bir şey söylemedi ama yemekten son- ra bulaşık ya da yemek konusunda Dr. Traylor'a yardım et- meyi önerdiğinde, Dr. Traylor durup uzunca baktı. "Hasta- sın" dedi.

"Biraz iyileştim" dedi. "!sterseniz mutfak işlerini yapabi- lirim."

"Yok, yani, hastalıklısın" dedi Dr. Traylor. "Bulaşıcı hasta- lık taşıyorsun. Yediklerimize dokunamazsın." Utançla başı- nı öne eğdi.

Bir sessizlik oldu. "Annen baban nerede?" diye sordu Dr. Traylor, yine başını iki yana salladı. "Söylesene" dedi Dr. Traylor, bu kez sabrı tükeniyordu ama hala sesini yükselt- memişti.

"Bilmiyorum" dedi kekeleyerek, "kimsesiz büyüdüm ben." "Fahişeliğe nasıl başladın?" diye sordu Dr. Traylor. "Ken- din mi başladın, başkası mı yaptırdı?"

Yutkundu, midesindeki yemeklerin macuna dönmekte ol- duğunu hissetti. "Biri yaptırdı" diye fısıldadı.

Sessizlik oldu. "Sana fahişe dememden hoşlanmıyorsun"

661

dedi adam, o da bu kez başını kaldırıp adamla göz göze ge- lebildi. "Hoşlanmıyorum" dedi. "Anlıyorum" diye karşılık ver- di adam. "Ama sonuçta öylesin, değil mi? İstersen başka bir şey söyleyebilirim tabii, mesela orospu." Cevap vermedi. "Da- ha iyi mi?"

"Hayır" dedi yine fısıltıyla.

"O zaman fahişeye devam, değil mi?" dedi adam ve ona baktı, o da bir süre sonra başıyla onayladı.

O gece odada kendini kesecek bir şeyler aradı ama içeri- de tek bir kesici alet yoktu, kitapların sayfaları bile kabar- mıştı. Tırnaklarını tüm kuvvetiyle baldırlarına bastırdı, har- cadığı çabayla suratını buruşturdu ama sonunda deriyi ayır- mayı başardı, sonra tırnağını ileri geri hareket ettirerek ke- siği genişletti. Sağ bacağına üç kesik açabildikten sonra bi- tap düştü, tekrar uykuya daldı.

Üçüncü sabah kendini bariz biçimde çok daha kuvvet- li, dikkatli hissediyordu. Kahvaltısını edip kitabını okudu, sonra tepsiyi kenara itip başını delikten çıkardı, bir biçim- de omuzlarını da sığdırmaya çalıştı. Ama ne açıdan sokarsa soksun o delik geçmesi için çok küçüktü, sonunda vazgeçti. Dinlendikten sonra başını tekrar deliğe soktu. Solunda salonu, sağında mutfağı net olarak görebiliyordu, ipuçları ararcasına bakındı. Ev çok düzenliydi, hatta öyle düzenliy- di ki Dr. Traylor'ın yalnız yaşadığı belliydi. Boynunu kıvırır- sa sol tarafta, ikinci kata çıkan merdiveni, onun ilerisinde de sokak kapısını görebiliyordu ama kaç kilidi olduğunu seçe- medi. Evin esas karakteri sessizlikti ama: Saat tıkırtısı, dı- şarıdan geçen insan veya araba sesi bile yoktu. Bu sessizlik- le, uzay boşluğunda yol alan bir ev olabilirdi. Aralıklı olarak çalışan buzdolabı motorundan başka ses yoktu, o da susunca mutlak bir sessizlik çöküyordu.

Ev bütün kişiliksizliği.ne rağmen onu cezbetmeyi başar- mıştı, ne de olsa içini gördüğüüçüncü evdi. İkincisi, Leary'le-

662

rin eviydi. İlki ise bir müşterinindi, çok önemli bir müşte- ri olduğunu söylemişti Luke Birader, adam ekstra ödeyerek motele gelmek yerine Salt Lake City'nin dışındaki evine ça- ğırmıştı onu. Her tarafı taş ve camdan devasa bir evdi, Lu- ke Birader de onunla gelip kendini motel odaları kadar geniş banyoya kapatmış, o da müşteriyle yatak odasında seks yap- mıştı. Büyüdüğünde evleri fetiş nesnesi haline getirdi, ama Greene Sokak'taki, Lantern House'taki, Londra'daki daire- leri almadan önce de arada sırada ev dekorasyonu dergileri alır, güzel yerleri daha da güzelleştiren insanlar hakkında- ki yazılan okur, sayfaları ağır ağır çevirirken tüın fotoğrafla- n dikkatle incelerdi. Arkadaşları dalga geçerdi bu merakıyla ama onun umurunda değildi: Bir gün, ona ait olduğu tartış- masız eşyalarla dolduracağı, kendine ait bir evi olacağını ha- yal ediyordu.

O gece Dr. Traylor yine dışarı çıkardı onu, yine mutfak, yi- ne yemek, yine sessizlik. "Ben çok daha iyiyim" dedi bir ara, Dr. Traylor karşılık vermeyince de: "bir şey yapmak isterse- niz yani." Dr. Traylor'a bir bedel ödemeden gitmesine izin ve- rilmeyeceğini bilecek kadar gerçekçi; gitmesine izin verilece- ğini düşünecek kadar umutlu bir insandı.

Ama Dr. Traylor başını salladı. "Daha iyi hissediyor ola- bilirsin ama hala hastasın" dedi. "Antibiyotiğin etki süresi on gün." İncecik, şeffaf bir kılçık çıkardı ağzından, tabağı- nın kenarına koydu. "İlk kez zührevi hastalığa yakalandığını söyleme de bana" dedi ona bakıp, o da yine kızardı.

O gece ne yapacağını düşündü. Kaçabilecek kadar güç ka- zandığını tahmin ediyordu. Yarın akşam yemeğinde Dr. Traylor'ın peşinden gidecek, o arkasını döndüğü sırada kapı- ya koşup dışarı çıkacak ve yardım arayacaktı. Bu planın bazı sakıncaları vardı: Daha elbiselerini bulamamıştı, ayakkabısı yoktu, ama bu evde bir acayiplik olduğunu, Dr. Traylor'da bir gariplik olduğunu, buradan kurtulması gerektiğini seziyordu.

663

Ertesi gün enerjisini tüketmemeye çalıştı. Eli ayağı titre- diğinden okuyamıyordu, odada volta atmamak için zor tuttu kendisini. O günkü sandviçi yemeyip giydiği eşofmanın ce- bine soktu, böylece uzun süre saklanması gerekirse yiyeceği olurdu. Diğer cebine, banyodaki çöp kovasının poşetini attı, uzaklaştıktan sonra ikiye bölüp ayakkabı yapabileceğini dü- şündü. Sonra bekledi.

Ama o gece odadan hiç dışarı çıkarılmadı. Kapının altın- daki deliğin önüne çökünce salonun ışıklarının yandığını gördü, yemek kokulan aldı. "Dr. Traylor?" diye seslendi. "Siz misiniz?" Ama tavada kızaran etin, televizyondaki akşam ha- berlerinin sesinden başka ses gelmedi. "Dr. Traylor!" dedi. "Lütfen, lütfen!" Ama hiçbir şey olmadı ve o nihayet seslen- mekten bitap düşerek merdivenden indi.

O gece rüyasında, evin üst katında sıra sıra odalar ve hep- sinin içinde alçak karyolalar, yuvarlak tüylü halılar olduğu- nu, her yatakta bir oğlanın yattığını gördü: Oğlanlardan ba- zıları daha uzun süredir burada olduklarından kendisinden büyüktü, bazıları küçük. Hiçbiri diğerlerinin varlığından ha- berdar değildi, birbirlerini duyamıyorlardı. Evin büyüklüğü- nü bilmediğini fark etti ve rüyasında ev bir gökdelene dönüş- tü, yüzlerce odasında, hücresinde yüzlerce başka çocuk var- dı ve Dr. Traylor'ın onları çıkarmasını bekliyorlardı. Nefes nefese uyanıp merdivenin başına koştu ama lastiği ittiğin- de hareket ettiremedi. Lastiği kaldırınca arkasının gri renk- li bir plastik parçasıyla kapatılmış olduğunu gördü ve ne ka- dar uğraştıysa da kımıldatamadı.

Ne yapacağını bilemedi. Bütün gece uyanık kalmaya çalış- tı ama uykuya daldı, uyandığında ise kahvaltı tepsisi, öğlen sandviçi ve biri sabah biri akşam için iki hapı tepside duru- yordu. Hapları parmaklarının arasında tutup inceledi. Bun- ları içmezse iyileşmezdi, iyileşmezse de Dr. Traylor ona do- kunmazdı. Ama içmezse iyileşmezdi, iyileşmezse de kendisi-

664

ni ne kadar kötü hissedeceğini, akıl almaz derecede kirlene- ceğini, sanki içine dışına dışkı püskürtmüşler gibi leşe döne- ceğini tecrübeyle biliyordu. Bunun üzerine ayakta sallanm a- ya başladı. Ne yapacağım diye sordu kendisine, ne yapaca- ğım? Ona iyi davranan şişman kamyon şoförünü düşündü.

Yardım et diye yalvardı ona, yardım et.

Luke Birader diye yalvardı, lütfen yardım et bana.

Bir kere daha düşündü: Yanlış karar verdim. Dışarıya çı- kabildiğim, okula gidebildiğim, hiç değilse başıma neler ge- leceğini bildiğim bir yeri bıraktım. Şimdi bunlardan hiçbiri- ne sahip değilim.

Çok salaksın dedi içindeki ses, öyle böyle salak değilsin.

Altı gün daha böyle geçti; onun uykuda olduğu bir saatte yemekleri verildi kapının altından. ilaçlan içti, içmese olma- yacaktı.

Onuncu günde kapı açıldı ve karşısında Dr. Traylor'ı gör- dü. O kadar şaşırdı, o kadar afalladı ki toparlanamadı, o ayağa kalkana kadar Dr. Traylor kapıyı kapatmış ona doğ-

ru geliyordu. Bir omzuna, ateş karıştırmakta kullanılan de- mirlerden atmıştı, yaklaşırken bunu görüp korkuya kapıldı: Neydi bunun anlamı? Ne yapacaktı ona?

"Soyun" dedi Dr. Traylor aynı duygusuz sesiyle, o soyunur- ken de ateş demirini omzundan aşağı indirdi, bunun üzerine Jude refleks olarak eğildi, kollarıyla başını korumaya çalıştı. Doktorun aynı küçük ıslak sesi çıkardığını işitti. Sonra Dr. Traylor kemerini çözüp karşısında durdu. "İndir aşağı" de- di, o da indirdi, ama başlayamadan Dr. Traylor onu ateş de- miriyle ensesinden hafifçe dürttü. "Öyle ısırmaya mısırmaya

kalkarsan" dedi, "seni bitkisel hayata sokuncaya kadar döve- rim bununla. Anlaşıldı mı?"

Korkudan ağzını açamadığından başını sallamakla yetin- di. "Konuş" diye bağırdı Dr. Traylor, o da irkildi.

"Evet" dedi yutkunarak, "Evet anladım."

665

Dr. Traylor'dan korkuyordu elbette, hepsinden korkardı. Ama müşterilere karşı çıkmak, onlara el kaldırmak aklına dahi gelmemişti. Müşteriler güçlüydü, o değildi. Luke Bira- der de fazla iyi eğitmişti onu. Dr. Traylor'ın da itiraf ettirdiği gibi, iyi bir fahişeydi.

Her gün bu şekilde geçti, seks öncekilerden kötü değilse de bunun bir girizgah olduğu, giderek çok kötü ve çok acayip bir şekle bürüneceği duygusundan kurtulamadı. İnsanların birbirlerine neler yaptıklarını Luke Birader'den dinlemiş - hatta filmlerini izlemiş- ve silah ya da aksesuvar olarak ne- ler kullanabileceklerini öğrenmişti. Birkaç kez kendi başına da gelmişti. Fakat birçok açıdan şanslı olduğunu, fazla kötü- lüğe maruz kalmadığını biliyordu. Onu bekleyenlerin dehşe- ti, seksin dehşetinden birçok bakımdan daha fenaydı. Gece- leri hayal etmesini dahi bilmediği şeyleri kafasında canlan- dırmaya başlayınca panikle nefesi daralır, kıyafetleri -baş- ka kıyafetler ama hala kendi kıyafetleri değil- terden üstü- ne yapışırdı.

Bir seansın sonunda, Dr. Traylor'a gitmek istediğini söyle- di. "Lütfen" dedi, "lütfen." Ama Dr. Traylor onu on gün misa- fir ettiğini, o günlerin karşılığını ödemesi gerektiğini söyledi. "Sonra gidebilir miyim?" diye sordu ama doktor kapıdan çı- kıyordu bile.

Ödemenin altıncı gününde bir plan düşündü. Dr. Traylor'ın ateş demirini sol koltuğıınun altına kıstırıp sağ eliyle kemeri- ni çözdüğü bir iki saniyelik -ama o kadarcık- bir zaman var- dı. Doğru anda davranırsa, doktorun suratına kalın bir kitap indirip kaçmaya çalışabilirdi. Çok hızlı, çok çevik hareket et- mesi gerekecekti.

Raflardaki kitapları taradı, tuğla gibi karton kapaklılar yerine sert kapaklı kitap olmadığına bir kez daha hayıflandı. Küçük bir kitabın tokat gibi ineceğini, daha kolay kullanıla- cağını düşünerek sonunda Dublinliler'i aldı eline: Rahat tu-

666

tacağı kadar ince, surata indirilecek kadar esnekti. Önce dö- şeğinin altına soktu kitabı, sonra böyle bir numaraya gerek dahi olmadığını fark etti, yanında bırakabilirdi. O da bırak- tı ve bekledi.

Derken Dr. Traylor ateş demiriyle geldi ve kemerini çözme- ye davranırken Jude fırlayıp kitabı var gücüyle doktorun yü- züne çarptı, adamın çığlık attığını ve ateş demirinin beton ze- mine tangırtıyla düştüğünü işitip hissetti, doktorun ayak bi- leğini yakaladığını fark etti, ama bir tekmeyle onu savuştu- rup merdivenlerden düşe kalka çıkarak kapıya koştu. Kapıda- ki bir dolu kilidi görünce ağlayacaktı az daha, tutmayan par- maklarıyla sürgüleri bir bir çekti, kendini dışarıya attı, hiç koşmadığı kadar hızla koştu, koştu. Başarabilirsin, başarabi- lirsin diye bağırıyordu içindeki ses ilk defa onu yüreklendir- mek için, ama ondan da acil olarak Daha hızlı, daha hızlı, da- ha hızlı diyordu. O iyileştikçe Dr. Traylor'ın verdiği porsiyon- lar giderek küçülmüştü, bu yüzden hep zayıfve halsizdi, fakat şimdi atik tetikti ve koşarken bir yandan da yardım istiyor- du. Ama koşar ve bağırırken sesini kimseye duyuramayacağı- nı da fark etti: Etrafta başka ev yoktu, o ormanlık bir yer bek- liyordu ama saklanacak tek bir kuytusu bile olmayan bir düz- lükteydi. Sonra havanın ne kadar soğuk olduğunu, ayakları- na bir şeyler battığını fark etti ama koşmayı sürdürdü. Derken arkasında başka ayak sesleri ve tanıdık bir çıngır-

tı duydu ve bunun Dr. Traylor olduğunu anladı. Ona bağır- madı, tehdit bile savurmadı ama doktorun ne kadar yakın- da olduğunu -çok yakında, birkaç adım gerisindeydi- gör- mek için arkasına baktığında tökezleyip düştü, yanağını yo- la çarptı.

Düştüğü anda, tüm enerjisi onu gürültüyle kanatlanıp uçan bir kuş sürüsü gibi terk etti ve çıngırtının Dr. Traylor'ın kemer tokasından geldiğini anladı, sonra Dr. Traylor'ın ke- meri belinden çıkarıp ona vurmak için kullandığını gördü ve

667

darbe üstüne darbe alırken yerde dertop oldu. Doktor bu sü- re boyunca hiçbir şey söylemedi, kemeri sırtına, bacaklarına, ensesine giderek daha şiddetli indirirken aldığı sert soluklar duyuldu sadece.

Dayak evde devam etti, sonraki günler ve haftalar boyun- ca da dayak yedi. Düzenli değildi -ne zaman olacağını hiç kestiremedi- ama gıdasızlıkla üst üste binince sürekli hal- sizlik, baş dönmesi yaratacak kadar sıktı; bir daha kaça- cak gücü bulamayacağını hissediyordu. Korktuğu gibi seks de kötüleşti ve kimseye, kendine dahi söyleyemeyeceği şey- ler yapmaya zorlandı; dayak gibi bu da sürekli değildi, fakat korkudan sersemlemiş halde yaşamasına yetecek sıklıktay- dı ve Dr. Traylor'ın evinde öleceğini anladı. Bir gece rüyasın- da büyüdüğünü, yetişkin bir erkek olduğunu fakat hala bod- rumda Dr. Traylor'ı beklediğini gördü, ama rüyada ona bir şey olmuştu, aklını kaçırmıştı, yurttaki oda arkadaşına ben- zemişti. Uyandığında yakında ölebilmek için dua etti. Gün- düzleri uyurken rüyasında Luke Biraderi görüyor, bu rüya- lardan uyandığında Luke'un onu ne kadar koruduğunu, ona ne kadar iyi davrandığını, nasıl nezaket gösterdiğini anlıyor- du. Seke seke merdivenlerin başına kadar çıktı, kendini aşa- ğı attı, sonra toparlanıp bir daha çıktı, bir daha attı.

Derken bir gün (Üç ay sonra mı? Dört mü? Daha sonrala- rı Ana'nın anlatacağına göre, Dr. Traylor onu benzin istas- yonunda bulduktan on iki hafta sonra olduğunu söylemişti), Dr. Traylor "Bıktım senden" dedi. "Kirlisin, midemi bulandı- rıyorsun, gitmeni istiyorum."

inanamadı. Ama sonra konuşmayı hatırladı. "Tamam" de- di. "Tamam, hemen giderim."

"Hayır" dedi Dr. Traylor, "ben ne zaman gitmeni istersem o zaman gideceksin."

Birkaç gün hyiçbir şey olmadı, bunun da yalan olduğu- nu varsayarak çok heyecanlanmadığına, nihayet kendisine

668

yalan söylendiğini fark edebildiğine sevindi. Dr. Traylor ye- meklerini günün gazetesinin üzerine koyarak veriyordu, bir gün tarihe baktığında doğum günü olduğunu fark etti. "On beş yaşındayım" dedi sessiz odaya, bu sözlerin ağzından çık- tığını -arkasında yattığını bir tek onun bildiği umut, hayal ve imkansızlıkların döküldüğünü- işitince midesi bulandı. Ama ağlamadı: Ağlamama kabiliyeti tek başansı, hayattaki yegane gururuydu.

Derken bir gece Dr. Traylor ateş demiriyle aşağı indi. "Çık yukan" dedi ve demirle dürttü onu sırtından, o da basamak- lan tökezleye tökezleye, düşe kalka çıktı. Azıcık aralık sokak kapısına kadar dürttü onu, sonra da dışan ittirdi. Hala so- ğuk ve nemliydi hava, ama korkusuna rağmen mevsimin de- ğiştiğini, onun için zaman durmuşsa da dünyada zamanın aldınşsızca ilerlediğini anladı; havada yeşerme kokusu var- dı. Yanındaki kara çalının kuru dallannın tam ucunda efla- tuna çalan tomurcuklar çıkmıştı, açlıkla baktı ona, tekrar dürtülmeden o görüntüyü aklına kazımaya çalıştı.

Arabaya geldiklerinde Dr. Traylor bagajı açtı, ateş demi- riyle bir daha dürttü onu; hıçkınğa benzer sesler çıkardığını duyuyordu ama ağladığı yoktu, içeri girdi, fakat o kadar hal- sizdi ki, Dr. Traylor ona dokunmuş olmamak için gömleğinin kolunu tutamak yaparak ona yardım etti.

Hareket ettiler. Bagaj temiz ve genişti, virajlan alırken içinde yuvarlandı, yokuş inip çıktıklannı, sonra uzun bir sü- re düz yolda gittiklerini hissetti. Ardından araba sola döndü ve bir süre bozuk zeminde zıpladı, sonunda da durdular.

Bir süre -saydı, üç dakika- hiçbir şey olmadı, dikkatle dinledi ama kendi soluğundan, kendi kalp atışlanndan baş- ka bir şey duyamadı.

Bagaj açıldı, Dr. Traylor onu yine gömleğinden tutup dışa- n çekti, demirle dürterek arabanın önüne geçirdi. "Dur ora- da" dedi ve o da durdu, titreyerek doktorun arabasına binip

669

camı açmasını, camdan uzanmasını izledi. "Koş" dedi doktor, o kaskatı kalınca da, "madem koşmayı çok seviyorsun, koş hadi." Dr. Traylor motoru çalıştırdı, nihayet ayılarak koştu. Birkaç haftaya çimlenecek fakat şimdi kuru topraktan ve ayaklarının altında çıtırdayan ince buz tabakaları ve yıldız- lar gibi parıldayan çakıllardan ibaret düz bir arazideydiler. Arazinin ortası hafifçe çukurdu, sağ tarafında da yolu görü- yordu. Ne genişlikte olduğunu seçemiyordu ama araba geçti- ği yoktu. Arazinin sol tarafı telle çevrilmişti, tellerin öte ya- nını göremiyordu.

Araba peşinde, koşmaya devam etti. Önceleri dışarıya çık- mış, o evden kurtulmuş olmak iyi geldi. Ayaklarının altında cam gibi buza, yüzüne çarpan rüzgara, baldırlarına dokunan tampona rağmen burası, o evin içinden, briket duvarlı o oda- dan, adına yakışmayan ufaklıktaki o pencereden iyiydi. Koştu. Dr. Traylor peşinden geldi, kimi zaman hızlandı, Jude da daha hızlı koştu. Ama eskisi gibi koşamıyordu ve tekrar tekrar düştü. Her düştüğünde araba yavaşladı, Dr. Traylor ona -öfkeyle değil, hatta bağırarak da değil- seslen- di: "Kalk. Kalk ayağa ve koş, yoksa eve dönüyoruz" ve o da zorla ayağa kalkıp koşmaya devam etti.

Koştu. Hayatının koştuğu son anı olduğunu o gece bilmi- yordu. Bilseydi daha hızlı koşabilir miydi diye merak etti çok sonraları. İmkansız bir soruydu elbette, soru bile olmayan bir soru, çözümsüz bir aksiyomdu. Tekrar tekrar düştü, on ikinci kez düştüğünde ağzını oynattı, bir şeyler demeye ça- lıştı ama sesi çıkmadı. "Kalk ayağa" dediğini duydu adamın. "Kalk ayağa. Bir kez daha düşersen son düşüşün olacak." Artık koşamıyordu, tökezleyerek yürüyor, arabadan emek- leyerek kaçıyor, araba ise ona her seferinde daha da sert çar- pıyordu. Bitsin artık diye düşündü, bitsin. Aklına acınacak haldeki küçük bir çocuğun hikayesi geldi -kim anlatmış- tı bunu? Biraderlerden biri ama hangisi?-, kendisinden bi-

670

le kötü durumda olan, uzun süre iyiliğini koruduktan son- ra (hikayedeki çocukla ayrıştıkları noktalardan biri de buy- du), bir gece onu alması için Tanrı'ya yalvarmıştı: Hazırım demişti hikayedeki çocuk, hazırım artık; bunun üzerine al- tın kanatlı, gözleri alev alev yanan korkunç bir melek belir- miş, çocuğu kanatlarıyla sarmış ve çocuk kül olup uzaklaş- mıştı bu dünyadan.

Hazırım dedi, hazırım artık ve yüreğine korku salacak, fe- ci güzellikte bir meleğin gelip onu kurtarmasını bekledi.

Son düştüğünde bir daha kalkamadı. "Kalk ayağa!" diye bağırdığını duydu Dr. Traylor'ın. "Kalk dedim!" Ama kalka- madı. Sonra motorun tekrar çalıştığını duydu, meleğin alev- den gözleri gibi kendisine dönen farları gördü ve başını ya- na çevirip bekledi, araba üstüne geldi, üstünden geçti, bitti. Böylece bitti işte. Bunun ardından yetişkin oldu. Başu- cunda bekleyen Ana ile hastanede yatarken kendine sözler verdi. Hatalarının muhasebesini yaptı. Kime güvenebileceği- ni hiç anlayamamıştı, ona biraz iyilik gösteren herkesin pe- şinden gitmişti. Sonrasında bunu değiştirmeye karar verdi. İnsanlara bu kadar çabuk güvenmeyecekti. Seks yapmaya- caktı artık. Kurtarılmayı beklemeyecekti.

"Bir daha bu kadar kötü olmayacak" derdi Ana hastane- de. "Bir daha bu kadar acı çekmeyeceksin." Bedensel acı- yı kastettiğini biliyordu ama o hayatının bütününe yorma- yı tercih ediyordu bunu: Her geçen yıl hayatı iyileşecekti. Söyledikleri doğru da çıktı: Hayatı iyileşti. Luke Birader'in de dediği doğru çıktı çünkü on altı yaşına geldiğinde ha- yatı değişti. Dr. Traylor'dan bir yıl sonra hayal ettiği oku- la girebilmişti, seks yapmadan geçirdiği her gün biraz da- ha temizleniyordu. Yıllar ilerledikçe hayatı olmayacak hal- ler alıyordu. Şansı yıl yıl katlanarak artıyor, ona bahşedi- len şeylere ve cömertliğe, hayatına giren insanlara şaşıyor- du; daha önce tanıdıklarından o kadar farklıydı ki bu in-

671

sanlar, aynı canlı türü oldukları bile söylenemezdi. Dr. Traylor'la Willem'in aynı türden olabilirdi? Peder Gabriel'la Andy? Luke Biraderle Harold? tık grupta bulunanlar ikinci grupta da bulunuyor muydu, öyleyse o ikinci gruptakiler na- sıl farklı bir tercih yapabilmiş, ne olacaklarını nasıl kendile- ri belirleyebilmişlerdi? İşler düzelmekle kalmamış tam tersi- ne dönmüştü, hem de saçmalık derecesinde. Esamisi okun- maz haldeyken, ulaştığı noktadan neredeyse utanacak hal- deydi. Harold'ın hayat kayıpları tazmin eder iddiasını hatır- lardı bu zamanlarda, doğruluğuna hak da verirdi ama kendi örneğinde hayatın tazminatla kalmayıp adeta ifrata vardır- mıştı; onu affetsin diye yalvardığını, ayağına hazineler yığ- dığını, ondan nefret etmesin diye etrafını güzel, harika, has- retini çektiği şeylerle donattığını, bunu sırfdevam etsin diye yaptığını düşünürdü. Bu nedenle yıllar içinde kendine verdi- ği sözleri tekrar tekrar çiğnedi. Ona iyilik gösterenlerin pe- şinden gitti. İnsanlara yine güvendi. Yine seks yaptı. Yine kurtarılmayı umdu. Böyle yapmakta da haklıydı; her zaman değilse de çoğunlukla. Geçmişin ona öğrettiklerini unuttu ve karşılığında olması gerekenden de sık ödüllendirildi. Hiçbi- rinden, seksten bile pişman değildi çünkü umutla, ona her şeyi veren birini mutlu edebilme amacıyla yapmıştı. Willem'le ilişkileri başladıktan kısa süre sonra bir akşam Richard'ın yemek davetine katılmışlardı; sevdikleri ve hoş- landıkları kişilerden oluşan bir grupla -JB, Malcolm, Zen- ci Henry Young ve Asyalı Henry Young, Phaedra, Ali ve tüm kız arkadaşlar, erkek arkadaşlar, kocalar, karılar- şamata- lı, rahat bir geceydi. Mutfakta RichaFd'ın tatlı hazırlaması- na yardım ediyordu ki JB içeri girdi -çakırkeyifti- ve kolu- nu boynuna dolayıp onu yanağından öptü. "Ee, Judy" dedi, "sonunda her istediğini aldın sahiden. Kariyer tamam, pa- ra tamam, kat tamam, adamı da kaptın. Nasıl döndü şansın bu kadar?" JB ona sırıttı, o da aynı şekilde karşılık verdi. Bu

672

sözleri Willem'in duymadığına seviniyordu çünkü Willem'in bunu JB'nin kıskançlığına, hayatta diğer herkesin yolunun daha kolay olduğu inancına, Jude'un başına konan talih ku- şunun başka kimseye konmadığına yoracak ve sinirlenecekti. Ama o böyle düşünmedi. JB'nin laf sokmasını, talihi -ta- mam, abartıya da kaçsa kıymeti bilinen talihi- nedeniy- le kendisini tebrik etmesi olarak gördü. Açıkçası JB'nin kıs- kançlığını iltifat gibi de algıladı: JB'nin gözünde o başına ge- lenler için kozmik bir tazminat alan bir sakat değil, JB'nin eşiti, JB'nin sadece gıpta edilecek şeyler bulup acınacak hiç- bir şey bulamadığı bir kişiydi. Kaldı ki doğru söylüyordu JB: Nasıl dönmüştü şansı bu kadar? Elde ettiklerine nasıl kavu- şabilmişti? Hiç öğrenemeyecek, hep merak edecekti. "Bilmem ki JB" dedi ona pastanın ilk dilimini uzatıp gü- lümserken, o sırada yemek odasında Willem'in bir şey de- diğini, ardından herkesin kahkahayı bastığını duydu, salt mutluluğun sesi. "Ben hayatım boyunca şanslı oldum ama biliyorsun."

3

Kadının adı Claudine, bir tanıdığın arkadaşının arkadaşı ve takı tasarımcısı, bu da onun için biraz olağandışı bir du- rum çünkü geçici birlikteliklere daha açık ve daha sıcak olan sektörden insanlarla yatıyor genellikle.

Otuz üç yaşında, uzun koyu renk saçları uçlarında açılı- yor, elleri neredeyse çocuk eli kadar ufak, kendi yaptığı, si- yahlı altınlı taşlı yüzüklerden takıyor, seks yapmaya hazır- lanırken de en son bunları çıkarıyor, en mahrem yerini sak- layanlar iç çamaşırları değil de yüzükleriymiş gibi.

İki aydır yatıp kalkıyorlar -görüştükleri söylenemez çün- kü kimseyle görüşmüyor- ve bu da onun için olağanüstü bir durum ve yakında buna son vermesi gerektiğini biliyor. Baş- ladıklarında amacın sadece seks olduğunu, bir başkasına aşık olduğunu ve hiçbir biçimde onunla bir gece geçiremeye- ceğini söylemiş, o da makul karşılamış ve kendisinin de bir başkasına aşık olduğunu belirtmişti. Ama evinde bir başka erkeğin varlığına dair hiçbir ipucu göremiyor, üstelik ne za- man mesaj atsa müsait oluyor. Bu da bir uyan işareti: Yakın- da bitirmesi gerek.

Şimdi onu alnından öpüp doğruluyor. "Çıkmam lazım" di- yor.

"Olmaz" diyor, "biraz daha kal."

"Kalamam" diyor.

"Beş dakikacık" diyor.

674

"Beş dakika" deyip tekrar uzanıyor. Beş dakika sonra ise bu kez şakağından öpüyor. "Gerçekten çıkmam lazım" diyor, kadın da itiraz eder ve çaresizce kabullenircesine bir ses çı- karıp yanına dönüyor.

Banyosuna giriyor, duş yapıp ağzını çalkalıyor, çıkıp tek- rar öpüyor onu. "Mesaj atarım" diyor kelime dağarcığının klişelerden ibaret kalmasından iğrenerek. "Buluştuğumuz için teşekkür ederim."

Eve döndüğünde karanlık dairede sessizce yürüyor, yatak odasına girip soyunuyor, inildeyerek yatağa uzanıp Jude'a sarılıyor, o da uyanıp dönüyor. "Willem" diyor, "geldin." Wil- lem sesindeki mutluluk ve rahatlamayı her duyduğunda üzerine çöken suçluluktan kurtulmak için öpüyor onu. "Tabii ya" diyor. Hep geliyor eve; hiç gelmediği olmadı. "Çokgeç kaldım, kusura bakma."

Sıcak, nemli ve esintisiz bir gece ama ısınmak ister gi- bi yapışıyor Jude'a, bacaklarını bacaklarına doluyor. Yarın Claudine'le bu ilişkiyi bitireceğini söylüyor kendisine.

Hiç konuşmadılar bu konuyu ama başka insanlarla seks yaptığını Jude'un bildiğinin farkında. Hatta Willem'e izin bi- le verdi. O feci Şükran Günü'nde, Jude yılların ayak direme- sinin ardından olanca çıplaklığıyla karşısına serilip onu yıl- lardır perde gerisinde tutan bulutlar parça parça dağıldıktan sonra olmuştu bu. Uzun süre ne yapacağını bilememiş (koşar adım terapiye dönmekten başka; Jude Dr. Loehmann'la ilk randevusunu alır almaz kendi doktorunu aramıştı), Jude'a ne zaman baksa anlattıklarını parça parça hatırlamış, o an- lattığı yerlerden bugün geldiği yere nasıl ulaştığını, hayatın- daki diğer her şey aksini gerektirirken nasıl bu kişi olup çık- tığını merak ederek gizli gizli onu süzmüştü. O zaman ona duyduğu saygı, dehşet ve çaresizlik, insanın ilahlara duyaca- ğı cinstendi, insana, en azından onun tanıdığı insanlara kar- şı duyulacak cinsten değil.

675

"Ne hissettiğini biliyorum Willem" demişti Andy gizli soh- betlerinden birinde, "ama o senin onu takdir etmeni değil, ol- duğu gibi görmeni istiyor. Yaşadığının, her ne kadar akla sığ- mıyorsa da, bir hayat olduğunu söylemeni istiyor." Durakla- dı. "Anlatabiliyor muyum?"

"Anlıyorum" dedi.

Jude'un hikayesinden sonraki ilk sersem günlerde, Jude'un kendine dikkat çekmek istemez, Willem'e artık bildikleri- ni hatırlatmaktan çekinir gibi çok sessiz durduğunu fark et- ti. Bir hafta kadar sonra evde sessizce akşam yemeği yerler- ken Jude alçak sesle "Artık bana bakamıyorsun bile" demişti. O zaman başını kaldırıp solgun ve korkmuş yüzünü görmüş, sandalyesini Jude'un yakınına çekip oturarak ona bakmıştı. "Özür dilerim" diye mırıldandı. "Saçma bir şey söyleyece- ğim diye korkuyorum."

''Willem" dedi Jude, sonra sustu. "Olanların tamamını dü- şününce bir hayli normalim, sence de öyle değil mi?" derken sesindeki zorlanmayı, umudu işitmişti Willem.

"Hayır" dedi ve Jude yüzünü buruşturdu. "Olanların ta- mamını düşünsem de düşünmesem de olağanüstü çıkmışsın" dedi ve sonunda Jude gülümsedi.

O gece ne yapacaklarını konuştular. "Korkarım benden kurtulamıyorsun" dedi ve Jude'un ne kadar rahatladığını gö- rünce, onu terk etmeyeceğini daha önce bildirmediği için ken- dine kızdı. Sonra toparlandı ve fiziksel meselelere girdiler: Ne kadar ileri gidebilirdi, Jude nelerden hoşlanmıyordu gibi. "Sen ne istersen yapabiliriz Willem" dedi Jude.

"Ama hoşlanmıyorsun" dedi bunun üzerine.

"Ama sana bunu borçluyum" dedi Jude.

"Hayır" dedi ona. "Birincisi borçlu hissetmeni istemiyo- rum. Ayrıca senden karşılık bekliyor da değilim." Durdu. "Eğer seni heyecanlandırmıyorsa, beni de heyecanlandır- maz" diye ekledi, fakat bundan utansa da hala Jude ile seks

676

yapmayı arzuluyordu. Jude istemiyorsa artık yapmayacaktı ama iştahı da birdenbire geçecek değildi.

"Ama benimle birlikte olmak için çok şeyi feda ettin" dedi Jude bir sessizlikten sonra.

"Ne gibi?" diye sordu meraklanarak.

"Normalliği" dedi Jude. "Toplumsal kabulü. Hayattaki hu- zuru. Hatta kahveyi bile. Bu listeye bir de seksi ekletemem." Uzun uzun konuştular, sonunda Jude'u ikna etmeyi, ger- çekten hoşlandıklarını söyletmeyi başardı. (Fazla değildi.) "Peki sen ne yapacaksın?" diye sordu Jude.

"Ah, idare ederim ben" dedi kendine güvenemeden. "Biliyorsun Willem" dedi Jude, "canın kiminle istiyorsa yatabilmen lazım. Ben sadece" -geveledi- "bencillik olduğu- nu biliyorum ama haberim olmasını istemiyorum." "Bencillik değil" dedi yatakta uzanıp ona dokunarak. "Ay- nca ben böyle bir şeyi kesinlikle yapmam."

Bu sekiz ay önceydi, geçen sekiz ayda durum daha iyiye gitmişti. Ama Willem'in eski iyilik anlayışıyla, her şey yolun- daymış gibi yapıp hoşuna gitmeyen kanıtlan ya da aksini dü- şündüren şüpheleri gayet güzel hasır altı ettiği şekilde değil. Jude'un gerçekten daha rahat olduğunu fark edebiliyordu: Fi- ziksel çekingenliği azalmıştı, daha çok sevgi gösteriyordu, bu ikisini de Willem'in onu vazifesi gibi algıladığı şeylerden kur- tarmasına bağlıyordu. Kendini çok daha nadiren kesiyordu. Artık Jude'un iyileştiğini Harold veya Andy'den duyması ge- rekmiyor, kendi de görebiliyordu. Tek sorun kendisinin hala Jude'u arzulamasıydı, kimi zaman daha ileri gitmemesini, Jude'un katlanabileceklerinin sınırına yakın olduğunu kendi- sine hatırlatması gerekiyor, bu şekilde durabiliyordu. O anlar- da sinirleniyordu ama Jude'a, hatta kendisine bile değil -seks istediği için hiçbir zaman suçluluk duymamıştı, şimdi de duy- muyordu- hayata, kendisinin hep zevkle bir tuttuğu bir şey- den Jude'u hileyle bu kadar soğutmuş olmasına kızıyordu.

677

Yatacağı kişileri hep dikkatle seçiyordu: Onunla yalnız seks için ilgilendiklerini, ilişkiyi açık etmeyeceklerini sezdiği ya da önceki deneyimlerinden bildiği insanları -daha doğru- su kadınları, neredeyse tümü kadındı- seçiyordu. Çoğunluk- la akılları karışıyordu ama onlara kabahat bulmuyordu. "Se- nin bir erkek arkadaşın yok mu?" diye soruyorlardı, o da ol- duğunu fakat açık ilişki yaşadıklarını söylüyordu. "Yani ger- çekten eşcinsel değil misin?" diye sorduklarında ise "Esasen hayır" diye cevap veriyordu. Daha genç kadınlar bunu rahat kabulleniyordu: Ya başka erkeklerle de yatan erkek arkadaş- ları vardı (veya olmuştu), ya da kendileri başka kadınlarla yatmışlardı. "Öyle mi?" diyorlardı ve genellikle orada kapa- nıyordu konu; başka endişeleri, soruları varsa da dile getir- miyorlardı. Bu genç kadınlar -oyuncular, makyözler, kostüm asistanları- da onunla ilişki peşinde değildi, hatta genellikle hiç ilişki aramıyorlardı. Bazen kadınlar ona Jude'a dair so- rular -nasıl tanıştılar, o nasıl biri- soruyorlar, o da cevap ve- riyor, ardından içine özlem düşüyordu.

Fakat bu hayatın evdeki hayatına mani olmaması için te- tikteydi. Bir gün Kit, bir magazin yazarının isim vermeden kaleme aldığı ve bariz kendisi hakkında olan bir yazı gön- derdi, Jude'a bir şey söyleyip söylememeyi uzun uzun tart- tıktan sonra söylememeye karar vermişti. Jude zaten haberi görmeyecekti, teoride gerçekleştiğini bildiği bir şeyle yüzleş- mek zorunda kalmasına da gerek yoktu.

Öte yandan JB haberi görmüştü (tanıdığı başkalarının da gördüğünü tahmin ediyordu ama bir tek JB açık açık söyle- mişti) ve doğru olup olmadığını sormuştu. "Açık ilişki yaşa- dığınızı bilmiyordum" demişti suçlamadan çok merakla.

"Ha evet" dedi aldırışsızca. "Başından beri."

Cinsel hayatıyla ev hayatının ayrı dünyalarda yaşanma- sı onu üzüyordu elbette, ama yaşı itibariyle her ilişkide tat- min edilmeyen ve ukte kalan, başka yerlerde aranması gere-

678

ken bir şeyler olduğunu biliyordu. Mesela arkadaşı Roman, güzel ve sadık olmasına rağmen akılsızlığıyla adeta meşhur bir kadınla evliydi: Roman'ın oynadığı filmleri anlamıyor- du ve insan onunla konuşurken söylediklerinin hızını, kar- maşıklığını, içeriğini bilinçli bir şekilde ayarlamak zorunda kalıyordu çünkü sohbet siyaset, finans, edebiyat, resim, ye- mek, mimari, çevre gibi yollara saptığında kaybolduğu çok belli oluyordu. Roman'ın gerek ilişkisindeki gerek Lisa'daki bu eksikliğin farkında olduğunu biliyordu. "Ne yapalım" de- mişti bir kez Willem bir şey söylemeden, "sohbet etmek ister- sem arkadaşlarım ne güne duruyor?" Roman ilk evlenen ar- kadaşlarından biriydi ve o dönemde kararına aklı ermemiş- ti. Ama artık biliyordu: Hep bir şeylerden ödün vermesi ge- rekiyordu insanın. Kendi verdiği tavizleri bazılarının -JB; muhtemelen Roman- hayal dahi edemeyeceğinin farkınday- dı. Bir zamanlar kendisi de böyle düşünürdü.

Son günlerde, yüksek lisanstayken yazarlık bölümündeki kısa boylu, tombik, okulda mutsuz evlilikler hakkında Pin- tervari dramlar yazdıktan sonra casus filmlerinin unutul- maz senaristi olarak ün kazanan kadının yazdığı bir oyunu düşünüyordu sık sık. Ya Film Olsaydı da New York'ta yaşa- yan mutsuz bir evli çift hakkındaydı; adam klasik müzik ho- cası, kadın opera yazan. Bu çift kırklı yaşlarında olduğu için (o zamanlar yıldızlardan da uzak, kurak, bozlak bir topraktı) mizah duygularını tamamen yitirmişler, hayatın umut ve va- at dolu olduğu, romantik yaşadıkları, yaşantılarının romans- tan ibaret olduğu gençliklerine hayıflanır hale gelmişlerdi. O kocayı oynuyordu ve özünde berbat bir oyun olduğunu en ba- şından fark etmesine rağmen ("Bu yaşadığımız Tosca değil, hayatın ta kendisi!" gibi replikler içeriyordu), ikinci perdenin sonunda, kadının evliliğinden mutsuz olduğunu, daha iyileri- ne layık olduğunu söyleyerek onu terk edeceğini açıklaması- nın arkasından attığı son tiradı asla unutmamıştı:

679

SETH: Ama anlamıyor musun Amy? Yanlış düşünüyorsun. Hiçbir ilişki sana istediğin her şeyi veremez. Verdikleri belli- dir. Bir insandan istediğin her şeyi ortaya koyar -artık vücut kimyası mı olur, sohbeti mi, maddi desteği mi, fikir uyumu mu, iyilik mi sadakat mi ne istersen- ama bunlardan sadece üçü- nü alabilirsin. Üçten fazlası olmaz. Hadi çok şanslıysan dört. Kalanını başka yerde ararsın. Sana aradıklarının hepsini ve- ren biri ancak filmlerde olur. Ama film değil bu. Gerçek hayat- ta, ömrünün kalanını hangi üç özellikle geçirmek istediğini be- lirleyip bunları bir başkasında ararsın. Hayat budur işte. Teh- likenin farkında değil misin? Her şeyi bulacağım diye didinir- ken elindekilerden de olacaksın.

AMY: [ağlayarak] Sen hangilerini seçtin o zaman? SETH: Bilmiyorum. [duraklar] Bilemiyorum.

O zaman bu sözlere inanmamıştı çünkü her şey birden olabilecek gibiydi: Yirmi üç yaşındaydı, herkes genç, güzel, akıllı ve parıltılıydı. Herkes yıllarca, ömür boyu arkadaş kalacaklarını düşünüyordu. Ama çoğu için böyle olmamış- tı tabii. İnsan yaşlandıkça, yattığı veya çıktığı kişilerde de- ğer verdiği özelliklerin, ömür boyu birlikte yaşayacağı, talim edeceği özellikler olmadığını anlıyordu. Eğer akıllıysa, şan- sı da varsa, bunu belliyor ve kabulleniyordu. Kendisi için en önemlilerini belirleyip onları arıyor, gerçekçi olmayı öğreni- yordu. Hepsi farklı tercihler yapmıştı: Roman güzellik, tat- lılık ve yola gelirliği; Malcolm tahminen, güvenilirlik, maha- ret (Sophie insanı tedirgin edici derecede işini bilirdi) ve es- tetik uyumu. Ya kendisi? O ise arkadaşlığı seçmişti. Sohbe- ti. Nezaketi. Aklı. Otuzlarındayken bazı kişilerin ilişkilerine bakar ve sayısız yemek sohbetinin fitilini ateşlemiş, hala da ateşleyen soruyu sorardı: Ne oluyor bunların aralarında? Fa- kat artık kırk sekizine basacak biri olarak, insanların ilişki- lerini en şiddetli fakat en söylenemez arzularının yansıma-

680

ları, umutlarının ve endişelerinin bir başka kişinin suretin- de vücuda gelmesi olarak görüyordu. Artık lokantalarda, so- kaklarda, partilerde çiftlere bakıp merak ediyordu: Neden birliktesiniz? Birbirinizde vazgeçilmez ne buldunuz? içiniz- de bir başkasının doldurması gereken hangi boşluk var? Ar- tık ona göre başarılı bir ilişki, her iki tarafın birbirlerinde öne çıkan özellikleri keşfedip bunlara da değer vermeyi seç- tiği ilişkiydi.

Tesadüfen olmasa gerek, terapinin sözünden ve özünden ilk kez kuşkuya düşer olmuştu. Bundan önce; terapinin en kötü ihtimalle zararsız bir uygulama olduğundan hiç şüphe etmemişti: Hatta gençliğinde, elli dakika boyunca sözü ke- silmeden hayatını anlatmasının, bir biçimde hayatına kulak verilir, hikayesi karşısında ilgili dinleyiciler bulur bir kim- se haline geldiğinin kanıtı olduğunu düşünür ve terapiyi bir lüks sayardı. Fakat artık, terapinin gizli bir kurnazlığı ola- rak gördüğü hayatın onarılabileceği, bir toplumsal normun var olduğu ve hastanın buna uyuma yönlendirildiği imaları- na karşı sabrının tükendiğini fark ediyordu.

"Seni biraz ketum gördüm Willem" diyen dört yıllık tera- pisti Idriss'e cevap veremedi. Terapiler, terapistler her fır- satta biz kimseyi yargılamayız diyorlardı (bir kişiyle konu- şup yargılanmamak ihtimal dahilinde miydi ki?) ama her so- runun arkasında insanı bir hatasının kabulüne, varlığından haberdar olmadığı bir sorunun çözümüne usul usul yönelten bir dürtme söz konusuydu. Yıllar içinde çocukluklarının mut- lu, anne ve babalarının özünde sevgi dolu olduklarını sanan kaç arkadaşı terapi sayesinde çocukluklarında mutluluk, an- ne babalarında sevgi görmediklerine gözünü açmıştı. Bunun kendi başına gelmesini istemiyordu, hoşnutluğunun esasen hoşnutluk değil yanılgı olduğunun söylenmesini istemiyordu. "Jude'un hiç seks yapmak istememesine dair neler hisse- diyorsun?" diye sormuştu Idriss.

681

"Bilmiyorum" demişti. Ama biliyordu ve söyledi: "Onun adı- na, keşke istese diyorum. Hayatın en güzel deneyimlerinden birini yaşayamadığı için üzülüyorum. Ama bence yaşama- ma hakkınıda söke söke almış." Karşısında Idriss sessiz kal- dı. İşin aslı, Idriss'in ilişkide ters giden şeylere tanı koyma- ya çalışmasını istemiyordu. Nasıl düzelteceğini dinlemek iste- miyordu. Jude'u ya da kendisini, istemedikleri bir şeyi sırf öy- le gerekiyor diye yapmaya zorlamak istemiyordu. İlişkilerinin emsallerinden farklı fakat yürüyen bir ilişki olduğunu hisse- diyordu, başka türlü belletilmeye de niyeti yoktu. Bazen me- rak ediyordu: Acabahem kendisi hemJude yaratıcılıktan yok- sun oldukları için mi ilişkide seksi zorunlu zannetmişlerdi? Fakat o zaman daha derin duygulan ifade etmenin tek yolu gibi gelmişti. "Arkadaş" sözcüğü o kadar belirsiz, muğlak ve yetersizdi ki, India veya HenryYoung'lan tarif etmek için kul- landığı bir sözcüğü Jude için de kullanmak saçma geliyordu. Onlar da başka, daha tanıdık bir ilişki türü seçmişler fakat yürümemişti. Şimdi kendilerine özel bir ilişki icat ediyorlardı; tarihin tanıdığı, şiirlerin şarkıların ölümsüzleştirdiği bir ilişki değildi belki, ama daha sahici ve daha az kısıtlayıcı geliyordu. Terapiye dair giderek artan şüpheciliğini Jude ile paylaş- madı; çünkü bir yanıyla terapinin gerçekten hasta kişilere yararlı olabileceğini düşünüyordu ve Jude -nihayet kendine itiraf edebiliyordu ki- gerçekten hastaydı. Jude'un terapiye gitmekten nefret ettiğini biliyordu; ilk birkaç seanstan sonra eve alabildiğine içine kapanık ve sessiz dönmüştü, Willem de Jude'a terapiyi kendi iyiliği için şart koştuğunu kendine ha- tırlatmak zorunda kalmıştı.

Nihayet daha fazla tutamadı içinde. "Dr. Loehmann nasıl gidiyor?" diye sordu Jude terapiye başladıktan bir ay kadar sonra bir akşam.

Jude iç geçirdi. "Willem" dedi, "daha ne kadar devam et- memi istiyorsun?"

682

"Bilmiyorum" dedi. "Hiç düşünmemiştim."

Jude süzdü onu. "Süresiz gideceğimi mi düşünüyordun?" dedi.

"Yani" dedi. (Aslında öyle düşünüyordu.) "O kadar mı kö- tü?" Bir an durdu. "Loehmann'dan ötürü mü? Başka birini bulalım mı?"

"Hayır, Loehmann değil" dedi Jude. "Sürecin kendisi."

O da iç geçirdi. "Bak" dedi, "senin açından çok zor olduğu- nun farkındayım. Cidden öyle. Ama bir yıl zaman ver, olur muJude? Bir yıl. Elinden geleni de yap. Sonrasına bakanz." Jude söz vermişti bunun üzerine.

İlkbaharda çekimler için yurtdışına gittiğinde, bir gece ko- nuşurlarken Jude, "Willem" dedi, "birbirimizden sır sakla- mamakadına sana söylemem gereken bir şey var."

"Peki" dedi telefonu daha sıkı kavrayarak. Londra'da Henry

& Edith'in çekimindeydi. Kit'in belirttiği gibi on iki yaş genç ve otuz kilo zayıf olmasına rağmen kimse oturup saymadığı için, Edith Wharton'la arkadaşlığının başladığı dönemdeki Henry James'i oynuyordu. Film çoğunlukla Fransa'da ve In- giltere'nin güneyinde geçen bir yol hikayesiydi ve çekimlerin sonuna gelinmişti.

"Bu yaptığımla gurur duymuyorum ama" dediğini duydu Jude'un, "Dr. Loehmann'la son dört randevuma gitmedim. Daha doğrusu gittim ama gitmedim."

"O ne demek?" diye sordu.

"Yani gidiyorum" dedi Jude, "ama sonra arabada oturup kitap okuyorum, randevu süresi dolduğunda da ofise dönü- yorum."

Sessiz kaldı, Jude da öyle, sonra karşılıklı gülmeye başla- dılar. "Ne okuyorsun?" diye sordu tekrar konuşabilecek hale geldiğinde.

"Narsizm Üzerine" dedi Jude, tekrar kahkahalara boğul- dular, hatta Willem bir yere ilişmek zorunda kaldı.

683

"Jude... " dedi sonunda ama Jude sözünü kesti. "Biliyorum Willem" dedi, "biliyorum. Tekrar gideceğim. Aptalca bir ha- reketti. Son birkaç seferde gitmek hiç içimden gelmedi, sebe- bini bilmiyorum."

Kapattığında hala gülümsüyordu, kafasının içinde Idriss'in sesini duyunca -"Peki Willem, Jude'un gideceğim deyip git- memesi hakkında ne düşünüyorsun?"- elini, sözcükleri ko- valar gibi salladı. Jude'un yalanları da, onun kendini kan- dırması da, ikisinin de çocukluklarından beri uyguladıkla- rı savunma yöntemleriydi, dünyayı kimi zaman olduğun- dan daha yaşanılır hale getiren alışkanlıklardı. Fakat ar- tık Jude daha az yalan söylemeye çalışıyor, o ise bazı şeyle- rin umutlarına ya da öyleymiş gibi yapmalarına rağmen ka- fasındaki şablonlara oturmayacağını kabullenmeye uğraşı- yor. Bu bakımdan, terapinin Jude'a faydasının sınırlı olaca- ğını biliyordu. Jude'un kendini kesmeye devam edeceğini bi- liyordu. Onu asla iyileştiremeyeceğini de biliyordu. Sevdiği insan hastaydı, hep hasta olacaktı, onun sorumluluğu ise te- davi etmek değil, daha az hasta olmasını sağlamaktı. Bakış açısındaki bu değişimi Idriss'e anlatamazdı; kendisi bile doğ- ru dürüst anlamıyordu zaten.

O gece bir kadın vardı yanında, prodüksiyon asistanı, ya- tarlarken yine aynı soruları cevapladı: Jude'la nasıl tanıştı- ğını aktardı, bu tür konuşmalar için uygun gördüğü kadarıy- la kim olduğunu anlattı.

"Çok güzel olmuş burası" dedi Isabel, o da biraz şüpheyle baktı. JB evi gördüğünde Kapalıçarşı ırzına geçmiş gibi dur- duğunu söylemişken, görüntü yönetmeninden duyduğu ka- darıyla Isabel'in zevkleri mükemmeldi. "Cidden" dedi yüzü- ne bakınca. "Çok şık."

"Sağol" dedi. Daire onundu, Jude ile birlikte. İkisinin de Londra'daki işlerinin artacağı belli olduğunda, iki ay ka- dar önce almışlardı. Daireyi bulmak onun göreviydi, sorum-

684

luluğunun hakkını vermek için sessiz ve alabildiğine sıkıcı Marylebone semtini seçmişti; abartısız güzelliği ve pratikli- ği nedeniyle değil, mahallede doktorun bol olmasından ötü- rü. "Aa, bak" demişti Jude, daireyi gösterecek emlakçıyı bek- ledikleri sırada diğer apartman sakinlerini incelerken "Bizim alt komşu kim, bil bakalım? Bir ortopedi kliniği." Willem'e bakıp bir kaşını kaldırdı. "Ne acayip tesadüf, değil mi?" Gülümsemişti. "Ya sorma" diye cevap vermişti. Ama bu şa- kaların altında, yalnız ilişkileri süresince değil arkadaşlık- larının başından beri ikisinin de dile getiremediği bir konu vardı ki, o da, günün birinde, ne zaman olacağı belli değil- se de bir tarihte mutlaka Jude'un durumunun kötüleyece- ğiydi. Bunun ne demek olduğunu bilemiyordu Willem, ama dürüst olmaya yeni söz vermesinden ötürü, kendini -ikisi- ni birden- öngöremediği bir geleceğe, Jude'un yürümesinin, ayakta durmasının mümkün olmayacağı günlere hazırlıyor- du. Nihayetinde tek makul seçenek, Harley Sokak'taki dör- düncü kat dairesi olmuştu; geniş kapılan ve koridorları, bü- yük kare odaları, tekerlekli sandalye kullanımına uygun ha- le getirilebilir banyoları ile, gezdiği tüm daireler arasında Greene Sokak'a en yakın olan buydu (alt kattaki muayene- hane de bu evi almaları için son ve yadsınamaz bir argüman olmuştu). Daireyi aldılar, çalışma hayatını toplamakla geçir- diği ve Greene Sokak'ın bodrumunda kolide beklettiği bütün kilimleri lambalan battaniyeleri buraya taşıdı, çekim bitip New York'a dönmeden önce de, Malcolm'un Londra'ya taşı- nıp Bellcast'in yurtdışı ofisinde çalışmaya başlayan bir genç çalışanı aracılığıyla tadilat başladı.

Harley Sokak'ın projelerine ne zaman baksa, gerçeklik- te yaşamanın kimi zaman ne kadar zor, ne kadar üzücü ol- duğunu düşünüyordu. Mimarla son buluştuklarında hatır- lamıştı bunu; Vikram'a mutfakta taraçanın üzerinden Wey- mouth Mews'un çatılarına bakan pencerelerdeki eski ahşap

685

doğramaları niye değiştirdiğini sorduğunda. "Dursalar ol- maz mı?" demişti. "Çok güzel böyle."

"Güzel olmasına güzel" demişti Vikram, "ama bu pencere- lerin oturur pozisyonda açılması çok zor, bacaklarınla kuv- vet vermen gerekiyor." Vikram'ın ilk konuşmalarında verdi- ği talimatı ciddiye aldığını anladı: Daire sakinlerinden biri- nin hareket kabiliyetinin ileride çok kısıtlı olabileceği varsa- yımıyla hareket ediyordu.

"Ha" demiş ve gözlerini kırpıştırmıştı hızla. "Doğru. Sağol. Teşekkür ederim."

"Rica ederim" demişti Vikram. "Sana söz veriyorum Wil- lem, ikiniz de burayı tam bir yuva gibi göreceksiniz." Yumu- şak, müşfik bir sesi vardı ve Willem o an kapıldığı kederin, Vikram'ın gösterdiği nezaketten mi, bunu söyleme şeklinden mi olduğunu bilemedi.

Şimdi New York'ta bunları düşünüyor. Temmuz sonu, Jude'u bir gün izin alıp kuzeydeki kır evlerine gitmeye ik- na etti. Jude haftalardır yorgun ve olağanüstü halsizdi, der- ken bir anda toparlanmıştı ve böyle günlerde -hava masma- vi, kuru, sıcak ve berrak, evlerinin çevresindeki tarlalar san beyaz çiçeklerle rengarenk, havuzun çevresindeki taşlar se- rin, Jude mutfakta kendi kendine şarkı söyleyerek onları zi- yarete gelen Julia ve Harold'a limonata yapıyor- Willem es- ki alışkanlığı olan, mış gibi yapmaya yine döndüğünü fark ederdi. Böyle günlerde bir nevi büyünün etkisi altına girer, hayatında iyileştirilebilecek hiçbir şey bulamazken bir pa- radoks sonucu her şeyi düzeltebileceğini düşünürdü: Elbet- te kötüleşmeyecekti Jude. Elbette iyileştirilebilirdi. Elbet- te onu iyileştirecek kişi Willem olacaktı. Elbette mümkün ve muhtemeldi bu. Böyle günlerde sanki gece olmuyordu, gece olmayınca da kesme yoktu, hüzün yoktu, tat kaçıracak hiç- bir şey yoktu.

"Kafanda mucizeler var Willem" derdi Idriss ne düşündü-

686

ğünü bilseydi, o da bunun farkındaydı. Öte yandan kendi ha- yatının da, Jude'un hayatının da mucizevi olmayan bir yö- nü var mıydı? Onun Wyoming'de kalması, ailesi gibi çiftçi- lik yapması, Jude'un ise hapiste veya hastanede ya da me- zarda veya daha fena bir yerde olması gerekirdi. Ama öyle olmamıştı. Esasında hiçbir özelliği olmayan bir kişinin, baş- ka birileriymiş gibi yapıp milyonlar kazanması, bir şehirden diğerine uçarken tüm ihtiyaçlarının karşılanması, kendisi- ne üç kuruşluk bir ülkenin başkanı muamelesi yapıldığı ya- pay ortamlarda çalışması mucize değil de neydi? Otuz yaşın- da evlat edinilmek, insanı oğullan gibi bağrına basacak kişi- ler bulmak mucize değil miydi? Başkasının kurtulamayaca- ğı bir felaketten sağ çıkmak mucize değil miydi? Arkadaşlık, yani yapayalnız bir dünyada yaşanan yalnızlık hissini azal- tacak bir başka kişiyi bulmak kendi içinde bir mucize sayıl- maz mıydı? Bu ev, bu güzellik, bu rahatlık, bu hayat mucize değil miydi? O halde bir mucize daha beklediği, aksini bilme- sine ve biyolojiye, zamana, tarihe rağmen kendilerinin fark- lı olacağını düşündüğü, Jude'unkine benzer sakatlıklar geçi- ren insanların başlarına gelenin Jude'un başına gelmeyece- ğini umduğu, bunun da üstesinden gelmesini beklediği için kim suçlayabilirdi onu?

Havuzun başında oturmuş Harold ve Julia'yla konuşur- ken, bazen Jude'la aynı evde olsalar dahi hissettiği bir boşlu- ğa kapılıyor: Özlemle içi burkuluyor ve onu görmeyi şiddet- le arzuluyor. Bunu asla söylemeyecek olsa da, Jude'un ona Hemming'i hatırlatmasının sebebi bu; sevdiği insanların di- ğerlerinden daha geçici olduğu, onları ödünç aldığı ve günün birinde geri alınacakları duygusunun ona bir çift kanat gi- bi usulca dokunması. "Gitme" demişti Hemming'e ölüm dö- şeğinde telefonla konuştukları sırada, "Bırakma beni Hem- ming." Oysa yüzlerce kilometre uzakta alıcıyı Hemming'in kulağına tutan hemşireler tam aksini söylemişlerdi ona: Gi-

687

debileceğini, onu serbest bıraktığını telkin etmesini istemiş- lerdi. Yapamamıştı.

Jude hastanede, aldığı ilaçlardan gözleri durmadan se- ğirir ve bu görüntü onu her şeyden çok korkuturken de ya- pamamıştı. "Bırak beni Willem" diye yalvarmıştı Jude o za- man, "bırak gideyim."

"Olmaz Jude" demişti ağlayarak. ''Yapamam bunu."

Şimdi hatırayı savuşturmak için başını sallıyor. "Ben gi- dip Jude'a bir bakayım" diyor Harold ve Julia'ya, fakat he- men ardından sürgülü cam kapının açıldığını duyuyor, üçü birden tepede kalan eve bakıp Jude'un elinde bardakların durduğu tepsiyle çıktığını görüyorlar, sonra hepsi birden ona yardım etmek için ayağa kalkıyorlar. Ama onlar yukarıya, Jude ise onlara doğru yürümeye başlamadan önce bir an var ki hepsi olduğu yerde kalıyor ve bu ona her planın yeniden çekilebileceği, her hatanın giderilebileceği, her çekimin ye- nilenebileceği film setlerini hatırlatıyor. O anda kadrajın bir kenarında onlar var, diğerinde Jude, fakat birbirlerine gü- lümsüyorlar ve dünya tatlılıktan ibaret gibi görünüyor.

Hayatında son kez yardımsız yürümesi -ciddi ciddi yü- rümesi: bir odadan diğerine duvarları tutarak geçmek, Ro- sen Pritchard'ın koridorlarında ayak sürümek, lobiden ga- raja adım adım inmek ve arabanın koltuğuna bir rahatlama iniltisiyle çökmek değil- Noel tatilleri sırasındaydı. Kırk altı yaşındaydı. Bhutan'a gitmişlerdi: O dönemde bunu bilmese de, kesintisiz yürüyebildiği son dönem için çok elverişli bir ülkeydi çünkü herkes yürüyordu. Tanıştıkları insanlar, biri de üniversiteden tanıdıkları olup şimdi orman bakanlığı ya- pan Karma'ydı, yürüme mesafesini kilometreyle değil saat- le ölçüyorlardı. "Öyle" demişti Karma, "babam çocukluğun- da hafta sonları teyzesine gitmek için dört saat yürür, dört

688

saatte de evine dönermiş." Willem1e başta buna şaşsalar da, hak vermişlerdi: Birbiri ardına yükselip alçalan ağaçlık te- peler ve mavi gökyüzü öyle güzeldi ki, burada yürümekle ge- çen zamanın, bir başka yerdekine göre daha zevkli ve hızlı olacağını düşünmüşlerdi.

O seyahatte kendini çok iyi hissetmemişti ama hiç değil- se yürüyebiliyordu. Seyahatten önceki aylarda halsizleştiği- ni hissettiyse de kaynağını bulamamış, daha büyük bir so- runa işaret ettiğini düşünmemişti. Enerjisi daha çabuk tü- keniyordu, sızlamaları ağrıya dönüşmüştü, uykuya kadar peşini bırakmıyor, uyandığında baş ucunda karşılıyordu. Bir ay boyunca ara ara gökgürültülü sağanak yağış görül- mesi ile sürekli yağmur çiselemesi arasındaki fark gibi de- mişti Andy'ye, bıktırıcı bir rahatsızlık durumu. Ekim ayın- da tekerlekli sandalyesini her gün kullanması gerekmiş, bu da sandalyeye bağımlı olduğu en uzun kesintisiz süre olmuş- tu. Kasım ayında Harold'a Şükran Günü yemeğine gidecek kadar iyi hissetmişse de sofrada oturamayacak kadar ağrısı olmuş, geceyi yatak odasında mümkün olduğunca kıpırtısız yatarak geçirmişti; Harold, Willem ve Julia'nın ara ara gelip baktıklarını, gecelerini berbat ettiği için onlardan özür dile- diğini, üçünün Laurence ve Gillian, James ve Carey ile bir- likte salonda alçak sesle bir şeyler konuştuklarını hayal me- yal hatırlıyordu. Willem bunun üzerine seyahati iptal etmek istemiş ama o ısrarcı olmuştu, iyi de etmişti; manzaranın gü- zelliğinde, dağların temizliğinde ve sessizliğinde, Willem'i kendini en rahat hissettiği ağaçlar ve dereler arasında gör- mekte sağaltıcı bir yan bulmuştu.

Güzel bir tatildi ama bittiğinde gözü arkada kalmadı. Willem'i bu seyahate ikna edebilmesinin sebeplerinden bi- ri, arkadaşı ve yönettiği havuz fonu üzerinden müvekkili olan Elijah'nın ailesiyle Nepal'e tatile gidecek olmaları, gi- dişte ve dönüşte aynı New York uçağında yer bulmalarıydı.

689

Elijah'nın çenesinin düşebileceğinden korktuysa da öyle ol- mamıştı ve yol boyunca, ayaklannın ve sırtının yakıcı acısı içinde memnuniyetle uyumuştu.

Greene Sokak'a döndüklerinin ertesi günü yataktan kal- kamadı. O kadar büyük bir sancı çekiyordu ki, vücudu iki ucu paralanmış tek ve büyük bir sinir gibiydi, sanki bir dam- la su düşse cızır cızır edecekti. Nadiren yataktan doğrula- mayacak kadar bitkin ve ağrılı olurdu, endişelendirmemek için özel çaba sarf etmesine rağmen Willem'in telaşlandığı- nı görünce, Andy'yi aramasın diye yalvarmıştı. "Öyle olsun" demişti Willem gönülsüzce, "ama yanna daha iyi olmazsan arayacağım." O başıyla onayladı, Willem iç geçirdi. "Lanet olsun Jude" demişti Willem, "o tatile çıkmamamız gerektiği- ni biliyordum."

Fakat ertesi gün daha iyiydi, ancak yataktan kalkabile- cek kadar iyi. Yürüyemiyordu; bacaklarına, ayaklanna, sır- tına adeta çiviler çakıldı bütün gün, kendini zorlayarak da olsa gülümsedi, konuştu, hareket etti ama Willem dışan çık- tığında ya da arkasını döndüğünde, bitkinlikle suratını astı- ğını fark etti.

Daha sonra normali bu oldu ve ikisi de alıştılar: Artık teker- lekli sandalyesini her gün kullanması gerekiyordu ama sa- dece tuvalete gitmek için bile olsa, elinden geldiğince yürü- yordu, kendini tüketmemeye özen gösteriyordu. Yemek ya- parken sürekli buzdolabına gidip gelmemek için, başlama- dan önce tüm ihtiyaçlannı tezgaha diziyordu; yemek, par- ti, açılış, bağış toplantısı davetlerini geri çeviriyor, insanla- ra ve Willem'e işlerinin çok yoğun olduğunu söylüyordu ama, gerçekte ceza gibi büyük dairesine geldikten sonra tekerlekli sandalyesiyle ağır ağır ilerliyor, gerektiğinde dinlenmek için mola veriyor, Willem eve geldiğinde iki çift lafedecek hali ol- sun diye yatakta kestiriyordu.

Nihayet ocak ayında Andy'ye gitti, o da şikayetlerini din-

690

}edikten sonra Jude'u iyice muayene etti. "Belli bir rahatsız- lığın yok" dedi işi bittiğinde. "Yaşın ilerliyor sadece."

"Öyle mi" dedi ve sessiz kaldılar, söylenecek ne vardı ki? "Bakarsın" dedi sonunda, "o kadar zayıf düşerim ki Willem'i artık Loehmann'a gidecek enerjim kalmadığına ikna ede- bilirim." Çünkü geçen sonbaharda bir gece, Willem'e Dr. Loehmann'ı dokuz ay daha göreceğine ahmaklıkla, sarhoş- lukla, hatta romantiklikle söz vermişti.

Andy iç geçirmiş ama gülümsemişti de. "Aklın fikrin oyun- da" demişti.

Fakat şimdi bu dönemi mutlulukla anıyor çünkü önemli meseleler açısından muhteşem bir kış olmuştu. Aralık ayın- da Willem, Zehirli Elma'daki rolüyle büyük bir ödüle aday gösterilmiş, ocak ayında da ödülü kazandığı açıklanmış- tı. Sonra daha da büyük ve prestijli bir ödüle aday gösteril- di ve yine kazandı. Willem'in kazandığının açıklandığı gece iş için Londra'daydı ama uyanıp töreni internetten izlemek için saatini gece ikiye kurmuştu; Willem'in adı okunduğun- da sevinçle bağırdı, Willem'in yüzünde güller açtığını, töre- ne birlikte gittiği Julia'yı öptükten sonra basamakları atla- yarak sahneye çıktığını izledi, film yapımcılarına, stüdyoya, Emil'e, Kit'e, müteveffa Alan 'l\ıring'e, Roman, Cressy, Ric- hard, Malcolm ve JB'ye teşekkür ettikten sonra, "beni de hep kendi oğulları gibi gördükleri için kayınvalidem Julia Alt- man ve kayınpederim Harold Stein'a, son olarak da en iyi dostum ve hayatımın aşkı Jude St. Francis'e her şey için te- şekkür ederim" demesini dinledi. O sırada gözyaşlarını zor tuttu, yarım saat sonra Willem'e ulaşabildiğinde ise daha da zor tuttu. "Müthiş gurur duyuyorum seninle Willem" dedi. "Biliyordum kazanacağını, emindim."

"Sen hep öyle düşünüyorsun" dedi Willem gülerek, o da güldü çünkü Willem doğru söylüyordu, hep öyle düşünürdü. Willem'in aday gösterildiği tüm ödülleri hak ettiğine inanır-

691

dı, kazanamadığı durumda ise ciddi ciddi şaşırırdı: Politik oyunları, tercihleri bir kenara bırakırsak, jüri ya da oy ve- renler açık açık daha üstün oyunculuğu, üstün bir oyuncuyu, üstün bir kişiyi nasıl görmezden gelebilirlerdi?

Ertesi günkü toplantılarında -kendini ağlamamak için değil, sersem gibi sırıtmamak için zor tutarken- iş arkadaş- ları onu tebrik ettiler ve törene neden gitmediğini tekrar sor- dular, o da başını salladı. "O işler bana göre değil" dedi ki de- ğildi de gerçekten; Willem'in iş için gittiği ödül törenleri, prö- miyerler ve partilerden en fazla ikisine üçüne katılmıştı. Ge- çen yıl Willem ciddi bir edebiyat dergisine uzun bir röportaj verdiği sırada, yazar ne zaman gelecek olsa ortadan kaybol- du. Willem'in buna üzülmediğini, pek ortalarda görünmeme- sini mahremiyet duygusuna bağladığını biliyordu. Bu yanlış değildi fakat tek gerekçe de değildi.

İlişkileri başladıktan kısa bir süre sonra, Willem'in ilkini tamamladığı bir casus filmi üçlemesiyle ilgili olarak Times'ta yapılan bir haberde resimleri çıkmıştı. Resim, JB'nin çok ge- ciken beşinci sergisi "Kurbağa ve Murbağa"nın açılışında çe- kilmişti, sergi neredeyse tamamen ikisinin çok bulanık re- simlerinden oluşuyordu ve JB'nin önceki işlerine göre çok so- yuttu. (Serginin başlığına anlam verememişler, JB ise çok sevecen olduğunu söylemişti. Nereden uydurduğunu sorduk- larında ise "Arnold Lobel?" diye ciyaklamıştı. Ama ikisi de Lobel'in kitaplarını okumamışlardı çocukluklarında, gönder- meyi anlayabilmek için gidip kitapları almak durumunda kalmışlardı.) Resimler, ilişkileri başlamadan önce çekilmiş fotoğraflardan yapılmış olmalarına rağmen, çevrelerinin gö- zünde ilişkilerini resmileştiren, daha önce New York dergi- sinde Willem hakkında çıkan haber değil, bu sergi olmuştu. JB'nin daha sonra ileri süreceği gibi, bu sergi onun yükse- lişinin de anahtarı olmuştu: Satışlarına, eleştirilerine, ödül- lerine ve burslarına rağmen, Richard'ın (ve Asyalı Henry

692

Young'ın) kariyerinin ortasında müzede bir retrospektif ser- gisi olurken kendisinin olmamasından çok şikayetçiydi. Fa- kat "Kurbağa ve Murbağa"dan sonra JB için bir şeyler değiş- ti; Çınarlı Avlu'dan sonra Willem için, Doha müzesinden son- ra Malcolm için, hatta -böbürlenecek olursa- Malgrave ve Baskett davasından sonra kendisi için değiştiği gibi. Kendi arkadaş çevresinin dışına adım attığı zaman fark etti ki, hep- sinin beklediği ve elde ettiği bu değişim, düşündüklerinden daha nadir ve değerliydi. Aralarında bir tek JB bu değişimin

hakkı olduğuna, kesinlikle gerçekleşeceğine inanıyordu; ken- disi, Malcolm ve Willem böyle bir inanç içinde değillerdi, baş- larına geldiğinde afallamışlardı. Öte yandan, hayatının de- ğişmesini en uzun bekleyen JB olsa da, sonunda değiştiğin- de sükunetle karşılamıştı bunu; sanki tırnaklan sökülmüş, onu tanıdıklarından beri ilk kez yumuşamış, sürekli iğnele- yici espri yapma anlayışının elektriği alınmış, sessizleşmesi sağlanmıştı. JB için seviniyordu; istediği şöhrete, "Saniyeler, Dakikalar, Saatler, Günler"den sonra kavuşması gerektiğini düşündüğü tanınmışlığa ulaştığı için memnundu.

Sergiyi ilk kez JB'nin stüdyosunda gördükten ve o gece birbirlerine kitapları ellerinde olmadan gülerek okuduktan sonra, "Asıl soru hangimiz kurbağayız hangimiz murbağa?" demişti Willem.

Gülümsemişti, yatakta yatıyorlardı. "Ben murbağayım bel- li ki" dedi.

"Hayır" dedi Willem, "bence sen kurbağasın, gözlerin kur- bağanın derisiyle aynı renk."

Willem o kadar ciddiyetle söylemişti ki bunu sırıttı. "Elin- deki kanıt bu mu yani?" diye sordu. "Senin murbağayla ne ortak noktan var?"

"Galiba onunkine benzeyen bir ceketim var" dedi Willem, tekrar gülmeye başladılar.

Fakatişin aslını biliyordu: Murbağa kendisiydi ve Times'da

693

resimlerini görmek ona bu gerçeği hatırlatmıştı. Kendisi açı- sından çok önemsememişti -kendi endişelerine daha az ka- fa yormaya çalışıyordu- ama Willem için üzülmüştü çünkü ne kadar uyumsuz, çarpık bir çift olduklarını biliyor, onun adına utanıyor, varlığının bir biçimde Willem'e zarar verebi- leceğinden çekiniyordu. Dolayısıyla kamuoyu önünde ondan uzak durmaya çalışıyordu. Willem'in onu iyileştirme kabili- yeti olduğunu hep düşünmüştü ama yıllar içinde bir korku da yerleşmişti içine: Willem'in onu iyileştirebilmesi, onun da Willem'i hasta edebilmesi anlamına gelmez miydi? Aynı şe- kilde, Willem onu bakması bile zor bir kişi olmaktan çıkara- biliyorsa, o da Willem'i çirkinleştiriyor olamaz mıydı? Bunun mantıklı olmadığının farkındaydı ama düşünüyordu yine de. Bazen çıkmaya hazırlanırlarken kendini banyo aynasında görüyor, yüzündeki salak ve mutlu ifadeye bakıp kendini ta- kım elbise giydirilmiş bir maymun kadar saçma ve grotesk buluyor, aynayı yumruklamak istiyordu.

Willem'le görülmekten endişe etmesinin bir sebebi de, gö- ze batacak olmasıydı. Üniversitenin ilk gününden beri, geç- mişinde kalmış bir kişinin -bir müşterinin, yurttaki çocuk- lardan birinin- ona ulaşacağından, sessiz kalması karşılı- ğında ondan bir şeyler sızdırmak isteyeceğinden korkuyor- du. "Kimse böyle bir şey yapmayacak Jude" diye temin etmiş- ti onu Ana. "Sana söz veriyorum. Yaparlarsa, seni ne şekilde tanımış olduklarını da belli edecekler demektir." Ama o hep korkmuştu, yıllar içinde varlığını belli eden bazı hayaletler de olmuştu. 1lki, Rosen Pritchard'da çalışmaya başladıktan hemen sonra gelmişti: Bir kartpostaldan ibaretti, onu yurt- tan tanıdığını ileri sürüyordu ve Rob Wilson gibi sıradan bir ismi vardı, onu hatırlamamıştı ve bir hafta boyunca panikle yaşamış, gözüne uyku girmemiş, aklından feci olduğu ölçü- de kaçınılmazmış gibi gelen senaryolar geçirmişti. Ya bu Rob Wilson denen adam Harold1a, bürodaki meslektaşlarıyla te-

694

masa geçer ve onun kim olduğunu, neler yaptığını anlatırsa? Ama kendini zorlayarak tepki vermedi, aklından geçeni -ken- di varlığını ve öne sürülen geçmişinin doğruluğunu kanıtla- maktan ileri gitmeyecek bir tehditle karışık bir uyan mektu- bu yazmak- yapmadı, bir daha da Wilson'dan haber almadı. Fakat gazetelerde Willem'le fotoğraflan çıktıktan sonra,

iş adresine iki mektup ve bir e-posta daha geldi. Mektuplar- dan biriyle e-posta, yurtta birlikte kaldıklarını iddia eden adamlardandı ama bunların da adı tanıdık gelmiyordu, hiç- birine cevap vermedi, onlar da bir daha temasa geçmediler. İkinci mektupta ise, çıplak bir oğlan çocuğunun yatakta çe- kilmiş siyah beyaz bir fotoğrafı vardı ama bulanıklığı nede- niyle kendisi olup olmadığı anlaşılmıyordu. Bu mektubu, yıl- lar önce, çocuk haliyle Philadelphia'da hastanede yatarken, müşterilerden biri kimliğini öğrenip temasa geçmek isterse yapması söylendiği gibi FBI'a göndermişti. O ofis nerede ol- duğunu her zaman takip ederdi, dört beş yıl arayla bir FBI ajanı işyerine gelip ona resimler gösterir, onlarca yılın ardın- dan Dr. Traylor'ın ve Luke Birader'in arkadaşları ve suç or- takları olduğu tespit edilen kişilerin fotoğraflarını göstere- rek içlerinden herhangi birini hatırlayıp hatırlamadığını so- rardı. Genellikle habersiz olurdu bu ziyaretler ve zaman geç- tikçe memurların ziyaretinden sonraki günlerde etrafını in- sanlar, etkinlikler, gürültü patırtı ve şimdi sürdüğü hayatın diğer kanıtlarıyla çevirmesi gerektiğini öğrenmişti.

Mektubu alıp imha ettiği bu dönemde, son derece utanmış ve kendini alabildiğine yalnız hissetmişti -Willem'e çocuk- luğunu anlatmadan önceydi bu, Andy'ye de yaşadığı korku-

yu kavrayabilmesini sağlayacak kadar bağlam vennemişti- ve sonunda bir özel araştırma şirketiyle anlaşarak (Rosen Pritchard'ın anlaşmalı şirketi değil elbette) kendisi hakkın- daki her şeyi inceletmişti. Bir ay kadar süren araştırmanın ardından, onun kimliğinin ifşa olmasına yol açabilecek her-

695

hangi bir şey bulunamamıştı. Ancak o zaman rahatlayabil- miş, Ana'nın dediklerinin doğru olduğuna inanabilmiş, geç- mişinin hiç yaşanmamışçasına silinmiş olduğuna ikna ola- bilmişti. Bu geçmişi en iyi bilen, seyreden, yönlendiren kişi- ler -Luke Birader; Dr. Traylor; hattaAna-ölmüştü ve ölüler kimseyle konuşamazdı. Güvendesin artık diye telkin veriyor- du kendisine. Güvende olması, dikkati elden bırakması an- lamına gelmiyordu tabii; güvende olması fotoğraflarının ga- zetelerde dergilerde boy göstermesini isteyeceği anlamına da gelmiyordu.

Willem'le hayatının böyle geçeceğini kabullendi elbette, ama kimi zaman farklı olmasını, insan içindeyken Willem'in onu sahiplendiği rahatlıkla kendisinin de Willem'i sahiple- nebilmesini dilemedi değil. Boş zamanlarında Willem'in ödül konuşmasını tekrar tekrar dinleyerek, Harold'ın onu ilk kez birine oğlu olarak tanıttığı zamanki baş dönmesinin bir ben- zerini yaşadı. Gerçekten oldu bu diye düşünmüştü o zaman. Uydurduğum bir şey değil. Şimdi de aynı yanılsamayı yaşı- yordu: Gerçekten Willem'e aitti. Kendi ağzıyla söylemişti. Mart gelip ödül sezonu kapandığında, Richard'la birlikte Willem için Greene Sokak'ta bir parti düzenlediler. Beşinci katta duran oyma tik kapılar ve banklar yeni sevk edilmiş- ti, Richard tavana ip gerip ampuller asmış, duvarlara içinde mumlar duran kavanozlar dizmişti. Richard'ın stüdyo mü- dürü yukarıdaki en büyük iki çalışma masasını aşağı indirt- miş, o da yemek servisiyle barmeni ayarlamıştı. Akıllarına gelen herkesi çağırdılar: Tüm ortak arkadaşlarını, Willem'in arkadaşlarını da. Harold ve Julia, James ve Carey, Lauren- ce ve Gillian, Lionel ve Sinclair Boston'dan geldiler; Kit Los Angeles'tan uçtu, Carolina Yountville'den, Phaedra ve Citi- zen Paris'ten, Willem'in arkadaşları Cressy ve Susannah Londra'dan, Miguel ise Madrid'den geldiler. O parti boyun- ca kendini zorlayarak da olsa ayakta durup yürüdü, onu sa-

696

dece Willem'in anlattıklarından tanıyan kişiler -yönetmen- ler, oyuncular, oyun yazarları- gelip nice zamandır adını duyduklarını, nihayet onunla tanıştıklarına sevindiklerini, Willem'in onu uydurduğunu düşünmeye başladıklarını söy- lediler, gülerek karşılık verdiği halde üzülmüştü; korkula- rına kulak asmayıp Willem'in hayatına daha çok karışması gerektiğini düşünmüştü.

Birbirlerini nice zamandır görmemiş onca insan bir ara- ya gelince çok yoğun bir parti oldu, gençliklerinde gittikle- rine benzer bir partiydi, amatör DJ'lik de yapan Richard'ın asistanının çaldıklarını bastırmak için bağrıştı insanlar, o da birkaç saat içinde bitkin düşüp kuzey duvarına yaslanarak insanların dans etmesini izlemeye başladı. Grubun ortasın- da Willem'in Julia'yla dans ettiğini görüp gülümsedi, sonra Harold'ın da diğer uçta durmuş onları izlemekte ve gülüm- semekte olduğunu gördü. Harold'la göz göze geldiler, Harold ona kadehini kaldırdı, o da aynını yaptı, derken Harold'ın kalabalığa girip çıkarak ona yaklaştığını gördü.

"Parti süper" diye bağırdı Harold kulağına.

"Büyük ölçüde Richard'ın eseri" dedi o da bağırarak, baş- ka bir şey söyleyecekti ki müzik iyice yükseldi, Harold1a bir- birlerine bakıp güldüler, omuz silktiler. Bir süre gülümseye- rek durup dans edenlerin kıvrak, coşkulu hareketlerini izle- diler. Yorgundu, canı yanıyordu ama önemli değildi; yorgun- luğu tatlı ve ılık, acısı tanıdık ve beklendik şeylerdi, bu an- larda neşelenmesinin mümkün olduğunu fark eder, hayatını toz pembe görürdü. Derken müzik değişti, yavaş ve hülyalı bir parça çalmaya başladı, Harold da Julia'yı Willem'in pen- çesinden kurtaracağını bağırdı.

"Hadi git" dedi Harold'a ama yanından ayrılmadan için- den geldi ve Caleb olayından beri ilk kez kendi iradesiyle Harold'a dokunarak sarıldı ona. Harold'ın önce şaşkına dö- nüp sonra sevindiğini fark etti, suçluluk duygusunun kabar-

697

dığını duyumsadı ve hemen geri çekilerek Harold'ı dans pis- tine doğru kışkışladı.

Bir köşede duran, Richard'ın insanlar dinlensin diye koy- duğu pamuk doldurulmuş çuvallara doğru ilerlerken Willem belirdi ve elini tuttu. "Gel dans edelim" dedi.

"Willem" dedi gülümseyerek ama paylar gibi, "biliyorsun dans edemediğimi."

Bunun üzerine Willem onu şöyle bir süzdü. "Gel benim- le" dedi, o da Willem'in peşinden çatı katının diğer ucunda- ki banyoya gitti, Willem onu içeri çekip kapıyı kapattı ve ki- litledi, içkisini lavabonun kenarına koydu. Onlar üniversite- deyken popüler olan, vıcık vıcık duygusallığından hiç utan- ması olmadığı için insanı mahcup etse de aynı zamanda et- kileyen bir şarkı çalıyor, banyoya adeta uzaklarda bir vadi- nin dibinden geliyordu. "Sarıl bana" dedi Willem, o da sarıl- dı. "Ben sol ayağımı uzatınca sağ ayağını geri çek" dedi son- ra, dediğini yaptı.

Bir süre ağır ağır, sakarca, göz göze, sessizce hareket etti- ler. "Bak, dans ediyorsun" dedi Willem usulca.

"Pek beceremiyorum" diye mırıldandı utanarak.

"Çok da güzel beceriyorsun" dedi Willem, içindeki çığlık at- ma ihtiyacını bastırmak için gereken disiplinden ter dökme- ye başlamışsa da hareket etmeyi sürdürdü, ama adım bile atacak hali yoktu ve şarkının sonuna doğru oldukları yerde salınıyorlardı, Willem düşmesin diye sıkı sıkı tutmuştu onu. Tuvaletten çıktıklarında, yakınlarındakiler onları tezahü- ratlarla karşıladı ve o kızardı -Willem'le son kez bundan on altı ay önce seks yapmıştı- ama Willem sırıtıp maç kazan- mış boksör gibi şişindi.

Sonra nisan geldi, kırk yedi yaşına bastı, ardından ma- yıs ayında her iki baldırında yaralar çıktı ve Willem casus üçlemesinin ikinci filminin çekimleri için Istanbul'a gitti. Willem'e yaralardan bahsetmişti, başına bir şey geldiği za-

698

man kendisince önemsiz bile olsa ona anlatmaya özen göste- riyordu, Willem de üzülmüştü.

Ama o endişelenmemişti. Yıllar içinde kaç tane böyle yara açılmıştı? Onlarca, belki yüzlerce. Değişen tek şey, yaralan iyileştirmek için harcadığı süreydi. Artık Andy'nin muayene- hanesine haftada iki kez -salı öğlen ve cuma iş çıkışı- gidi- yor, birinde iltihap akıtıp, diğerinde vakum ortamında yara tedavisi yaptırıyordu Andy'nin hemşiresine. Bir parça steril köpüğün yaraya bastırıldıktan sonra hava emme hortumu- nun köpüğe bağlanmasıyla ölü dokuyu köpüğün içine sünger gibi çeken bu uygulamanın Jude'un tenine zarar vereceğini düşünüyordu Andy, fakat son yıllarda iyi tolerans göstermiş- ti, yöntem de normal yara temizliğinden daha etkiliydi. Yaşlandıkça yaraların sıklığı, büyüklüğü, şiddeti, verdiği rahatsızlık sürekli artmıştı. Yaralar varken uzun uzun yürü- yebildiği günler çok geride, onlarca yıl geride kalmıştı. (Böy- le bir yara varken Chinatown'dan Yukarı Doğu Yakası'na kadar -canı acısa da- yürümesinin hatırası o kadar silikti ki, kendine bile ait değildi adeta.) Gençliğinde yaralar bir- kaç haftada geçiyordu. Ama artık aylar sürüyordu geçmesi. Yaşadığı sorunlar arasında en kayıtsız kaldığı bu yaralardı ama görüntüsüne alışmakta dahi zorlanıyordu. Tabii ki kan görmekten korkmuyordu ama cerahat, çürüyen doku, vücu- dunun kendini iyileştirmek için bir parçasını öldürme görün- tüleri, bunca yılın ardından bile canını sıkıyordu.

Willem çekimler bitip eve döndüğünde iyileşmemişti. Bal- dırlarında hayatı boyunca ilk defa aynı anda dört yara vardı ve her gün yürümeye çalışsa da kimi zaman ayakta durmak- ta bile zorlanıyordu, o da harcadığı eforu sınıflandırmaya, ne zaman yürüyebileceğini sandığı için ne zaman kendine hala yürüyebildiğini kanıtlamak için yürüdüğüne dikkat ediyor- du. Kilo verdiğini, zayıf düştüğünü hissediyordu -artık her sabah yüzemiyordu bile- ama Willem'in yüzünü görünce

699

bundan emin oldu. Usulca "Judy" deyip kanepenin yanına diz çökmüştü Willem. "Keşke söyleseydin bana." İşin komiği, söylenecek bir şey yoktu çünkü o, buydu işte. Aynca bacakla- rı, sırtı ve ayaklan dışında iyiydi. Kendini zihnen -gerçi te- reddüt etti bunu söylerken, fazlasıyla cüretkar bir ifadeydi- sağlıklı hissediyordu. Kendini kesme sıklığını tekrar haftada bire indirmişti. Geceleri pantolonunu çıkarıp akıntı var mı di- ye pansumanları kontrol ederken ıslık çaldığını fark ediyor- du. İnsanlar vücutlarının başlarına açtığı her şeye alışırlardı, o da istisnası değildi. Vücut sağlıklı ise, her zaman hatasız ve tutarlı performans göstermesini bekleyebilir insan. Sağlıklı değilse, beklentileri farklı olur. Daha doğrusu, o bunu kabul- lenmeye çalışıyordu.

Willem temmuz sonunda döndükten sonra, Dr. Loehmann1a sessiz ilişkisini sona erdirmesine izin verdi-ama bunun tek sebebi cidden zaman ayıramamasıydı. Haftanın dört saatini muayenehanelerde -ikisi Andy'yle, ikisi Loehmann'la- geçi- riyordu ve haftada iki kez hastaneye gidip hiperbari tedavi- si görmesi için iki saatini geri kazanması gerekiyordu. Pan- tolonunu çıkarıp kravatını omzuna atarak girdiği cam ta- but benzeri odacıkta bir yandan çalışırken, konsantre oksi- jenin yaralarının iyileşmesine yardımcı olacağını umuyor- du. Dr. Loehmann ile geçirdiği on sekiz ayın büyük kısmın- da neredeyse hiçbir şey açıklamadığı, mahremiyetini koru- mak için çocuk gibi inat ettiği, hem kendisinin hem dokto- run zamanını boşa harcadığı için suçluluk duyuyordu. Ama konuştukları az sayıda konudan biri de bacaklarıydı -has- talığın boyutundan çok bakımın gerektirdikleriydi- ve son randevularında Dr. Loehmann yaralar iyileşmezse ne olaca- ğını sormuştu.

"Kesilecek herhalde" demişti umursamazmış gibi yapa- rak ama gerçekte elbette umursuyordu, üstelik herhaldelik bir durum da yoktu. Bir gün öleceğinden emin olduğu gibi,

700

bacaksız öleceğinden de emindi. Tek umudu, bunun çok ça- buk olmamasıydı. Lütfen diye yalvarıyordu bazen bacakları- na hiperbari odasında yatarken. Lütfen. Birkaç yıl daha ve- rin bana. Bir on yıl daha verin. Kırklarımı, ellilerimi vücut bütünlüğü içinde tamamlayayım. Size iyi bakacağım, söz ve- riyorum.

Yaz sonuna doğru yeni hastalıkları ve tedavi uğraşları o kadar olağan hale gelmişti ki, Willem'in ne kadar etkilenmiş olabileceğinin farkında değildi. Ağustosun başında Willem'in kırk dokuzuncu doğum günü için bir şey yapsak mı yapma- sak mı, yapacaksak ne yapsak diye konuştukları sırada, Wil- lem bu yıl fazla büyütmek istemediğini söylemişti.

"O zaman önümüzdeki yıl ellinci yaşın için büyük bir kut- lama yaparız" dedi. "Tabii ölmez sağ kalırsam." Willem'in uzun süre sessiz kalması üzerine ocaktan başını kaldırdığın- da, yüzündeki ifadeyi gördü ve hatasını anladı. "Özür dile- rim Willem" dedi ocağı kapatıp ona doğru ağır ve ağrılı yü- rürken. "Özür dilerim."

"Şakası bile güzel değil Jude" dedi Willem, sarıldı ona. "Haklısın" dedi. "Beni affet. Salakça bir laftı. Elbette ya- nında olacağım önümüzdeki yıl."

''Ve uzun yıllar boyunca."

''Ve uzun yıllar boyunca."

Şimdi aylardan eylül, Andy'nin muayene masasında yara- ları açık, nar gibi ortadan ikiye ayrılmış halde yatıyor, ak- şamları da yatakta Willem'in yanında yatıyor. İlişkilerinin imkansızlığını sık sık aklına getiriyor ve bir çift olmanın ge- reklerinden birine karşı isteksiz olması nedeniyle suçluluk duyuyor. Arada sırada tekrar denemeye karar veriyor ama tam bunu Willem'e söyleyecekken duruyor ve bir fırsat da- ha sessizce kaçıyor. Ama suçluluğu ne kadar büyük olursa olsun, içindeki rahatlama ve minnet duygusunun üstüne çı- kamıyor: Bu eksiklerine rağmen Willem'i elinde tutabilmiş

701

olması bir mucize ve o da mümkün olan diğer tüm yollarla Willem'e minnettarlığını ifade etmeye çalışıyor.

Bir gece suya batmış gibi ter içinde uyanıyor ve uyku ser- semliğiyle ayakta duramayacağını fark etmeden ayağa kal- kıp düşüyor. Willem uyanıyor bunun üzerine, termometreyi getiriyor ve Jude termometreyi dilinin altına koymuş bekler- ken başında duruyor. "Otuz dokuz" diyor termometreye ba- kıp, sonra elini alnına koyuyor. "Ama tenin buz gibi." Endi- şeyle bakıyor gözlerine. "Andy'yi arayacağım."

"Arama Andy'yi" diyor ve ateşe, üşümesine, terlemesine rağmen normal hissediyor, hasta gibi değil. "Bir aspirin alsam yeter." Getiriyor Willem, bir de tişört getiriyor, çarşafı değiş- tiriyor ve tekrar uyuyakalıyorlar Willem ona sarılmış olarak. Ertesi gece yine ateşli, yine üşüyerek ve terleyerek uyanı- yor. "Ofiste salgın var" diyor bu kez Willem'e. "Kırk sekiz sa- at sürüyor. Bana da bulaştı herhalde." Yine aspirin alıyor, yi- ne iyi geliyor, yine uyuyakalıyor.

Ertesi gün cuma, yaralarını temizletmeye Andy'ye gidiyor, ama gündüzleri pek çıkmayan ateşinden söz etmiyor. O gece Willem ile Roman yemekte, o da aspirin içip erkenden yatı- yor. Willem'in geldiğini duymayacak kadar derin uyuyor fa- kat ertesi sabah uyandığında terden duşa girmiş gibi ıslak, kollan bacakları uyuşmuş, titriyor. Yanında Willem hafif ha- fif horluyor, o da oturup elini ıslak saçlarında gezdiriyor. Cumartesi günü gerçekten daha iyi. İşe gidiyor. Willem öğle yemeğinde bir yönetmenle buluşmaya gidiyor. Akşam iş- ten çıkmadan önce Willem'e mesaj yazıp Richard'la India'yı Yukarı Doğu Yakası'nda, bazı muayenelerden sonra Andy'yle gittikleri ufak bir lokantada suşiye davet etmesini söylüyor. Willem'le sevdikleri iki suşici var Greene Sokak yakınların- da ama ikisi de merdivenli, çıkamadığı için aylardır gide- miyorlar. O gece güzel yiyor ve yemeğin ortasına doğru yor- gunluk çökmesine rağmen keyfi yerinde; bu küçük ve sıcak

702

mekanda, tepesinde san ışıklı fenerler, önündeki nalın tipli tahta masada uskumru saşimi -Willem'in en sevdiği- olma- sından memnun. Bir ara yorgunluktan ve sevgiden Willem'e yaslanıyor ama Willem kolunu kaldırıp ona sarılana kadar bunun farkında bile olmuyor.

Daha sonra uyku sersemi yataklarında açıyor gözünü, Harold'ın yanına oturmuş ona baktığını görüyor. "Harold" di- yor, "sen ne arıyorsun burada?" Ama Harold cevap vermeden üzerine atılıyor ve yüreği hoplayarak Harold'ın onu soymaya çalıştığını anlıyor. Hayır diyor içinden. Harold yapmaz. Ola- maz böyle bir şey. Bu onun en derin, en çirkin, en gizli kor- kularından biri ve şu anda gerçekleşmekte. Ama sonra eski içgüdüleri devreye gidiyor: Harold da bir müşteri ve onunla mücadele edecek. Kıvranıp kollarını savurarak ve becerebil- diği kadarıyla tekmeler atarak bağırıp karşısındaki sessiz, kararlı Harold'ı ürkütmeye çalışıyor, Luke Birader'den im- dat istiyor.

Sonra bir anda Harold'ın yerini Willem alıyor, yanı ba- şında onun yüzü var, anlayamadığı bir şey söylüyor. Fakat Willem'in yüzünün gerisinde yine Harold'ın yüzünü ve katı, garip ifadesini görüp mücadeleyi sürdürüyor. Tepesinde bir şeyler söylendiğini duyuyor, Willem'in biriyle konuştuğunu anlıyor, kendi korkusuna rağmen Willem'in de korkmuş ol- duğunu seziyor. "Willem" diye sesleniyor. "Bana zarar vere- cek; bana zarar vermesine izin verme sakın Willem. Yardım et. Yardım et, yalvarırım yardım et."

Sonra bir hiçlik -kararmış bir zaman dilimi- ve tekrar uyandığında kendini hastanede buluyor. "Willem" diyor oda- nın orta yerine ve hemen ayak ucunda oturmuş elini tutan Willem'i buluyor. Bu elinden de, diğer elinden de birer se rum

hortumu çıkıyor. "Dikkat et" diyor Willem, "serum bağladılar." Bir süre sessiz kalıyorlar ve Willem alnını okşuyor. "Bana saldırmaya kalktı" diye itiraf ediyor sonunda Willem'e, keke-

703

leyerek. "Harold'ın bana böyle bir şey yapabileceğini hiç dü- şünınemiştim."

Willem'in kaskatı kesildiğini görüyor. "Hayır Jude" diyor. "Harold yoktu orada. Ateş yüzünden havale geçirdin. Öyle bir şey olmadı."

Bunu duyduğu için hem rahatlıyor hem korkuyor. Gerçek olmadığı için rahatlarken, alabildiğine gerçek ve sahici his- settiği için korkuyor. Harold'ın böyle bir şey yapabileceğinin aklının kıyısından da olsa geçebilmesinin, kendisi hakkın- da, hakiki düşünceleri ve korkuları hakkında söylediği şey- den korkuyor. Zihninin, güvenebilmek için bunca uğraş ver- diği, kendisine iyilikten başka hiçbir şey göstermemiş birine karşı onu böylesine kışkırtabilecek kadar merhametsiz ol- masından korkuyor. Gözleri dolsa da Willem'e sormak zorun- da: "Bana öyle bir şey yapmaz değil mi Willem?"

"Yapmaz" diyor Willem gergin bir sesle. "Asla yapmaz Ju- de. Harold her ne olursa olsun hiçbir biçimde yapmaz böyle bir şey."

Tekrar uyandığında hangi günde olduklarını bilmediğini fark edip Willem'e soruyor, pazartesi cevabını alınca telaşa kapılıyor: "lş var" diyor, "gitmem lazım."

"Yok artık daha neler" diyor Willem sertçe. "Ofisi aradım Jude. Andy sana neler olduğunu bulmadan hiçbir yere gitmi- yorsun."

Daha sonra Harold ve Julia geliyorlar, onunla göz gö- ze gelemese de Harold'ın kucaklamasına karşılık veriyor. Harold'ın omzunun üstünden baktığı Willem ise başını salla- yarak yüreklendiriyor onu.

Andy girdiğinde hep birlikteler. "Osteomiyelit" diyor ona alçak sesle. "Kemik iltihabı". Olacakları anlatıyor: Önce- likle ateşi kontrol altına alınana kadar hastanede en az bir hafta -"Bir hafta mı?" diye itiraz edecek oluyor ama başka tek kelime etmesine fırsat vermeden dördü birden bağırıyor

704

ona- veya iki hafta kalması gerekecek. Antibiyotikler toplar- damardan verilecek ama on on bir haftalık devam tedavisi- ni ayakta sürdürecek. Her gün hemşireler damarına serum bağlayacaklar ve serum bir saat kadar sürecek, tek bir ran- devusunu dahi kesinlikle kaçırmayacak. Tekrar itiraz etme- ye kalkıştığında Andy susturuyor onu. "Jude" diyor, "bu du- rum ciddi. Şaka yapmıyorum. Sıçanın Rosen Pritchard'ına. Bacaklarını kaybetmek istemiyorsan bunu yapacaksın ve sö- zümden dışarı çıkmayacaksın. Anlaşıldı mı?"

Diğerleri sessiz kalıyor. "Tamam" diyor bir süre sonra. Hemşire gelip Andy'nin Jude'un sağ köprücükkemiğinin hemen altındaki toplardamara yerleştireceği kateter için ha- zırlık yapıyor. "Çok derinde olduğu için bulması zordur" di- yor hemşire, hastane elbisesinin yakasını indirip cildinin bir parçasını temizlerken. "Ama neyse ki Dr. Contractor'ın eli çok hafiftir, hiç de ıskalamaz." Kendisi korkmuyor ama Willem'in korktuğunu biliyor, Andy soğuk metal iğneyle de- risinden girip ardından kılavuz teli içeri iterken Willem'in elini tutuyor. "Sen bakma" diyor Willem'e. "Bir şey yok." Bu- nun üzerine Willem onun yüzüne bakıyor, o da Andy işini bi- tirip kateterin plastik hortumunu flasterle göğsüne tuttura- na kadar yüz ifadesini normal tutmaya çalışıyor.

Uyuyor. Hastaneden çalışabileceğini düşünmüştü ama tahmininden daha yorgun, zihni daha bulanık; çeşitli komi- telerin başkanlarıyla ve bazı iş arkadaşlarıyla konuştuktan sonra başka bir şey yapacak hali olmadığını fark etti. Harold ve Julia gidiyorlar, dersleri ve ofis saatleri var, ama Richard ve işten birkaç kişi dışında kimseye söylemi- yorlar hastaneye kaldırıldığını; hem uzun kalmayacak, hem de Willem ziyaretçiden çok uykuya ihtiyacı olduğuna karar verdi. Hala ateşli ama yüksek değil, başka havale de geçir- medi. Ve nedense tüm olanlara rağmen, iyimser değilse de sakin hissediyor kendini. Etrafındaki herkes o kadar ciddi,

705

o kadar ketum ki, onlara bir biçimde meydan okumaya, öne sürdükleri kadar ciddi bir sorunu olmadığını kanıtlamaya çalışıyor.

Willem'le hastaneye Andy'nin şerefine Contractor Palas demeye ne zaman başladıklarını hatırlamıyor, sanki adı hep buydu. "Dikkatli ol" derdi Willem daha Lispenard Sokak'ta otururlarken, Ortolan'daki yardımcı şeflerden birinin vardi- ya sonunda Willem'e büyük mutlulukla gizliden verdiği et- lere giriştiği sırada, "satır çok keskin, parmağını koparırsan Contractor Palas bizi bekler." Bir keresinde de cilt enfeksiyo- nuyla hastaneye kaldırıldığında, (bir yerlerde çekimde olan) Willem'e mesaj göndermişti: "Contractor Palas'a yerleştim. Büyük bir mesele yok da, M'den veya JB'den duyma iste- dim." Fakat şimdilerde Contractor Palas'ın giderek kötüle- şen yeme içme kalitesine, yatak takımlarının rahatsızlığına dair espriler yaptığında Willem karşılık vermiyor.

"Komik değil Jude" diye tersleniyor cuma akşamı Harold ve Julia'nın yemek alıp gelmelerini beklerken. "İki dakika espri yapmasan keşke şu konuda." Bunun üzerine sessizce bakışıyorlar. "Çok korktum" diyor Willem alçak sesle. "Çok hastalandın, ne yapacağımı bilemedim, çok korktum." "Willem" diyor usulca, "Biliyorum. Sana çok minnetta- rım." Willem, minnettar olmasına değil durumunu ciddi- ye almasına ihtiyacı olduğunu söyleyemeden devam ediyor. "Andy'nin dediklerini yapacağım. Söz veriyorum. Sana ye- min ederim ciddiye alıyorum bunu. Yine yemin ederim ki bir rahatsızlığım yok. İyi hissediyorum kendimi. İyileşeceğim." On gün sonra Andy ateşin geçtiğine ikna oluyor, onu tabur- cu edip iki gün ev istirahati veriyor, cuma günü ofise dönü- yor. Şoför kullanmaya hep direndi -arabayı kendisi kullan- mayı, bunun getirdiği bağımsızlığı ve yalnızlığı seviyordu- ama şimdi Willem'in asistanı onun için Ahmed adında ufak tefek, ciddi suratlı bir şoför tuttu, ofisten dönüşte uyuyor. Ah-

706

med ayrıca pek konuşmayan, fakat eli çok hafif Patrizia adlı hemşiresini de her gün alıp, saat tam birde Rosen Pritchard'a getiriyor. Ofisinin dört yanı cam ve büronun içine bakıyor, o da jaluzileri indirip ceketini, kravatını, gömleğini çıkarıyor, fanilasıyla uzanıp üzerine battaniye örttükten sonra Patri- zia kateteri temizleyip etrafında kızarıklık., şişme gibi enfek- siyon belirtisi var mı diye bakıyor, ardından serumu bağla- yıp ilacın kateterden geçerek damarlarına karışmasını bek- liyor. Bu sürede o çalışıyor, hemşire ise tıp dergisi okuyor ve- ya örgü örüyor. Bir süre sonra bu da normalleşiyor: Her cu- mayarasını temizletip muayene olmak için Andy'ye gidiyor, o da muayeneden sonra iltihabın yayılıp yayılmadığını görmek için hastaneye röntgen çektirmeye gönderiyor onu.

Tedavisi nedeniyle hafta sonu tatile çıkamıyorlar ama eki- min başında, dört haftalık antibiyotik tedavisinden sonra Andy, daha önce Willem'le konuştuğunu, kendisinin da itirazı olmayacaksa hafta sonu Jane'le birlikte Garrison'daki evleri- ne konuk olacaklarını ve ilacı kendisinin vereceğini söylüyor. Şehirden çıkmış, evlerine gitmiş olmak çok ender ve ha- rika bir şey, dördü bir arada olmaktan mutluluk duyuyor. Hatta Andy'ye kısaca araziyi gezdirecek kadar iyi hissediyor kendini; Andy ilkbaharda ve yazın gelmişti ama sonbaharda ortam çok farklı: Sert, hüzünlü, güzel, ahırın çatısına dökü- len sararmış gingko yaprakları adeta varak kaplanmış gibi görünmesine yol açıyor.

O cumartesi gecesi yemek sırasında Andy ona "Seninle otuz yıldır tanışıyoruz, farkında mısın?" diye soruyor. "Farkındayım" deyip gülümsüyor. Aslında Andy'ye evlilik yıldönümü için istedikleri zaman ailecek gidecekleri bir safa- ri tatili hediye edecek ama daha söylemedi.

"Otuz yıllık itaatsizlik" diye homurdanıyor Andy, diğerle- ri gülüyor. "Sen otuz yılını en iyi tıp kurumlarından kazandı- ğın eğitim ve deneyime dayanan paha biçilmez tıbbi tavsiye-

707

ler vererek geçir, insan biyolojisini senden iyi bildiğine ina- nan sermaye avukatının teki kulak asmasın."

Kahkahaları durduktan sonra Jane, "Ama Andy" diyor, "Jude olmasaydı ben seninle evlenmezdim." Ona dönüp de- vam ediyor: "Tıp fakültesindeyken Andy öyle bencil, öyle kendine aşık, öyle toydu ki" -"Nasıl ya?" diyor Andy kırılmış gibi yaparak- "yanlışına bile söz söyletmeyen tipik cerrah- lardan biri olacak sanırdım. Ama sonra senden söz ettiğini, sana nasıl sevgi ve saygı beslediğini duydum, bir başka yönü de olabilir diye düşündüm. Haklıymışım."

"Haklıymışsın" diyor ona, yine hep birden yine gülüşü- yorlar. "Doğru bilmişsin" diyor, herkes Andy'ye bakıyor, o da mahcup olarak kendine bir kadeh şarap daha dolduruyor. Bir sonraki hafta, Willem yeni filminin provalarına baş- lıyor. Bir ay önce o hastalandığında projeden çekilmişti, bu- nun üzerine onu beklemek için projeyi ertelemişlerdi, işler yeterince düzene girdiği için tekrar başladı. Willem'in baş- ta neden çekildiğini anlamıyor -film, Çaresiz Tipler romanı- nın uyarlaması ve çekimlerin çoğu nehrin hemen karşısında, Brooklyn Heights'ta yapılacak- amaWillem'in işe dönmesi ve tepesinde durup evhamlı evhamlı en basit şeyleri (markete gitmek, yemek pişirmek, işten geç çıkmak) bile yapacak ener- jisinin olup olmadığını sormayacak olması onu rahatlatıyor. Kasımın başında yine ateşle hastaneye kaldırılıyor ama iki gece sonra taburcu ediliyor. Patrizia her hafta kan alırken Andy sabırlı olmasını, kemik enfeksiyonlarının tamamen gi- derilmesinin uzun süreceğini, on iki haftalık kürün sonuna kadar iyileşip iyileşmediğinin tam olarak anlaşılamayacağı-

nı söylüyor. Ama bunun dışında her şey rutininde: İşine gidi- yor. Hiperbarik odada tedavisine gidiyor. Yaralarına vakum tedavisi yaptırmaya gidiyor. Pansumana gidiyor. Antibiyoti- ğin bir yan etkisi mide bulantısı, diğeri de ishal. Kendisini bi- le kuşkulandıracak hızda kilo kaybediyor; gömleklerinden se-

708

kizini ve iki takımını daralttınyor. Andy ona beslenme bozuk- luğu olan çocuklara yönelik yüksek kalorili içecekler yazıyor, günde beş kez içtikten sonra dilini kaplayan tebeşirimsi tat gitsin diye suya veriyor kendini. Ofiste geçirdiği süre dışın- da her konuda daha itaatkar olduğunun, Andy'nin tüm uyan- larını dikkate alıp tavsiyelerini yerine getirdiğinin farkında. Bu olayın nasıl sonuçlanacağını düşünmemeye, endişeye ka- pılmamaya çalışıyor ama karanlık ve sessiz anlarda son mu- ayenelerden birinde Andy'nin ona söylediklerini tekrar geçi- riyor kafasından: "Kalp mükemmel. Akciğerler mükemmel. Gözler, kulaklar, kolesterol, prostat, kan şekeri, tansiyon, li- pid, böbrek fonksiyonu, karaciğer fonksiyonu, tiroid fonksiyo- nu hep mükemmel. Vücudun senin için ne gerekiyorsa yap- maya hazır Jude; yeter ki sen izin ver." Bu portrenin eksik ol- duğunun farkında elbette -örneğin dolaşımı mükemmel de- ğil, refleksleri mükemmel değil, belden aşağıda ne varsa dar- maduman- ama Andy'nin telkinlerine uyup rahatlamaya ça- lışıyor, çok daha kötü olabileceğini, esasen kendisinin hala sağlıklı ve şanslı bir insan olduğunu hatırlatıyor.

Kasım sonu. Willem Çaresiz Tipler çekimlerini bitiriyor. Şükran Günü buluşmasına Harold ve Julia'nın şehirdeki dairelerine gidiyorlar, iki haftada bir onu görmek için şeh- re gelmelerine rağmen kilosuna dair bir şey söylememeye, çok az yiyor diye üstüne varmamaya özen gösterdiklerini se- ziyor. Şükran Günü haftasında antibiyotik tedavisi de sona eriyor ve Andy bitti demeden önce son kez kan tahlili yap- tırıp röntgene giriyor. Patrizia'yla son kez olacağını umarak vedalaşıyor, gösterdiği özen için ona bir hediye veriyor. Yaralan ufaldıysa da Andy'nin umduğu kadar küçülmedi- ler ve onun tavsiyesi üzerine Noel tatilinde Garrison'da ka- lıyorlar. Andy'ye sakin bir hafta geçireceklerine söz veriyor- lar; herkes bir tarafta olduğu için ikisi ve Harold'la Julia'dan başka kimse bulunmayacak.

709

"Sana iki ödev: Ye ve uyu" diyor tatil için Beckett'i görme- ye San Francisco'ya gidecek olan Andy. "Ocağın ilk cuması en az üç kilo almış göreceğim seni."

"Üç kilo çokmuş" diyor.

"En az üç" diyor Andy tekrar. "ideali, daha sonra sekiz ki- lo alman."

Noel günü, Punakha'da alçak, inişli çıkışlı bir dağ sırtın- daki patikada yürüyüp kralın av köşkünün arkasından do- laşırken binayı kraliyet ailesinin köşküne değil, Chaucer'ın hacıları için yapılmış bir hana benzettikleri günün birinci yıldönümünde, Harold'a yürüyüşe çıkmak istediğini söylü- yor. Julia ve Willem, bir tanıdıklarının yakındaki çiftliğinde at binmeye gittiler, o da kendini uzun zamandır olmadığı ka- dar güçlü hissediyor.

"Bilemiyorum Jude" diyor Harold temkinli.

"Yapma Harold" diyor. "ilk banka kadar." Malcolm, orma-

nı keserek evin arkasına kadar açtığı patikaya üç tane bank koydu; biri göl çevresinin üçte birlik mesafesinde, diğeri ya- rısında, üçüncüsü de üçte ikilik mesafesinde. "Yavaş yürü-

rüz, ben de bastonumu alının." Yıllardır -gençliğinden beri- baston kullanmamıştı ama artık elli metreden fazla yürüye- cekse ihtiyacı oluyor. Harold nihayet kabul ediyor ve fikrini değiştirmesi ihtimaline karşı o da hemen atkısını ve paltosu- nu alıyor.

Dışarıya çıktıklarında coşkunluğu artıyor. Bu evin görü- nüşünü, sessizliğini, en önemlisi de ona ve Willem'e ait olu- şunu, Lispenard Sokak'tan bütün uzaklığına rağmen birlik- te yaptıkları, paylaştıkları bir mekan olduğu için kendileri- ne ait hissettirmesini seviyor. Cephesi başka bir ormana ba- kan ev bir dizi camdan küp halinde, uzun garaj yolu ise or- manın içinden kıvrıla kıvrıla, evin bazen kısmen görünüp bazen hiç görünmeyeceği açılarla geçiyor. Geceleyin ışıkla-

n yandığında fenere benziyor, zaten Malcolm da monografi-

710

sinde bu ismi taktı eve: Fener Köşkü. Evin arka cephesin- de, geniş bir çimenliğin ardından göl var. Çimenliğin dibin- de, suyu en sıcak günlerde bile serin ve berrak kalsın diye kayrak taşıyla döşenmiş bir açık havuz, ahırda ise bir kapalı havuz ve salon var, ama ahırın bütün duvarları açılabiliyor ve evin içi olduğu gibi dışarıya bağlanıyor, ilkbaharda şaka- yıklara ve leylaklara, yazın ilk günlerinde çatıdan dökülen tutam tutam morsalkımlara kavuşuyor. Evin sağındaki tar- layı temmuz ayında gelincikler kırmızıya boyuyor, sol tara- fındaki tarlaya ise Willem'le binlerce kır çiçeği tohumu serp- tiler: kozmos, papatya, yüksükotu, dantel çiçeği. Taşındıkla- rından kısa süre sonra bir hafta sonunu, evin önündeki ve arkasındaki ormanlarda dolaşıp meşe ve karaağaçlan çevre- leyen yosunlu tepeciklere zambaklar dikerek, her tarafa na- ne tohumları serperek geçirdiler. Malcolm'un bu peyzaj ça- lışmalarını tasvip etmediğini biliyorlardı -ucuz ve duygusal buluyordu- ve Malcolm'un muhtemelen haklı olduğunu dü- şünseler de umursamıyorlardı. llkbaharda ve yazın hava ko- kularla dolduğunda Lispenard Sokak'ın saldırgan çirkinliği- ni düşünüyor ve güzelliğin bu kadar dolaysız, hayal mahsulü sanılacak kadar katışıksız olduğu böyle bir yeri kafalarında canlandıracak kadar bile görsel yetenekleri olmadığını düşü- nüyorlardı.

Harold'la patika yapıldığı için inşaat aşamasına göre daha kolay dolaşabildiği orman yoluna sapıyorlar. Yine de dikkat etmesi gerekiyor çünkü patikayı sadece mevsim dönümlerin- de temizliyorlar, arada filizler, sürgünler, yapraklar, ağaç ka- buklan kaplıyor üstünü.

Daha ilk bankın yan yoluna gelmeden hata yaptığını an- lıyor. Çimenliği bitirdikleri gibi bacakları titremeye başla- mıştı, şimdi titreme ayaklarına da indi, her adımı acı veriyor. Ama bir şey demiyor, bastonunu daha sıkı kavrayıp rahatsız- lığını dengelemeye çalışıyor ve dişlerini sıkıp yoluna devam

71 1

ediyor. Banka -aslında koyu gri kireçtaşından bir kaya- var- dıklarında başı da dönmeye başladığından oturup soğuk ha- vada gümüşe kesmiş göle bakarak uzun uzun konuşuyorlar. "Çok soğuk" diyor Harold sonunda, öyle de sahiden, otur- duğu taşın soğuğunu hissetmeye başladı. "Gel eve dönelim artık."

"Tamam" deyip yutkunuyor ve ayağa kalkıyor, aynı anda da ayaklarından acının kızgın demir gibi sokulduğunu hisse- diyor ve kısık bir çığlık atıyor ama Harold fark etmiyor. Ormana daha otuz adım atmışken Harold'ı durduruyor. "Harold" diyor, "Benim... Benim..." Ama cümlesini bitiremiyor. "Jude" diyor Harold ve Harold'ın endişelendiğini anlıyor. Sol kolunu alıp boynuna doluyor ve elini tutuyor. "Verebildi- ğin kadar bana ver ağırlığını" diyor Harold diğer kolunu da beline sarıp, o da başıyla olur diyor. "Hazır mısın?" Bir daha başını sallıyor.

Ayaklan yapraklara takılarak ağır ağır yirmi adım daha attıktan sonra hiç mecali kalmıyor. ''Yapamıyorum Harold" diyor ve acı öylesine şiddetli ki konuşamıyor bile, uzun za- mandır hissettiği gibi bir şey değil. Bacakları, sırtı, ayakla- n Philadelphia'daki hastanede yattığından bu yana bu ka- dar şiddetli ağrımadı; Harold'ı bırakıp ormanın zeminine yu- varlanıyor.

"Aman Tanrım Jude" diyor Harold, üzerine eğilip sırtı- nı ağaca yaslayarak oturmasına yardım ediyor, o da ne ka- dar aptal ve bencil olduğunu düşünüyor. Harold yetmiş iki yaşında. Sağlığı takdire şayan da olsa, yetmiş iki yaşında- ki bir adamdan fiziksel yardım istememeli. Gözlerini açamı- yor çünkü dünya etrafında fırıl fırıl dönüyor, fakat Harold'ın telefonunu çıkarıp Willem'i aramaya çalıştığını duyuyor, ama ormanın içinde telefon çekmiyor ve Harold küfrü bası- yor. "Jude" dediğini duyuyor Harold'ın ama sesi çok zayıf, "Eve gidip tekerlekli sandalyeni getirmem gerekecek. Kusu-

712

ra bakma ne olur. Hemen dönerim." Başıyla zar zor onaylı- yor, Harold'ın paltosunun düğmelerini iliklediğini, ellerini ceplerine soktuğunu, bacaklarına bir şey sardığını hissedi- yor, kendi paltosu olduğunu anlıyor. "Hemen dönerim" diyor Harold. "Hemen dönerim." Harold'ın ayak seslerinin koşarak uzaklaştığını, ayaklarının altında dalların, yaprakların çıtır- dadığını işitiyor.

Başını yana çevirince toprak bir anda altından kayıp gidi- yor ve midesi bulanarak sabahtan beri yediği her şeyi kusu- yor, kusmuğunun dudaklarından akıp yanağından damladı- ğını hissediyor. Kendini biraz daha iyi hissediyor bunun üze- rine, başını ağaca yaslıyor. Yurttan kaçarken ormanda geçir- diği gece ağaçların onu koruyacaklarını umduğu geliyor ak- lına, şimdi yine korumalarını umuyor. Elini cebinden çıkarı- yor, bastonunu yoklayıp gücü yettiğince sıkıyor. Gözkapak- lannın ardında minik ışık damlaları patlayıp konfeti oluyor, sonra yağlı izler halinde sönüyor. Soluk alıp verme sesleri- ne konsantre oluyor, bir de bacaklarına: Parmak kalınlığın- da onlarca vida sokulmuş kütükler gibi hissediyor onlan. Vi- daların bacaklarından yavaş yavaş söküldüğünü ve beton zemine bir tangırtıyla düştüğünü hayal ediyor. Tekrar kusu- yor. Çok üşüyor. Spazmların gelmekte olduğunu hissediyor. Sonra birinin ona doğru koştuğunu işitiyor ve daha sesini duymadan Willem olduğunu -tatlı sandal ağacı parfümün- den- anlıyor. Willem toparlıyor onu, kaldırdığında dünya yi- ne sallanıyor ve kusacağını düşünüyor ama kusmuyor, sağ kolunu Willem'in boynuna dolayıp kusmuklu yüzünü omzu- na çeviriyor ve taşınmaya bırakıyor kendini. Willem'in so- luk soluğa olduğunu duyuyor -kilosu Willem'den hafif ola- bilir ama boylan aynı, elinde tuttuğu bastonu Willem'in ba- caklarına çarpar, dizleri Willem'in göğüs kafesine vururken taşınmasının pek zor olduğunun farkında- ve sandalyesine oturtulduğunda, tepesinde Willem'in ve Harold'ın seslerini

713

duyduğuna memnun oluyor. Öne eğilip alnını dizlerine da- yıyor; sandalyeyle ormandan çıkarılıp tepeyi tırmandırılıyor ve eve sokuluyor, kaldırılıp yatağa alınıyor. Biri ayakkabıla- rını çıkarıyor, diğeri ellerine termofor tutuşturuyor, bir baş- kası bacaklarına battaniye sarıyor. Willem'in öfkeyle söylen- diğini işitiyor: "Yahu hadi o istedi, sen niye onun aklına uyu- yorsun? Bilmiyor musun yapamayacağını?" Harold utana sı- kıla cevap veriyor: "Haklısın Willem. Çok üzgünüm. Aptallık ettim. Ama gitmeyi çok istedi." Konuşup Harold'ı savunmak, Willem'e suçun kendisinde olduğunu, Harold'ı zorla çıkardı- ğını söylemek istiyor ama yapamıyor.

"Aç ağzını" diyor Willem ve diline demir acılığında bir hap bıraktığını duyumsuyor. Dudaklarına bir bardak su dayandı- ğını hissediyor. ''Yut" diyor Willem, yutuyor, kısa süre sonra da dünyanın varlığı son buluyor.

Uyandığında yatakta Willem'i yanında, ona bakarken bu- luyor. "Çok özür dilerim" diyor fısıltıyla ama Willem cevap vermiyor. Uzanıp elini Willem'in saçlarında gezdiriyor. "Wil- lem" diyor, "Harold'ın bir suçu yok. Ben zorladım onu." Willem tıslıyor. "Orası belli" diyor. "Amayine de kabul et- memeliydi."

Uzun süre sessiz kalıyorlar; hep düşündüğü ama hiç di- le getirmediği bir şeyi nasıl ifade edeceğini hesaplıyor aklın- dan. "Bu söylediğim sana çok mantıksız gelecek biliyorum ama" diyor ve Willem ona bakıyor, "bunca yıl geçmesine rağ- men kendimi hala engelli olarak göremiyorum. Yani öyle ol- duğumu biliyorum. Bunun farkındayım. Ömrümün engel- li geçirdiğim kısmı, engelsizinin iki katı. Sen beni sadece bu yönümle, yardıma ihtiyacı olan biri olarak tanıdın. Ama ben kendimi her istediği zaman yürüyebilen, istediği gibi koşabi- len biri olarak hatırlıyorum.

Sakat kalan her kişi bir şeyin ondan gasp edildiğini dü- şünür bence. Ama ben hep sakatlığımı kabul edersem Dr.

714

Traylor'a boyun eğmiş olacağımı, hayatıma Dr. Traylor'ın şe- kil vermesini kabullenmiş sayılacağımı hissettim. Ben de de- ğilmişim gibi yapıyorum, onunla karşılaşmadan önceki ki- şiymişim gibi davranıyorum. Mantıklı veya pratik olmadığı- nın farkındayım. Ama üzüntümün esas nedeni, bencilliğim. Bu yaptığımın sana yük olduğunun farkındayım. Bu yüzden, yapmayacağım artık." Derin bir nefes alıyor, gözlerini kapa- tıp açıyor. "Engelliyim ben" diyor. "Sakatım." Ve olanca saç- malığına rağmen -kırk yedi yaşında; bu durumu kabullen- mesi için otuz iki yılı vardı- ağlamaklı oluyor.

"Ah Jude" diyen Willem, onu kendine çekiyor. "Üzgün ol- duğunu biliyorum. Bunun zorluğunun farkındayım. Neden hiç kabullenmek istemediğini anlıyorum, gerçekten. Ben sa- dece senin için endişeleniyorum, bazen hayatta kalınanı sen- den çok istiyormuşum gibi hissediyorum."

Bunu duyunca ürperiyor. "Hayır Willem" diyor. "Yani belki bir dönem öyle olmuş olabilir ama şimdi değil."

"O zaman kanıtla bana" diyor Willem bir sessizliğin ardın- dan.

"Kanıtlayacağım" diyor.

Ocak, şubat. Hiç olmadığı kadar yoğun. Willem bir oyu- nun provalarında. Mart: Sağ bacağında iki yeni yara açılı- yor. Artık acı dayanılmaz derecede; duş, tuvalet, giyinme, so- yunma dışında hep tekerlekli sandalyede. Ayaklarındaki ağ- rı en son bir yıl kadar önce ona nefes aldırdı. Fakat yine de her sabah uyandığında ayaklarını yere basıp bir an umutla- nıyor. Belki bugün daha iyi hisseder. Belki bugün ağn azal- mış olur. Ama olmuyor, olmuyor. Yine de umudu kesmiyor. Nisan: Doğum günü. Oyun sahnelenmeye başlıyor. Mayıs: Gece terlemeleri, ateş, titreme, havaleler geri geliyor. Cont- ractor Palas'a dönüyor. Damar yolu, bu kez göğsünün sol ta- rafında tekrar açılıyor. Fakat bu sefer bir fark var: Bu bak- teri farklı, bu sefer antibiyotiği yirmi dört saatte bir değil,

715

sekiz saatte bir alması lazım. Patrizia hayatına tekrar giri- yor, bu kez günde iki sefer: Sabah altıda Greene Sokak'ta, öğlen ikide Rosen Pritchard'da, akşam onda ise yine Greene Sokak'ta gece hemşiresi Yasmin devreye giriyor. Arkadaşlık- ları boyunca ilk kez Willem'in bir oyununun tek bir temsili- ni izliyor: Ilaç kürü gününü öyle bölüyor, öyle kontrol altında tutuyor ki, ikinci kez gitmesi mümkün olmuyor. Bir yıl ön- ce bu süreç başladığından beri ilk kez çaresizliğe yuvarlan- dığını, vazgeçmek üzere olduğunu hissediyor. Aslında istedi- ği koyuvermekken, Willem'e yaşamak istediğini kanıtlama- ya söz verdiğini kendine hatırlatıyor. Koyuvermek isteme- si bıkkınlıktan değil bitkinlikten. Bir randevunun sonunda Andy ona garip bir ifadeyle bakıp kendini son kesmesinden bu yana bir ay geçtiğinin farkında olup olmadığını soruyor, o da düşünüyor. Doğru söylüyor Andy. Kesmeyi düşünemeye- cek kadar yorgun, tükenmiş.

"Eh" diyorAndy. "Sevindim buna. Ama keşke bırakmanın sebebi bu olmasaydı Jude."

"Ben de sevindim" diyor. Sessiz kalıyorlar, korkusu o ki, ikisi de en ciddi sorununun kendini kesmek olduğu günleri özlüyor.

Haziran oluyor, temmuz oluyor. Bacaklarındaki yaralar - bir yıldır var olan eskileri de, martta açılan yenileri de- iyi- leşmedi. Neredeyse küçülmediler bile. Dört Temmuz tatilin- den, Willem'in oyunu perde kapattıktan hemen sonra, Andy uygun bir zamanlarında Jude ve Willem'le konuşmak iste- diğini söylüyor. Andy'nin ne diyeceğini bildiği için, konuş- mayı geciktirirse geleceği de erteleyebilirmiş gibi, Willem'in çok yoğun olduğunu, zaman bulamayacağını söylüyor, ama bir cumartesi akşamı işten eve döndüğünde ikisini evde onu beklerken buluyor.

Konuşma beklediği gibi. Andy, bacaklarının kesilmesini tavsiye ediyor, şiddetle tavsiye ediyor. Andy son derece yu-

71 6

muşak ve nazik konuşuyor, ama söylediklerinin prova edil- miş olmasından, tavrının resmiyetinden anlıyor ki gerçekten endişeli.

"Bugünün geleceğini hep biliyorduk" diyor Andy, "ama bi- liyorduk diye kolay atlatacak değiliz. Jude, ne kadar acı, ne kadar rahatsızlık kaldırabileceğini bir tek sen biliyorsun. Bunu sana ben söyleyemem. Ama pek çok insandan çok da- ha uzun süre direndiğini söyleyebilirim. Olağanüstü bir ce- saret gösterdiğini söyleyebilirim -öyle yapma suratını, gös- terdin ve gösteriyorsun-; senin çektiğin ıstırabı hayal dahi edemediğimi de söyleyebilirim.

Ama hepsini bir tarafa bırakalım, devam etmeye gücün ol- sa bile bazı gerçekler var ortada. Tedavi sonuç vermiyor. Ya- ralar iyileşmiyor. Bir yıl olmadan iki kere kemik enfeksiyo- nu geçirmen beni çok ürkütüyor. Antibiyotiklerden biri aler- ji yapmaya başlarsa tam sıçarız. Yapmasa bile ilaçlara tole- ransın umduğum kadar iyi değil: Çok fazla, tehlikeli derece- de kilo verdin ve seni her gördüğümde biraz daha zayıf düş- müş buluyorum.

Üst bacaklarındaki doku yeterince sağlıklı, bence iki dizi- ni de kurtarabiliriz. Ve sana yemin ederim Jude, ameliyatı olur olmaz hayat kaliten artacak. Ayaklarında ağrı kalmaya- cak. Üst bacaklarında hiç yara çıkmadı, yakın zamanda çı- kacağını düşünmek için de bir sebep yok. Bugün piyasada.ki protezler on yıl öncesine göre bile o kadar iyi ki, yürüyüşün kendi bacaklarınla yürümene kıyasla daha iyi ve daha doğal olacak. Ameliyat gayet basit, dört saat kadar sürüyor, bizzat yapacağım. Nekahet devresi de kısa; hastanede bir haftadan az kalırsın, geçici protezlerini de hemen yaptırabiliriz." Andy susuyor, ellerini dizlerine koyup ikisine bakıyor. Uzun süren bir bekleyişin ardından Willem sorular sormaya başlıyor; aslında onun sorması gereken yerinde sorular: Ev istirahati ne kadar sürecek? Nasıl bir fizik tedavi uygulana-

71 7

cak? Ameliyatın riskleri neler? Andy on yedi yıl önce konuyu ilk gündeme getirdiğinden beri her yıl tam da bu sorulan, bu senaryoyu araştırdığı için aşağı yukarı hepsini bildiği cevap- lar, bir kulağından girip diğerinden çıkıyor.

Nihayet araya giriyor. ''Ya ben istemezsem?" diyor ve ikisi- nin de yüzüne mutsuzluk çöktüğünü görüyor.

"Sen istemezsen, yaptığımız tedaviyi aynen sürdürmeye devam eder ve bir gün sonuç vermesini umarız" diyor Andy. "Ama Jude, ampütasyon yapılacaksa, senin kararınla yapıl- ması mecburen yapılmasından her zaman daha iyidir." Du- ruyor. "Eğer kan enfeksiyonu olursa, sepsise yakalanırsan, o zaman ampüte etmek zorunda kalacağız ve dizlerini kurta- racağımıza söz veremem. Enfeksiyonun başka yerlerine ya- yılmayacağına, el gibi parmak gibi başka uzuvlarını kaybet- meyeceğine de söz veremem."

"Ama şimdi de dizleri kurtaracağının garantisini veremi- yorsun" diyor çocukça. "İleride sepsis oluşmayacağının da garantisi yok."

"Evet, yok" diyor Andy. "Ama dediğim gibi, bence kurta- rabilme ihtimalimiz yüksek. Bedeninin çok ağır enfekte ol- muş bir bölümünü keserek diğer taraflarını kurtarma ihti- malimiz de yüksek."

Yine sessiz kalıyorlar. Mırıltıyla, "Tercih sunuyor gibisin ama aslında ortada bir tercih yok" diyor.

Andy iç geçiriyor. "Dediğim gibi Jude" diyor, "bir tercih var. Tercih sana ait. Yann karar ver demiyorum, bu hafta bi- le vermesen olur. Ama enine boyuna düşünmeni istiyorum." Andy gidiyor, Willem'le baş başa kalıyorlar. "Şimdi konuş- mamız şart mı?" diye soruyor nihayet Willem'le göz göze ge- lebildiğinde, Willem de başını iki yana sallıyor. Dışarıda ha- va gülkurusuna dönmekte, gurup uzun ve güzel olacak. Ama güzellik istemiyor. Ansızın canı yüzmek istiyor ama ilk ke- mik enfeksiyonundan bu yana yüzmedi. Hiçbir şey yapma-

71 8

dı. Hiçbir yere gitmedi. Serumu New York'a bağlı olduğu için Londra'daki müvekkillerini bir meslektaşına devretti. Kas- ları eridi gitti, bir deri bir kemik kaldı, ihtiyarlar gibi hare- ket ediyor. "Ben yatıyorum" diyor Willem'e, Willem usulca "İki saate Yasmin gelecek" deyince de ağlamaklı oluyor. "Ta- mam" diyor yere bakarak. "Biraz kestireyim o zaman. Yas- min gelince kalkarım."

O gece Yasmin gittikten sonra, uzun bir aranın ardından ilk kez kendini kesiyor, kanın mermerden deliğe sızmasını izliyor. Başına bu kadar dert açan, bu kadar zaman ve para- ya mal olan, bu kadar acı çektiren bacaklarından vazgeçmek istememesinin akla aykırı olduğunun farkında. Ama yine de onun o bacaklar. Onun bacakları. Onun bir parçası. Nasıl kesip atacak bir parçasını? Yıllar içinde önemli bir kısmını zaten kesip atmış olduğunun farkında: yaralar, deriler, ka- buklar... Ama bu nedense farklı. Bacaklarını feda ederse, Dr. Traylor'a yenildiğini itiraf etmiş olacak; ona ve arabadaki o geceye teslim olmuş sayılacak.

Yine farklı çünkü bacaklarını bir kaybetti mi, mış gibi yap- ma imkanı ortadan kalkacak. Bir gün yürüyebilecekmiş gi- bi, iyileşecekmiş gibi yapamayacak. Sakat değilmiş gibi ya- pamayacak. Garabetlik derecesi bir puan daha artacak. İlk olarak ve daima eksiğiyle tanımlanan biri olacak.

Ayrıca yorgun. Yürümeyi baştan öğrenmek istemiyor. İlk enfeksiyonda verdiği kiloları alıp ikincisinde kaybettik- ten sonra zar zor aldığı kiloların üzerine tekrar vereceği ki- lolar almaya çalışmak istemiyor. Hastaneye yatmak, şaşkın ve sersem uyanmak, gece korkularıyla uyanmak, işyerinde- kilere yine hasta olduğunu söylemek istemiyor, aylar ve ay- lar boyu zayıf kalmak, dengesini bulabilmek için çabala- mak istemiyor. Willem'in onu bacaksız görmesini, onun önü- ne bir sınav daha çıkarmayı, hazmedilecek bir çirkinlik da- ha yapmayı istemiyor. Normal olmak istiyor, hep ve sadece

719

normal olmak istedi, ama her geçen yıl normallikten gitgide uzaklaşıyor. Zihni ve bedeni birbirinden ayrı ve rekabet için- de iki varlık olarak düşünmenin mantıksızlığını biliyor ama bunu yapmaya engel olamıyor. Bedeninin bir çarpışma da- ha kazanmasını, onun adına karar vermesini, onu çaresiz- liğe düşürmesini istemiyor. Willem'e mecbur olmak, kolla- n eriyip gideceği için yataktan kalkarken, tuvalete giderken onun yardımını istemek, bacaklarından kalan kütükleri ona göstermek istemiyor. Bu aşamaya gelmeden bir uyarı alaca- ğını, bedeninin iyice kötülemeden ona sezdireceğini düşün- müştü hep. Geçen bir buçuk yılın işte bu uyan -uzun, yavaş, istikrarlı, ihmal edilemez bir uyan-olduğunu elbette biliyor, ama kibrine ve saçmasapan umuduna yenik düşüp bu uyan- ya kulak asmadı. Daha önce hep düzelmiş olduğu için, bu se- fer de düzeleceğine inanmayı seçti. Talihinin sonsuz olduğu- nu varsayma ayrıcalığını tanıdı kendine.

Üç gece sonra yine ateşle uyanıyor, yine hastaneye yatı- yor, yine taburcu oluyor. Bu ateşe kateterin çevresindeki en- feksiyon neden olmuş, çıkarıyorlar. Şahdamanna taktıklan yeni kateterin şişliğini gömleklerinin yakası bile tam kapa- tamıyor.

Evdeki ilk gecesinde rüyadan rüyaya savrulurken gözleri- ni açıyor ve Willem'in yatakta yanında olmadığını fark edi- yor, kalkıp tekerlekli sandalyesine geçerek odadan çıkıyor. Willem onu görmeden o Willem'i görüyor; yemek masasın- da oturmuş, sırtını kitaplıklara dönmüş, tepesinde ışık, göz- leri salona dalmış. Önünde bir bardak su var; dirseğini ma- saya, çenesini eline yaslamış. Willem'e bakıp onun ne kadar yorgun, yaşlı, capcanlı saçlannın ağarmış olduğunu görüyor. Willem'i o kadar zamandır tanıyor, yüzünü o kadar çok gör- dü ki, ona dışandan bakamıyor: Onun yüzünü, kendi yüzün- den daha çok tanıyor. Her ifadesini biliyor. Willem'in fark- lı tebessümlerinin hangi anlamlara geldiğini biliyor; televiz-

720

yonda röportajını izlerken ne zaman nezaketten, ne zaman komiğine gittiği için gülümsediğini anlıyor. Hangi dişlerinin kaplama olduğunu biliyor; hangilerini yıldız olacağının anla- şıldığı, ömrünü oyunlarda ve bağımsız filmlerde geçirmeyip farklı bir kariyere, farklı bir hayata yöneleceğinin belli oldu- ğu zaman Kit'in düzelttirdiğini biliyor. Ama şimdi Willem'e, yakışıklı olduğu kadar yorgun, yalnız kendisi yaşayabilir- miş sandığı bir türden yorgunluk çökmüş yüzüne bakıyor ve Willem'in de hayatının -onunla geçirdiği hayatının- bir ezi- yet, bir hastalık, hastane ve korku çilesi haline geldiğini his- sediyor ve ne yapacağını, ne yapması gerektiğini biliyor. "Willem" diyor ve Willem'in trans halinden sıyrılıp kendi- sine baktığını görüyor.

"Jude" diyor Willem. "Ne oldu? Hastalanıyor musun? Ne- den kalktın yataktan?"

"Yapacağım" diyor ve kendilerini sahnenin bir ucundan di- ğerine konuşan iki aktör gibi görüyor, ona yaklaşıyor. "Ya- pacağım" diyor tekrar, Willem başıyla onaylıyor, sonra alın- larını birbirlerine yaslayıp ağlamaya başlıyorlar. "Çok üzgü- nüm" diyor Willem'e, o da başını sallarken alınları sürtüyor. "Ben de" diyor Willem ona. "Ben de çok üzgünüm Jude. Çok." "Biliyorum" diyor; biliyor da.

Ertesi günAndy'yi arıyor, Andy çok rahatlasa da saygısın- dan fazla belli etmiyor. Sonra işler hızla ilerliyor. Tarih be- lirliyorlar: Andy'nin ilk önerdiği tarih Willem'in doğum günü ve Willem'le ellinci yaşını iyileştikten sonra kutlamak üze- re anlaşmışsalar da, ameliyatı o gün olmak istemiyor. Ağus- tosun sonunda, İşçi Bayramı'ndan ve genellikle Truro'ya git- tikleri haftadan önceki haftada mutabık kalıyorlar. İlk yöne- tim kurulu toplantısında bir açıklama yapıyor, bu ameliya- tı isteği üzerine olacağını, ofisten en fazla bir hafta on gün uzak kalacağını, korkulacak bir durum olmadığını bildiri- yor. Sonra kendi bölümüne haber veriyor; normalde yapmaz-

721

dı, onlara söylüyor ama müvekkillerin endişelenmesini, ol- duğundan ciddi bir şey sanmalannı, ofiste dedikodu ve soh- bet konusu olmayı istemiyor (ama olacağını biliyor). İşyerin- de kendinden o kadar az söz ediyor ki, ettiği zaman insanla- nn koltuklarında doğrulduklannı, adeta kulaklarını diktik- lerini görebiliyor. Hepsinin kanlarıyla, kocalarıyla, sevgili- leriyle tanıştı ama onların hiçbiri Willem'le tanışmadı. Şir- ket gezilerinin, yıllık ofis partilerinin, yaz pikniklerinin hiç- birine Willem'i davet etmedi. "Hiç seveceğin tipler değil" di- yor Willem'e ama aslında sorun bu değil; Willem nerede ol- sa eğlenebilir. "İnan bana." Willem de hep omuz silkti; "Gel- meyi çok isterdim" dedi hep, ama o hiç izin vermedi. Kendisi- ne hep Willem'i bıktıncı bir etkinlikler dizisinden koruduğu- nu telkin etti ama Willem'in onu davet etmediği için kınlabi- leceğini, Greene Sokak ve ortak arkadaşlan dışındaki haya- tının bir parçası olmak isteyebileceğini hesaba katmadı. Bu- nu fark ederek kızanyor şimdi.

"Sorusu olan var mı?" diye soruyor kimsenin sormasını beklemeyerek, ama genç ortaklardan gaddar fakat fena hal- de işbitirici Gabe Freston'ın el kaldırdığını görüyor. "Fres- ton?" diyor.

"Çok üzgün olduğumu belirtmek istedim Jude" diyor Fres- ton, çevresindekiler mırıltılarla destek veriyor.

Bir espri yapıp havayı dağıtmak, "Geçen yıl ikramiye tu- tannı açıkladığımdan bu yana ilk kez bu kadar samimi görü- yorum seni Freston" demek istiyor çünkü doğru da, ama söy- lemiyor, derin bir nefes alıyor sadece. "Teşekkür ederim Ga- be" diyor. "Hepiniz var olun. Hadi şimdi herkes işinin başı- na" dediğinde dağılıyorlar.

Ameliyat pazartesi günü olacak; cuma geç saate kadar ofiste kalıyor ama cumartesi gitmiyor. O akşamüstü hasta- ne çantasını hazırlıyor, akşam da Willem'le Son Yemek'i ilk kutladıklan küçük suşi lokantasında yemek yiyorlar. Patri-

722

zia ve Yasmin son kez perşembe günü geldiler; Andy cumar- tesi sabah erkenden arayıp röntgen sonuçlarını aldığını, en- feksiyonun gerilemediğini ama yayılmadığını da söylüyor. "Pazartesinden sonra sorun olmaktan çıkacak tabii" diyor ve hafta başında Andy "Önümüzdeki pazartesiden sonra ayak ağrısı çekmeyeceksin" dediğinde yaptığı gibi sertçe yutkunu- yor. Bunun ardından, sorunun ortadan kaldırılmadığını, or- tadan kaldırılanın sorunun kaynağı olduğunu hatırlıyor. İki- si arasında fark var ama nasıl gelirse gelsin bir ortadan kal- dırılma durumuna şükran duyması gerektiğini düşünüyor. Son yemeğini pazar akşamı yedide yiyor; ertesi sabah se- kizde ameliyata gireceği için gece boyu bir şey yiyip içmeme- si, ilaç almaması gerek.

Bir saat sonra Willem'le asansöre binip kendi bacakla- rı üzerinde son yürüyüşü için dışarı çıkıyorlar. Willem'e söz verdirdi bu yürüyüş için, fakat daha başlamadan bile -bir so- kak güneye inip Grand'e, sonra bir sokak batıdaki Wooster'a, oradan yukarı dört sokak yürüyerek Houston'a, doğuya dö- nüp Greene'e ve oradan güneye evlerine yürüyecekler- biti- remeyeceğini hissediyor. Gökyüzü çürük renginde ve ansızın Caleb'in onu çırılçıplak sokağa attığı geceyi hatırlıyor.

Sol ayağını atarak başlıyor. Sakin sokak boyunca yürüyor- lar ve Grand'e gelip sağa döndüklerinde Willem'in elini tutu- yor, insan içinde hiç yapmaz ama şimdi sımsıkı sarılıyor eli- ne ve tekrar sağa dönüp Wooster'da yürümeye koyuluyorlar. Bu turu tamamlamayı çok istemişti ama bilakis tamam- layamayacak olması -Houston'a varmalarına daha iki sokak varken Willem ona bir bakış atıyor ve sormaya bile gerek görmeden doğuya, tekrar Greene Sokak'a çeviriyor yönünü- doğru karan verdiğine ikna ediyor onu. Artık bıçak kemiğe dayandı ve sadece Willem için değil, kendisi için de yapabile- ceği en iyi tercihi yaptı. Yürüyüş dayanılmaz zordu; eve dön- düğünde yüzünün gözyaşlarıyla ıslanmış olmasına şaşırıyor.

723

Ertesi sabah Harold ve Julia kireç gibi, korkulu suratlarla onlan hastanede karşılıyor. Onu yüreklendirmek için metin olmaya çalıştıklarını fark ediyor; ikisini de kucaklayıp öpü- yor, endişelenmemelerini, kolayca atlatacağını söylüyor. Ha- zırlanması için götürülüyor. O olaydan bu yana bacakların- daki tüyler düzensiz çıkıyor, yaraların çevresinde hiç çıkını- yor ama şimdi dizkapaklannın altını ve üstünü sinekkaydı tıraş ediyorlar. Andy geliyor, yüzünü avuçlarına alıp alnın- dan öpüyor. Bir şey söylemiyor, bir keçelikalem çıkarıp iki dizinin birkaç parmak altına ters kavisler halinde Mors alfa- besine benzeyen bazı işaretler koyuyor, sonra çıkması gerek- tiğini, birazdan geleceğini ama o arada da Willem'i göndere- ceğini söylüyor.

Willem gelip yatağının kenarına oturuyor, konuşmadan el ele tutuşuyorlar. Tam bir şey söyleyecek, saçma bir espri ya- pacakken Willem ağlamaya başlıyor, ama hiç kimsenin ağ- ladığını görmediği gibi, üzerine kapanıp hıçkırarak ve inle- yerek ağlıyor. "Willem" diyor can havliyle, "Willem, ağlama lütfen. Her şey yolunda gidecek. Gerçekten. Ağlama. Ağlama Willem." Yatakta doğrulup Willem'e sarılıyor. "Ah Willem" deyip iç geçiriyor, kendisi de ağlamaklı. "Willem, her şey yo- lunda gidecek, sana söz." Ama sakinleştiremiyor onu, Willem ağladıkça ağlıyor.

Willem'in bir şey demeye çalıştığını fark ediyor, sırtını sı- vazlayıp tekrarlamasını istiyor. "Gitme" dediğini duyuyor Willem'in. "Bırakma beni."

"Gitmeyeceğim, söz veriyorum" diyor. "Kolay bir ameli- yat bu Willem. Hem ben şimdi gidersem, Andy bir daha ki- me nutuk çekecek?"

Tam bunun üzerine Andy içeri giriyor. "Hazır mıyız genç- ler?" diye soruyor, sonra Willem'i görüp duyuyor. "Ah Tan- nın" diyor, yaklaşıp kucaklaşmalarına katılıyor. "Willem" di- yor, "sana söz veriyorum kendi çocuğummuş gibi üzerine tit-

724

reyeceğim, tamam mı? Ona bir şey olmasına izin vermeyece- ğimi biliyorsun değil mi?"

"Biliyorum" diyor Willem yutkunarak. "Biliyorum, biliyo- rum."

Nihayet Willem'i sakinleştirebiliyorlar, o da gözlerini silip özür diliyor. "Çok üzgünüm" diyor Willem ama o başını sal- layıp Willem'i elinden çekerek kendisine yaklaştırıyor ve bir veda öpücüğü veriyor. "Üzülme" diyor ona.

Ameliyathanenin kapısında Andy eğilip onu bu kez yana- ğından öpüyor. "Bundan sonra sana dokuna.mayacağım" di- yor, "steril olacağım, beni kirletirsin falan, neme lazım." Kar- şılıklı sırıtıyorlar, sonra Andy başını sallıyor. "Ergen şakala- rı yapmak için fazla yaşlı değil misin artık?" diye soruyor. "Söyleyene bak" diyor. "Sen geldin altmış yaşına." "Olsun."

Ardından ameliyathanedeler, tepesindeki parlak beyaz ışık halkasına bakıyor. "Merhaba Jude" diyor arkasından bir ses, bakınca anestezist olduğunu görüyor, Andy'yle Jane'in yemek davetlerinden birinde tanıştığı Ignatius Mba adında bir arkadaşları.

"Merhaba Ignatius" diyor.

"Ondan geriye sayar mısın?" diyor Ignatius ve o da başlı- yor ama yediden sonrasını sayamıyor, hissettiği son şey sağ ayağının parmaklarında karıncalanma.

Üç ay sonra. Yine Şükran Günü, Greene Sokak'ta toplanı- yorlar. Willem ve Richard bütün yemekleri ve hazırlıkları o uyurken tamamladılar. İyileşmesi beklenenden uzun ve zor oldu, iki kere de enfeksiyona yakalandı. Bir süre hortumla beslendi. Ama Andy dediğini yaptı ve iki dizini de kurtardı. Hastanede uyandığında, Harold ve Julia'ya, Willem'e bacak- larında bir fil oturuyormuş da ileri geri sallanarak kemikleri- ni un ufak ediyormuş gibi hissettiğini söyledi. Ama ona asla bunun hayal olduğunu söylemediler, hemşirenin seruma tam

725

da bunun için bir ağrıkesici kattığını, hissin yakında geçece- ğini anlattılar. Bu hayalet ağrılara gitgide daha az maruz kalıyor ama tamamen bitmedi de. Aynca hala çok yorgun ve çok bitkin, bu nedenle Richard masanın başına India'run ba- zen poz verirken kullandığı devetüyü kadifeden bir ofis kol- tuğu koydu, gücü tükenince kolçaklanna yaslanabilir. Yemekte Richard ve India, Harold ve Julia, Malcolm ve Sop- hie, JB ve annesi, bir de çocuklan San Francisco'daki karde- şine giden Andy ve Jane var. Herkese onun için yaptıklan ve ona kattıkları için teşekkür ederek başladığı konuşmasın- da, en çok teşekkür etmek istediği kişiye -sağında oturan Willem'e- geldiğinde boğazının düğümlendiğini fark ediyor, elindeki kağıttan başını kaldırıp arkadaşlarına bakınca hep- sinin gözlerinin dolduğunu görüp susuyor.

Yemekte çok mutlu, hatta insanların tabağında yer bula- mamalarına rağmen farklı yiyeceklerden kaşık kaşık koy- maları hoşuna bile gidiyor, ama çok uykusu geliyor ve so- nunda sandalyeye gömülüp gözlerini kapatıyor, çevresinde- ki tanıdık sesleri, tanıdık sohbetleri dinleyerek gülümsüyor. Bir ara Willem uyuklamakta olduğunu fark edip ayağa kalkıyor. "Hadi bakalım, zengin kalkışı" diyor ve sandalyeyi masadan döndürüp yatak odasına çeviriyor ve insanların gü- lüşmelerini, hep bir ağızdan vedalarını cevaplamak için zar zor güç bulup sandalyenin sırtından arkaya bakarak elini te- atral bir havayla şöyle bir kaldırıyor. "Kalın" diyor onlardan uzaklaştırılırken. "Lütfen siz kalın, Willem'le iki satır soh- bet edin" ve onlar da kalacaklarını söylüyorlar, hem saat ye- di daha, gece uzun. "Sizi seviyorum" diye sesleniyor onlara, onlar da hep bir ağızdan aynı şekilde cevap veriyorlar ama o koro içinde bile hepsinin sesini tek tek duyabiliyor.

Yatak odasının kapısında Willem kaldırıyor onu -çok ki- lo verdi, protezleri olmadan boyu da epey kısaldığı için ar- tık Julia bile kaldırabiliyor onu- ve yataklarına götürüyor,

726

soyunmasına yardım ediyor, geçici protezlerini çıkarması- na yardım ediyor, üzerine battaniye örtüyor. Bir bardak su koyup ona antibiyotiğini ve bir avuç vitamin hapını veriyor. Willem'in gözü önünde hepsini yuttuktan sonra bir süre ya- nında oturuyor Willem, ona değmese de yakınında.

"Söz ver onlarla geç saate kadar oturacağına" diyor Willem'e, o ise omuz silkiyor.

"Belki de burada seninle kalının" diyor. "Bensiz de gayet güzel eğleniyorlar zaten." Tabii tam bunun üzerine salondan kahkahalar yükseliyor, bakışıp gülümsüyorlar.

"Olmaz" diyor, "söz ver bana" ve sonunda Willem söz veri- yor. "Teşekkür ederim Willem" diyor zar zor, gözleri kapanır- ken. "Çok güzel bir gündü."

"Güzeldi, değil mi?" dediğini duyuyor Willem'in, sonra da başka bir şey söylemeye başlıyor ama onu duyamıyor çünkü uykuya dalıyor.

O gece rüyaları uyandırıyor onu. Kullandığı antibiyotiğin yan etkilerinden biri bu rüyalar ve bu sefer her zamankin- den de kötü. Her gece türlü rüyalar görüyor. Motel odaların- da, Dr. Traylor'ın evinde görüyor kendini. On beş yaşında ol- duğunu, geçen otuz üç yılın yaşanmadığını görüyor. Belirli müşterileri, belirli olayları, hatırladığını bile bilmediği du- rumları görüyor. Hatta Luke Birader olduğunu bile görüyor rüyasında. Bir başkasında Harold'ı Dr. Traylor olarak görü- yor ve uyandığında bu davranışları Harold'a bilinçaltında dahi olsa yakıştırdığı için utanıyor, aynı zamanda rüya de- ğil gerçek olabileceğinden korkuyor ve Willem'in ona verdi- ği sözü hatırlamak zorunda kalıyor: Asla yapmaz Jude. Ha- rold her ne olursa olsun hiçbir biçimde yapmaz böyle bir şey.

Bazen rüyalar o kadar canlı, o kadar sahici ki, dakikalar- ca ve kimi zaman bir saat hayata dönemiyor, bilinçli hali- nin kendi gerçek hayatı olduğuna aklı ermiyor. Bazen uyan- dığında kendinden fazlasıyla uzaklaşmış olduğu için kim ol-

727

duğunu dahi hatırlayamıyor. "Neredeyim ben?" diye soruyor çaresizce, sonra "Ben kimim? Kimim ben?"

Sonra kulağının hemen dibinde, sanki kafasının içindey- miş kadar yakında Willem'in fısıltısını duyuyor: "Sen Jude St. Francis'sin. En eski, en sevgili dostumsun. Harold Stein ve Julia Altman'ın oğullansın. Malcolm Irvine, Jean-Baptis- te Marion, Richard Goldfarb, Andy Contractor, Lucien Voigt, Citizen van Straaten, Rhodes Arrowsmith, Elijah Kozma, Phaedra de los Santos ve Henry Young'lann arkadaşısın. "New Yorklusun. SoHo'da oturuyorsun. Bir sanat örgütü ve bir aşevi için gönüllü çalışıyorsun.

Yüzücüsün. Fınncısın. Aşçısın. Okursun. Güzel sesin var ama artık şarkı söylemiyorsun. Mükemmel bir piyanistsin. Resim koleksiyoncususun. Ben uzaktayken çok güzel mesaj- lar yazıyorsun bana. Sabırlısın. Cömertsin. Tanıdığım en iyi dinleyicisin. Her bakımdan tanıdığım en akıllı kişisin. Her bakımdan tanıdığım en cesur kişisin.

Avukatsın. Rosen Pritchard ve Klein'ın yönetim kurulu üyesisin. İşini çok seviyorsun, çok çalışıyorsun. Matematikçisin. Mantıkçısın. Bana kaç kere öğretmeye ça- lıştın.

Çok kötü muameleye maruz kaldın. Sağ salim kurtuldun. Sen her zaman sendin."

Willem böyle uzun uzun onu ona anlatıyor, o da gündüzle- ri -bazen günler sonra- Willem'in söylediklerinden bazı par- çalar hatırlayıp onları bağrına basıyor, onun için söyledikle- ri kadar söylemediklerini de, onu tanımlamadığı şekilleri de bağrına basıyor.

Ama geceleri bunu fark edemeyecek kadar korkmuş, ser- semlemiş oluyor. Telaşı fazlasıyla gerçek, yakıcı. "Peki sen kimsin?" diye soruyor onu kucaklamış tanımadığı, kulağa çok fazla şeye sahipmiş, gıpta edilen ve sevilen biriymiş gibi gelen bir insanı tarif eden adama. "Sen kimsin?"

728

Adamın bu soruya da bir cevabı var: "Ben Willem Rag- narsson" diyor. "Ve yanından hiç aynl.mayacağım."

"Ben gidiyorum" diyor Jude'a ama kımıldamıyor. Bokböce- ği kadar parlak bir yusufçuk tepelerinde vızlıyor. "Ben gidi- yorum" diyor tekrar ama hala kımıldamıyor, üçüncü söyleyi- şinin ardından sıcaktan sersemlemiş halde şezlongdan kal- kıp ayakkabılarını giyiyor.

"Limonu unutma" diyor Jude, başını kaldırıp ellerini göz- lerine siper ederek ona bakıyor.

"Tamam" diyor, eğiliyor, Jude'un güneş gözlüğünü kal- dırıp gözlerinden öpüyor, sonra gözlüğü tekrar takıyor. Yaz Jude'un mevsimi demiştir JB hep: Koyulaşan teni açılan sa- çıyla aynı renge geliyor, gözleri bir acayip yeşile dönüşüyor, Willem ona sürekli dokunmamak için kendini zor tutuyor. "Gelirim işim bitince."

Tepeyi ağır ağır çıkıp esneyerek eve giriyor, bardağında- ki buzu erimiş çayı lavaboya döküyor ve çakılları gıcırdata- rak arabaya yürüyor. Havanın alabildiğine sıcak, kuru, kı- pırtısız, güneşin bembeyaz olmasından ötürü insanın çev- resini görmekten çok kokladığı ve işittiği günlerden: Anlar, çekirgeler çim biçilir gibi vızıldıyor, ayçiçeklerinden bahar- lı bir koku yükseliyor, sıcak ise dilini taş emmiş gibi kurutu- yor. Sıcaktan içi çekiliyor insanın ama bunaltıcı değil, uyku- lu ve savunmasız hale getiriyor sadece, uyuşukluk bir tercih olmaktan çıkıp zorunluluğa dönüyor. Böyle sıcaklarda saat- lerce havuz başında yatıyorlar, yemeseler de içiyorlar -kah- valtıda sürahi sürahi buzlu nane çayı, öğlenleyin litrelerce limonata, akşamlan şişelerce Aligote- ve evin tüm pencere- lerini kapılarını açık, tavan pervanelerini çalışır halde bıra- kıyorlar ki, akşam olup sımsıkı kapanmak gerektiğinde ça- yırların, ağaçların kokusu içeride kalsın.

729

İşçi Bayramı'ndan önceki cumartesi günü; normalde Tnı- ro'da olurlardı ama bu yıl Harold ve Julia'ya Aix-en-Pro- vence'ın hemen dışında sezonluk ev kiraladılar, onlar da ta- tile Garrison'a geldiler. Harold ve Julia -belki Laurence ve Gillian'la birlikte- yarın gelecekler, bugün ise Willem istas- yondan Malcolm1a Sophie'yi ve JB'yle bir ayrılıp bir barıştığı erkek arkadaşı Fredrik'i alacak. Arkadaşlarıyla aylardır doğ-

ru dürüst görüşemediler: JB altı aydır İtalya'da bursiyerlikte, Malcolm ve Sophie de Şanghay'da yeni bir seramik müzesinin inşaatıyla o kadar meşgul ki, en son nisan ayında Paris'te bir araya gelebildiler. Kendisi orada çekimdeydi, Jude iş kovala- dığı Londra'dan, JB ise Roma'dan gelmişti, Malcolm ve Sophie de NewYork'a geçmeden önce birkaç gün uğramışlardı. Neredeyse her yaz mevsiminde, en güzel yaz bu diye dü- şünüyor. Ama bu yaz gerçekten en iyisi, ondan emin. Sadece yaz da değil; ilkbahar, sonbahar, kış. Yaşı ilerledikçe hayatı- nı retrospektifler halinde incelemeye, geçen her mevsimi şa- rap sezonu gibi değerlendirmeye, yaşadığı yıllan tarihi dö- nemlere ayırmaya başladı: Hırs Yılları. Güvensizlik Yıllan. Zafer Yılları. Yanılgı Yıllan. Umut Yılları.

Bunu anlattığında Jude gülümsemişti. "Şimdi hangi döne- mi yaşıyoruz peki?" diye sormuş, Willem de gülümseyerek kar- şılık vermişti. "Bilmiyorum" dedi. "Daha bir isim bulamadım." En azından Sefalet Yıllarını geride bıraktıklarında anlaş- tılar. İki yıl önce tam bu hafta sonunu, İşçi Bayramı tatili- ni Yukarı Doğu Yakası'ndaki bir hastane odasında, pencere- den binanın dışında toplanıp içeride ölüme çeşitli uzaklıklar- da insanlar yatmıyormuş, kendi yakını ameliyatın ertesinde dört gündür uyutulmuyormuş, teni alev alev yanmıyormuş gibi yemek yiyip sigara içen, telefonda konuşan zümrüt yeşi- li pijamalar içindeki doktor, hemşire ve hastabakıcılara mi- desini bulandıran bir tiksintiyle bakarak geçirmişti.

"Bir şey olmayacak Wıllem" deyip durdu normalde W ıllem'den

730

de evhamlı olan Harold. "Sapasağlam çıkacak. Andy öyle de- di." Willem'in Andy'den zaten dinlemiş olduklannı defalar- ca tekrarladı ona Harold ve nihayet Willem'in tepesi attı: "Ya bir dur be Harold! Sen inanıyor musun Andy'nin dediği her şeye? Adamın düzeliyormuş gibi bir hali mi var? Sapasağlam çıkacakmış gibi bir hali mi var?" Harold'ın yüzünün değişti- ğini, umut dilenir gibi bir çaresizliğe, ihtiyar fakat umudunu yitirmemiş bir adama döndüğünü görünce pişmanlık yum- ruk gibi geldi ve gidip ona sanldı. "Özür dilerim" dedi bir oğ- lunu kaybetmiş, ikinci oğlunu kaybetmeyeceğine inanmaya çalışan Harold'a. "Çok üzgünüm Harold, özür dilerim. Aff et beni. Büyük hıyarlık ettim."

"Hıyarlık etmedin Willem" demişti bunun üzerine Harold. "Ama bana onun iyileşmeyeceğini söyleyemezsin. Men ede- rim seni."

"Biliyorum" dedi. "Elbette iyileşecek" diye ekledi Harold'ın yankısı gibi, Harold'ın sözlerini Harold'ın sesiyle Harold'a söyleyerek. "Mutlaka düzelecek." Ama içini korku kurdu ke- miriyordu: Mutlaka diye bir şey yoktu. Hiç olmamıştı. Mut- laka on sekiz ay önce kaybolmuştu. Mutlaka hayatlanndan ebediyen çıkmıştı.

Kendini bildi bileli üstünde olan iyimserliği o aylarda terk etti onu. Yılın geri kalanındaki tüm projelerini iptal etmişti ama sonbaharda pişman oldu, aklını vereceği başka bir şey- ler olmasını istedi. Eylül sonunda Jude hastaneden çıkmıştı ama o kadar zayıf, öyle güçsüzdü ki Willem ona dokunmaya, hatta bakmaya bile korkmuş, dudak kenarlanna kalıcı göl- geler düşürecek kadar çıkık elmacıkkemiklerine, göçmüş bo- ğazında içeriden biri tekmeliyormuş gibi atan nabzına bak- maya çekinmişti. Jude'un onu rahatlatmaya, espriler yap- maya çalıştığını görüyor ve daha da korkuyordu. Evden çık- tığı nadir günlerden birinde -"Çıkmak zorundasın" demişti Richard dosdoğru, "yoksa kafayı yiyeceksin Willem"- telefo-

731

nunu kapatmak istemişti çünkü ne zaman ötse ve arayanın Richard (veya Malcolm veya Harold veya Julia veya JB ve- ya Andy veya Henry Young'lar veya Rhodes veya Elijah ve- ya India veya Sophie veya Lucien veya o saat Jude'un ba- şında kim duruyor ve onun dalgın dalgın sokaklarda dolan- masına ya da alt katta spor yapmasına, arada bir masaj için kıpırdanmadan yatmasına veya Roman ya da Miguel'le öğle yemeği yemesine fırsat yaratıyorsa o) olduğunu görse, Bura- ya kadar diyordu kendine. Ölüyor, öldü belki. iki saniye te- reddütten sonra telefonu açtığında durum raporu olduğunu anlıyordu: Jude yemeğini yemişti. iyi yememişti. Uyuyordu. Midesi bulanıyordu. Nihayet söylemek zorunda kaldı onlara: Ciddi bir şey yoksa telefon etmeyin. Kısa bir şey soracağım, yazmakla uğraşamam demeyin, mesaj atın. Telefon ederse- niz kötü haber diye açacağım. Hayatında ilk kez yüreği ağ- zına gelmek deyimini somut bir şekilde idrak ediyordu, ama onda sanki bir tek yürek değil tüm iç organları telaş ve pa- nikle ağzından fırlamak ister gibiydi.

insanlar iyileşme sürecinden istikrarlı ve yük.selen bir gra- fik gibi söz ederdi hep. Ama Hemming'in iyileşmesi -ki iyi- leşmesiyle sonuçlanmamıştı- böyle olmadığı gibi, Jude'un- ki de değildi. Sıradağlar gibi inişler çıkışlarla ilerliyordu iki- si de, ekim ayında Jude işe döndükten sonra (hala korkutu- cu derecede çelimsiz, korkutucu derecede güçsüzdü) bir ge- ce aşın ateşten havale geçirerek uyanmış ve Willem de bu- nun son çırpınışlar olduğunu, ölümün geldiğini düşünmüş- tü. O zaman, korkusuna rağmen kendini hiç hazırlamadığı- nı, bunun ne anlama geleceğine hiç kafa yormadığını fark et- miş ve mizaç itibariyle pazarlık seven biri olmasa da, inan- dığını bile bilmediği bir şey veya kişiyle pazarlığa tutuşmuş- tu. Daha fazla sabır ve şükran sözü vermiş; küfretmeyi, kib- ri, seksi, şımarıklığı, şikayeti, bencilliği, vurdumduymazlı- ğı, korkaklığı azaltacağını vaat etmişti. Jude sağ kurtuldu-

732

ğunda yaşadığı rahatlamanın sarsıcılığı ve şiddetiyle bay- gınlık geçirince Andy ona bir anksiyete ilacı yazıp hafta sonu JB'yle birlikte Garrison'a göndermiş, Jude'un bakımını ken- disi ve Richard üstlenmişti. Jude'un aksine kendisinin yar- dım teklif edildiğinde geri çevirmemeyi bildiğini düşünmüş- tü hep, ama bu beceriyi en gerektiği anda unutuvermişti ve arkadaşlarının ona hatırlatma çabası göstermiş olmalarına minnet duyuyordu.

Şükran Günü'ne kadar durum iyileşmediyse de kötü ol- maktan çıkmıştı, bunu da aynı şey olarak görüyorlardı. Ama geriye bakınca bunun bir dönüm noktası olduğunu fark et- tiler; ilk kez günler, haftalar, sonra tam bir ay boyunca hiç- bir şey kötüye gitmedi, sabahlan korkuyla değil amaçlar- la uyanma kabiliyetini geri kazandılar ve nihayet, tedirgin- likle de olsa, gelecekten söz etmeye, o günü kazasız bela- sız atlatmayı değil de gelecek günleri düşünmeye fırsat bul- dular. O zaman yapılması gerekenleri konuşmaya başladı- lar ve ancak o zaman Andy, Jude'un ne kadar kilo alacağı- nı, kalıcı protezlerinin ne zaman takılacağını, ilk adımları- nı ne zaman atıp ne zaman yürümeye başlayacağını belirle- mek için ciddi programlar -bir aylık, iki aylık, altı aylık he- defleri olan- hazırladı. Hayatın akışına kapılmışlardı yine, takvime göre hareket etmeyi öğrendiler. Şubat geldiğinde Willem tekrar senaryolar incelemeye başladı. Nisan ayı ve kırk dokuzuncu doğum günü geldiğinde Jude ağır ve sarsak- ça da olsa yürüyor ve normal bir insana benziyordu tekrar. Ağustosta Willem'in doğum günü geldiğinde, yani ameliyat- tan neredeyse bir yıl sonra yürüyüşü, Andy'nin tahmin ettiği gibi, kendi bacaklarıyla yürüyüşüne kıyasla daha akıcı, da- ha kendinden emindi, bir kez daha normal bir insandan da- ha iyi görünüyor, tekrar kendi gibi duruyordu.

"Ellinci yaş partini yapmadık hala" diye hatırlatmıştı Ju- de, kendisinin saatlerce ocağın başında durup hiçbir yorgun-

733

luk belirtisi göstermeden hazırladığı elli birinci yaşgünü ye- meğini yedikleri sırada, Willem de gülümsemişti.

"Bütün istediğim bu" demişti, ciddi de söylüyordu. Sert ve sarsıcı geçen iki yılda yaşadıklarını Jude'un yaşadıklarıyla kıyaslamak saçma geliyordu ama yine de onu değiştirdiğini hissediyordu bunların. Sürekli maruz kaldığı çaresizlik için- de bir tür yenilmezlik hissinin belirmesine neden olmuştu, üzerinde fuzuli, yumuşak ne varsa yanıp kül olmuş da çelik- ten bir çekirdek kalmıştı sanki, tüm kudretine rağmen bü- külebilir, karşısına çıkan her şeye göğüs gerebilirdi.

Doğum gününü baş başa Garrison'da kutladılar ve yemek- ten sonra göle indiler, orada soyunup iskeleden koca bir çay birikintisi gibi görünen ve öyle kokan göle atladı. "Gelsene" dedi Jude'a, o tereddüt edince de "Doğum günü çocuğu ola- rak emrediyorum" diye ekledi. Jude ağır ağır soyundu, pro- tezlerini çıkardı, sonunda iskeleden inip eliyle itti kendini, Willem de onu tuttu. Jude'un beden sağlığı iyileştikçe be- denine ilişkin mahcubiyeti de artmıştı ve Willem, onun ba- zen içine kapanmasından, bacaklarını takıp çıkarırken ken- dini dikkatle gizlemesinden, şimdiki görünümünü kabullen- mekte ne kadar güçlük çektiğini anlıyordu. Daha zayıfken Willem'in soyunmasına yardım etmesine izin veriyordu ama güçleneli beri onu ancak kazara, göz açıp kapayıncaya kadar çıplak görebilmişti. Fakat Jude'un mahcubiyetini bir sağlık belirtisi olarak algılamayı tercih etmişti çünkü bir zamanlar kendi başına yapmaya mecalinin olmadığı duşa girmek, ya- tağa girip çıkmak gibi işleri yeniden öğrenip yapacak kadar güçlü olduğunu gösteriyordu.

Kendilerini göle bıraktılar, birbirlerine tutunarak sessiz- lik içinde yüzdüler ve Willem çıktığında Jude da kollarıyla kendini iskeleye çekerek çıktı, yumuşak yaz sıcağında ikisi de çıplak oturup Jude'un uca doğru sivrilen bacaklarına bak- tılar. Aylardır ilk kez Jude'u çıplak görüyordu, ne diyeceğini

734

bilemedi, sonunda sarılıp onu yanına çekti ve bu da (ona gö- re) söyleyebileceği en güzel şey oldu.

Hala ara ara korku yaşıyordu. Eylül ayında, bir yıldan fazladır ilk kez bir projede yer almak için seyahate çıkma- sından birkaç hafta önce, Jude yine ateşle uyanmış, bu kez Willem'den Andy'yi aramamasını istememiş, zaten Willem de sormamıştı. Doğrudan Andy'nin muayenehanesine git- mişler, Andy röntgen, kan sayımı ve diğer tahlilleri istemiş, her biri farklı odada yataklara uzanıp radyologun arayıp ke- mik enfe�siyonu olmadığını, laboratuvarın arayıp kan de- ğerlerinin normal olduğunu söylemesini beklemişlerdi. "Rinofaranjit" demişti Andy onlara gülümseyerek. "Soğuk algınlığı yani." Ama elini Jude'un başının arkasına koymuştu ve hepsi birden rahat nefes almışlardı. Korku, uykuya yatan ama hiçbir zaman kökünü kurutamayacaklan bir virüs gibi, ne kadar da hızlı, dehşetengiz hızlı ele geçirivermişti bünye- lerini. Neşe, umursamazlık: Bunları baştan öğrenmeleri, sil baştan hak etmeleri gerekiyordu. Ama korkuyu tekrar öğ- renmeleri gerekmeyecekti: Üçünün içinde ortak bir hastalık, DNA'lanna örülmüş parıltılı bir iplik gibi yaşayacaktı. Derken film çekimleri için lspanya'ya, Galiçya'ya gitti. Onu tanıdığı günden beri Jude'un günün birinde Galiçya'da biten Ortaçağ hac yolu Camino de Santiago'yu yürümek is- tediğini biliyordu. "Pireneler'deki Aspe Geçidi'nden başlarız" demişti Jude (o zamanlar ikisi de Fransa'ya gitmemişlerdi daha), "batıya yürürüz. Haftalar sürer ama! Hacılar için ya- pılmış hanlarda geceleriz, bir kitapta okumuştum, yolda da kereviye tohumlu kara ekmek, hıyar ve yoğurt yeriz." "Bilemiyorum" dedi, gerçi o zamanlar Jude'un engellerin- den çok -Jude'un karşısına bazı engeller çıkacağına inanm a- yacak kadar gençtiler ne de olsa- kendini düşünmüştü. "Ku- lağa çok yorucu geliyor Judy."

"O zaman sırtımda taşının seni" diye lafı yapıştırmıştı Ju-

735

de, Willem de gülümsemişti. ''Ya da eşek tutarız ona biner- sin. Ama bu yolun olayı yürünmesi Willem, eşek sırtında ge- çilmesi değil."

Yaşları ilerledikçe Jude'un bu hayalinin hep hayal olarak kalacağı iyice anlaşıldı ve Camino hayalleri iyice gösterişli bir hal aldı. "Ortam şöyle" derdi Jude. "Dört yabancı: Biri cin- selliğiyle yüzleşmeye çalışan Çinli Daoist rahibe, biri hapis- tenyeni çıkmış, şiir yazan bir İngiliz, biri karısının yasını tu- tan Kazakistanlı eski bir silah tüccarı, sonuncusu da yakışık- lı ama sorunlu, üniversite terk bir Amerikalı -yani sen Wil- lem- Camino boyunda karşılaşırlar ve ömür boyu s;irecek ar- kadaşlıklar kurarlar. Canlı çekileceği için yürüyüş bitti mi çe- kim de bitecek. Ayrıca çekim boyunca yürümeniz gerekecek." Bu aşamaya gelene kadar gülmeye başlamış oluyordu. "Sonunda ne oluyor?" diye sordu.

"Daoist rahibe, yolda tanıştığı bir eski İsrail askerine aşık oluyor, birlikte Tel Aviv'e dönüp Radclyffe's diye bir lezbi- yen barı açıyorlar. Eski hükümlüyle silah tüccarı arasında bir ilişki başlıyor. Senin karakterin ise İsveçli, görünüşte na- muslu ama içinde ateşli bir fahişe yatan bir kızla tanışıp bir- likte Pireneler'de şık bir butik otel açıyor, grup her yıl orada yeniden bir araya geliyor."

"Filmin adı ne peki?" diye sordu sırıtarak.

Jude düşündü. "Santiago Blues" dedi ve Willem bir daha güldü.

O günden beri ara sıra hatırladıkları Santiago Blues'un

kadrosu, ilerleyen yaşını hesaba katarak değişti ama çıkış noktası ve mekanı değişmedi. "Senaryo nasıl?" diye sorardı Jude yeni bir proje geldiğinde, o da iç geçirirdi. "Fena değil" derdi. "Bir Santiago Blues değil ama idare eder."

Dönüm noktasını oluşturan o Şükran Günü'nden kısa sü- re sonra, zamanında Willem'in Jude'la birlikte Camino'ya duydukları ilgiyi aktardığı Kit, ona bir senaryo gönderdi,

736

üzerinde sadece "Santiago Blues!" yazıyordu. Senaryo Santi- ago Blues'un tıpkısı değildi -çok şükür daha iyi olduğu konu- sunda Jude'la hemfikirlerdi- ama film Camino'da geçiyordu, kısmen canlı çekilecekti ve Pireneler'de, Saint-Jean-Pied-de- Port'da başlayıp Santiago de Compostela'da bitecekti. Yıldız- lar Altında Aziz James adlı film, ikisinin de adı Paul olan ve aynı aktör tarafından canlandırılan iki karakteri takip edi- yordu: Biri on altıncı yüzyılda yaşayan, Protestan reformu başlamadan kısa süre önce Wittenberg'den yolculuğa çıkan bir Fransız keşiş, diğeri ise günümüzde Aınerika'nın küçük bir kasabasında yaşayan ve inancını sorgulamaya başlayan bir rahipti. iki Paul'un hayatına girip çıkan küçük karakter- lerin dışında tek rol ona aitti.

Senaryoyu okuması için Jude'a verdi, o da okuması bitin- ce iç geçirdi. "Muhteşem" dedi kederle. "Keşke seninle gele- bilseydim Willem."

"Ben de çok isterdim" dedi usulca. Jude'un kendisi için da- ha kolay hayaller kurmasını, ulaşabileceği veya ulaşmasına Willem'in yardım edebileceği hayallere kapılmasını isterdi. Fakat Jude'un hayalleri hep harekete dairdi: Ya imkansız me- safeler yürünecek, ya imkansız topraklar aşılacaktı. Her ne kadar şimdi yürüyebiliyorsa da, Willem'in ne zamandır hatır- ladığından daha az acı çekiyorsa da, ağrısız bir hayatı asla ol- mayacaktı, biliyorlardı. imkansız, imkansız olarak kalacaktı. Genç yaşına rağmen başarılı olan İspanyol yönetmen Emanuel'le yemek yediler; senaryosunun hüznüne ve karma- şıklığına karşın canlı ve neşeli bir adamdı, Willem'in bu film- de rol alacak olması karşısında duyduğu şaşkınlıktan, onun- la çalışmayı hep hayal etmiş olduğundan bahsedip durdu. O da Emanuel'e Santiago Blues'dan söz etti (Olay örgüsünü an- latınca Emanuel gülmüştü. "Fena değilmiş" deyince Willem de gülmüş ve "Çok fena olması gerekiyordu!" diye düzeltmiş- ti Emanuel'i). Jude'un bu yolu yürümeyi ne kadar istediğini,

737

onun adına yürüyecek olmaktangurur duyduğunu anlattı. "Ha" dedi Emanuel alaycı, "uğruna kariyerini mahvettiğin adam o, değil mi?"

Gülümseyerek karşılık verdi. "Ta kendisi."

Yıldızlar Altında Aziz James çekimleri çok yorucu oldu ve Jude'un öngördüğü gibi bol bol yürümelerini gerektirdi (ama eşekler yerine aheste giden karavanlar geldi peşlerinden). Bazı yerlerde telefon çekmediğinden Jude'u aramak yerine ona mesaj yolladı, hem duruma daha uygundu, hem de ha- cılığı çağrıştırıyordu; sabahları ise kahvaltısının (kereviye- li kara ekmek, hıyar, yoğurt) ve o gün yürüyeceği yolun fo- toğraflarını gönderdi. Yol üzerinde çok sayıda kasaba oldu- ğundan, oralara gelince kırsal kesimden dolanıyorlardı. Her gün yolun kenarından birkaç beyaz taş toplayıp bir kavano- za doldurdu eve götürmek için, akşamları ise ayaklarını sı- cak havlulara sarıp otel odalarında yattı.

Çekimler Noel'den iki hafta önce bitti ve önce toplantılar için Londra'ya uçtu, ardından Madrid'e geçip Jude'la buluştu, araba kiralayarak Endülüs turuna çıktılar. Deniz kıyısında yüksek bir uçurumun tepesindeki bir kasabada durup Asya- lı Henry Young'ın tepeyi ağır ağır tırmandığını, onları görün- ce deli gibi kollarını sallamaya başlayıp depar attığını gördü- ler. "Çok şükür siz geldiniz de çıkabildim şu evden ya!" dedi. Henry bir aydır portakal ağaçlarıyla dolu bir vadideki sanat- çılar evinin konuğuydu ama kendisinden beklenmeyecek şe- kilde diğer altı kişiden nefret etmişti; portakal liköründe yü- zen portakal dilimleri üzerine toz karanfil, tarçın ve bademli tatlılar yerken, Henry'nin sanatçılar evindekilere ilişkin an- lattıklarını gülerek dinlediler. Bir ay sonra New York'ta gö- rüşmek üzere vedalaşıp Ortaçağ kasabasını ağır ağır gezdi- ler, tuz kayası gibi parıldayan binalarına, yolda uyuşuk uyu- şuk yatarken etraflarından geçen el arabalı insanlara kuy- ruklarının ucunu kıvıran tekir kedilere baktılar.

738

Ertesi akşam Granada'da, Jude ona bir sürprizi olduğunu söyledi ve yemek boyunca yanından ayırmadığı san zarfı al- dı, lokantanın önünde onları bekleyen arabaya bindiler. "Nereye gidiyoruz?" diye sordu. "Zarfta ne var?" "Görürsün" dedi.

İnişli çıkışlı yolları bitirip Elhamra Sarayı'nın kapısında durdular, orada Jude güvenlik görevlisine bir yazı uzattı, gü- venlik görevlisi yazıyı okuyup başıyla onay verdikten sonra araba kapıdan içeri süzülüp avluda durdu, ikisi inip sessiz avluda çevrelerine bakındılar.

"Emrine amade" dedi Jude, aşağıda kalan binaları ve bah- çeleri başıyla mahcup bir şekilde işaret ederek. "Yani üç sa- atliğine ama olsun." Willem cevap veremeyince alçak sesle devam etti: "Hatırladın mı?"

Zar zor başını salladı. "Elbette" dedi aynı alçak sesle. On- ların Camino yürüyüşü böyle bitecekti çünkü: Trenle güne- ye gidip Elhamra'yı ziyaret edeceklerdi. Yıllar boyunca da, yürüyüşü hiç yapamayacaklarının anlaşılmış olmasına rağ- men şu veya bu çekimin bitiminde seyahatini iki gün uza- tıp Elhamra'ya hiç gitmemiş, beraber görebilmek için Jude'u beklemişti.

"Bir müvekkilim" dedi Jude o sormaya fırsat bulamadan. "Davasına bakmıştım, meğer kültür bakanı çok yakını olur- muş, Elhamra'nın bakım bütçesine hatırı sayılır bir bağış karşılığında sana sarayı kapattım." Hınzırca sırıttı Willem'e. "Ellinci doğum gününde büyük kutlama olacağını söylemiş- tim. Bir buçuk yıl gecikmeli de olsa, oldu." Elini Willem'in koluna koydu. "Sakın ağlama Willem."

"Ağlamayacağım" dedi. "Hayatta ağlamaktan başka bece- rilerim de var" diye ekledi ama doğruluğundan emin değil- di artık.

Jude'un verdiği zarfı açtı, içinden çıkan paketin kurdele- sini çözüp kağıdını yırttı ve elle ciltlenmiş bir kitap buldu,

739

"Alkazaba"; "Aslanlı Saray"; "Bahçeler"; "Minarın Bahçesi" gi- bi bölümlerden oluşuyordu, tezini Elhamra üzerine yazmış ve sarayı dokuz yaşından beri her yıl ziyaret etmiş Malcolm ta- rafından elle yazılmıştı. Bölümlerin arasında, sarayın çeşitli yerlerinin detayları-beyaz beyaz açmış bir yasemin, çivit ma- visi çinili bir cephe- çizilmiş ve ona ithaf edilmişti; Richard, JB, India, Asyalı Henry Young, Ali gibi tandıklar tarafından imzalanmıştı. Bunun üzerine bir yandan gülüp bir yandan ciddi ciddi ağlamaya başladı, Jude bütün vakitlerini avlu ka- pısında ağlayarak geçirmemelerini söyleyince de, arkalarında bekleyen siyah giyimli güvenlikçilere aldırmadan, onu tutup öptü. "Teşekkür ederim" dedi. "Çok, çok teşekkür ederim." Sessiz geceye, Jude'un elindeki fenerin aydınlattığı dar yoldan daldılar. Mermerlerin erimiş tereyağı gibi aktığı es- kilikte sarayları, tepede uçan kuşların seslerinin dahi du- yulmadığı yükseklikte tavanlarıyla ve kusursuz bir simet- riyle dizilip içeriyi mehtapla dolduran kabul salonlarını gez- diler. Arada durup Malcolm'un notlarına baktılar, dikkatle- ri çekilmese görmeyecekleri ayrıntıları incelediler, bundan bin yıl önce bir sultanın ferman yazdırdığı bir salonda olduk- larını idrak ettiler. Çizimlere bakıp gördükleriyle eşleştir- diler. Arkadaşlarının yaptığı her bir çizimin karşı sayfasın- da Elhamra'yı ilk ne zaman gördükleri, çizdikleri şeyi neden seçtikleri yazıyordu. Gençliklerinde hissettikleri gibi, herkes dünyanın her bir yerini görürken kendilerinin görmemiş ol- duğu duygusuna kapıldılar; artık böyle olmadığını bilseler de arkadaşlarının hayatlarına, deneyimlerinin çokluğuna, bunları kaydetmekte bu kadar başarılı olmalarının kıymeti- ni bilmelerine saygı duydular. Mimarın Bahçesi bölümünde- ki bahçede, selvilerin labirent şeklinde budanmış olduğu bir salona girdiler ve bir güvenlikçinin taş zemindeki ayak ses- lerine aldırmadan, Jude'u uzun zamandır kendini kaptırma- dığı kadar ihtirasla öptü.

740

Otel odasında öpüşmeye devam ettiler ve bir filmde olsay- dı şimdi seks yapmaları gerektiğini düşündü, az daha bunu yüksek sesle de söyleyecekti ama aklı başına geldi, durdu ve kendini geri çekti. Fakat söylemese de söz sanki söylenmişti; çünkü bir süre sessizce bakıştılar, ardından Jude alçak sesle, "İstiyorsan yapabiliriz Willem" dedi.

"Sen istiyor musun?" diye sordu nihayet.

"Tabii" dedi Jude, ama Jude'un yere bakışından ve sesinin hafifçe çatlamasından anladı Willem yalan söylediğini.

Bir anlığına rol yapmayı, Jude'un ona doğruyu söylediğine ikna olmuş gibi davranmayı geçirdi aklından. Ama yapama- dı. "Yok" dedi yana devrilerek. "Bu gecelik bu kadar heyecan yeter." Yanında yatan Jude'un nefes verdiğini duydu, tam uykuya dalarken de "Özür dilerim Willem" diye fısıldadığı- nı; Jude'a anladığını söylemek istedi ama artık bilinci kapa- nıyordu, ağzından kelimeler çıkmadı.

Ama o dönemin tek üzüntüsü buydu, üzüntülerinin kaynak- ları da farklıydı: Jude'un üzüntüsü bir başarısızlık duygusun- dan, görevini yerine getiremediğine dair -Willem'in asla sars- mayı başaramadığı- inancından ileri geliyordu. Kendisi ise Jude'a üzülüyordu. Seks öğrenmek zorunda kaldığı değil, keş- fetmesine izin verilen bir şey olsaydı Jude'un hayatı nasıl olur- du diye merak ediyordu bazen ama bunu düşünmenin bir fay- dası yoktu, onu üzüyordu da aynca. Bunu aklına getirmemeye çalışıyordu. Fakat taşın içindeki turkuvaz damarı gibi hep var- dı, arkadaşlıklarının ve hayatlarının orta yerinden geçiyordu. Bu arada duruma normallik ve rutin hakimdi ve her iki- si de seksten, heyecandan iyiydi. O gece Jude'un ağır fakat kararlı adımlarla üç saate yakın yürüdüğü gerçeği vardı. New York'ta hayatları, yapmaktan hoşlandıkları şeyler tek- rar başlamıştı çünkü artık Jude'un bunlara mecali vardı; bir oyun, bir opera, bir akşam yemeği boyunca uyanık kalabi- liyor, Malcolm'un Cobble Hill'deki evinin merdivenlerini çı-

741

kabiliyor, merdivenli kaldırımdan inerek JB'nin Vinegar Hill'deki evine gidebiliyordu. Sabah beş buçukta Jude'un alarmının ötmesi, onun kalkıp işten önce yüzmeye hazırlan- ması, mutfakta bulunan bir kutunun içinden, kullanılmadı- ğı için Andy'ye hastaneye bağışlasın diye iade edeceği serum hortumları, gazlı bezler, Andy'nin bırakabileceğini daha ge- çenlerde söylediği protein içecekleri çıkmasının huzuru var- dı. Kimi zaman, iki yıl önce bugünlerde tiyatrodan eve gel- diğinde Jude'u yatakta uyurken bulduğunu, kateterin onu bir damar gibi sömürüp kemik, damar ve sinirden ibaret bı- rakacağından korktuğunu hatırlıyordu. Bazen o anlan dü- şündüğünde aklı karışıyordu: O zamanda yaşayanlar da ay- nı insanlar, kendileri miydi? Nereye kaybolmuştu o insan- lar? Tekrar gelecekler miydi? Yoksa artık bambaşka kişiler mi olmuşlardı? Sonra o insanların gitmekten ziyade içlerin- de durduğunu, tekrar su yüzüne çıkma, bedenlerini ve zi- hinlerini ele geçirme fırsatı kolladığını düşünürdü. Şimdilik bastırılmış kimlikler olabilirlerdi ama hep yanlanndaydılar. Yakın zamanda hastalık kapılarını çalmış olduğu için, olaysız geçen her güne artık alışmış olsalar da şükran duy- mayı unutmadılar. Willem, Jude'u aylardır ilk kez teker- lekli sandalyede gördüğünde, kanepede oturmuş film izler- lerken nöbet geldiği ve yalnız kalmak istediği için yanın- dan kalktığında huzursuz olmuş, bunun Jude'un karakte- ri olduğunu hatırlatmak zorunda kalmıştı kendisine: Vücu- dunun hep ihanet ettiği ve edeceği biriydi o. Ameliyat bunu değiştirmemiş ama Willem'in buna tepkisini değiştirmişti. Jude'un kendini kesmeye -sık olmasa da düzenli- devam et- tiğini fark ettiğinde de bunu Jude'un kişilik özelliği olarak görmüş, ameliyatla değişmediğini düşünmüştü.

Yine de "Bence bu döneme MutlulukYıllan adını verelim" dedi Jude'a bir sabah. Aylardan şubattı, kar yağıyordu, pazar sabahı alışkanlık edindikleri gibi yataktan çıkmamışlardı.

742

"Bilmem ki" dedi Jude, yüzünü sadece göz ucuyla görebil- diği halde Willem onun gülümsediğini anladı. "Kadere mey- dan okumak gibi olmaz mı biraz? Böyle bir isim koyarız, iki kolum birden düşer. Hem o isim alındı zaten."

Alınmıştı: Willem'in yeni projesinin adıydı, hatta bir hafta sonra yola çıkacaktı; önce altı hafta prova, ardından on bir hafta çekim. Ama orijinal adı bu değildi. Orijinal adı Sahne- deki Dansçı iken, Kit'in söylediğine göre yapımcılar tarafın- dan Mutluluk Yılları olarak değiştirilmişti.

Yeni adı sevmemişti. "Çok alaycı" dedi Jude'a, önce Kit'e ardından yönetmene şikayet ettikten sonra. "Ekşi, ironik bir havası var." Birkaç gece önceydi bu, her gün gittiği ve bitap düştüğü bale dersinin ardından kanepede yatıyor, Jude ona ayak masajı yapıyordu. Rudolf Nureyev'in hayatının son dö- nemini; 1983'te Paris Operası'nın bale direktörü olarak atan- masından HIV teşhisi konmasına ve ölümünden bir yıl önce ilk belirtilerini fark etmesine kadar olan süreci oynuyordu. "Seni anlıyorum" demişti Jude o içini döktükten sonra. "Ama belki de gerçekten onun mutluluk yıllarıydı. Özgürdü, çok sevdiği bir işi yapıyordu, genç dansçılara eğitim veriyor- du, bir kurumu yeniden hayata bağlamıştı. En güzel koreog- rafilerini sergiliyordu. O Danimarkalı haletle... "

"Erik Bruhn."

"Hah, Bruhn'la hala birlikteydiler, bir süre daha olacak- lardı. Gençken hiç yaşayamayacağını düşündüğü her şeyi yaşamıştı, üstelik yaşı da tadını çıkaracak kadar gençti. Pa- ra, şöhret, sanatında özgürlük. Aşk. Dostluk." Parmak ke- miklerini tabanlarına bastırınca Willem yüzünü buruşturdu. "Böyle bakınca mutlu bir hayat gibi geliyor."

Bir süre sessiz kaldılar. "Ama hastaydı" dedi Willem ne- den sonra.

"O zaman değildi" diye düzeltti Jude. "Daha kendini gös- termemişti en azından."

743

"Olabilir ama ölüme gidiyordu" dedi.

Jude gülümsemiştiş ona. "Ah, ölmek" dedi aldırışsızca. "Hepimiz ölüyoruz. O sadece ölümünün düşündüğünden da- ha erken olacağını biliyordu. Ama bu, mutluluk yıllan yaşa- madı, mutlu bir hayatı olmadı demek değil."

O zaman Jude'a bakmış ve ona, yaşamış olduğu hayata dair gerçekten kafa yorduğunda kapıldığı hislere kapılmış- tı tekrar: Üzüntü diyebilirdi ama acıyarak üzülmek değil- di onunki, hayatla cebelleşen tanımadığı milyarlarca insa-

nı kapsayan geniş bir kederdi; insanların en berbat şartlara, en zor yaşantılara rağmen her yerde hayata tutunmalarına duyduğu hayretle karışık bir keder. Hayat çok hazin gelirdi o anlarda. Bunu bile bile hepimiz yaşıyoruz. Bile bile dört el- le sarılıyoruz, bize avuntu olacak bir şeyler arıyoruz.

Ama bunları söylemedi tabii, doğrulup Jude'un yüzünü tutarak onu öpmekle yetindi, sonra da yastığa bıraktı ken- dini. "Aman ne de zekiymiş" dedi Jude'a, Jude da ona sırıttı. "Sert mi yapıyorum?" diye sordu Willem'in ayak masajına devam ederken.

"Yeterince sert değil."

Jude'u tutup yüzünü göreceği gibi çevirdi. "Bence Mutlu- luk Yılları'nı bozmayalım" dedi ona. "İki kolun düşerse de düşecek artık, ne yapalım?" Güldü Jude.

Ertesi hafta Paris'e gitti. Yaptığı en zor çekimlerden biriy- di; en zor sahnelerde yerini alan bir dublörü vardı ama ken- disi de epeyce dans ediyordu ve bazı günler -gerçek balerin- leri havaya kaldırıp bedenlerinin sıkılığına, kaslarının gücü- ne hayret ettiği günler- çekim bittiğinde kendini önce küve- te, küvetten çıkarıp yatağa atacak gücü zor buluyordu. Son yıllarda bilinçli olmadan daha fiziksel rolleri tercih etmeye başladığını fark etmiş, bedeninin her isteğini kahramanca yerine getirmesine hem şaşırmış hem saygı duymuştu. Yeni bir farkındalık kazanmıştı bedenine dair ve şimdi kollarını

744

arkasına doğru uzatıp sıçrarken ağrıyan her kasının hayata geçtiğini, ne isterse yapmasına izin verdiğini, bedeninin hiç- bir kısmının arıza çıkarmayıp emrine uyduğunu hissedebi- liyordu. Bu minnettarlık konusunda yalnız olmadığının far- kındaydı: Cambridge'e gittiklerinde her gün Harold'la tenis oynuyordu ve aralarında hiç sözü edilmese de vücutlarına müteşekkir olduklarını hissediyor, topa sertçe vurmanın, ge- len topa sonrasını düşünmeden hücum etmenin ikisi için de ne kadar önemli olduğunu fark ediyorlardı.

Jude nisan sonunda Paris'e ziyaretine geldi ve Willem ona ellinci doğum günü için büyük bir program yapmamaya söz verdiyse de sürpriz bir yemek hazırlamıştı; planlar konu- sunda ona yardımcı olan Phaedra ve Citizen'a ilaveten JB, Malcolm ve Sophie'den başka, Richard ve Elijah, Rhodes ve Andy, Zenci Henry Young, Harold ve Julia da gelmişlerdi. Ertesi gün Jude nadiren yaptığı bir şey yapıp sette onu izle- meye gitti. Çektikleri sahnede Nureyev, genç bir baletin yap- tığı kabrioleyi düzeltmeye çalışıyordu, defalarca anlattıktan sonra kendisi gösterdi, ama henüz çekmedikleri, çekildiğin- de bunun hemen öncesinde yer alacak bir sahnede kendisine HIV teşhisi konmuştu; sıçradı, bacaklarıyla makas hareketi yaptı ve yere düştü, o anda bütün stüdyo sessizliğe gömüldü. Sahnenin son planında yüzüne yakın çekim yapıldı; o anda Nureyev'in hem nasıl öleceğini anladığını, hem de bu bilgi- ye kulak asmamaya karar verişini yansıtması gerekiyordu. Bu çekimi defalarca tekrarladılar, her birinden sonra Wil- lem kenara çekilip soluklanmaya çalışırken saç ve makyaj boynundaki ve yüzündeki teri silmek için etrafında fırdolan- dı, o da hazır olduğunda tekrar işaretli yerine çıktı. Yönet- men tatmin olana kadar dili dışarı sarktı ama sonuçta o da tatmin oldu.

"Kusura bakma" dedi nihayet Jude'un yanına gidebildi- ğinde. "Bitmek bilmedi, seni de çok beklettim."

745

"Önemli değil Willem" dedi Jude. "İzlediğime çok sevin- dim. Çok güzeldin sahnede." Bir an tedirgince baktı. "Nere- deyse sen olduğuna inanamayacaktım."

Jude'un elini alıp avcunda tuttu, insan içinde bundan da- ha fazla yakınlığı Jude'un kaldıramayacağını biliyordu. Ama Jude'un fizikselliğin böyle sergilenmesine tanık olduğunda ne hissettiğini bilmiyordu. Geçen ilkbaharda yine Fredrik'le ayrıldıkları bir dönemde, JB ünlü bir modem dans kumpan- yasının baş dansçısıyla çıkmıştı, bir temsiline hep birlik- te gitmişlerdi. Josiah'nın solosu sırasında Jude'a kaçamak bir bakış attığında, onun hafifçe öne eğildiğini, eliyle çene- sine destek olup sahneyi izlediğini görmüştü; öyle dikkatle seyrediyordu ki sahneyi, Willem elini sırtına koyunca sıçra- mıştı. "Pardon" diye fısıldamıştı Willem. Daha sonra yatakta Jude'un çok suskun olduğunu fark etmiş, aklından geçenle- ri düşünmüştü: Keder mi? Özlem mi? Hüzün mü? Ama ken- disine bile söyleyemediği şeyleri ona açıklamasını istemek ayıp olacaktı Jude'a, o yüzden bir şey dememişti.

Haziran ortasında New York'a döndüğünde, Jude yatakta onu dikkatle incelemişti. "Vücudun balet vücudu gibi oldu" deyince ertesi gün kendine aynada bakmış ve Jude'un doğru söylediğini fark etmişti. Hafta sonu, Richard ve India'yla bir- likte nihayet tadilatını bitirebildikleri, Richard ve Jude'un çimen ekip meyve fidanları diktiği terasta yemek yemişler, öğrendiklerinin bir kısmını onlara da sergilemiş ve gün kan kırmızı batarken arkadaşlarının alkışlarıyla mahcubiyeti tatlı bir sarhoşluğa dönüşmüştü.

"Bir yeteneğe daha yazık oluyor" demişti Richard sonra- sında, o da ona gülümsemişti.

"Öyle ya" demişti Jude da gülümseyerek. "Bunca yıldan sonra bile hala sürprizlerle dolu Willem."

Ama hepsinin sürprizlerle dolu olduğunu öğrenmişti. Gençken birbirlerine verecekleri sadece sırlan vardı: İtiraf-

746

lar bir değiştokuş nesnesi, açıklamalar yakınlık kurma giri- şimleriydi. Hayatının ayrıntılarım arkadaşlarından sakla- mak önce gizemli olmakla, sonra cimrilikle bağdaştırılıyor, gerçek arkadaşlığın önüne geçeceği düşünülüyordu. "Bana söylemediğin bir şeyler var Willem" diye suçlardı onu JB ara sıra: "Benden sırlar mı saklıyorsun? Güvenmiyor musun ba- na? Yakın arkadaşız sanıyordum."

''Yakınız JB" demişti. "Senden bir şey saklamıyorum ayrı- ca." Saklamıyordu da, saklayacağı bir şey yoktu. Aralarında bir tek Jude'un gerçek sırlan vardı ve Willem geçmişte onun bunları açıklamaya yanaşmamasından rahatsızlık duymuş- sa da bu sebepten yakın olmadıklarını düşünmemişti, bu onu sevebilmesini engellememişti. Jude'a asla tam anlamıyla sa- hip olamayacağım, bazı temel bakımlardan bilinmez ve ula- şılmaz bir kişiyi seveceği dersini kabullenmesi zor olmuştu. Fakat tanışmalarından bu yana otuz dört yıl geçmesine rağmen Jude'u hala keşfedebiliyor ve gördüklerinden hala başı dönüyordu. O yıl temmuz ayında ilk kez onu Rosen Pritchard'ın geleneksel yıllık mangal partisine çağırdı. "Ken- dini mecbur hissetme Willem" diye eklemişti Jude hemen ar- kasından. "Ciddi anlamda sıkılabilirsin çünkü."

"O konuda şüphelerim var" dedi. "Ayrıca geliyorum ." Hudson'ın kıyısında, Willem'in Vanya Dayı'yı çektiği köş- kün daha bakımlısı ve büyüğü bir malikanenin bahçesinde yapılan pikniğe, firmadaki herkes -ortaklar, avukatlar, per- sonel ve aileleri- davetliydi. Yoncalarla kaplı arka bahçede toplantıya doğru yürürken, birden ve hiç beklemediği şekilde utangaçlığa kapılmış, Jude sadece birkaç dakika sonra fir- manın patronu tarafından acil ve önemli bir konuyu görüş- mek üzere alıkonulduğunda gitme diye uzanıp elini tutma- mak için kendini zor tutmuş, Jude da ona mahcupça gülüm- seyip eliyle beş dakika işareti yapmıştı.

Jude'un tanıştığı sayılı iş arkadaşlarından biri olan ve ge-

747

çen yıl Jude yeni müvekkil kazanmaya odaklanırken bölü- mün idari işlerini yürütmek üzere bölüm başkan yardımcısı olarak yönetime katılan Sanjay ansızın yanında belirdiğin- de sevindi. Sanjay'la birlikte tepenin başında durup aşağıda- ki kalabalığa baktılar ve Sanjay ona kendisiyle Jude'un hiç sevmedikleri muhtelif avukatları ve küçük ortakları göster- di. (Bu hayatı kaymış avukatlardan bazıları dönüp Sanjay'ı onlara bakarken görünce, Sanjay onlara neşeyle el salla- dı, bıyık altından da beceriksizliklerini, kabiliyetsizliklerini Willem'e sayıp döktü.) İnsanların ona bakıp gözlerini kaçır- dıklarını fark etti, tepeye doğru yürüyen bir kadın da onun orada durduğunu görünce beceriksizce yolunu değiştirdi. "Burada epey sükse yaptım" dedi Sanjay'a şaka yollu, o da gülümsedi.

"Senden çekinmiyorlar Willem" dedi. "Jude'dan çekiniyor- lar." Sırıttı. "Tamam, senden de biraz çekiniyorlardır." Nihayet Jude serbest bırakıldı, bir süre Sanjay'la ve fir- manın patronuyla ("Beğenerek izliyoruz") konuştuktan son- ra tepeden indiler, Jude onu yıllardır adını duyduğu bazı ki- şilerle tanıştırdı. Ofis çalışanlarından biri beraber resim çek- tirmek istedi, onu gören başkaları da sıraya girdi, Jude tek- rar yanından alındığında ise vergi hukuku avukatlarından biri, casus filmi serisinin ikincisinde onun oynadığı aksiyon sahnelerini ona anlattı. Isaac'ın monoloğu sürerken bahçeye göz gezdirdiğinde Jude ile göz göze geldiler, Jude dudakla- rıyla "Pardon" derken o başını sallayıp sırıttı, ama sonrasın- da sol kulağını kaşıdı -kaç yıllık işaretleri- ve hiç bekleme- diği halde, o yöne tekrar baktığında Jude'un yaklaşmakta ol- duğunu gördü.

"Kusura bakma Isaac" dedi kararlılıkla, ''Willem'i bir sü- re alıkoymam icap ediyor" ve kolundan tutup uzaklaştırdı onu. "Çok özür dilerim Willem" dedi fısıltıyla, yürürlerken. "Sosyal becerilerimiz bugün sıfırın da altında; hayvanat balı-

748

çesindeki panda gibi hissediyorsun değil mi?Ama ben sana söylemiştim çok fena olacağını. İstersen on dakikaya çıkabi- liriz, söz."

"Hayır, sorun yok" dedi. "Ben eğleniyorum." Jude'un bu başka hayatına tanık olmayı, onu kendisinden fazla gören in- sanların yanında izlemeyi hep aydınlatıcı bulmuştu. Biraz önce, Jude'un içlerinden birinin telefonuna bakarak anınrca- sına gülen bir grup genç avukata doğru yüıii.mesini izlemişti. Jude yaklaşırken diğerleri birbirlerini dürterek susmuş, en kibar tavırlarını takınıp onu Willem'in yüzünü buruşturaca- ğı kadar yapmacık bir hürmetle selamlamış, geçtikten sonra kaldıkları yerden ama daha usturupluca devam etmişlerdi. Jude üçüncü kez yanından götürüldüğünde, uzak yörün- gesinde dolanıp ona gülücükler atan insanlarla tanışacak kadar özgüvenli hissediyordu kendini. Jude'un iyi bahsetti- ğini hatırladığı, Clarissa adında uzun boylu, Asyalı bir ka- dınla tanıştı. "Hakkınızda çok iyi şeyler duydum" dedi ve Clarissa'nın yüzüne rahat, geniş bir tebessüm yerleşti. "Ju- de benden mi söz etti?" diye sordu. Adını hatırlayamadı- ğı bir avukatla konuştu, izlediği ilk 18 yaş üstü filmin Ka- ra Merkür 3081 olduğunu öğrendi ve kendisini aşın ihtiyar hissetti. Jude'un bölümündeki bir başka avukat, fakültede Harold'dan iki ders aldığını söyleyip Harold'ın okul dışında nasıl biri olduğunu sordu. Jude'un sekreterlerinin çocukla- rıyla, Sanjay'ın oğluyla, bazılarının adını duyduğu ama ço- ğunun duymadığı onlarca başka kişiyle tanıştı.

Sıcak, rüzgarsız, berrak bir gündü ve parti boyunca limo- nata, su, prosecco, buzlu çay, ne bulduysa içmesine rağmen, iki saat sonra çıktıklarında, ortamın kalabalıklığından bir şey yemeye fırsat bulamadıklarını fark ettiler, yolda bir çift- likte durup mısır alarak eve döndüklerinde, bahçeden kabak ve domateslerle ızgarada pişirmeye karar verdiler.

"Senin hakkında çok şey öğrendim bugün" dedi Jude'a la-

749

civert göğün altında akşam yemeği yerlerken. "Büroda sen- den korkmayan yok gibi bir şey, bana hoşluk yaparak senin gözüne girmeye çalışıyorlar mesela. Düşündüğümden yaşlı olduğumu da öğrendim. Bir de haklıymışsın: Gerçekten iç sı- kıcı insanlarla çalışıyormuşsun."

Jude'un gülümsemesi kahkahaya döndü. "Ben demedim mi sana Willem?"

"Ama harika vakit geçirdim" dedi. "Ciddiyim! Tekrar gel- mek istiyorum. Ama bir dahaki sefere JB'yi de çağıralım da Rosen Pritchard'ın komple aklını alsın." Jude yine güldü.

İki ay önceydi bu, o zamandan beri de çoğunlukla Fe- ner Köşkü'nde kaldı. Erken bir elli ikinci yaş hediyesi olarak Jude'un yaz boyu cumartesileri çalışmamasını istedi, o da ka- bul etti: Her cuma arabayla eve geliyor, pazartesileri şehre dö- nüyor. Hafta içi araba Jude'da kalacağı için -espri olsun diye ama binmekten de hoşlanıyor- Jude'un deyimiyle "fuhuş kır- mızısı" üstü açık bir araba kiraladı. Hafta içi kitap okuyor, yü- züyor, yemek yapıyor, uyuyor: Sonbahar çok yoğun geçecek ve kendini hazır hissettirecek kadar enerji depoladı.

Markette bir kesekağıdına misket limonu, diğerine san li- mon doldurduktan sonra birkaç şişe soda da alıp tren istas- yonuna gidiyor, başını koltuğa yaslayıp gözlerini kapatarak bekliyor, Malcolm'un seslendiğini duyunca doğıuluyor. Willem, Malcolm'la Sophie'yi öperken "JB gelmedi" diyor Malcolm sinirle. "Fredrik'le ayrılmışlarmış galiba. Ama ay- rılmamış da olabilirlermiş çünkü yarın ona gelecekmiş. Hiç anlamadım ne olduğunu."

Homurdanıyor. "Eve gidince ararım" diyor. "Hoş geldin Soph. Karnınız aç mı? Eve döner dönmez yemeği hazırlama- ya başlayabiliriz."

Aç olduklarını öğrenince, makarnanın suyunu koysun di- ye Jude'u arıyor ama o koymuş bile. "Aldım limonları" diyor ona. "JB de yarın gelecekmiş; Fredrik'le aralarında bir şey-

750

ler olmuş ama Malcolm anlayamamış. Bir ara da öğren ister- sen ne olduğunu."

Arkadaşlarının çantalarını arka koltuğa koyuyor, Mal- colm da bagaja doğru bir bakış atarak arabaya biniyor. "11- ginç bir renk tercihi" diyor.

"Sağol" diye karşılık veriyor. "Fuhuş kırmızısı deniyor." "Ciddi misin?"

Malcolm'un espriyi anlamayışına sırıtıyor, bozmuyor. "Cid- diyim" diyor. "Hazır mısınız?"

Yolda giderken, ne zamandır görüşmediklerinden, Sop- hie ve Malcolm'un eve dönmekten duydukları mutluluktan, Malcolm'un felaket giden direksiyon derslerinden, havanın güzelliğinden, tatlılığından ve saman kokusundan söz edi- yorlar. En güzel yaz diye geçiriyor içinden yine.

İstasyonla evin arası yarım saat, acele ederse daha da kı- sa sürebilir ama yol güzel, acele etmiyor. Son dörtyol ağzını geçerken, kırmızıda durmayan kamyonun hızla üstüne geldi- ğini de görmüyor, Sophie'nin oturduğu yolcu koltuğunu ezen muazzam çarpışmayı hissettiğinde ise çoktan koltuğundan fırlamış, uçuyor. "Hayır!" diye bağırıyor veya bağırdığını sanı- yor ve o an Jude'un yüzü geliyor gözlerinin önüne: Ama sade- ce yüzü, bedeninden koparılmış siyah bir fonda yüzer halde, ifadesiz yüzü. Kulakları, kafasının içi parçalanan metal, pat- layan cam ve kendi nafile çığlıklarının güıiiltüsüyle doluyor. Fakat son düşündüğü Jude değil, Hemming. Çocukluk evini ve çimenin ortasında, yokuşun tam başında tekerlekli sandalyesinde oturan Hemming'i görüyor, ona hayatında gö- remediği sabit, sakin gözlerle bakıyor.

Kendisi bahçe yolunun başında, yolun asfaltla birleşti- ği yerde ve Hemming'i görünce içini hasret kaplıyor. "Hem- ming!" diye bağırıyor, ardından anlamsızca "Beni bekle!" de- yip ağabeyine doğru koşmaya başlıyor büyük bir hızla, bir süre sonra ayaklan yerden kesiliyor.

VI

Sevgili yoldaş

1

Willem'in ilk başrollerinden biri Ölümden Sonra Hayat adlı bir projeydi. Orfe ve Evridiki hikayesine iki farklı pers- pektiften bakıyordu ve iki ayrı ünlü yönetmen tarafından çe- kilmişti. Willem'in oynadığı O., Stockholm'de yaşayan ve kız arkadaşını yeni kaybetmiş bir müzisyendi, bazı melodileri çaldığında kız arkadaşının ona görüneceği sannsını yaşıyor- du. O.'nun ölmüş kız arkadaşı E.'yi ise Fausta adında İtal- yan bir oyuncu canlandınyordu.

Filmin esprisi, O. yeryüzünde kaybettiği aşkı için yas tu- tup gözyaşı dökerken, E.'nin cehennemde uslu durmayı ni- hayet bırakıp muazzam eğlenmesiydi: Mızmız annesine ve dertli babasına bakmayı, avukat olarak sevabına ücretsiz temsil ettiği fakat ona bir teşekkürü çok gören müvekkille- riyle uğraşmayı, kendilerinden başkasını düşünmeyen arka- daşlannın suyuna gitmeyi, tatlı fakat müzmin suratsız er- kek arkadaşını mutlu etmek için çırpınmayı nihayet bıra- kabilmişti. Gittiği öte dünyada yiyecek bol, ağaçlann dalla- n meyvelerle doluydu; insanlara herhangi bir karşılık gör- meden laf sokabiliyordu, hatta Rafael diye iriyan bir İtalyan aktörün canlandırdığı Hades'in bile ilgisini çekmişti.

Ölümden Sonra Hayat eleştirmenleri bölmüştü. Bir kıs- mı, filmin iki kültürün hayata yaklaşımlanndaki temel far- kı ortaya koymasıru (0.'nun hikayesini ünlü bir İsveçli yönet- men gri ve mavi ağırlıklı çekmiş, E.'nin hikayesini ise estetik coşkunluğu ile tanınan bir İtalyan yönetmen anlatmıştı), ay-

754

nı zamanda da hafiften kendi parodisini anıştınnasını başa- rılı bulmuş, ton kaymalarını ve yaşayanlara çok sevecen, bir o kadar da beklenmedik avuntular çıkarmasını sevmişlerdi. Diğerleri ise nefret etmişti: Gerek tını gerek palet açısın- dan sarsıcı, muğlak taşlama tavrını itici, zavallı O. yeryüzün- de donuk, mutsuz bestelerini tıngırdatırken E.'nin cehennem- de danslı şarkılara katılmasını tiksindirici bulmuşlardı. Fakat Amerika'da kimsenin izlemeyip herkesin fikir sahi- bi olduğu film hakkındaki tüm tartışmaların ortak nokta- sı, iki başrol oyuncusu Willem Ragnarsson ve Fausta San Filippo'nun muhteşem olup ileride çok parlak kariyerlere ulaşacaklanydı.

Ölümden Sonra Hayat yıllar içinde tekrar okundu, tek- rar irdelendi, tekrar üzerine düşünüldü ve Wıllem kırklı yaş- larının ortasına geldiğinde film resmen kült oldu, yönetmen- lerinin filmografilerinde en parlak yere geldi ve artık pek az

kimsenin kalkıştığı sinemada açık, mert ve korkusuz işbir- liği projelerinin timsali sayıldı. Willem birbirinden çok fark- lı film ve oyunlarda rol almış olduğu için, o insanlara hep en beğendiklerini sorar, cevaplan Willem'e iletirdi: Mesela Ro- sen Pritchard'ın genç avukatları ve çalışanları casus filmle- rini sevmişti. Kadınlar Düetler'den yanaydı. Birçoğu oyun- culuk da yapan ofis stajyerleri Zehirli Elma'yı beğeniyordu. JB en çok Yenilmezler'i seviyordu. Richard, Yıldızlar Altın- da Aziz James'i beğenmişti. Harold ve Julia, Fanus Dedektif- leri ile Vanya Dayı'yı çok tutmuşlardı. Willem'e mekanlarda veya sokakta yaklaşma konusunda en rahat olan sinema öğ- rencileri ise istisnasız Ölümden Sonra Hayat diyorlardı. "Donizetti'nin en iyi işlerinden biri" deyiveriyorlardı kolayca, ya da "Bergesson1a çalışmak efsaneydi herhalde."

Willem hep kibar davranmıştı. "Bence de" derdi, sinema öğrencisinin yüzünde güller açardı. "Öyleydi. Efsaneydi ger- çekten."

755

Bu yıl Ölümden Sonra Hayat'ın yirminci yıldönümü oldu- ğu için, şubat ayında bir sabah sokağa çıktığında, Willem'in otuz üç yaşındaki yüzünün bina cephelerine, otobüs durak- larına giydirildiğini, tadilat iskeleleri üzerinde Warhol tarzı tekrarlarla uzandığını görüyor. Günlerden cumartesi, yürü- yüş yapmaya niyetliydi ama gerisingeri yukarı çıkıyor, tekrar yatağa uzanıp gözlerini yumarak uykuya dalmayı bekliyor. Pazartesi günüAhıned'in kullandığı arabanın arka koltuğıın - da Altıncı Cadde'den çıkarlarken, boş bir dükkanın vitrini- ne yapıştırılmış ilk afişi görüyor, gözlerini kapatıyor ve araba durup Ahmed ofise geldiklerini bildirene kadar açmıyor.

O hafta içi MoMA'dan bir davetiye geliyor; haziran ayın- da düzenleyecekleri Simon Bergesson haftasında ilk göste- rim Ölümden Sonra Hayat olacaktı, gösterimden sonra iki yönetmenin ve Fausta'nın katılacağı bir panel yapılacaktı; kendisinin de katılacağını umar, hatta bu teklifi daha ön- ce de yapmışlardı ama, panelde yer alıp Willem'in çekim- ler sırasında yaşadıklarını aktarabilirse memnun olurlardı. Duruyor bir an: Davet etmişler miydi daha önce? Etmişler- di herhalde. Ama hatırlayamıyor. Son altı aydan pek az şey hatırlıyor. Festivalin tarihlerine bakıyor şimdi: Üçünden on birine kadar. O arada kendine şehir dışında bir iş çıkarma- lı, çıkarmak zorunda. Willem, Bergesson'la arkadaş olmuş ve iki film daha çekmişti. Daha fazla Willem afişi görmek, gazetede adını okumak istemiyor. Bergesson'la karşılaşmak da istemiyor.

O gece yatmadan önce Willem'in henüz boşaltmadığı gar- dırobunu açıyor. Askıda gömlekleri, rafta kazakları, altında ayakkabıları durmakta. Bordo içinde sarı kırçıllı, Willem'in baharları evde giydiği gömleği alıp omuzlarına atıyor. Ama kollarını giymek yerine önünde düğümlüyor, böylece kıyafet deli gömleğine benzese de, konsantre olursa Willem ona sa- rılmış gibi yapabiliyor. Yatağa çıkıyor. Bu ritüel onu utandı-

756

rıyor ve üzüyor ama sadece çok ihtiyacı olduğunda yapıyor, bu gece de çok ihtiyacı var.

Yatakta uyanık yatıyor. Arada burnunu uzatıp gömleğin yakasında Willem'in kokusundan kalanı içine çekmeye ça- lışıyor ama her giydiğinde koku zayıflamakta. Willem'in bu şekilde kullandığı dördüncü gömleği bu, kokusunu koruma- ya çok özen gösteriyor. Aylarca neredeyse her gece giydiği di- ğer üç gömlek artık Willem değil kendisi kokuyor. Kimi za- man kendi kokusunun ona Willem tarafından verildiğini dü- şünerek avunmaya çalışsa da pek uzun sürmüyor.

İlişkileri başlamadan önce de Willem çekime gittiği her yerden ona hediye getirirdi, Odysseia çekimlerinden döndü- ğünde Floransa'da ünlü bir parfüm ustasının ürettiği iki şişe kolonya getirmişti. "Biraz tuhafbir hediye oldu ama" demiş- ti, "bu ustayı bana biri" -içinden gülümsemişti o "biri"nin bir kadın olduğunu bilerek- "tavsiye etti, bana da ilginç geldi." Willem parfüm ustasına onu tasvir ettiğini -sevdiği renkler, lezzetler, şehirler- ve sonucunda bu parfümün ortaya çıktı- ğını söylemişti.

Kokladığında yeşil ve hafif biberli bir koku almış, geniz- de sert bir esans bıraktığını fark etmişti. "Bir denesene" de- diğinde ise henüz Willem'e bileklerini gösteremediği için eli- ne sürmüştü biraz.

Willem koklamıştı onu. "Beğendim" demişti, "sana yakış- tı" ve birdenbire yüzleri kızarmıştı.

"Teşekkür ederim Willem" demişti. "Çok beğendim." Willem kendine de koku yaptırmıştı. Sandal ağacı esans- lıydı onunki, bir süre sonra kokuyu onunla özdeşleştirmiş- ti. Ne zaman burnuna gelse -özellikle iş için Hindistan'da, Japonya'da, Tayland'daysa- Willem'i düşünür ve yalnızlığı hafiflerdi. Yıllarca ikisi de Floransa'daki parfümcüye sipariş ettiler bunları ve iki ay kadar önce, aklı düşünebilecek ka- dar yerine geldiğinde ilk yaptığı, Willem'in özel parfümünden

757

kasayla istemek oldu. Koli geldiğinde hissettiği rahatlama ve heyecanla paketi açarken elleri titredi. Willem'in uzaklaşma- ya başladığını şimdiden hissediyor, onu tutması gerektiğini biliyordu. Fakat parfümü Willem'in gömleğine -fazla harca- mamaya dikkat ederek- sıktığında aynı şey olmamıştı. De- mek Willem'in giysilerinin Willem kokmasını sağlayan par- fümü değil kendisiydi, varlığıydı. O gece sandal ağacına batıp çıkmış bir gömlekle uykuya daldı ve diğer tüm kokulan bas- tıran yoğun parfüm, Willem'den kalanları bütünüyle yok etti. O gece çok uzun zamandır ilk kez ağladı, ertesi gün de o göm- leği katlayıp Willem'in diğer giysilerine bulaşmasın diye bir kutuya kaldırarak gardırobun bir köşesinde emekliye ayırdı. Parfüm ve gömlekli ritüel, hayatını sürdürebilmek, ayak- ta kalabilmek için inşa ettiği dökük ve dingildek iskelenin iki tahtası. Gelgelelim sıklıkla yaşadığını değil, sadece var olduğunu hissediyor; kendisi günleri geçirmiyor da günler onun üstünden geçiyor. Ama bunun için kendini fazla ceza- landırmıyor; var olmak bile yeterince zor zaten.

Nelerin işe yaradığını çözmesi aylar almıştı. Bir süre her gece, kanepede uyuyakalana kadar, Willem'in filmlerini, ko- nuştuğu sahneleri bulmak için ileri sararak izledi. Fakat Willem'in diyalogları, rol yapıyor olması onu kendisine ya- kınlaştıracağına uzaklaştırıyordu, sonralan Willem'in yüzü- nü ekranda dondurup gözleri acıyana kadar bakmanın da- ha iyi geldiğini anladı. Bir ay sonra, filmlerin etkisini kay- betmemesi için dozunu ayarlamaya daha çok dikkat gös- termesi gerektiğini fark etti. Bunun üzerine, sıradan gide- rek Willem'in ilk filmi olan Gümüş Elli Kız'ı belirli kareleri dondurarak her gece izledi. Hafta sonları saatlerce, hava ay- dınlanıp sonra tekrar kararana kadar durmaksızın seyretti. Derken filmleri kronolojik sırayla izlemenin tehlikesini sez- di: Her film Willem'in ölümünü yaklaştırıyordu. Bu nedenle artık filmleri rastgele seçiyor, böylesi daha güvenli.

758

Fakat kendisine kurguladığı en geniş ve sürekli hikaye, Willem'in çekimde olması. Çekim çok uzun ve çok yorucu ama sayılı gün çabuk geçecek, eve dönecek. Bu hayal onu epeyce zorladı çünkü Willem'le her gün konuşmadıkları, yazışma- dıkları, mesajlaşmadıkları (bazen üçü birden) bir çekim ol- mamıştı. Willem'in bütün e-postalarını sakladığına şükredi- yor çünkü geceleri bunları okuyup yeni almış gibi yapabil- di. Üst üste okumayı canı çok istese de yapmadı, bir oturuş- ta birden fazla okumamaya özen gösterdi. Fakat bunun ona ömür boyu yetmeyeceğini anladı, e-postaları daha idareli kullanması gerekiyor. Şimdi haftada sadece bir tane okuyor. Eskiden okumuş olduklarını okuyabilir ama okumadıkl arını

açamaz. Bu da bir başka kural.

Ancak bu durum, Willem'in suskunluğu sorununu çözme- ye yetmedi. Sabahları yüzerken, akşamları ocağın başında çaydanlığın fışlamasını beklemeye dalmışken, Willem'in çe- kimler sırasında iletişim kuramamasına neyin yol açabilece- ğini düşündü. Nihayet bir senaryo uydurdu. Willem, Soğuk Savaş sırasında görev yapan Rus kozmonotları konu alan bir filmde oynuyordu ve bu muhayyel filmin çekimleri gerçek- ten uzayda yapılıyordu çünkü yapımcısı milyarder ve muh- temelen deli bir Rus işadamıydı. Willem onun kilometreler- ce üstünde, sabah akşam yörüngede dolanırken onunla ile- tişim kuramıyor, artık evine dönmek istiyordu. Hayali film- lerden medet umacakkadar çaresizleşmesi de utandırıyordu onu, ama bir yandan da zaman zaman birkaç gün kesintisiz inanabileceği kadar gerçekçi bir hikayeydi. (Willem'in işi sı- rasında karşılaştığı lojistik zorluklar ve şartların inanılma- za yakın olmasına şükrediyordu; bu sayede istediğinde kendi yarattığı hikayeye inanması da mümkün oluyordu.)

Filmin adı ne? dediğini hayal etti Willem'in, gülümsediği- ni hayal etti.

Sevgili Yoldaş dedi Willem'e çünkü bazen birbirlerine yaz-

759

dıkları e-postalara Sevgili Yoldaş, Sayın Jude Haroldoviç, Sayın Willem Ragnaravoviç diye başlarlardı, Willem'in ca- sus üçlemesinin 1960'lar Moskova'sında geçen ilk filminden kalma bir alışkanlıkla. Hayalinde Sevgili Yoldaş'ın çekimle- ri bir yıl sürecekti ama süreyi uzatması gerektiğinin farkın- daydı: Mart olmuştu bile, bu hesaba göre Willem'in kasımda dönmesi lazımdı, ama o zamana kadar hayali sona erdirme- ye hazır olamayacağını biliyordu. Çekimlerin tekrarlandığı- nı, gecikmeler olduğunu hayal etmek zorundaydı. Belki çok beğenilince devamı çekilecekti, Willem'in tekrar uzun uzun çekimlere gitmesi gerekecekti.

Hayalin inandırıcılığına destek olmak için her akşam Wil- lem hayatta olsa yapacağı gibi ona bir e-posta yazarak günü- nü anlatıyordu. Her mesajı aynı şekilde bitiriyordu: Umanın çekimler iyi gidiyordur. Çok özledim seni. Jude.

Yaşadığı sersemlik halinden çıkışı ve Willem'in yokluğunu idrak edebilmesi geçen kasım ayını bulmuştu. Başına büyük dert aldığını o zaman anladı. Ondan önceki aylara ve o gü- ne dair hatırladıkları çok az. Makarna salatasını bitirip fes- leğen yapraklarını üstüne serptiğini, saatine bakıp nerede kaldılar diye düşündüğünü hatırlıyor. Ama endişelenmemiş- ti: Willem ara yollardan gitmeyi severdi eve, Malcolm da fo- toğraf meraklısıydı, belki fotoğraf çekmeye durup saati fark ememişlerdi.

JB'yi aradı, Fredrik'ten şikayet etmesini dinledi; yemek sonrası için kavun kesti. Artık iyice gecikmişlerdi, Willem'i aradı ama uzun uzun çaldı, açan olmadı. Sinirlendi o zaman: Nerede oyalanıyorlardı bu kadar saat?

Daha da geç oldu. Evin içinde volta atıyordu. Malcolm'un telefonunu, Sophie'nin telefonunu aradı, açmadılar. Willem'i tekrar aradı. JB'yi aradı belki onlardan haber almıştır diye, ama almamıştı. "Evham yapmaJudy" dedi. "Dondurma alma- ya filan durmuşlardır. Ya da bakarsın üçü birlikte kaçmıştır."

760

"Hah" dedi ama bir terslik olduğunu biliyordu. "Peki. Son- ra görüşürüz JB."

Tam JB'nin telefonunu kapattığı sırada kapı zili çaldı, o da korkudan kaskatı kesildi çünkü zillerini kimse çalmazdı. Ev yol üstünde değildi, iyice aranarak bulunması gerekiyor- du, açan olmazsa anayoldan eve kadar uzun uzun yürümek gerekirdi, bahçe kapısının zilini de duymamıştı. Aman Tan-

nın dedi içinden. Hayır, hayır. Ama tekrar çaldı kapı, ayak- ları onu kapıya götürdü, açtığı sırada polis memurlarının yüz ifadelerinden çok şapkalarını çıkardıklarını fark etti ve o sırada anladı.

Ondan sonra kendini kaybetti. Bir gelip bir gitti bilinci, gör- düğü yüzler -Harold, JB, Richard, Andy, Julia- intihar teşeb- büsünde gördükleriyle aynıydı; aynı insanlar, aynı gözyaş- ları. O zaman da ağlamışlardı, şimdi de ağlıyorlardı ve bu- nu gördükçe şaşırıyordu, geçen on yılın -Willem'li yıllar, ba- caklarının kesilmesi- sahiden rüya olduğuna, kendisinin de psikiyatri koğuşunda gözlerini açacağına inanacaktı az da- ha. O dönemden bir şeyler öğrendiğini hatırlıyor fakat nasıl öğrendiğini hatırlamıyor, çünkü kimseyle sohbet ettiğini ha- tırlamıyor aslında. Demek ki etti. Willem'in cesedini teşhis ettiğini ama yüzünü göstermediklerini, arabadan fırlayıp on metre ötedeki bir ağaç gövdesine yapıştığı için yüzünün ta- mamen parçalandığını, tüm kemiklerinin kırıldığını öğren- di. Sol baldırındaki doğum lekesinden, sağ omzundaki ben- den teşhis etmiş onu. Sophie'nin vücudunun ezildiğini -bi- ri "parça pinçik olmuş" demişti-, Malcolm'un ise beyin ölü- mü gerçekleştiği halde dört gün yaşatıldığını, bu sürede ai- lesinin organlarını bağışladığını öğrendi. Üçünün de emni- yet kemerlerinin takılı olduğunu, fakat arabanın -o içine sıç- tığımın kiralık arabasının- hava yastıklarının çalışmadığını, bira yüklü kamyonun sürücüsünün ise zilzurna sarhoş olup kırmızıda geçtiğini öğrendi.

761

Genellikle sakinleştirici etkisi altındaydı. Sophie'nin ce- nazesine gittiğinde de öyleydi ve tek bir ayrıntısını dahi ha- tırlamıyor cenazenin, Malcolm'unkine gittiğinde de öyleydi. Malcolm'un cenazesinde Bay Irvine'ın onu tutup sarstığını, sonra nefesini kesecek kadar sıkı sarılıp hıçkıra hıçkıra ağ- ladığını, bir süre sonra biri -Harold olsa gerek- bir şey de- yince onu bıraktığını hatırlıyor.

Willem'e de küçük bir cenaze töreni yapıldığını, cesedinin yakıldığını biliyor. Ama hiçbir şeyini hatırlamıyor. Kimin dü- zenlediğini bilmiyor. Katılıp katılmadığını bile bilmiyor ve sormaya korkuyor. Harold'ın o sırada anma konuşması yap- mak zorunda olmadığını söyleyişini hatırlıyor, sen hazır ol- duğunda anmasını yaparız demişti. O da başını sallarken içinden "Asla hazır olmayacağım" dediğini hatırlıyor.

Bir noktada işe döndü, galiba eylül sonuydu. Artık olanla- rın bilincindeydi. Farkındaydı. Ama değilmiş gibi yapmaya çalışıyordu ve o günlerde bu henüz kolaydı. Gazete okumu- yor, haber izlemiyordu. Willem'in ölümünden iki hafta son- ra Harold'la sokakta yürürken bir gazete büfesinin önün- den geçmişler, raftaki bir derginin kapağında Willem'in yü- zünü, altında da iki tarih görmüştü, sonra baştaki tarihin Willem'in doğum tarihi, sondakinin de ölüm tarihi olduğunu fark etmişti. Durup kalakalınca Harold koluna girmişti. "Gel hadi Jude" demişti usulca. "Bakma. Hadi gel benimle". Uy- sallıkla peşinden gitmişti.

Ofise dönmeden Sanjay'a kesin talimat vermişti: "Kimse- nin baş sağlığı dilemesini istemiyorum. Kimsenin lafını da- hi etmesini istemiyorum. Kimse onun adını asla ağzına al- mayacak."

"Peki Jude" Sanjay demişti alçak sesle ve korkulu gözler- le. "Anlaşıldı."

Dediğini yapmışlardı. Kimse baş sağlığı dilemedi. Kim- se Willem'in adını anmadı. Ve şimdi keşke söyleseler diyor.

762

Kendisinin söylemeye dili varmıyor. Ama birinin söyleme- sinden çok memnun olacak. Kimi zaman sokakta benzeri bir isim çağrıldığını duyuyor-"William!" diyor bir anne oğluna- ve açlıkla o sese doğru dönüyor.

İlk aylarda halledilecek meseleler vardı, bu sayede yapa- cak işi oluyordu, böylece günleri öfkeyle doluyordu, o da gün- lerine şekil şemal veriyordu. Araba üreticisini, emniyet ke- meri üreticisini, hava yastığı üreticisini, kiralama şirketini mahkemeye verdi. Kamyon sürücüsüne ve çalıştığı şirkete dava açtı. Karşı taraf vekilinden, sürücünün çocuğunun kro- nik bir hastalığı olduğunu ve davanın aileyi yıkıma sürükle- yeceğini öğrendi. Ama umursamadı. Bir zamanlar umurun- da olurdu, şimdi olmadı. Vahşi ve merhamet yoksunu hisse- diyordu kendisini. Yıkılırsa yıkılsın dedi içinden. Sürünsün. Benim hissettiklerimi o da hissetsin. En önemli, tek önemli şeyini kaybetmek neymiş anlasın. Hepsinden, bütün şirket- lerden, bütün personelinden son kuruşuna kadar almak isti- yordu. Çaresiz bırakmak istiyordu onları. Tamtakır kalsın- lar, sefalet içinde yüzsünler, kendi hayatlarında büyük bir kayıp yaşasınlar istiyordu.

Her bir davalıdan ayn ayn, Willem'in ömrünü normal sür- dürebilseydi hayatı boyunca kazanması beklenen tüm para- yı tazminat olarak talep etti. Saçmasapan, dudak uçukla- tan bir rakamdı bu ve her baktığında içi yanıyordu. Raka- mın büyüklüğünden değil, denk geldiği yaşanmamış yıllar- dan ötürü.

"Uzlaşma yoluna gideceklerdir" dedi avukatı, hukuk dergi- sinde birlikte çalıştıkları Todd adlı, saldırganlığıyla korku sa- lan tazminat hukukçusu, "tutarları da epey büyük olacaktır." Büyük, küçük önemsemiyordu. Bir tek canlarının acıma- sını istiyordu. "Donlarına kadar al" talimatını verdi Todd'a nefretten kısılmış bir sesle, Todd da ürktü.

"Alının Jude" dedi. "Sen merak etme."

763

Paraya ihtiyacı yoktu elbette. Kendi parası vardı. Asista- nına ve vaftiz oğluna verilecek tutarlar, Willem'in her yıl ba- ğışta bulunduğu hayır kuruluşları ve sömürüye maruz kal- mış çocuklara yardım eden bir vakfa yapılacak bağışlar dı- şında tüm parasını ona bırakmıştı Willem; kendi vasiyeti de bunun tıpkısının tersiydi. Yılın başında, Harold ve Julia'nın yetmiş beşinci yaşları şerefine hukuk fakültesinde Harold'ın, tıp fakültesinde Julia'nın adına birer burs ihdas etmişlerdi Willem'le birlikte. İlk sermayesilili kendileri koymuşlar, Wil- lem her yıl gereken katkı sağlansın diye bir de varlık fonu oluşturmuştu. Willem'in vasiyeti üzerine karın geri kalanı- nı dağıttı, onun belirlediği hayır kurumlan, vakıflar, müze- ler ve örgütler adına çekler imzaladı. Willem'den kalan eş- yaları (kitaplar, resimler, film ve oyunlardan hatıralar, sa- nat eserleri) onun arkadaşlarına -Harold ve Julia; Richard; JB; Roman; Cressy; Susannah; Miguel; Kit; Emil; Andy; ama Malcolm yoktu, artık yoktu- dağıttı. Willem'in vasiyetinde bir sürpriz çıkmadı ama bazen çıkmış olmasını istedi içten içe. Willem'in herkesten sakladığı bir çocuğu olsun, onunla tanışsın, onda Willem'in tebessümünü görsün çok isterdi; sır gibi saklanmış bir itiraf mektubu çıksa çok korkar ama bir o kadar da heyecanlanırdı. Willem'den nefret etmesini, ona hınç duymasını, ömrünü çözmeye adayacağı bir muammayı ortaya çıkarmasını sağlayacak bir şeyler bulsa memnun ola- caktı. Ama hiçbir şey yoktu. Willem'in hayatı sona ermişti. Ölümü de, hayatı kadar temiz olmuştu.

İyi gittiğini, hiç değilse idare ettiğini düşünüyordu. Bir gün Harold arayıp Şükran Günü'nde ne yapacağını sordu- ğunda, bir an Harold'ın neyi kastettiğini, "Şükran Günü"nün ne anlama geldiğini bulamadı. "Bilmiyorum" dedi.

"Bir hafta kaldı" dedi Harold çevresindeki herkesin kullan- maya başladığı alçak sesle. "Bize gelmek ister misin? Biz de oraya gelebiliriz veya birlikte başka bir yere de gidebiliriz."

764

"Olmaz herhalde" dedi. "İşlerim çok yoğun Harold."

Ama Harold ısrar etmişti. "Nerede istersen olur Jude" de- mişti. "Kimle istersen olur, istersen kimseyle olmaz. Ama se- ni görmek istiyoruz."

"Benimle geçirmeniz keyifli olmaz" dedi sonunda.

"Asıl sensiz geçirirsek keyifsiz olur" dedi Harold. "Mesele keyif değil. Lütfen Jude. Nereye istersen gidelim."

Böylece Londra'ya gittiler. Onun dairesinde kaldılar. Tele- vizyonda mutlu aile tablolarının gösterileceği, iş arkadaşla- rının kanlarından, kocalarından, çocuklarından, kayınvali- delerinden, kayınpederlerinden şikayet edecekleri günlerde ülkeden uzak olmak iyi gelmişti. Londra'da sıradan bir gün yaşandı o tarihte. Yürüyüşe çıktılar üçü birden. Harold bü- yük hayallerle feci yemekler pişirdi, yediler. Uyudu da uyu- du. Sonra eve döndüler.

Derken aralık ayında bir pazar sabahı uyanmış ve anla- mıştı: Willem yoktu. Sonsuza kadar ayrılmıştı ondan. Bir daha asla dönmeyecekti. Onu bir daha göremeyecekti. Se- sini bir daha duyamayacak, kokusunu alamayacak, kolları- nın sarıldığını hissedemeyecekti. Bir daha hatıralarından bi- rini anlatarak yüreğinin yükünü hafifletemeyecek, anlatır- ken utançla ağlayamayacak, rüyasından dehşet içinde ve sıçrayarak uyandığında yüzünde Willem'in elini, kulağında Willem'in "Yok bir şey Judy, geçti. Rüya gördün, geçti, kork- ma" dediğini duyamayacaktı. O zaman ağladı, gerçekten ağ- ladı, kazadan beri ilk kez ağladı. Willem için, yaşadığı kor- ku için, çektiği acı için, kısacık ömrü için ağladı. Ama en çok kendisi için ağladı. Willem'siz hayatını nasıl sürdürecek- ti? Hayatının tümünde -Luke Birader'den sonraki hayatın- da, Dr. Traylor'dan sonraki hayatında, manastırdan ve mo- tel odalarından, yurttan ve kamyonlardan sonraki hayatın- da, yani hayatının önemli olan kısmında- Willem hep var- dı. On altı yaşında, Hood Hall'daki odalarında Willem'le ta-

765

nışmalarından bu yana onunla bir biçimde iletişim kurma- dan geçirdiği tek gün olmamıştı. Kavgalı oldukları zaman bi- le konuşmuşlardı. "Jude" demişti Harold, "her şey yoluna gi- recek. Yemin ederim sana, girecek. Şu an hiç girmeyecekmiş gibi görünüyor ama girecek." Hepsi söylüyorlardı bunu: Ric- hard, JB ve Andy; ona kart yazan insanlar. Kit. Emil. Hep- si zamanla düzeleceğini söylüyordu. Ama o yüksek sesle dile getirmemeyi akıl etse de, içten içe düzelmeyeceğini biliyor- du. Harold'ın Jacob'la beş yılı olmuştu. Kendisinin Willem'le otuz dört. Kıyas mümkün değildi. Willem onu seven, kulla- nılacak veya acınacak bir nesne gibi değil bir dost gibi gören ilk, ona her zaman iyilik yapan ikinci insandı. Willem olma- saydı, diğerlerinin hiçbiri de olmazdı; önce Willem'e güven- meseydi Harold'a hiç güvenemezdi. Onsuz hayatı tahayyül etmekte çok zorlanıyordu, çünkü hayatının ne olduğunu ve olabileceğini belirlemekte Willem'in payı çok büyüktü.

Ertesi gün hiç yapmadığı bir şeyi yapıp Sanjay'ı arayarak iki gün işe gelemeyeceğini söyledi. Sonra yataktan çıkmayıp

uzun uzun ağladı, yüzünü yastıklara gömüp sesi kısılana ka- dar bağırdı.

Fakat o iki günden sonra başka bir çözüm buldu. Şimdi iş- ten çok geç, hatta gün ağarırken çıkıyor. Bunu hafta içi her gün ve cumartesileri yapıyor. Ama pazarları mümkün oldu- ğunca geç uyanıyor, uyanır uyanmaz onu tekrar uyutmak- la kalmayıp uyanıklığın her kırıntısını yok eden bir hap yu- tuyor. Hapın etkisi geçene kadar uyuduktan sonra uykusu- nu daha hafif ve sakin hale getiren bir başka ilaç içip pa- zartesi sabahına kadar uyuyor. Pazartesi sabahı en az yir- mi dört saattir hiçbir şey yemediği için bedeni titrek, aklı da- ğınık oluyor. Yüzdükten sonra işe gidiyor. Şansı varsa pazar gecesi rüyasında biraz da olsa Willem'i görmüş oluyor. Adam boyunda bir yastık aldı, hamilelerin veya sırt ağrısı çekenle- rin yatakta kullandıkları cinsten, -gerçekte Willem ona san-

766

lıyorduysa da- yastığa Willem'in gömleklerimi.en birini giy- dirip ona sarılarak uyuyor. Bunu yaptığı için kendinden tik- siniyor ama elinden bir şey gelmiyor.

Arkadaşlarının gözlerinin üzerinde olduğunu, onun için endişelendiklerini uzaktan uzağa fark ediyor. Kazadan son- raki günlere dair çok az şey hatırlamasının bir sebebinin de, intihara karşı önlem olarak hastaneye yatırılması olduğunu sonradan fark etti. Şimdi günlerini güçbela geçirirken kendi- ni neden öldürmediğini o da merak ediyor. En uygun zaman bu halbufil. Kimse ona kabahatbulmaz. Ama yapmıyor.

Hiç değilse hayatına devam etmesini söyleyen yok. Devam etmek, başka bir şeye geçmek istemiyor. Sonuna kadar hep bu evrede kalmak istiyor. Hiç değilse gerçekleri inkar ettiği- ni söyleyen yok. Onu ayakta tutan şey bizzat inkar ve günün birinde sannlannın ikna kabiliyetini yitirecek olınası korku- lu rüyası. Onlarca yıldır ilk defa kendini hiç kesmiyor. Ken- dini kesmediği takdirde uyuşuk kalıyor ve uyuşuk kalması şart, dünyanın kendine o kadar yaklaşmasına izin veremez. Willem'in onun için hep arzuladığı şeye nihayet ulaştı, bu- nun için Willem'in ondan koparılması yetti üstelik.

Ocak ayında gördüğü bir rüyada, Willem'le kendisini köy- deki evlerinde, yemek hazırlayıp sohbet ederlerken gördü. Yüzlerce kez yaptık.lan bir şeydi bu, fakat rüyada kendi sesi- ni duyabilmesine rağmen Willem'in sesini duyamıyordu; ağ- zının kımıldadığını görüyordu ama söylediklerini işitemiyor- du. Uyandığı gibi kendini tekerlekli sandalyeye attı, var gü- cüyle çalışma odasına geçip bütün e-postalannı tarayarak Willem'in bıraktığı ve silmeyi unuttuğu sesli mesajları bul- du. Mesajlar kısa ve gündelikti ama iki büklüm olup ağlaya- rak dinledi, mesajların sıradanlığı -"Selam Judy. Pazara gi- diyorum, taze soğan alacağım, başka bir isteğin var mı? Var- sa ara"- birlikte hayatlarının kanıtıydı çünkü.

"Willem" dedi boş daireye çünkü bazen, durum iyice kötü-

767

leştiğinde, konuşurdu onunla. "Geri dön. Dön bana." Hayatta kaldığı için suçluluktan çok şaşkınlık duyuyor: Willem'den önce öleceğinden her zaman, hep emindi oysa. Herkes biliyordu. Willem, Andy, Harold, JB, Malcolm, Julia, Richard: Hepsinden önce o ölecekti. Tek soru nasıl öleceğiy- di: Kendi eliyle mi, enfeksiyonla mı? Ama hiçbiri Willem'in ondan önce öleceğini düşünememişti. Bunun için herhangi bir müdahale planı geliştirilmemişti. Bunun o kadar da saç- ma olmadığını, ihtimal dahilinde olabileceğini düşünse, yığı- nak yapardı. Willem'in onunla konuşurken sesini kaydeder, saklardı. Daha çok fotoğraf çekerdi. Willem'in vüc11t kimya- sını damıtıp esans yapmaya bile kalkışırdı. Uyku sersemi halini alır, Floransa'daki parfümcüye götürürdü. "Alın bunu" derdi. "Bunun parfümünü istiyorum. Şişeleyin bunu." Jane bir defasında, genç kızken babasını kaybetmekten çok kork- tuğunu, babasının sesli notlarını (o da doktordu) gizlice alıp flash belleklere kaydettiğini söylemişti. Dört yıl önce baba- sı gerçekten öldüğünde bu kayıtları tekrar buldu, bir odaya kapanıp babasının sakin, sabırlı sesiyle talimatlar vermesini tekrar tekrar dinledi. Şimdi nasıl kıskanıyordu Jane'i, nasıl istiyordu aynı şeyi akıl edebilmiş olmayı.

En azından onun elinde Willem'in filmleri, e-postaları, yıl-

lar içinde gönderdiği ve hepsini sakladığı mektupları var- dı. Willem'in kıyafetleri ve onun hakkında çıkmış yazılar da elinin altındaydı. JB'nin Willem tabloları vardı hiç değilse, yüzlerce de Willem fotoğrafı, ama bunları belli bir plan dahi- linde inceliyordu. Haftada on fotoğrafa bakabileceğine karar vermişti, her birini saatlerce izliyordu. Her gün birine mi ba- kacak, bir oturuşta onunu birden mi irdeleyecek ona kalmış- tı. Bilgisayarının arızalanıp bu resimleri kaybedeceğinden çok korkuyordu; kopyalarını çıkarıp Greene Sokak'taki kasa- sına, Fener Köşkü'ndeki kasasına, Rosen Pritchard'daki ma- sasına, bankadaki kiralık kasasına yerleştirdi.

768

Willem'i hayatını albüm şeklinde derleyen biri olarak gör- memişti hiç, kendisi de değildi, ama mart ayında bir pa- zar günü ilaç etkisi altında uyumaktan vazgeçip arabayla Garrison'a gidiyor. Eve o eylül gününden beri yalnız iki kere geldi ama bahçıvanlar düzenli geliyor, garaj yolunun iki ya- nındaki çiçekler tomurcuğa durmuş, içeri girdiğinde ise mut- fak tezgahında vazo içinde taze kesilmiş erik dalları görüyor ve kalakalıyor. Temizlikçiye mesaj atıp geleceğini söylemiş miydi? Söylemişti herhalde. Ama yine de birinin her hafta başı gelip tezgaha taze çiçekler bıraktığını, hafta sonunda da kimsenin görmeye gelmediği, kurumuş kalmış çiçekleri attı- ğını hayal ediyor.

Willem'in dosyalarını ve belgelerini saklayabilmesi için dolap yaptırdıkları çalışma odasına giriyor. Yere oturup ce- ketini üstünden attıktan sonra derin bir nefes alıp ilk çek- meceyi açıyor. Burada her bir film ve oyun için hazırlanmış klasörlerin içinde çekimde kullanılan senaryolar ve üzerin- de Willem'in notları var. Willem'in çok beğendiği oyuncular- la aynı gün sette yer alacağı görev kağıtları da dosyalanmış: Willem'in Çınarlı Avlu çekilirken ne kadar heyecanlandı- ğını, bir günün çekim programında kendi adı hemen Clark Butterfield'ın altına yazılınca fotoğrafını çekip gönderdiğini hatırlıyor. "İnanabiliyor musun?!" demişti mesajında.

Sen daha neler göreceksin demişti cevap olarak. Klasörleri tarıyor, rastgele çekip çıkardıklarının içindeki kağıtlara bakıyor. Sonraki üç çekmecede de aynı şeyler var: Filmler, oyunlar, diğer projeler ...

Beşinci çekmecede "Wyoming" etiketli bir klasör var, bunun içinde çoğunu hiç görmediği fotoğraflar buluyor: Hemming'in fotoğrafları; Willem'in Hemming'le fotoğrafla- rı; anne ve babasının fotoğraflan; Willem'in hiç tanımadığı ablası Britte ve ağabeyi Aksel'in fotoğraflan. Ayn bir zarfta Willem'in tek başına fotoğraflan var: Okul fotoğraflan, izci

769

üniformalı fotoğrafı, futbol formasıyla fotoğrafı. Yumrukları-

nı sıkıp bu resimlere baktıktan sonra zarfına geri kaldırıyor. Wyoming klasöründe bunun yanı sıra Willem'in üçüncü sı- nıfta özenli bitişik elyazısıyla Oz Büyücüsü hakkında yazdı- ğı kitap özetini görüp gülümsüyor; Hemming'e elleriyle ha- zırladığı doğum günü kartını görüp ağlamaklı oluyor. Anne- sinin, babasının ölüm ilanları da burada. Vasiyetleri de. An- ne ve babasıyla karşılıklı İsveççe yazılmış bazı mektuplar da var, bunları çevirtmek için bir kenara koyuyor.

Willem'in hiç günlük tutmadığını biliyor ama "Boston" klasörünü incelerken bir şeyler bulabileceğini düşünüyor ne- dense. Fakat yok. Hepsini görmüş olduğu fotoğraflar var yi- ne: Yakışıklılığıyla göz dolduran bir Willem; kuşkulu ve hafif vahşi bakışları, üniversitede deneyip mısır püskülü gibi saç- larıyla başarısız olduğu Afro stiliyle Malcolm; aşağı yukarı şimdiki gibi neşeli ve tombul yanaklı JB; üzerinden dökülen kıyafetleri ve çirkin uzamış saçları, siyah köpüklü kollarıy- la bacaklarını saran protezi, korkmuş, kayıp ve incecik ha- liyle kendisi. İkisinin Hood'daki odalarındaki kanepede otur- muş, Willem'in ona doğru eğilip gülümseyerek başını kaldır- dığı, belli ki bir şey söylediği, kendisinin de yurttaki rehber- lerden biri gülüşün çok çirkin dedikten sonra öğrendiği gi- bi ağzını eliyle kapatarak güldüğü bir fotoğraflarında duru- yor. İki insan gibi değil, iki farklı yaratık gibi duruyorlar ve fotoğrafı yırtıp atmamak için hemen klasöre geri kaldırıyor. Göğsüne bir ağırlık çöktü ama devam ediyor. "Boston" ve "New Haven" klasörlerinde, Willem'in oyunları hakkında üniversite gazetelerinde çıkan yazılar, JB'nin Lee Lozano'dan esinlenerek yaptığı performansa dair bir eleştiri var. Kendi- sinin Willem'i aylarca çalıştırmasının ardından Willem'in B alabildiği tek kalkülüs sınavının kağıdı da duruyor, dokunu- yor ona.

Çekmeceye tekrar elini uzattığında bir klasör değil, büro-

770

da kullandıkları cinsten körüklü bir dosya buluyor. Yavaşça dışarı çektiğinde üzerinde kendi adının yazdığını görüyor ve dosyayı yavaşça açıyor.

Her şey bunun içinde: Willem'e yazdığı her bir mektup, önemli e-postalarının çıktıları burada. Willem'e verdiği do- ğum günü kartları da. Bazılarını hiç görmediği fotoğraflan var. Artforum'un, kapağında Sigaralı Jude olan sayısı var. Evlatlık işlemleri bittikten kısa süre sonra Harold'ın yazdı- ğı, Willem'e geldiği ve hediyesi için teşekkür ettiği bir kart var. Kendisinin hukuk fakültesinde kazandığı ödül hakkın- da bir yazı da var ki bunu Willem'e göndermediğinden emin ama başkası göndermiş işte. Demek hayatını albüm haline getirmesine hiç gerek yokmuş, Willem ta ne zamandır yapı- yormuş zaten.

İyi de neden sevmişti Willem onu bu kadar? Neden onun- la bunca zaman geçirmek istemişti? Bunu hiç anlayamamış- tı, artık hiç anlayamayacaktı.

Bazen hayatta kalmanı senden çok istiyormuşum gibi his- sediyorum dediğini hatırlıyor Willem'in ve uzun, içini titre- ten bir nefes alıyor.

Hayatının belgeseli sürdükçe sürüyor ve altıncı çekmeceye geçtiğinde ilkine benzer, üzerinde "Jude rr yazan bir körük- lü dosya daha buluyor, onun arkasında "Jude III" ve onun da arkasında "Jude IY." var Fakat artık daha fazla bakabilecek durumda değil. Dosyaları dikkatle yerine koyuyor, çekmece- leri kapatıp dolap kapaklarını kilitliyor. Willem'in ailesiyle yazışmalarını, başlarına bir şey gelmesin diye iç içe iki zarfa koyuyor. Erik dallarını alıp kesik uçlarını naylon poşete sarı- yor, vazodaki suyu lavaboya döküyor, evi kapatıp erik dalla- rını yan koltuğuna koyarak şehre dönüyor. Kendi dairesine girmeden önce Richard'ın stüdyosunu açıyor, boş kahve ka- vanozuna su koyup dallan içine yerleştiriyor ve ertesi sabah bulsun diye çalışma masasında bırakıyor.

771

Mart sonu, ofiste geçen bir gün. Bir cuma akşamı, daha doğrusu cumartesi sabahı. Bilgisayarından başını çevirip dı- şarıya bakıyor. Önünde apaçık bir Hudson manzarası var ve nehrin üzerinde göğün ağarmakta olduğunu seçebiliyor. Uzun bir süre ayakta durup kirli gri nehre, uçuşan kuş sürülerine bakıyor. İşine dönüyor. Son birkaç ayda değiştiğini, insanla-

rın ondan korkmaya başladığını hissediyor. Hiçbir zaman ofi- sin neşe kaynağı olmadı ama artık bezginliğinin kendisi bile farkında. Daha acımasız olduğunu hissediyor. Buz gibi bir ha- va estiriyor çevresinde. Sanjay'la öğle yemeğine çıkarlar, iş ar- kadaşlarından yakınırlardı eskiden ama artık kimseyle konu- şamıyor. Yeni iş getiriyor. İşini yapıyor, hatta yapması gere- kenden fazlasını yapıyor ama kimsenin etrafında bulunmak- tan memnun olmadığını biliyor. Rosen Pritchard'a muhtaç, işi de olmasa hayatta tutunacak dalı kalmaz. Ama artık zevk al- mıyor. Bunun önemi yok diye ikna etmeye çalışıyor kendisini. Çoğu insan için iş bir zevk kaynağı değildir. Kendisi için bir zamanlar öyleydi, ama artık değil.

!ki yıl önce, ameliyattan sonra toparlanma evresindeyken ve yatağa bile Willem'in yardımıyla yatabilecek kadar yorgun- ken, bir sabah konuşuyorlardı Willem1e. Hava soğuk olmalıy- dı çünkü kendini iliklerine kadar ısınmış ve güvende hissedi- yordu. "Keşke sonsuza kadar burada yatabilsem" demişti.

"Yat o zaman" demişti Willem. (Willem'le olağan konuşma- larındanbiriydi bu: Alarmı çalınca kalkardı. "Gitme" derdi hep Willem. "Kalkacaksın da ne olacak? Nereye bu acele?") "Olmaz" dedi gülümseyerek.

"O zaman, neden işten ayrılmıyorsun?" dedi Willem. Güldü. "İşimden ayrılamam" dedi.

"Neden?" diye sordu Willem. "Entelektüel çabanı sıfıra in- direcek ve sana benden başka çevre bırakmayacak olması dı- şında bir tane iyi sebep söyle bana."

Gülümsedi tekrar. "O zaman iyi bir sebebim yok" dedi.

772

"Çünkü çevremin senden ibaret olması hoşuma gidiyor. Ama bütün gün kapatma gibi ne yaparım onu bilmiyorum." "Yemek yaparsın" dedi Willem. "Kitap okursun. Piyano ça- larsın. Gönüllü çalışırsın. Benimle çekimlere gelirsin. Gıcık olduğum oyunculardan şikayetlerimi dinlersin. Yüz bakımı yaptırırsın. Şarkı söylersin. Beni sürekli övgü yağmuruna tutarsın."

Gülüşmüşlerdi bunun üzerine. Ama şimdi soruyor kendi- sine: Neden ayrılmadım? Neden Willem'den aylarca, yıllarca uzak kaldım onunla seyahat etmek yerine? Neden Willem'le geçirdiğimden fazla zamanı Rosen Pritchard'da geçirdim? Fakat artık karar onun adına verildi ve elinde bir tek Rosen Pritchard kaldı.

Sonra düşünüyor: Neden Willem'e her şeyimi vermedim? Neden seks için başkasına zorladım onu? Neden daha cesur olamadım? Neden görevimi yerine getiremedim? Neden bu- na rağmen benimle kaldı?

Duş yapıp birkaç saat uyumak için Greene Sokak'a gidiyor, akşamüstü ofise dönecek. Ev yolunda Ölümden Sonra Hayat

afişlerini görmemek için bakışlarını önüne eğmişken mesajla- rına bakıyor: Andy, Richard, Harold, Zenci Henry Young.

Son mesaj JB'den, haftada en az iki mesaj yazıyor veya iki kez arıyor. Nedenini bilmese de JB'yi görmeye tahammül edemiyor. Hatta nefret besliyor ona, uzun zamandır kimseye duymadığı kadar katışıksız bir nefret duyuyor. Bunun man- tıksızlığının farkında. JB'nin olanlarda en ufak bir kabaha- tinin bulunmadığını biliyor. Nefreti anlamsız. JB o gün ara- bada bile değildi, en çarpık mantıkla dahi ona sorumluluk bulmak mümkün değil. Fakat bilinci açıldıktan sonra JB'yi ilk gördüğünde, kafasının içinde çok berrak ve sakin bir ses

O değil sen ölseydin keşke JB demişti. Bunu ona söylemedi ama yüz ifadesiyle bir şeyleri ele vermiş olacaktı ki, ona sa- rılmak için yaklaşırken bir anda durup vazgeçmişti. JB'yi o

773

zamandan beri sadece iki kez gördü, ikisinde de yanında Ric- hard vardı ve her ikisinde de habis, affedilmez bir şey söyle- memek için kendini zor tuttu. Fakat yine de arıyor JB onu, mesaj bırakıyor, mesajında da hep aynı şeyleri söylüyor: "Se- lam Judy, benim. Sesin soluğun çıkmıyor, bir yoklayayım de- dim. Hep aklımdasın bu aralar. Bir görüşsek diyorum. Seni seviyorum. Hoşçakal." O da hep yaptığı gibi aynı cevabı yaza- cak JB'ye: "Selam JB. Mesajın için teşekkür ederim. Kusura bakma bir türlü denk gelemedik, işlerim çok yoğun. Görüşe- lim bir ara. Sevgiler, J." Fakat bu mesaja rağmen JB'yle ko- nuşmaya niyeti yok, belki bir daha hiç. Bu alemde çok büyük bir yanlışlık var diye düşünüyor, dördü -kendisi, JB, Willem ve Malcolm- arasından en iyi, en düşünceli, en nazik ikisinin ölüp insanlığın iki kötü örneğinin hayatta kalması acayip bir hata. Hiç değilse JB yetenekli, o yaşamayı hak ediyor. Ama kendisinin yaşaması için hiçbir sebep bulamıyor. "Birbirimizden başka kimsemiz yok Jude" demişti JB ona bir ara, "başka kimimiz kaldı?" ve o da aniden aklına gelen şeyi söylememeyi başardığı anlardan birini yaşayarak, için- den Seni verip onu alsam keşke demişti. Willem geri gelecek- se hepsini feda edebilirdi. JB söz konusu olursa gözünü bi- le kırpmazdı. Richard ve Andy -onun için saçlarını süpürge eden zavallı Richard ve Andy- için de öyle. Julia için bile. Hatta Harold için de. Willem'i geri kazanmak için hepsini ve her birini gözden çıkarabilirdi. İtalyan karizmasıyla öte dün- yada E.'yi baştan çıkaran Hades'i düşünüyor. Sana bir tekli- fim var diyor Hades'e. Bir ruha karşılık beş ruh. Geri çevir- men mümkün mü?

Nisan ayında bir pazar günü uyurken, kuvvetli ve ısrar- lı bir gümbürtü duyuyor, yan dönüp yastığı kafasına bastıra- rak gözlerini açmadan bekliyor, gümbürtü bir süre sonra di- niyor. Bunun üzerine biri koluna usulca dokunduğunda çığlı- ğı basıp sıçrıyor ve yanında oturan Richard'ı görüyor.

774

"Özür dilerim Jude" diyor Richard. Sonra da, "Bütün günü uyuyarak mı geçirdin?"

Yutkunuyor, yatakta doğruluyor. Pazar günleri panjurları, perdeleri hiç açmadığı için gündüz mü gece mi fark edemi- yor. "Evet" diyor. "Çok yorgunum da."

"Peki" diyor Richard bir sessizlikten sonra. "Böyle pladır küldür girdim ama telefonunu açmadın, gel birlikte akşam yemeğiyiyelim diyecektim."

"Ha, bilemiyorum Richard" diyor bir bahane bulmaya çalı- şarak. Richard doğru söylüyor: Pazar günükozaya çekileceği zaman cep telefonunu ve bütün telefonları kapatıyor ki rü- yalarında Willem'le buluşma girişimine kimse engel olama- sın. "Çok iyi hissetmiyorum kendimi. Senin de keyfini boz- mayayım."

"Beni eğlendirmeni beklemiyorum ki Jude" diyor Richard ve hafifçe gülümsüyor. "Hadi gel. Hem bir şeyler yemen lazım. India hafta sonu arkadaşında kalıyor, baş başa olacağız." Uzun süre sessiz kalıyorlar. Odaya, dağınık yatağa bakı- yor. İçerisi havasız, sandal ağacı ve sıcak radyatör kokusu baskın. "Hadi Jude" diyor Richard alçak sesle. "Gel birlikte yiyelim işte."

"Peki" diyor nihayet. "Olur."

"Tamam" diyor Richard ayağa kalkarak. "Yanın saate aşa- ğıda bekliyorum."

Duş yapıyor, sonra Richard'ın sevdiğini hatırladığı bir şişe Tempranillo alıp aşağı iniyor. İçeri girdiğinde mutfaktan ko- valandığı için, evin tamamına hakim, yirmi dört kişi sığdı- rabilen ve sığdırmış yemek masasına geçip Richard'ın kedi- si Bıyık'ı seviyor kucağında. Bu evi ilk gördüğündeki salkım salkım avizeleri ve büyük balmumu heykelleri hatırlıyor; o zamandan bu yana çok evcilleşti ama kemik ve mum sansı renkleriyle hala Richard'ın mekanı olduğu çok belli, öte yan- dan India'nın canlı ve şiddetli soyut kadın nüleri duvarları

775

süslüyor, yerlerde halılar da var. Eskiden haftada bir uğradığı bu daireye son gireli aylar oluyor. Richard'la görüşüyorlar el- bette ama genellikle ayaküstü, kendisi onunla karşılaşmama- ya çalışıyor, Richard arayıp yemeğe davet ettiğinde veya uğra- mak istediğinde ise çok yoğun, çok yorgun olduğunu söylüyor. "Meşhur seitan sotemi beğenip beğenmediğini hatırlaya- madım, ben de deniztarağı hazırladım" diyor önüne bir ta- bak koyarak.

"Seviyorum senin meşhur soteni" diyor sotenin içeriğini de, sevip sevmediğini de hatırlamadan. "Eline sağlık Richard." Richard ikisine birer kadeh şarap doldurup kendininkini kaldırıyor. "Doğum günün kutlu olsun Jude" diyor ciddiyet- le, o da Richard'ın doğru söylediğini fark ediyor, bugün haki- katen de doğum günü. Harold bütün hafta kendisinden bek- lenmeyecek sıklıkta arayıp e-posta yazdı, o ise üstünkörü ce- vaplar dışında pek konuşmadı onunla. Harold'in evhamla- nacağım biliyor. Andy'den ve başkalarından da mesajlar gel- mişti; sebebini şimdi anlıyor ve ağlamaya başlıyor: insanla- rın bunca sevecenliğine rağmen kendi nobranlığına, kendi yalnızlığına, aksi yönde tüm çabalarına karşın hayatın de- vam etmiş olduğunun yüzüne vurulmasına ağlıyor. Elli bir yaşında ve Willem sekiz aydır yok.

Richard bir şey demiyor, bankta yanına oturup ona sarılı- yor. "Biliyorum bir faydası yok ama" diyor nihayet, "ben de seni seviyorum Jude."

Başını sallıyor, dili tutuluyor. Son yıllarda kendi kendine ağlasa bile utanmayı bırakıp, önce sürekli kendi kendine ağ- lamaya, sonra Willem'in yanında ağlamaya, nihayetinde de gururundan tamamen sıyrılıp her yerde, herkesle, her şey için ağlamaya başladı.

Richard'ın göğsüne yaslanıp hıçkırıklarla ağlıyor. Richard da ona duyduğu sevgi ve arkadaşlığın sarsılmazlığıyla onu şaşırtan biri. Richard'ın ona karşı duygularının bir kısmının

776

Willem'e karşı duygularıyla kanşık olduğunu biliyor ve bu- nu anlıyor: Willem'e bir söz verdi ve Richard sorumluluklan- nı çok ciddiye alan biri. Ama Richard'ın istikrarında, muhte- şem güvenilirliğinde bir şey var ki, boyu ve cüssesiyle de bir araya geldiğinde onu bir tanrı-ağaca, insan kisvesine bürün- müş bir asırlık çınara, tarihten bugüne sapasağlam duran bir anıta benzetiyor. Laubali bir ilişkileri yok ama yetişkinlik dö- neminin arkadaşı Richard oldu, bir bakıma arkadaşı olmak- la da kalmayıp anne veya baba yerine geçti, oysa kendisin- den sadece dört yaş büyük. O zaman ağabey: Güvenilebilece- ği hissi ve ciddiyet duygusu hiç sarsılmayan biri.

Nihayet kendine geliyor, özür diliyor, tuvalete gidip elini yüzünü yıkadıktan sonra ağır ağır yemek yiyorlar, şarap içi- yorlar, Richard'ın işlerinden konuşuyorlar. Yemeğin sonun- da Richard yumru yumru, küçük bir pastayla geliyor mutfak- tan, üzerine altı mum saplamış. "Beş artı bir" diye açıklıyor. Zorla da olsa gülümsüyor, mumlan üflüyor; Richard iki dilim kesiyor. İncirli, yaş pastadan çok milföye benzeyen bir pasta, sessizce yiyorlar.

Kalkıp Richard'a bulaşıkta yardım etmek istiyor ama Ric- hard'ın onu evine yolladığında seviniyor; Şükran Günü'nden bu yana en ciddi sosyalleşme girişiminden bitkin düşmüş durumda. Kapıda Richard eline san kağıda sarılmış bir şey tutuşturuyor ve sarılıyor ona. "Senin üzülmeni istemezdi Judy" diyor, o da Richard'ın yanağına değen başını sallıyor. "Seni böyle görse çok üzülürdü."

"Biliyorum" diyor.

"Hatınm için bir şey yap" diyor Richard onu bırakmadan. "JB'yi ara, olur mu? Sana zor geldiğini biliyorum ama o da severdi Willem'i. Senin gibi değil elbette, ama severdi yine de. Malcolm'u da severdi. Çok özlüyor onu."

"Biliyorum" diyor tekrar ve yine gözyaşı dökmeye başlıyor. "Biliyorum."

777

"Önümüzdeki pazar yine gel" deyip yanağından öpüyor Richard. "Ya da ne zaman istersen. Özlüyorum seninle görüş- meyi."

"Geleceğim" diyor. "Richard... Çok teşekkür ederim." "Mutlu yıllar Jude."

Asansörle yukarı çıkıyor. Saat bir anda geç oldu. İçeri gi- rince çalışma odasına geçip kanepeye oturuyor. Haftalar önce Flora'nın gönderdiği ama daha açmadığı bir koli duruyor oda- da; içinde Malcolm'un ona ve Willem'e miras bıraktıkları var; Willem'inkiler de onun artık. Willem'in ölümünün tek iyi tara- fı, Malcolm'un ölümünden kaynaklanacak şok ve dehşeti ha- fifletmiş olması, ama buna rağmen koliyi açmaya eli gitmiyor. Ama şimdi açacak. Öncelikle Richard'ın hediyesini açı- yor ve ağır, siyah demirden bir kaide üzerine ahşaptan oyul- muş bir Willem büstü olduğunu görüyor, vurulmuş gibi kısık bir çığlık atıyor. Richard figüratif heykeli hiç beceremediği- ni söyler dururdu ama o aksini düşünüyordu, artık bundan emin. Parmaklarını Willem'in görmeyen gözlerinde, saçları- nın tepesinde dolaştırıyor, sonra büstü burnuna götürüp san- dal ağacı kokusunu içine çekiyor. Kaideye bir de not kazın- mış: "J.'ye 51. yaşgünü için sevgiyle. R."

Tekrar ağlamaya başlıyor, duruyor. Büstü yanındaki minde- re koyup koliyi açıyor. Önce top top gazete kağıtlarından baş- ka bir şey göremiyor, elinde sert bir nesne gelene kadar ko- linin içini dikkatle yokluyor ve bulduğunu kaldırıyor: Fener Köşkü'nün şimşirden maketi bu, zamanında firmanın fizik- sel veya konsept olarak yaptığı tüm projelerle birlikte Bellcast ofisinde dururdu. Kenarları yarımşar metre kadar maketin; burnunun ucuna kadar getirip pleksiglas camlarından içeri bakıyor, çatısını kaldırıp parmaklarını odalarında dolaştırıyor. Gözlerini silip tekrar kolinin içine uzanıyor. Bu kez eline ge- len, tıklım tıkış fotoğraf dolu bir zarf: Dördünün ya da sade- ce kendisiyle Willem'in üniversitede, New York'ta, Truro'da,

778

Cambridge'de, Garrison'da, Hindistan'da, Fransa'da, lzlan- da'da, Etiyopya'da kaldıkları ve gezdikleri yerlerden fotoğ- raflan.

Koli çok büyük değil ama içinden çıkanlar bitmiyor: Bir Fransız illüstratörün Japon evlerini çizdiği iki nadir ve na- rin kitap; beğendiği genç bir Britanyalı ressamın küçük bir soyut tablosu; Willem'in sevdiği ünlü bir Amerikalı res- samın imzasını taşıyan daha büyükçe bir erkek portresi; Malcolm'un hayali yapılarıyla doldurduğu ilk eskiz defterle- rinden ikisi. Kolideki son parçayı da dışarı alıp üzerindeki kat kat gazete kağıdını yavaşça açıyor.

Ellerinde Lispenard Sokak'taki dairelerini, orantısız ölçü- lerini ve gelişigüzel iliştirilmiş ikinci banyoyu, dar koridor- larını ve minyatür mutfaklarını tutuyor. Bunun Malcolm'un yaptığı ilk maketlerden olduğunu tahmin ediyor çünkü cam- ları pleksiglas veya deriden değil yağlı kağıttan, duvarla- rı da ahşap değil mukavva. Dairenin içine kartondan kesip katladığı mobilyalar da koymuştu: briketler üzerinde duran yamru yumru çekyat, sokaktan buldukları yaylan kırık ka- nepe, JB'nin teyzelerinin verdiği tekerlekleri gıcırdayan kol- tuk. Bir tek kağıttan kendisi ve kağıttan Willem eksik. Lispenard Sokak'ı yere, ayağının dibine koyuyor. Uzun sü- re hiç kımıldamadan, gözlerini açmadan oturup zihnini çok gerilere götürüyor: Bugün o yıllara dair romantikleştirmedi- ği şey yok gibi, ama o yıllan yaşarken, neye umut besleyece- ğini bilemezken, hayatın Lispenard Sokak'tan güzel olabile- ceğini hiç hayal etmemişti.

''Ya hiç taşınmasaydık?" diye sorardı Willem arada sırada. "Ya ben başarılı olamasaydım? Ya sen savcılıktaki işten ay- rılmasaydın? Ya ben hala Ortolan'da çalışıyor olsaydım? Ha- yatlarımız şimdi nasıl olurdu sence?"

"Teoriyi nereye kadar götürelim Willem?" diye sorardı ona gülümseyerek. "Birlikte olur muyduk yine?"

779

"Elbette olurduk" derdi Willem. "O kısmı hiç değişmezdi." "O zaman" derdi, "ilk yapacağımız şey, sonradan eklenen duvarı yıkıp salonu genişletmek olurdu. İkincisi de düzgün bir yatak almak."

Gülerdi Willem. "Mal sahibini de mahkemeye verip asan- söıiitamir ettirmesini sağlardık."

"Evet, ikinci iş de bu olurdu."

Oturup soluklarının normale dönmesini bekliyor. Sonra te- lefonunu açıp gelen aramalara bakıyor: Andy, JB, Richard, Ha- rold ve Julia, Zenci HenryYoung, Rhodes, Citizen, tekrar Andy, tekrar Richard, Lucien, Asyalı Henry Young, Phaedra, Elijah, tekrar Harold, tekrar Julia, Harold, Richard, JB, JB, JB.

JB'yi arıyor. Saat geç ama JB geç yatar zaten. "Selam" di- yor JB telefonu açtığında, şaşırdığını sesinden anlıyor. "Mü- sait miydin, konuşalım mı?"

2

Ayda en az bir cumartesi işten yarım gün izin alıp Yuka- rı Doğu Yakası'na gidiyor. Greene Sokak'tan çık.arken mahal- ledeki butikler, mağazalar henüz açılmamış oluyor, döndü- ğünde ise kapanmış. Böyle günlerde, Harold'ın çocukluğun- daki SoHo'nun cansız, insansız, kepenk kapatmış halini tek- rar yaşadığını düşünüyor.

İlk durağı, Park Caddesi ile 78. Sokak'ın buluştuğu köşe- deki apartmanın altıncı katı. Asansörle çıkıyor, hizmetçi ka- pıyı açıyor, peşinden geniş, aydınlık çalışma odasında bekle- yen -onu değil, genel olarak bekleyen- Lucien'e ulaşıyor. Mutlaka bir geç kahvaltı karşılıyor onu: Bir gün minicik karabuğday krepleri üzerinde ince somon füme dilimleri; bir başka gün beyaz glazeli, limon soslu kek. Pek bir şey yemek gelmiyor içinden ama iyice çaresiz kalırsa hizmetçinin sun- duğu kek tabağını alıp ziyaret boyunca kucağında tutuyor. Bir şey yemese de fincan fincan çay içiyor ve hep tam istediği gibi demlenmiş buluyor çayı. Lucien de bir şey yemiyor, ön- ceden beslenmiş oluyor, içmiyor da.

Şimdi Lucien'in yanına gidip elini tutuyor. "Merhaba Lu- cien" diyor ona.

Lucien'in karısı Meredith aradığında Londra'daydı: MoMA'da Bergesson'un retrospektifinin düzenleneceği hafta olduğundan kendisine şehir dışında program yapmıştı. Lu- cien çok ağır felç geçirdi demişti Meredith; hayati tehlikesi

781

yoktu ama ne kadar maraz kalacağını doktorlar henüz kes- tiremiyordu.

Lucien iki hafta hastanede kalıp taburcu olduğunda ağır hasar kaldığı anlaşıldı. Henüz beş ay geçmemiş olmasına rağmen bir iyileşme de görülmedi: Yüzünün sol tarafı akıp gidiyormuş gibi, sol kolunu ve bacağını da kullanamıyor. Hala enikonu iyi konuşabiliyor ama hafıza kaybına uğradı, son yirmi yılı uçup gitti. Temmuz ayında düşüp başını çar- pınca komaya girdi, şimdi dengesi bozuk olduğu için hiç yü- rüyemiyor, Meredith de onu, hastanelere ve kızlarına yakın olabilmek için, Connecticut'taki evlerinden şehirdeki apart- man dairelerine getirdi.

Lucien'in bu ziyaretlerden memnun olduğunu, hiç değilse şikayetçi olmadığını düşünüyor ama tam olarak bilemiyor. Lucien'in onu tanımadığı çok açık: Hayatında aralıklarla gö- rünüp kaybolan biri, her seferinde kendini baştan tanıtıyor. "Tanışıyor muyuz?" diye soruyor Lucien.

"Ben Jude" diyor.

"Kusura bakma çıkaramadım" diyor bir kokteylde ayaküs- tü sohbet ediyorlarmış gibi nazikçe, "nereden tanışıyorduk?" "Benim hocamdın" diyor ona.

"Ha" diyor Lucien. Sonra bir sessizlik oluyor.

Tik haftalarda Lucien'e hayatını hatırlatmaya çalıştı: Rosen Pritchard'dan, ortak tanıdıklarından, aralarında tartışma ko- nusu olan davalardan söz etti. Fakat sonra, kapıldığı aptalca umutla düşünüyor sandığı ifadenin, gerçekte korku olduğunu fark etti. Artık geçmişten, ortak geçmişlerinden söz etmiyor. Sohbetin yönünü Lucien'e bırakıyor ve Lucien'in yaptığı gön- dermeleri anlamasa da gülümseyip anlamış gibi yapıyor. "Tanışıyor muyuz?" diye soruyor Lucien.

"Ben Jude" diyor.

"Kusura bakma çıkaramadım" diyor, "nereden tanışıyor- duk?"

782

"Benim hocamdın" diyor ona.

"Ha" diyor Lucien, "Groton'da!"

"Evet" diyor gülümseyerek karşılık vermeye çalışarak. "Groton' da."

Ama bazen Lucien dikkatle bakıyor ona. "Hoca mı?" diyor. "Ben senin hocan olacak yaşta mıyım?" Bazen de hiç sormu- yor, sohbete orta yerinden giriyor, o da münasip bir cevap ve- rebilecek kadar ipucu toplamak için -kızlarının eski sevgili- lerinden biri, üniversiteden bir sınıf arkadaşı, kulüpten bir tanıdıkları- bir süre araya girmeden dinliyor.

Bu saatlerde Lucien'in geçmiş hayatı hakkında kendisinin hiç açıklamadığı kadar çok şey öğreniyor. Gelgelelim Lucien artık Lucien değil, hiç değilse eskiden tanıdığı Lucien değil. Bu Lucien bulanık ve şekilsiz, yumurta gibi köşesiz. Hırıltılı ve alaycı sesiyle, her biri beyanat iriliğinde cümlelerini söyle- yip cümle sonunda alışkın olduğu gülüşmeler için es bırakma- sı, paragraflarını başı sonu espri zannedilen ama ipek pelerin içinde sert hakaretler olan cümlelerle kurması farklı. Birlikte çalıştıkları zaman da ofisteki Lucien'in kulüpteki Lucien'den farklı olduğunu biliyordu ama o farklı Lucien'i hiç görmemiş- ti. Nihayet gördü, görüyor; gördüğü tek kişi o. Bu Lucien ha- vadan, golften, yelkenden, vergi kanunundan söz ediyor ama kanunlar yirmi yıllık. Kimdir, ne iş yapar, neden bazen te- kerlekli sandalyeyle geliyor: Hiç sormuyor bunları ona. Luci- en konuşuyor, o da gülümseyerek soğuyan çay fincanını avuç- larında tutuyor. Lucien'in elleri titrediğinde ellerini tutuyor çünkü kendi elinin titremesinden biliyor bunun iyi geldiğini: Willem de böyle yapar, onunla birlikte nefes alıp verirdi, bu da hep sakinleştirirdi onu. Lucien'in salyaları aktığında men- dilinin köşesiyle siliyor. Fakat onun aksine Lucien, elinin tit- remesinden ve salyasının akmasından utanmıyor gibi, bu da onu rahatlatıyor. Lucien adına utanmıyor belki, ama onun için daha fazlasını yapamadığına mahcup oluyor.

783

"Seni gördüğüne çok seviniyor Jude" diyor hep Meredith ama bunun doğru olmadığını düşünüyor. Oraya Lucien'den çok Meredith için gittiğini düşünüyor ve bunun böyle ol- ması gerektiğine karar veriyor: İnsan kayıpları ziyaret et- mez, kayıplarını arayan insanları ziyaret eder. Lucien bu- nun bilincinde değil ama kendisi ilk ve ikinci hastalığın- da Willem'in ona baktığı günlerden hatırlıyor bunu. Uyan- dığında, başucunda Willem'den başkasını gördüğüne şükre- derdi. "Roman'la birlikte" derdi Richard veya Malcolm, ya da "JB'yle yemeğe gittiler" ve o da rahatlardı. Ayaklarının ke- silmesinden sonraki haftalarda, içinden vazgeçmek dışın- da hiçbir şey gelmezken, Willem'in avutulduğunu bilmek tek gerçek mutluluk kaynağıydı. Şimdi o da Lucien'den son- ra Meredith'le oturuyor ve konuşuyorlar, ama Meredith de onun hayatına dair hiçbir şey sormuyor, o da bundan rahat- sız olmuyor. O yalnız, kendisi de yalnız. Lucien'le iki kızları var, biri NewYork'ta yaşıyor ve düzenli olarak madde bağım- lılığı tedavisine girip çıkıyor, diğeri ise kocası ve üç çocuğuy- la Philadelphia'da yaşıyor ve o da avukat.

Lucien ile Harold yaşıt olmasına karşın kendisinden on yaş küçük olan iki kızla da tanıştı. Lucien hastanedeyken, New York'ta yaşayan büyük kızı ona öyle bir nefretle baktı ki geri adım atacaktı az daha, sonra kardeşine "Bak kim gel- miş: Babamın sevgili ev hayvanı. Ne sürpriz!" dedi.

"Büyü artık Portia" diye tısladı küçük kız. Ona dönüp "Ne iyi ettin de geldin Jude" dedi. "Willem'e çok üzüldüm."

"Ne iyi ettin de geldin Jude" diyor şimdi Meredith kapı- da onu yanağından öperken. "Yakında görüşür müyüz?" Bu- nu hep soruyor, bir gün artık görüşmeyeceklerini söyleyecek- miş gibi.

"Tabii" diyor. "Sana mesaj yazarım."

"Yaz" diyor ve koridordan asansöre doğru yürürken ona el sallıyor. Hep kendisinden başka ziyaretlerine gelen yok-

784

muş hissine kapılıyor ama nasıl olabilir ki bu? Lütfen olma- sın. Meredith ve Lucien'in çevrelerinde hep dostları vardı. Hep yemek davetleri verirlerdi. Lucien'in ofisten protokol ta- kımıyla çıkıp ona hoşça kal derken gözlerini devirmesi sık yaşanan bir şeydi. "Hayır işi" derdi açıklama olarak. "Balo." "Düğün." "Davet."

Bu ziyaretlerden yorgun ayrılıyor ama güneye doğru ye- di sokağı mutlaka yürüyerek geçip Irvine'lara gidiyor. Aylar- ca uzak durdu Irvine'lardan, fakat geçen ay, birinci yıldönü- münde, onu Richard ve JB'yle evlerine yemeğe davet ettiler, o da kaçamayacağını anladı.

İşçi Bayramı'ndan sonraki hafta sonuydu. Geçen dört haf- ta -Willem'in elli üçüne basacak olduğu günü, Willem'in öl- düğü günü de içeren zaman dilimi- yaşadığı en feci günler arasındaydı. Kötü olacağını bildiğinden ona göre plan yapma- ya çalışmıştı. Bürodan birinin Beijing'e gitmesi gerekiyordu, aslında New York'ta kalması gerektiğini bilse de -Beijing'de- ki işe göre ona daha çok ihtiyaç duyulan bir davaya bakmak- taydı- gönüllü olmuş ve gitmişti. Önceleri çok zorlanmayaca- ğını düşündü: Yol yorgunluğunun onu sarmalayan uyuşuklu- ğu, acının verdiği uyuşukluğu andırıyordu, başka şiddetli fi- ziksel rahatsızlıklar da olduğundan -mesela onu sarmalayan nemli sıcak- aklının başka yerde olacağını ummuştu. Fakat seyahatin sonuna doğru bir akşam, toplantıdan otel odasına dönerken arabanın camından baktığında, yola cepheli koca- man bir ışıklı reklam panosunda Willem'in yüzünü görmüş- tü. Yalnızca Doğu Asya'da dolaşıma girmesi için Willem'in iki yıl önce çektiği bir bira reklamıydı. Afişin tepesinden ha- latla insanlar sarkıyordu ve reklamın üzerini kapatmakta, Willem'in yüzünü silmekte olduklarını gördü. Aniden solu- ğu kesildi; sürücüden durmasını isteyecekti az daha ama du- ramazlardı, çıkışı ve emniyet şeridi olmayan bir transit yol- daydılar, o da kalbinin göğsünde parçalanmasına aldırmadan

785

kaskatı durmaya çalıştı, kaç atışta otele geldiklerini, sürücü- ye teşekkür edip içeri girdiğini, lobiden geçip asansöre bindi- ğini, koridoru bitirip odasına girdiğini saydıktan sonra, dü- şünmesine fırsat bile kalmadan kendini ağzı açık, gözleri ka- palı halde duşun mermer duvarına çarptı, her bir omuru yu- vasından çıkımşçasına ağrıyana kadar çırpındı da çırpındı.

O gece kendini çılgın gibi, zincirinden boşanınışçasına kes- ti, devam edemeyeceği kadar şiddetli bir titreme geldiğinde bekledi, yerleri temizledi, enerjisi yerine gelsin diye meyve suyu içip tekrar başladı. Üç turdan sonra emekleyerek du- şun köşesine büzüşüp ağladı, kollarını başına sarıp saçları- nı kan içinde bıraktı ve battaniye niyetine havlu örtüp ora- da uyuyakaldı. Bunu çocukken arada sırada yaptığında in- filak ettiğini, ölen bir yıldız gibi kendinden ayrıldığını hisse- der, kemikleri birbirinden kopmasın diye bulabileceği en kü- çük deliğe sığışma ihtiyacı duyardı. Sonra Luke Birader'in altından dikkatle çekilip dökülmüş dikenlerin, raptiyelerin batmasına, kullanılmış prezervatiflerin kayganlığına ve yer yer ıslaklıklara aldırmadan leş gibi motel halısında yatmak için yatağın altına girer ya da elinden geldiğince küçüldük- ten sonra küvette, dolapta uyuyakalırdı. "A benim tespih bö- ceğim" derdi Luke Birader onu böyle bulduğunda. "Neden böyle yapıyorsun Jude?" Yumuşak ve endişeli tavrına karşın ona bir türlü açıklayamazdı halini.

Bir biçimde o seyahati atlattı; bir biçimde koca yılı devir- di. Willem'in ölüm yıldönümü gecesinde cam vazoların ken- di içine kırıldığını, Willem'in vücudunun havada savruldu- ğunu, yüzünün ağaçta patladığını gördü rüyasında. Willem'e öyle bir hasretle uyandı ki kör olacağını sandı. Evine döndü- ğünün ertesi günü, eski adı olan Sahnedeki Dansçı'ya dön- müş Mutluluk Yılları'nın ilk afişini gördü. Bu afişlerden ba- zılarında Willem'in yüzü, Nureyev'inki gibi uzunca saçları, derin Vyaka bluzu, uzun ve kaslı boynu görünüyordu. Bazı-

786

lan ise sadece ayağının -bizzat Willem'in ayağının, biliyor- du- bale ayakkabısı içinde yakın çekimiydi; parmak ucuna kalkmıştı, damarların ve kılların, şişmiş kasların ve zorla- nan bağların göıiilebileceği kadar yakındı. Şükran Günü'nde Sinemalarda yazıyordu afişlerde. Aman Tanrım diye diye ge- risingeri eve girdi. Onu hatırlatan şeylerin son bulmasını is- tiyor, bir gün son bulacak diye uykuları kaçıyordu. Son haf- talarda, acısı azalmaya yanaşmasa da Willem'in hatırasının içinden çekilmekte olduğunu hissediyordu.

Ertesi hafta lrvine'lara gittiler. Aralarında konuşmadan birlikte gitmeye karar vermişlerdi; Richard'ın evinde buluş- tular, o arabanın anahtarlarım Richard'a verdi, Richard on- ları götürdü. JB dahil hepsi çok suskundu, o bir de tedirgin- di. Irvine'lann ona kızmış olduğunu ve bu kızgınlığı hak etti- ğini düşünüyordu.

Malcolm'un en sevdiği yemekler vardı sofrada, yerken Bay Irvine'ın ona bakıp bakıp muhtemelen kendisinin de aklın- dan geçen şeyi düşündüğünü hissetti: Neden Malcolm? Ne- den o değil?

Bayan Irvine, sofrada herkesin sırayla Malcolm'la bir anı- sını anlatmasını teklif etti, o da oturup diğerlerini dinledi. Bayan Irvine, Malcolm altı yaşındayken Pantheon'a gittik- lerini, çıktıktan beş dakika sonra Malcolm'u unuttuklarını fark edince telaşla dönüp onu yere oturmuş, kubbedeki okü- lüse dalıp gitmiş halde bulduklarını anlattı; Flora, Malcolm ikinci sınıftayken onun tavan arasında duran bebek evlerin- den birine el koyup bebekleri tahliye ettikten sonra içini kil- den yaptığı minik objeler, onlarca sandalye, masa, koltuk ve isimsiz diğer mobilyayla doldurduğunu anlattı; JB bir Şük- ran Günü'nde Hood'a normalden bir gün erken dönüp içe- ride yalnız kalabilmek için kilidi kırarak yurda girdikleri- ni, Malcolm'un salondaki şöminede ateş yakıp sosis kızart- tığım hatırlattı; sıra ona geldiğinde ise Lispenard Sokak'ta-

787

ki evlerinde Malcolm'un yaptığı kütüphanenin, zaten dara- cık olan salonlarını bir de ikiye ayırdığını, kanepede oturur- ken dosdoğru kitaplığa ayak uzatıldığını anlattı. Ama o iste- mişti rafları, Willem de olur demişti. Malcolm bir keresteci- den bulabildiği en ucuz tahtaları alıp gelmiş, Willem'le bir- likte komşular şikayet etmesin diye tahtaları çatıya çıkarıp kitaplığı orada kurmuş, aşağı indirip yerleştirmişlerdi.

Ama yerleştirirken Malcolm ölçüyü yanlış aldığını, geniş- liği sekiz santim fazla tuttuğunu, bu yüzden bir köşenin ko- ridora taştığını görmüştü. Onun için önemli değildi, Willem de takılmamıştı ama Malcolm düzeltmek istemişti.

"Yapma Mal" demişlerdi ikisi de. "Çok güzel oldu böyle, hiç elleme."

"Çok güzel falan değil" demişti Malcolm dudağını büke- rek. "Hiç güzel olmadı."

Nihayet onu ikna edebilmişler ve Malcolm gitmişti. Willem'le kitaplığı narçiçeğine boyayıp kitapla doldurmuşlar- dı. Ertesi pazar tekrar gelen Malcolm kararlı görünüyordu. "Hiç aklımdan çıkmıyor bu" demişti. Çantasını yere bırakıp testeresini çıkardığı gibi kitaplığın köşesine girişmişti. İki- si önce bağırıp çağırsalar da, Malcolm'un her türlü bunu ya- pacağını anlamışlar, bari yardım edelim diyerek kitaplığı tek- rar çatıya çıkarmışlardı ve bu kez indiğinde yerine mükem- mel oturmuştu.

"Hep bu olayı düşünürüm" dedi diğerleri dinlerken, "çün- kü Malcolm'un işini ne kadar ciddiye aldığını, mükemmel yapmaya çalıştığını, mermerden kontrplağa tüm malzeme- lere saygı duyduğunu göstermişti bana. Ama aynı zamanda Chinatown'da şekilsiz şemalsiz sevimsiz bir apartman dai- resi bile olsa, tüm mekanlara saygı gösterdiğinin işaretiydi. Arkadaşlarına ne kadar değer verdiğinin, hepimizin onun hayali evleri kadar güzellik ve canlılık taşıyan yerlerde ya- şamasını istediğinin de göstergesiydi."

788

Durdu. Asıl söylemek istediği -fakat sonuna kadar anlat- mayı içinin kaldırmayacağını düşündüğü- kendisi banyo- dan fırçaları ve boyaları alırken Malcolm'un iş çıkardığından şikayet eden Willem'e dedikleriydi. "O haliyle bıraksam takı- lıp düşebilirdi Willem" diye fısıldamıştı Malcolm. "Bunu ister miydin?"

"Hayır" demişti Willem bir süre duraksadıktan sonra uta- narak. "Hayır, elbette istemezdim. Haklısın Mal." Malcolm'un aralarında onun engelliliğini ilk fark eden kişi olduğunu anla- mıştı; kendisinden bile önce idrak etmişti bunu Malcolm. Ken- disi hep bilincindeydi ama bunu Jude'un yüzüne vurm amıştı hiç. Malcolm'un tek amacı onun hayatını kolaylaştırmaktı, o ise zamanında bununiçin ona öfke duymuştu.

Kalkarlarken Bay Irvine elini omzuna koydu. "Biraz daha kalır mısın Jude?" diye sordu. "Monroe seni eve bırakır." Hayır diyemezdi, demedi de, Richard'ı arabayla Greene Sokak'a gönderdi. Bir süre salonda Bay Irvine'la baş başa oturdular -Malcolm'un annesi yemek odasında Flora, koca- sı ve çocuklarıyla birlikte kaldı- ve onun sağlığından, Bay Irvine'ın sağlığından, Harold'dan, işlerinden konuştular, derken Bay Irvine ağlamaya başladı. Bunun üzerine kalktı, Bay Irvine'ın yanına oturdu ve elini çekinerek sırtına koydu; onlarca yıl geriye gitmiş gibi tedirgin ve mahcup oldu.

Bay Irvine hepsi için korkutucu bir figür olagelmişti ha- yatları boyunca. Cüssesi, etrafına ilgisizliği, iri ve kemikli el- leri ayaklarıyla Edward Curtis fotoğraflarını çağrıştırıyordu, bu yüzden aralarında ona hep "Büyük Şef' demişlerdi. Mal- colm Ratstar'dan ayrılmaya karar verdiğinde diğerleri onu mantığa davet etmeye çalışırken, JB "Büyük Şef bu husus- ta ne der Mal?" diye sormuştu. Veya (yine JB): "Mal, Büyük Şefe sorar mısın, önümüzdeki ay Paris'ten geçerken sizin evi kullanabilir miyim?"

Ama Bay Irvine artık Büyük Şef değildi: Hala dimdikti,

789

mantık uğruna yaşıyordu, ama seksen dokuz yaşındaydı ve kara gözleri ancak çok yaşlılarla ve çok küçüklerde görülen o tarifsiz griye dönmüştü: İnsanın geldiği ve döndüğü deni- zin grisi.

"Onu çok sevdim" dedi Bay Irvine. "Biliyorsun değil mi Ju- de? Biliyorsun çok sevdiğimi."

"Biliyorum" dedi. Hep bunu söylemişti Malcolm'a: "Baban seni tabii ki seviyor Mal. Bütün babalar çocuklarını sever." Fakat bir keresinde Malcolm çok kızgınken (sebebini artık hatırlamıyordu) "Yahu sen ne bileceksin Jude?" diye tersle- mişti onu ve bir sessizlik olmuştu, ardından Malcolm dehşet ve telaş içinde özür dilemeye başlamıştı: "Çok özür dilerim Jude" demişti. "Çok özür dilerim." Bir karşılık verememiş- ti çünkü Malcolm haklıydı: Bu konu hakkında hiçbir bilgi- si yoktu. Bildikleri kitaplardandı, kitaplar da yalan söylerdi, her şeyi güzelleştirirlerdi. Malcolm'un ona söylediği en ağır söz oldu bu ve sonrasında Malcolm'a hiç hatırlatmasa da bir keresinde, evlat edinildikten kısa süre sonra, Malcolm ken- disi hatırlatmıştı.

"Sana o söylediğimi hiç unutmayacağım" demişti.

"Unut gitsin Mal" demişti Malcolm'un ne demek istediğini tam olarak anlamasına rağmen, "kızgınlıkla söyledin. Üste- lik kaç zaman önceydi."

"Ama yanlıştı" demişti Malcolm. "Neresinden tutarsan elinde kalıyordu."

Bay Irvine ile otururken düşündü: Keşke bu anı Malcolm yaşasaydı. Bu an Malcolm'a ait olmalıydı.

O da artık Lucien'den sonra Irvine'lara gidiyor ve ziya- retler birbirine benziyor. İkisi de geçmişe açılan kapılar, iki- si de yaşlı adamların onunla yabancısı olduğu bağlamlar- da paylaşmadığı hatıralara dair konuşması. Bu ziyaretler onun canını sıksa da bunların bir görev olduğunun farkın- da: İki adam da istediğinde ona zamanlarını ve sohbetleri-

790

ni verdiler fakat kendileri nasıl isteyeceklerini bilemediler. Yirmi beş yaşında ve şehre yabancıyken Irvine1arda kalmış- tı ve Bay Irvine ona piyasadan, hukuktan söz etmiş, tavsiye- ler vermişti: Nasıl düşüneceğine dair tavsiyeler değil varoluş öğütleri, garipliklerin hoş karşılanmadığı bir dünyada garip- liğini sürdürmeye dair fikirler. "İnsanlar yürüyüşünden ötü- rü senin hakkında bazı şeyler düşünecek" demişti Bay Irvine bir keresinde, o da başını önüne eğmişti. "Hayır" diye devam etmişti. "Bükme boynunu Jude. Utanılacak bir şey değil bu. Çok parlak bir adamsın, geleceğin de çok parlak ve bu par- laklığının ödülünü alacaksın. Ama bulunduğun yere yaban- cıymış gibi davranırsan, kendinden utanıyormuş gibi yapar- san insanlar da sana öyle davranmaya başlar." Derin bir ne- fes almıştı. "İnan bana." Canının istediği kadar sert dur de- mişti Bay Irvine. Kimseye kendini sevdirmeye çalışma. Çalış- tığın insanlar daha rahat etsin diye kendini daha cazip bir kalıba sokmaya çalışma. Harold ona avukat gibi düşünme- yi öğretmişti, Bay Irvine ise öyle davranmayı. Lucien bu iki özelliğini de görmüş ve ikisini de takdir etmişti.

O gün Irvine'lara ziyareti kısa sürüyor çünkü Bay Irvine yorgun, çıkışta da -Malcolm'un hep gurur duyduğu, bir o ka- dar da kıskandığı- Fevkalade Flora'ya rastladı, ayrılmadan önce bir süre konuştular. Ekim ayının başı, hava hala ılık, günler yaz gibi başlıyor ama akşama doğru kararıp kışa dö- nüyor, şimdi Park Caddesi'nden arabasına doğru yürürken, yirmi yıl, belki otuz yıl önce de cumartesileri buraya geldi- ğini hatırlıyor. Eve yürüyerek dönerdi, yolda bazen Madison Caddesi'ndeki pahalı ve ünlü bir firında durup cevizli ekmek alırdı -bir cevizli ekmek o zamanki akşam yemeği fiyatına satılıyordu- ve Willem'le tereyağı tuz sürüp yerlerdi. Fırın hala duruyor, o da Park'tan sapıp ekmek almaya gidiyor; di- ğer her şey çok pahalılanırken ekmeğin fiyatı aynı kalmış, belki de sadece onun hatırasında. Lucien ve Irvine'lara cu-

791

martesi ziyaretlerine başlamadan önce bu mahalleye ne za- man gündüz geldiğini hatırlamıyor -Andy'yle randevuları akşam oluyor çünkü- ve kaldırımda koşturan güzel çocuk- lara, peşlerinden yürüyen güzel annelerine, tepelerindeki ıhlamurların istemeye istemeye sararmasına bakıyor uzun uzun. Yetmiş Beşinci Sokak'tan geçerken bir zamanlar ders verdiği Felix'i hatırlıyor, inanılmaz ama kendisi artık otuz üç yaşında ve punk grubunda şarkıcı değil, daha da inanıl- mazı babası gibi fon yöneticisi.

Eve dönünce ekmeği dilimliyor, peynir kesiyor, tabağı ma- saya getirip öylece bakıyor. Gerçek yemekler yeme, yaşayan- ların alışkanlık ve davranışlarını sürdürme konusunda cid- di bir çaba sarf ediyor. Fakat nedense yemek zorlaştı onun için. İştahı kayboldu gitti, her şeyin tadı macun gibi, daha da fenası yurtta verdikleri hazır patates püresi gibi geliyor. Ama deniyor yine de. Seyirci karşısında oldu mu yemesi ko- laylaştığından, her cuma Andy'yle, her cumartesi de JB'yle yemek yiyor. Pazarları da Richard'a gitmeye başladı, birlik- te Richard'ın otlu yapraklı vejetaryen yemeklerini yapıyor- lar, sofrada India da onlara katılıyor.

Gazete okumaya da tekrar başladı, şimdi ekmekle pey- niri kenara itip sanat sayfalarını elini ısıracakmış gibi dik- katle açıyor. İki pazar önce kendine güven gelmiş, ilk sayfa- yı çat diye açtığı gibi, geçen eylül ayında Willem'in çekimle- rine başlayacağı filmin haberine rastgelmişti. Haberde baş- rol oyuncusunun değiştiği, eleştirmenlerin filme şimdiden destek verdiği, ana karaktere Willem'in adının verildiği ya- zıyordu, gazeteyi kapattığı gibi yatağına gidip yüzüne yastık kapatarak tekrar ayağa kalkabilecek hale gelmeyi beklemiş- ti. Önündeki iki yıl boyunca, Willem'in son on iki ayda çe- kecek olduğu filmlerin haberleri, afişleri, reklamlarıyla kar- şılaşacağını biliyor. Ama bugün gazetede tam sayfa Sahne- deki Dansçı reklamından başka bir şey yok ve Willem'in bi-

792

re bir ölçülerdeki yüzüne uzun uzun bakıyor, ellerini gözleri- ne götürüp götürüp kaldırıyor. Filmde olsaydı, diye düşünü- yor, Willem'in yüzü konuşurdu onunla. Filmde olsaydı, başı- nı kaldırdığında Willem karşısında duruyor olurdu.

Bazen daha iyi olduğunu, iyileşmeye başladığını düşünü- yor. Bazen bir coşku ve enerjiyle uyanıyor. İşte o gün geldi diye düşünüyor. Bugün iyileşmeye başlamamın ilk günü ola- cak. Bugün ilk kez Willem'i daha az özleyeceğim. Sonra bir şey oluyor, giyinme odasına girip Willem'in hiç giyilmeye- cek gömleklerini yapayalnız, boynu bükük görmek kadar ba- sit bir şey oluyor ve kararlılığı, umudu dağılıp gidiyor, tekrar çaresizliğe gömülüyor. Bazen başarabilecekmiş gibi geliyor ama giderek artan bir kesinlikle biliyor ki başaramayacak. Kendisine söz verdi, her gün hayatı sürdürmek için yeni bir sebep bulacak. Bazıları küçük sebepler: Hoşlandığı lezzetler, beğendiği senfoniler, sevdiği resimler, güzel bulduğu binalar, merak duyduğu operalar ve kitaplar, ilk defa veya tekrar git- mek istediği yerler. Bazıları mecburiyetten: Çünkü yapma- sı lazım. Çünkü yapabilir. Çünkü Willem yapmasını isterdi. Bazı sebepleri ise büyük: Richard için yaşamalı. JB için. Ju- lia için. Özellikle de Harold için.

İntihar girişiminin birinci yılının dolmasına az kala Ha- rold'la bir yürüyüşe çıkmışlardı. İşçi Bayramı'ydı, Truro'day- dılar. O hafta sonu yürümekte zorlandığını hatırlıyor; kum tepelerini dikkatle aştığını, Harold'ın ona dokunmamak, ona yardım eli uzatmamak için uğraşmakta olduğunu hissettiği- ni hatırlıyor.

Nihayet bir yere oturup dinlenmiş, denize bakarak konuş- muşlardı: Üzerinde çalıştığı bir dava, emekliye ayrılan Lau- rence, Harold'ın yeni çıkan kitabı hakkında. Sonra durduk yere Harold, "Jude, bana söz ver, bir daha böyle bir şey yap- mayacaksın" demişti ve ses tonu -sertti, oysa nadiren sert konuşurdu Harold- nedeniyle başını kaldırıp bakmıştı ona.

793

"Harold" dedi.

"Senden bir şey istememeye gayret ediyorum" dedi Ha- rold, "çünkü bana bir şey borçluyınuşsun gibi düşünmeni is- temiyorum, değilsin de zaten." Dönüp baktı, ifadesi de sert- ti. "Ama bunu isteyeceğim senden. İstiyorum. Bana söz vere- ceksin."

Tereddüt etti. "Söz veriyorum" dedi sonunda, Harold da başını salladı.

"Teşekkür ederim" dedi.

Bu konuşmadan daha sonra hiç söz etmediler ve mantık- sızlığının farkında olsa da Harold'a verdiği sözden dönmek istemedi. Bazen bu sözün -sözlü mutabakatın- onu tekrar denemekten alıkoyan tek şey olduğunu düşünüyordu ama bir yandan da biliyordu ki tekrar yapacak olursa teşebbüste kalmaz, başarılı olurdu. Nasıl yapacağını da biliyordu, ama- cına ulaşacağını da. Willem'in ölümünden bu yana neredey- se her gün bunu düşünmüştü. Nasıl bir program uygulaya- cağını, bulunmasını nasıl sağlayacağını biliyordu. lki ay ön- ce, çok kötü geçen bir haftada, vasiyetnamesini tekrar yaza- rak ölümünden ötürü özür dileyen bir insanın son sözlerine, bıraktığı mirası da af dileklerine çevirmişti. Her ne kadar bu vasiyeti yerine getirmeye niyeti olmasa da -diye hatırlatıyor kendine- değiştirmeye de yanaşmadı.

Enfeksiyon gibi hızlı ve ölümcül bir şeyin ona kabahat bı- rakmadan bu işi göreceğini umuyor. Ama enfeksiyon yok. Ampütasyondan bu yana yeni yara açılmadı. Hala ağrıları var ama eskisine göre fazla değil, hatta daha az. Mümkün mertebe iyileşmiş durumda.

Bu yüzden haftada bir Andy'ye gitmesine gerek yok ama yine de gidiyor, çünkü Andy'nin intihar edeceğinden endi- şelendiğini biliyor. Kendisi bile intihar edeceğinden endişe- li. Bu nedenle her cuma o tarafa gidiyor. Bu cuma buluşma- larının çoğu sadece yemek amaçlı, ama her ayın ikinci cu-

794

ması yemekten önce bir muayene oluyor. Bu da hep aynı; bir şeylerin değiştiğine dair tek belirti ayaklarının, baldır- larının eksikliği. Diğer bakımlardan, onlarca yıl önce oldu- ğu kişiye dönmüş durumda. Yine utangaç. Temastan korku- yor. Willem'den sırtındaki yaralara krem sürmesini ölümün- den hepitopu üç yıl önce isteyebilmişti, o zaman da kendini kabuk değiştirmiş yılan gibi farklı hissetmişti bir süre. Ama tabii artık yardım edecek biri yok, yaralar yine şişip gerildi, sırtını deri kayışlar gibi cendereye aldı.

Biliyor artık: İnsanlar değişemez. Kendisi de değişemez. Willem, iyileşme döneminde ona yardım ederek dönüştüğü- nü hissetmişti; kendi kabiliyetine, sabrına şaşırmıştı. Ama o ve diğer herkes, Willem'in bu hasletlere zaten sahip ol- duğunu biliyordu. O aylar Willem'e ayna tutmuş olabilir- di ama keşfettikleri başka kimseyi şaşırtmadı. Aynı şekilde, Willem'i kaybetmesi de ona ayna tuttu. Willem'le geçirdiği yıllarda kendini bir başkası, daha mutlu, daha özgür ve da- ha cesur biri gibi görmüştü. Ama artık Willem yok ve o bun- dan yirmi, otuz, kırk yıl önce olduğu kişi.

Bir cuma daha. Andy'nin muayenehanesine gidiyor. Bas- kül: Andy'nin iç geçirmesi. Sorular: cevapları, bir dizi evet-

ler ve hayırlar halinde. Evet, iyi hissediyor. Hayır, ağrıla- rı artmadı. Hayır, yara belirtisi yok. Evet, on-on beş günde bir nöbet geçiriyor. Evet, iyi uyuyor. Evet, insanlarla görüşü- yor. Evet, beslenmesine dikkat ediyor. Evet, günde üç öğün. Evet, her gün. Hayır, neden hala kilo verdiğini bilmiyor. Ha- yır, tekrar Dr. Loehmann'ı görmeyi düşünmüyor. Kol mua- yenesi: Andy kollarını tutuyor, eviriyor çeviriyor, yeni kesik bulmuyor. Beijing'de kontrolünü kaybettiği haftanın ertesin- de Andy yaralara bakıp bir çığlık attığında o da aşağı bak- mış ve zaman zaman ne kadar kötü olduğunu, çığrından çık- tığını hatırlamıştı. AmaAndy bir şey dememiş, yaralarını te- mizlemiş, işi bittikten sonra da iki elini iki eliyle tutmuştu.

795

"Bir yıl ha" demişti.

"Bir yıl" diye karşılık vermişti ve sessiz kalmışlardı. Muayeneden sonra köşedeki, sevdikleri küçük İtalyan lo- kantasına gidiyorlar. Andy yemek sırasında hep lokmaları- nı sayıyor ve yeterince yediğine ikna olmazsa bir tabak da- ha söyleyip yedirinceye kadar ısrar ediyor. Ama bu yemek- te Andy'nin bir derdi olduğunu görebiliyor; yemeklerini bek- lerken hızlı hızlı içiyor Andy ve futboldan konuşuyor, oysa ki futbolla hiç ilgilenmediğini ve futboldan hiç bahsetmediğini bilir. Andy arada Willem'le de spor konuşurdu, o da tatlı ha- zırlarken masada oturmuş şamfıstığı yiyerek, takım kavgası vermelerini dinlerdi.

"Pardon" diyor Andy sonunda, "çenem düştü." Başlangıç- lar geliyor, sessizce yiyorlar, sonra Andy bir nefes alıyor. "Jude" diyor, "kliniği bırakıyorum."

Önündeki patlıcanı kesiyordu, şimdi duruyor, çatalını bı- rakıyor. "Daha var" diye ekliyor Andy hemen. "Hemen değil. Bir üç yılım daha var. Ama bu yıl bir ortak gelecek, persone- lin ve daha önemlisi hastaların geçiş sürecinin sorunsuz ol- masına uğraşacağız. Gitgide daha çok hastayı benden devra- lacak." Soluklanıyor. "Bence onu sen de seveceksin. Sevece- ğinden eminim. Ben ayrıldığım güne kadar senin doktorun olmaya devam edeceğim, ayrılmadan çok önce de sana haber vereceğim. Ama önce onunla tanışmanı istiyorum, bakalım elektrik alabilecek misiniz" -Andy hafifçe gülümsüyor ama o karşılık verecek durumda değil- "herhangi bir sebepten ötü- rü olmazsa de, sana başkasını bulmak için bol zamanımız olacak. Sana böyle komple bakım sağlamayı kabul edebile- cek birkaç kişi var aklımda. Senin rahatını sağlamadan önce de işi bırakmayacağım zaten."

Hala bir şey diyemiyor, başını kaldırıp Andy'ye bakamı- yor bile. "Jude" dediğini duyuyor Andy'nin yumuşakça, yal- varır gibi. "Keşke ömür boyu devam edebilsem diyorum, se-

796

nin için. Bunu istememin tek sebebi sensin. Ama yoruldum. Altmış iki yaşına geldim, kendime söz vermiştim altmış beş olmadan emekliye aynlacağıın diye. Bunun... "

Ama sözünü kesiyor. "Andy" diyor, "elbette istediğin za- man emekliye ayrılabilmelisin. Bana açıklama borcun yok. Senin adına çok sevindim. Cidden. Seni özleyeceğim sade- ce. O kadar. Bana çok büyük iyiliğin dokundu." Soluklanıyor. "Sana bağımlıyım hatta" diyor sonunda.

"Jude" diye lafa giriyor Andy, devamını getiremiyor. "Ben hep dostun kalacağım Jude. Tıbben olsun, başka şekillerde olsun hep yardımına koşacağım. Ama sana, birlikte yaşlana- bileceğiniz biri lazım. Bu yeni ortak kırk altı yaşında, ister- sen ömrünboyunca doktorun olabilir."

"On dokuz yıl içinde ölmem kaydıyla" dediğini duyuyor. Bir sessizlik daha. "Özür dilerim Andy" diyor hissettiği pe- rişanlığa, yaptığı şımarıklığa şaşmış halde. Andy'nin günün birinde emekliye aynlacağını hep biliyordu. Ama şimdi fark ediyor ki, buna kendi ömrünün vefa edeceğini hiç düşünme- miş. "Özür dilerim" diyor tekrar. "Sen bakma bana."

"Jude" diyorAndy alçak sesle. "Ben öyle ya da böyle senin yanında olacağım. Ta ne zaman söz vermiştim sana ve sözü- mün arkasındayım."

"Bak Jude" diye devam ediyor bir sessizlikten sonra. "Ko- lay olmayacağının farkındayım. Aramızdaki hukuku bir baş- kasıyla yakalayamayacağını da biliyorum. Kendimi beğen- mişlikten değil, bir başkasının seni bütünüyle anlayamaya- cağını düşündüğümden. Ama elimizden geldiği kadar yakla- şırız oraya. Üstelik kim sevmez ki seni?" Andy yine gülüm- süyor ama o yine karşılık veremiyor. "Her neyse, gelip bu ye- ni elemanla tanışmanı istiyorum. ismi Linus. iyi bir doktor, daha da önemlisi iyi bir insan. Ben ona senin hakkında özel hiçbir şey anlatmayacağım. Sadece gelip tanışmanı istiyo- rum, olur mu?"

797

Bunun üzerine ertesi hafta yine muayenehaneye gidiyor ve içeride kısa boylu, yakışıklı, gülüşü Willem'inkini hatırla- tan bir adam daha var. Andy onlan tanıştırıyor, el sıkışıyor- lar. "Ününü çok duydum Jude" diyor Linus. "Nihayet tanıştı- ğımıza sevindim."

"Ben de" diyor. "Ayrıca tebrikler."

Andy onları baş başa bırakıyor konuşmaları için, onlar da, ortam kör randevuya döndü diye şakalaşarak konuşuyor. Linus'a sadece ampütasyon anlatılmış; kısaca konuşuyorlar, operasyondan önceki osteomiyelit konusunu açıyorlar. "O te- daviler bitiriyor insanı" diyor Linus ama bacaklarını kay- bettiği için üzüntüsünü dile getirmiyor, bu da hoşuna gidi- yor. Linus, Andy'nin daha önce sözünü ettiği bir özel klinikte hekimdi; Andy'ye çok saygı duyduğu ve onunla çalışacak ol- maktan ötürü heyecanlandığı belli.

Linus'ın hiçbir falsosu yok. Sorduğu sorulara ve gösterdiği saygıya bakarak, iyi bir doktor ve muhtemelen iyi bir insan olduğunu anlayabiliyor. Fakat aynı zamanda Linus'ın karşı- sında hiç soyunamayacağını da biliyor. Andy'yle yaptığı ko- nuşmaları bir başkasıyla yapabileceğini aklı almıyor. Baş- ka herhangi birinin bedenine, korkularına onun kadar rahat uzanabildiğini hayal edemiyor. Birinin vücudunun yeni ha- lini göreceğini düşününce titreme geliyor: Ameliyattan beri kendi bedenine sadece bir kere baktı. Linus'ın yüzünü, ür- pertici derecede Willem'e benzeyen tebessümünü inceliyor ve Linus'tan sadece beş yaş büyük olmasına rağmen kendi- ni yüzyıllarca yaşlıymış, kuruyup dağılmış, insanın bir bakış atıp tekrar üstünü örteceği bir şeymiş gibi hissediyor. "Alın bunu" diyecekler sanki; "hurda bu."

Yapması gerekecek konuşmaları, yapması gerekecek açık- lamaları düşünüyor: Sırtı, kollan, bacakları, hastalı.klan hak- kında. Kendi korkularından ve tedirginliklerinden yılmış va- ziyette ama her şeye rağmen onlardan uzak tutamıyor ken-

798

dini. Linus'ın dosyasını sayfa sayfa karıştırdığını, Andy'nin onlarca yıl boyu kesikleri, yaralan, ilaçlan, enfeksiyonları hakkında tuttuğu notlan incelediğini hayal ediyor. İntihar girişimi ve Andy'nin Dr. Loehmann'la görüşmesi için harca- dığı çabalar da orada. Andy'nin tüın bunlan kaydettiğini bi- liyor, ne kadar titiz olduğunun farkında.

"Birine anlatman lazım" derdi Ana, o da büyüdükçe bu sö- zü kelime anlamıyla yorumlamaya karar verdi: "Bir" kişiye. Bir gün, bir şekilde, bunlan tek bir kişiye anlatmanın bir yo- lunu bufacağını düşündü. Sonra güvendiği birini bulmuş, ona anlatmış, ardından o kişi ölmüştü ve şimdi hikayesini sil baş- tan anlatacak gücü bulamıyordu kendinde. Öte yandan her- kes hayatını -tüm gerçekliğiyle hayatını- tek bir kişiye an- latmaz mıydı? Elbiselerini bedeninden, derisini kemiğinden ayırmayı andıran bu anlatma uğraşına bir daha başlaması, pespembe fare yavrusu gibi narin kalana kadar tekrarlama- sı kaç kez istenebilirdi? İşte bu yüzden başka bir doktoru ola- mayacağını biliyor. Elinden geldiği kadar, Andy'nin kabul et- tiği kadar Andy'yi görmeye devam edecek. Ondan sonrasını da o zaman düşünecek. Şimdilik hayatı, mahremiyeti hala ona ait. Şimdilik başka kimsenin bilmesi gerekmiyor. Aklı Willem'le -onu hayalinde canlandırmak, sesini ve yüzünü ak- lına kazımak, yanında tutmakla- o kadar meşgul ki, geçmi- şi ona hiç olmadığı kadar uzak şimdi: Bir gölün ortasında, su yüzünde kalmaya çalışıyor ve kıyıya dönüp tekrar hatıralan arasında yaşamayı düşünecek hali yok.

O gece Andy'yle yemeğe çıkmak istemiyor ama Linus'a ve- da edip gidiyorlar. Suşi lokantasına suskun giriyorlar, sus- kun oturuyorlar, sipariş verip suskun bekliyorlar. NihayetAndy "Nasıl buldun?" diye soruyor. "Willem'e benzettim biraz" diyor.

"Sahi mi?" diyorAndy, o da omuz silkiyor.

"Uzaktan" diyor. "Gülüınsemesi benziyor."

799

"Ha" diyor Andy. "Olabilir. Benziyor hakikaten." Bir ses- sizlik daha oluyor. "Peki nasıl buldun? İlk karşılaşmada an- lamanın zor olduğunu biliyorum ama sence anlaşabileceğin biri mi?"

"Sanmıyorum Andy" diyor bir süre sonra, Andy'nin hayal kırıklığını hissediyor.

"Neden Jude? Nesini beğenmedin?" Ama cevap vermiyor, Andy de sonunda iç geçiriyor. "Üzüldüm" diyor. "Seni rahat hissettirir, en azından bir düşünürsün diye umuyordum. Yi- ne de düşünür müsün? Belki bir şans daha verirsin. Bu ara- da tanışmanı istediğim biri daha var, Stephan Wn. Ortope- dist değil ama olmasına gerek de yok, çalıştığım en iyi dahi- liyecilerden biri. Bir de şey var... "

"Tanrım, yeter Andy" diyor ve sesinde, taşıdığını hiç bil- mediği bir öfkeyi işitiyor. "Yeter." Başını kaldırıp Andy'nin üzgün yüzünü görüyor. "Çok mu istiyorsun benden kurtul- mayı? Bir nefes aldıramaz mısın bana? Biraz sindirme- me izin versen olmaz mı? Benim için ne kadar zor olduğu- nu anlamıyor musun?"Yaptığının nasıl bir bencillik, mantık- sızlık, benmerkezcilik olduğunun farkında, çok da utanıyor ama kendine engel olamıyor, masaya çarparak ayağa kalkı- yor. "Beni rahat bırak" diyor. "Benim yanımda olamayacak- san, beni rahat bırak."

"Jude" diyor Andy ama masanın yanından geçti bile, o sı- rada garson geliyor yemeklerle, Andy'nin küfrü bastığını du- yuyor, cüzdanına uzandığını görüyor ve sendeleyerek dışa- rı atıyor kendini. Cumaları Andy'ye arabayla kendisi geldi- ği için Ahmed izinli, fakat şimdi Andy'nin muayenehanesi- nin önünde duran arabaya dönmek yerine taksi çeviriyor ve Andy yetişemeden hemen biniyor.

O gece telefonları kapatıyor, ilaçlarını yutup sürünerek yatağa giriyor. Ertesi gün uyanınca JB ve Richard'a mesaj yazarak iyi olmadığını, yemeklere gelemeyeceğini söylüyor,

800

tekrar haplanıp pazartesine kadar uyuyor. Pazartesi, salı, çarşamba, perşembe. Andy'nin hiçbir telefonuna, mesajına, e-postasına cevap vermedi; artık öfkeli değil sadece utanıyor olsa da bir özür daha dilemeye, kendi kalpsizliğiyle yüzleş- meye, kendi zayıflığını görmeye tahammülü yok. "Korkuyo-

rumAndy" demek istiyor. "Sensiz ne yaparım ben?"

Andy tatlı sever; perşembe günü sekreterine Andy'nin en beğendiği şekerciden saçma büyüklükte bir çikolata sipari- şi verdiriyor. "Not yazılsın mı?" diye soruyor sekreteri, başı- nı sallıyor. "Hayır" diyor, "adım yeter." Sekreter başıyla ta- mam deyip çıkacakken geri çağırıyor onu, bir not kağıdı ko- parıp Çok mahcubum Andy, lütfen beni affet. Jude yazıp eli- ne tutuşturuyor.

Ama ertesi akşam Andy'ye gitmiyor; habersiz gelen Harold'a yemek hazırlamak için eve dönüyor. Geçen bahar Harold'ın okuldaki son dönemiydi, bunu da eylül ayı gele- ne kadar idrak edememişti.Harold emekli olduğunda, ona Julia'nın emekliliğinde verdikleri gibi bir parti vermeyi, Willem'le hep düşünmüşlerdi. Ama unutmuş ve hiçbir şey yapmamıştı. Sonra hatırladı amayine bir şey yapmadı. Yorgun. Harold'ı görmek istemiyor. Ama yine de, yemeye- ceğini bildiği halde yemek hazırlıyor, Harold'a servis ediyor, kendisi de karşısına oturuyor.

"Sen aç değil misin?" diye soruyor Harold, başıyla hayır diyor. "Öğle yemeğini beşte yedim" diyor ama yalan. "Son- ra yerim."

Harold'ın yemesini izlerken yaşlandığını, ellerinin be- bek teni gibi yumuşak, pürüzsüz hale geldiğini görüyor. Harold'ın tanıştıkları zamanki yaşından bir, sonra iki, şimdi altı yaş büyük olduğunu gitgide daha çok anlıyor. Fakat bun- ca yıla rağmen Harold onun gözünde kırk beş yaşından inat- la gün almadı; değişen ise onun kırk beş yaş algısı oldu. Bu- nu kendine itirafederken utanıyor ama Harold'dan uzun ya-

801

şayacağına dair bir ihtimal, hem de güçlü bir ihtimal oldu- ğunu yeni yeni düşünmeye başladı. Zaten hayal ettiğinden uzun yaşamış durumda; daha da uzun yaşaması mümkün değil mi?

Otuz beş yaşına bastığında yaptıkları bir konuşmayı ha- tırlıyor. "Yolun yansı eder" demişti, Harold da gülmüştü. "Sen daha gençsin" demişti. "Çok gençsin hem de Jude. Yetmişinde öleceksen, yolun yarısı de. Ama bence çok hazır- lık yapma. Hiç cenazene katılacak havamda değilim."

"Sen doksan beş olacaksın" dedi. "O yaşına kadar yaşaya- caksın yani."

"Yaşamak ne kelime, zımba gibi olacağım, etrafımda ba- lıketi, genç hemşireler, hiç öyle uzun uzadıya cenaze havası dinleyemem."

Nihayet gülümsemişti. "Bu balıketi kadronun maaşlarını kim ödeyecek?"

"Sen ne güne duruyorsun?" dedi Harold. "Boşuna mı o ka- dar ilaç şirketinin avukatlığını yapıyorsun?"

Ama şimdi bunların olamayacağından endişeli. Bırakma beni Harold diyor içinden ama ruhsuz, boş bir yakarış, kabul olacağına dair bir umudu yok, ezberden söylenmiş daha çok. Bırakma beni.

"Bir şey söylemedin" diyor şimdi Harold, o da ortama dö- nüyor.

"Pardon Harold" diyor. "Aklım başka yerdeydi."

"Fark ettim" diye cevap veriyor Harold. "Diyordum ki: Julia'yla şehirde daha çok kalmayı düşünüyoruz, temelli bu- radaki daireye geçmeyi planlıyoruz."

Gözlerini kırpıştırıyor. "Buraya mı yerleşeceksiniz yani?" "Cambridge'deki evi kapatmayacağız" diyor Harold, "ama evet. Sonbaharda Colurnbia'da bir seminer dersi verebilirim, burada yaşamayı da seviyoruz zaten." Ona bakıyor. "Sana ya.kın oturmak da iyi olur diye düşündük."

802

Bu konuda ne düşüneceğini bilemiyor. "Oradaki hayatınız ne olacak?" diye soruyor. Haber tadını kaçırdı; Harold'la Ju- lia Cambridge'i çok severler, bırakabileceklerini hiç düşün- memişti. "Laurence'la Gillian ne olacak?"

"Laurence'la Gillian her dakika şehirde, diğerleri de öyle." Harold yine süzüyor onu. "Pek sevinmedin sanki Jude."

"Affedersin" diyor başını öne eğip. "Benim için buraya ta- şınıyormuşsunuz gibi geldi de." Sessizlik oluyor. "Haddimi aşıyorsam özür dilerim" diyor sonunda, "ama gerçekten be- nim için taşınıyorsanız yapmayın Harold. İdare ediyorum. İyiyim ben."

"İyi misin gerçekten?" diye soruyor Harold usulcacık, o ise aniden kalkıyor, hızla mutfağın yanındaki tuvalete geçip klozete oturuyor ve yüzünü avuçlarına bastırıyor. Harold'ın kapıda beklemekte olduğunun farkında ama kendisi de bir şey demiyor, Harold da. Dakikalar sonra kendine gelebildi- ğinde kapıyı açıyor, bakışıyorlar.

"Ben elli bir yaşındayım" diyor Harold'a.

"Bu ne demek şimdi?" diye soruyor Harold.

"Kendi başımın çaresine bakabilirim demek" diyor. "Biri- nin yardımına ihtiyacım yok demek."

Harold iç geçiriyor. "Jude" diyor, "yardıma, insanlara ihti- yaç duymanın son kullanma tarihi olmaz. Belli bir yaşa gel- diğinde sona ermez bu." Yine sessiz kalıyorlar. "Çok zayıfsın" diyor Harold, o cevap vermeyince de, "Andy ne diyor?" diye soruyor.

"Bu konuşmaya devam edemeyeceğim" diyor sonunda hı- rıltılı, zorlanan bir sesle. "Edemem. Sen de edemezsin Ha- rold. Tek yaptığım seni hayal kırıklığına uğratmakmış gibi hissediyorum ve çok üzgünüm bunun için, her şey için çok üzgünüm. Ama uğraşıyorum. Elimden geleni yapıyorum. Yetmiyorsa da, üzgünüm." Harold araya girmeye çalışıyor ama bırakmıyor. "Ben buyum işte. Bu kadarım Harold. Sana

803

bukadar dert olduğum için üzgünüm. Emekliliğini berbat et- tiğim için üzgünüm. Daha mutlu olamadığım için üzgünüm. Willem'i unutamadığım için üzgünüm. Saygı duymadığın bir iş yaptığım için üzgünüm. Bu kadar değersiz biri olduğum için üzgünüm." Ne dediğini de bilmiyor artık, ne hissettiğini de: Kendini kesmek, yok olmak, yatıp bir daha kalkmamak, kendini uzay boşluğuna fırlatmak istiyor. Kendinden nefret ediyor, kendine acıyor; kendine acıdığı için kendinden nefret ediyor. "Artık git" diyor. "Artık gitsen iyi olur."

"Jude" diyor Harold.

"Lütfen git" diyor. "Lütfen. Çok yorgunum, yalnız kalmak istiyorum. Lütfen yalnız bırak beni." Harold'a arkasını dö- nüp onun uzaklaştığını duyana kadar bekliyor.

Harold gittikten sonra asansörle çatıya çıkıyor. Burada göğüs hizasında bir taş duvar var çepeçevre, ona yaslanıp se- rin havayı içine çekiyor, ellerini titremesi dursun diye duva-

rın üstüne bastırıyor. Willem'i ve Willem'le geceleri bu çatıda durup bir şey konuşmadan başkalarının evlerine baktıkları-

nı hatırlıyor. Çatının güney tarafından Lispenard Sokak'ta- ki eski evlerinin çatısını ucu ucuna görebiliyorlardı, kimi za- man sadece çatıyı değil kendilerini de içinde görebildiklerini, eski halleri gündelik hayatlarını tiyatro gibi oynarken onları izlediklerini hayal ederlerdi.

"Zaman-uzay sürekliliğinde kırılma olmuş" derdi Willem aksiyon kahramanı sesiyle. "Burada yanımdasın ama seni o fare deliğinde dolanırken görebiliyorum. Hale bak St. Fran- cis: Aldın alıyor mu burada olanları?!" O zamanlar hep gü- lerdi ama şimdi hatırlayınca gülemiyor. Bugünlerde tek zev- ki Willem'i düşünmek, ama aynı düşünceler onu en derin ke- derlere de sürüklüyor. Willem'in varlığını, onunla hayatını Lucien gibi kökten unutabilmek istiyor.

Çatıda dururken ne yapmış olduğunu düşünüyor. Akılsız- ca davrandı. Y"ıne ona yardım etmekisteyen, minnettar oldu-

804

ğu, borçlu olduğu, derinden sevdiği birine sinirlendi. Neden böyle yapıyorum diye hayıflanıyor. Cevabı yok.

Bırak iyileşeyim diyor. Bırak iyileşeyim ya da bırak bitire- yim. Çeşitli kapıların olduğu beton bir odada durmuş tek tek kapılan kapattığını, kendini içeriye kıstırdığını, çıkış şansı- nı kendi eliyle teptiğini hissediyor. Peki neden yapıyor bu- nu? Neden nefret ettiği, korktuğu bu yere kısılıyor gidebile- ceği başka yerler varken? Bu, diyor içinden, başkalarına ba- ğımlı olmanın diyeti: Tek tek bırakacaklar onu ve yine yalnız kalacak, fakat bu sefer daha kötü olacak çünkü bir zaman- lar daha iyi olduğunu hatırlayacak. Hayatının geriye gittiği- ni hissediyor bir kez daha, giderek küçüldüğünü, beton du- varların yaklaşa yaklaşa ona ancak çömelecek kadar yer bı- raktığını; çünkü uzanırsa, tavan tepesine inip onu boğacak. Yatmadan Harold'a bir not yazıp davranışı için özür dili- yor. Cumartesi boyunca çalışıp pazar bütün gün uyuyor. Ve yeni bir hafta başlıyor. Salı günü Todd'dan bir mesaj alıyor. Davaların ilkinde astronomik bir rakamla uzlaşmaya gidildi, fakat Todd bile kutlayalım demeyecek kadar iyi tanıyor onu. Telefon ve e-posta mesajları kısa ve net: Uzlaşmayı kabul eden şirketin adı, teklif edilen rakam ve kısaca "tebrikler." Çarşamba günü gönüllü çalıştığı sanatçı örgütüne gitmesi lazım ama merkeze inip JB'yle retrospektif sergisinin hazır- lanmakta olduğu Whitney'de buluşuyor. Bu sergi, hayali kal- mış geçmişten bir başka hatıra: iki yıldır planlanıyor nere- deyse. JB bu sergiden ilk söz ettiğinde, Greene Sokak'ta üçü küçük bir parti vermişlerdi.

"Bu ne demek farkındasın değil mi JB?'' diye sormuştu Willem, JB'nin ilk sergisinden alınan ve salonlarında yan yana asılı iki resmi göstererek -Willem ve Kız ile Willem ve Jude, Lispenard Sokak, il. "Sergi kapanır kapanmaz bunlar doğruca Christie's yolcusu." Herkes gülmüştü, en çok da gu- rurla, mutlulukla, bir oh çekerek JB.

805

O parçaların yanı sıra, kendisinin "Saniyeler, Dakikalar, Saatler, Günler" sergisinden aldığı Willem, Londra, 8 Ekim,

9:08, Willem'in aldığı Jude, New York, 14 Ekim, 7:02 ve "Ta- nıdığım Herkes", "Narsistin Özyıkım Güncesi" ve "Kurbağa ve Murbağa" sergilerinden alınan parçalar, bazıları üniver- siteden beri onlarda bulunan çizimler, tablolar, eskizler hep Whitney sergisinde olacak, daha önce sergilenmemiş işleriy- le birlikte.

Aynı anda JB'nin galerisinde başlayacak bir sergide de yeni işleri sergilenecek; üç hafta önce JB'nin Greenpoint'te- ki stüdyosuna giderek gördü bunları. Serinin adı "Altın Yıl- dönümü" ve JB'nin anne ve babasının o doğmadan önceden başlayıp muhayyel bir geleceğe uzanan, hep birlikte olduk- ları, beraber yaşlandıkları tablolardan oluşuyor. Gerçekte JB'nin annesi ve teyzeleri hayatta ama tablolarda otuz altı yaşında ölmüş babası da öyle. Seride sadece on altı tablo var, çoğu JB'nin önceki işlerinden küçük ölçekte ve JB'nin stüd- yosunda dolaşıp evcimen fantezilerini irdelerken -altmış ya- şındaki babası elma soyarken annesi sandviç yapıyor; yetmiş yaşındaki babası oturmuş gazete okurken arkada annesinin bacakları merdivenden inerken görülüyor- kendi hayatının da ne olduğunu, ne olabileceğini görmeden yapamadı. Ken- disinin Willem'le hayatında eksik bulduğu tam da bu sahne- lerdi, görünüşte önemsiz, sıradan, geçici olup gerçekte boşlu- ğu hiç doldurulamayan anlar.

Portrelerin aralarında, JB'nin anne ve babasının birlik- te hayatını şekillendiren nesnelerin resmedildiği ölü doğalar vardı: Bir yatakta iki yastık, ikisi de yoğurda ters kaşık bas- tırılmış gibi çökmüş; birinin ağzında uçuk pembe ruj lekesi olan iki kahve fincanı; ergen JB'nin babasıyla çektirdiği çer- çeveli fotoğrafın tablosu; JB'nin bu resimlerdeki tek sahne- si. Bu resimlere bakınca, JB'nin birlikte hayatı, onun haya- tını, evin içindeki her şeyin -Willem'in kirli sepetinin kena-

806

rına atılmış eşofmanı, Willem'in lavabonun kenarındaki bar- dakta bekleyen diş fırçası, Willem'in kadranı kazada kırıl- mış, komodinde duran kol saati- totemleşmiş, yalnız onun okuyabildiği yazıtlar haline gelmiş olduğunu böyle mükem- mel kavramasına bir kez daha hayret etti. Fener Köşkü'nde Willem'in tarafında duran komodin, istemeden de olsa mabe- de dönüşmüştü; son içtiği bardak, son zamanlarda taktığı si- yah çerçeveli gözlük, son okuduğu, hala yüz üstü ortasından ayrık duran kitap.

"Ah, JB" deyip iç geçirdi, bir şeyler daha söylemek istiyor- du ama yapamadı. JB teşekkür etti buna rağmen. Birliktey- ken daha az konuşuyorlardı; JB artık böyle biri mi olmuştu, yoksa onun yanındayken mi böyle biri oluyordu, bilmiyordu. Şimdi müzenin kapısını vuruyor ve JB'nin stüdyo asistan- larından biri içeri alıyor onu, JB'nin en üst kattaki yerleşi- mi kontrol etmekte olduğunu ama kendisinin altıncı kattan başlayıp eserleri inceleyerek yukarı çıkmasının daha iyi ola- cağını söylüyor, o da öyle yapıyor.

Bu kattaki galeriler JB'nin ilk işlerine, hatta çocukluk çalış- malarına ayrılmış, pek çok çerçeveli çocukluk çizimi var, hat- ta birinde matematik sınav kağıdının üzerine kurşunkaleınle sınıf arkadaşlarını çizmiş; sıralarına eğilmiş şeker yiyen, kuş besleyen sekiz dokuz yaşındaki çocuklar. Bunları çizeyim der- ken sonıları çözmeyi unutmuş, sınavın tepesinde kırmızı ka- lemle koca bir sıfır, altında da bir not var: "Sayın Bayan Mari- on, sorunumuzu görüyorsunuz. En kısa zamanda ofisime bek- liyorum. Saygılarımla, Jamie Greenberg. Not: Oğlunuz inanıl- maz bir yetenek." Buna bakarken gülümsüyor ve uzun zaman- dır ilk kez gülümsediğini hissediyor. Salonun ortasında bir ka- idede duran akrilik küpüniçinde "Gün-delik" sergisinden bazı objelerin yanı sıra JB'nin ona geri vermediği saç kaplı saç fır- çası var; hafta sonları kuaför kuaför dolaşıp kesik saçları top- ladıklarını hatırlayarak bir daha gülümsüyor.

807

Katın geri kalanında "Hood Çetesi"nden resimler var, oda- ları ağır ağır gezip Malcolm'un, kendisinin, Willem'in resim- lerine bakıyor. Şurada Lispenard Sokak'taki yatak odaların- dalar, yataklarına oturmuş dosdoğru JB'nin objektifine bak- mışlar, Willem hafifçe gülümsüyor; burada masada oturuyor- lar, kendisi bir dosya üzerinde çalışıyor, Willem kitap oku- yor. Burada partideler. Burada bir başka partideler. Burada onun yanında Phaedra var; şurada Willem'in yanında Ric- hard. Burada Malcolm ablasıyla, şurada Malcolm anne ve ba- basıyla. Burada Sigaralı Jude var, şurada ise Jude, Hastalık- tan Sonra. Şu duvarda, resimlerin tükenmezkalemle, mürek- keple yapılmış eskizleri duruyor. Burada resimlere ilham ve- ren fotoğraflar var. Şuradaki, Sigaralı Jude resminin kayna- ğı olan fotoğraf: Yüzündeki ifadeyle, omuzlarındaki çökkün- lük.le kendine bile yabancı ama bir o kadar da tanıdık. Katların arasındaki merdivenlere boydan boya ara parça- lar, JB'nin esas işlerinin arasına sıkıştırdığı çizimler, küçük tablolar, eskizler ve denemeler asılmış. Evlat edinildiği dö- nemde JB'nin Harold ve Julia için yaptığı portresini görü- yor, kendisinin Truro'da, Cambridge'de çizimlerini, Harold'la Julia'nın resimlerini. Şurada dördü var, burada JB'nin anne- si, teyzeleri ve anneannesi; şurada Büyük Şefle Bayan Irvine, burada Flora; şurada Richard, Ali, HenryYoung'lar, Phaedra. Bir üst kat: "Tanıdığım Herkes Sevdiğim Herkes Sevmedi- ğim Herkes Seviştiğim Herkes"; "Saniyeler, Dakikalar, Saat- ler, Günler." Arkasında sergi kurma görevlileri vızır vızır do- laşıyor, beyaz eldivenleriyle tabloları düzeltip iki adım geri çekilerek bakıyorlar. Bir kez daha merdiven çıkıyor. Bir kez daha başını kaldırıyor ve yine kendi çizimlerini görüyor: Bir portresi; ayakta dururken, tekerlekli sandalyede, Willem'le, yalnız başına resimleri. Bunlar JB'nin konuşmadıkları dö- nemde, o JB'yi hayatından çıkarmışken yaptığı resimler. Başkalarının resimleri de var ama daha çok onunkiler, bir

808

de Jackson. Jackson'la ikisi dama tahtası gibi dizilmişler du- vara. Onun resimleri uçan, geçici, karakalem veya suluboya. Jackson'ın resimleri ise akrilik, kalın hatlı, daha dağınık, öf- keli. Bir resmi ise kartpostal boyunda, daha dikkatli bakın- ca kağıda önce bir şey yazılmış sonra silinmiş olduğunu fark ediyor. "Sevgili Jude" kısmını okuyabiliyor, "lütfen bu... " ama gerisi yok. Nefesi daralarak dönüyor ve intihar girişiminden sonra hastanede yatarken JB'nin gönderdiği suluboya ka- melyaları görüyor.

Bir üst kat: "Narsistin Özyıkım Güncesi." Bu, JB'nin tica- ri açıdan en başarısız sergisiydi, sebebi de anlaşılıyor: Her bi- ri öfke ve kendinden nefret kusan bu resimlere bakınca insan saygı duyuyor belki ama dayanılmaz bir rahatsızlık. da hisse- diyor. Resimlerden birinin adı Marsık; diğerleri Soytarı; Şak- laban; Şamaroğlanı. Her birinde JB kara parlak teni, sarar- mış ve pörtlemiş gözleriyle, rengi kaçmış dişetlerini göstere göstere dans edip soytarılık yaparken, fondan Jackson ve ar- kadaşları Goyavari kahverengiler ve griler içinden çıkıp onu yuhalıyor, alkış tutup parmak uzatarak kahkaha atıyor. Bu serinin son tablosu olan Şebekler Bile Efkarlanır'da JB, kafa- sında kan kırmızı fes, kırmızı apoletli ceket, baca.klan çıplak halde boş bir depoda tek ayak üstünde zıplıyor. Bukatta biraz uzun kalarak resimlere bakıyor, gözlerini kırpıştırıyor, boğazı düğümleniyor, ardından son kez merdivenlere yöneliyor. Derken üst kata çıkıyor, başkaları da var, bir süre kenar- da bekleyip JB'nin küratörler ve galeri sahibiyle gülerek, ha- raretli hararetli konuşmasını izliyor. Bu galerilerde çoğun- lukla "Kurbağa ve Murbağa"dan resimler var, dolaşırken re- simleri değil, bunları ilk gördüğü zaman yaşamakta oldukla- rını düşünüyor: JB'nin stüdyosundaydı, Willem'le daha yeni başlamışlardı, duygu yoğunluğuyla baş edebilmek için ikinci bir kalbi, ikinci bir beyni çıkacakmış gibi hissediyordu, haya- tının mucizesiydi.

809

Resimlerden birine bakarken JB onu fark edip yanına ge- liyor, o da JB'ye sıkı sıkı sarılıp onu tebrik ediyor. "Seninle çok gurur duyuyorum JB" diyor.

"Sağol Judy" diyor JB gülümseyerek. "Ben de kendimle duyuyorum, iyi mi?" Sonra gülümsemesi donuyor. "Keşke on- lar da burada olsaydı" diyor.

Başını sallıyor. "Keşke" diyebiliyor ancak.

Bir süre konuşmuyorlar. Sonra "Gel bak" diyor JB, onu elinden tutup salonun öbür ucuna götürürken galeri sahibi- nin önünden geçiyorlar, o da elini sallıyor, daha açılmamış bir resim kasasını da geçtikten sonra, baloncuklu naylonun dikkatle kesilip alınmakta olduğu bir tuvalin önünde duru- yorlar. JB tam karşısına geçiriyor onu, naylon söküldüğünde ise bunun Willem'in resmi olduğunu görüyor.

Tablo büyük değil, doksana bir yirmi boyutlarında, yatay duruyor. JB'nin yıllardır yaptığı en gerçekçi resim, renkleri yoğun ve zengin, Willem'in saçlarını oluşturan fırça darbele- ri kıl inceliğinde. Resimdeki Willem, ölümünden hemen ön- ceki haline benziyor: Willem'i Sahnedeki Dansçı'nın çekim- lerinden önceki veya sonraki birkaç ayda görür gibi oluyor, saçları normalinden daha uzun ve koyu renkli. Çekimden sonra olması gerektiğine karar veriyor çünkü üstündeki ma- nolya yaprağı rengi kazağı, ziyarete gittiğinde ona Paris'ten aldığını hatırlıyor.

Resimden gözlerini ayırmadan geri çekiliyor. Resim- de Willem'in gövdesi izleyiciye dönük ama yüzü sağa baktı- ğı için neredeyse profilden çizilmiş, birine veya bir şeye doğ- ru eğilmiş, gülümsüyor. Willem'in gülüşünü tanıdığı için, re- simde Willem'in sevdiği bir şeye baktığını, o anda mutlu ol- duğunu biliyor. Tuvalin büyük kısmını Willem'in yüzü ve boynu kaplıyor; her ne kadar fon net değilse de, JB'nin ışık ve gölge çizimlerine bakarak Willem'in evdeki yemek masa- sında oturmakta olduğunu anlıyor. Willem'in adını söylese,

810

resimdeki yüz ona dönüp cevap verecekmiş gibi hissediyor; sanki elini uzatıp tuvali okşarsa, parmaklarına Willem'in saçları, uzun kirpikleri değecek.

Tabii bunu yapmıyor, başını kaldırıyor ve JB'nin ona ke- derle gülümsediğini görüyor. "Plaketi takıldı bile" diyor JB, o da ağır adımlarla tablonun asılı olduğu duvara gidip oku- yor -Willem, Jude'un Hikaye Anlatmasını Dinlerken, Greene Sokak- ve aniden soluğu kesiliyor; kalbi soğuk ve gevşek bir çamurdan, adeta kıymadan da, sıkışıp top olurken parçalar dökülüp ayaklarının dibine düşüyor.

Gözleri kararıyor. "Oturmam lazım" diyor ve JB onu tab- lonun asılı olduğu duvarın yanındaki dar girintiye götürüyor. Kasalardan birine yaslanıp elleriyle dizlerinden destek alıyor ve başını öne eğiyor. "Affedersin" diyebiliyor güçlükle. "Kusu- ra bakma JB."

"Bu sana" diyor JB usulca. "Sergi bitince senin olacak Jude." "Teşekkür ederim JB" diyor. Zorlanarak ayağa kalkarken içinin çalkalandığını hissediyor. Bir şeyler yemem lazım di- ye düşünüyor. En son ne zaman yedi? Kahvaltı olabilir ama dün. Başında ve sırtında hissettiği dalgalanma dursun, ken- dini dengelesin diye kasaya tutunuyor; bu uçup gitme, aşın coşku halini son zamanlarda sık sık yaşamaya başladı. Gö- tür beni bir yere dediğini duyuyor içinde bir sesin, ama bu- nun kime söylendiğini de, nereye gitmek istediğini de bilmi- yor. Al beni, götür. Kollarını kavuşturmuş bunu düşünürken, JB onu ansızın omuzlarından tutup dudaklarından öpüyor. Sertçe geri çekiliyor. "Ne yapıyorsun sen?" deyip ağzını elinin tersiyle silerek geriye doğru sendeliyor.

"Özür dilerim Jude, kötü bir niyetim yoktu" diyor JB. "Bir an çok... üzgüngördüm de seni."

"Karşılığı bu mu yani?" diye çemkiriyor JB'ye, JB ise ona doğru bir adım atıyor. "Sakın dokunma bana JB." Fonda mü- ze görevlilerinin, galeri sahibinin, küratörlerin konuşmaları-

81 1

nı duyuyor uzaktan. Bir adım daha atıp duvarın dibine geli- yor. Bayılacağını sanıyor ama bayılmıyor.

"Jude" diyor JB, sonra yüzü değişerek bir daha, "Jude?" diyor.

Ama uzaklaşıyor ondan. "Yaklaşma bana" diyor. "Dokun- ma sakın. Git başımdan."

"Jude" diyor JB alçak sesle, peşinden geliyor, "iyi görün- müyorsun. Bırak sana yardım edeyim." Ama yürümeye, JB'yle mesafesini korumaya devam ediyor. "Özür dilerim Ju- de" diyor hala JB. "Çok özür dilerim." İnsanların toplu halde salonun diğer tarafına geçtiklerini, onun gitmekte, JB'nin de peşinden gelmekte olduğunu fark bile etmediklerini görüyor; sanki yoklar orada.

Asansöre yirmi adım kaldı diyor içinden; on sekiz adım, on altı, on beş, on dört. Zemin yalpalayarak dönen bir topaç sanki ayaklarının altında. On, dokuz, sekiz. "Jude" diyor çe- nesini kapatamayan JB, "bırak da yardım edeyim. Niye ko- nuşmuyorsun benimle?" Asansöre vardı; düğmeye avucunun içiyle vurup sırtını duvara yaslayarak ayakta kalabilmek için dua ediyor.

"Uzak dur benden!" diye hırlıyor JB'ye. "Bulaşma bana." Asansör geliyor, kapılar açılıyor. İçeri yürüyor. Adımla-

n farklı artık: Yine sol ayağıyla başlıyor, normalden de faz- la kaldırıyor ayağını, sakatlığının bir sonucu bu, değişme- yecek. Fakat sağ ayağını sürümüyor artık, protezlerinin ha- reket kabiliyeti kendi ayaklarına göre çok daha iyi olduğun- dan, ayağının yerden kalkışını, yere tekrar kısım kısım, gü- zelce, kuvvetle bastığını hissediyor.

Ama yorgunken, heyecanlıyken eski yürüyüşüne döndü- ğünü, ayaklarının yere sarsakça vururken sağ bacağının ar- dından süründüğünü fark ediyor. Asansöre girerken de çelik ve fiberglastan bacaklarının daha hassas ve incelikli kulla- nılmak üzere yapıldığını unutup tökezleyerek düşüyor. "Ju-

812

de!" diye bağırdığını duyuyor JB'nin ve bir an gözleri kara- rıyor, tekrar açıldığında insanların JB'nin sesini duyarak ona doğru yürümekte olduklarını görüyor. JB'nin ona tepe- den bakmakta olduğunu da görüyor ama ifadesini çözemeye- cek kadar bitkin. Willem, Jude'un Hikaye Anlatmasını Din- lerken diyor içinden ve tablo gözünün önünde belirmeye baş- lıyor: Willem'in yüzü, Willem'in tebessümü, ama Willem ona bakmıyor, başka yere bakıyor. Ya resimdeki Willem aslın- da onu arıyorsa diye düşünüyor. Ansızın içinden tablonun sağında durmak, Willem'in görüş açısı içinde bir sandalye- ye oturmak, o tabloyu hiç yalnız bırakmamak geliyor. Wil- lem şurada, konuşmayıp sadece dinleyerek sonsuza dek hap- solmuş durumda. Kendisi ise burada, hayatın içinde, o da hapis. Tablosunda yapayalnız duran, boş müzede gecelerce onun bir hikaye anlatmasını bekleyen Willem'i düşünüyor.

Affet beni Willem diyor kafasının içindeki Willem'e. Beni af {et ama bırakmak zorundayım seni. Bağışla beni, gitmem şart.

"Jude" diyor JB. Asansörün kapısı kapanırken ona elini uzatıyor.

Ama elini tutmuyor, kendi kendine kalkıp asansör kabini- nin köşesine sığınıyor. İnsanlar geldi bile. Herkes ondan çok hızlı hareket ediyor. "Uzak dur benden" diyor JB'ye, o sessiz kalıyor. "Rahat bırak beni. Lütfen rahat bırak."

"Jude" diyor JB tekrar. "Çok özür dilerim."

Başka bir şey de diyecek oluyor ama ağzını açtığı sırada asansörün kapılan kapanıyor ve nihayet yalnız kalabiliyor.

3

Bilerek başlamadı, gerçekten farkında değildi ama ne yap- tığını anlayınca da bırakmadı. Kasımın ortası; sabah yüzdük- ten sonra Richard'ın tekerlekli sandalyeye oturabilsin diye havuzun etrafına yaptırdığı demirlere tutunup kendini yuka- rı çekerken dünya silinip gidiyor.

Tekrar uyandığında on dakika geçmiş oluyor. Kendini yu- karı çektiği an saat altı kırk beşti, siyah lastik paspasın üze- rinde, kollan sandalyeye doğru uzanmış, sırtı yerde ıslak bir iz bırakırken altı elli beş. İnleyerek oturur pozisyona geliyor, etrafın dönmesi durana kadar bekliyor ve o şekilde bir daha deniyor kendini yukarı çekmeyi, bu kez başarıyor.

İkinci olay birkaç gün sonra yaşanıyor. Ofisten eve yeni döndü, saat geç. Yaşama enerjisini Rosen Pritchard'dan aldı- ğını gitgide daha çok fark ediyor; ofisten ayrıldığı sırada gü- cü de ondan ayrılıyor. Ahmed arabanın arka kapısını kapat- tığı anda uykuya dalıyor ve Greene Sokak'a gelene kadar da uyanmıyor. O gece karanlık ve sessiz eve girerken bir yersiz- lik duygusuyla sarsılıyor, duygunun şiddetinden bir an afal- layıp gözlerini kırpıştırdıktan sonra salondaki kanepeye ge- çip uzanıyor. Birkaç dakika dinlenmek istiyor tekrar ayağa kalkabilsin diye, ama gözlerini bir daha açtığında gün ağar- mış, salona kurşuni ışık dolmuş oluyor.

Üçüncü olay pazartesi sabahı. Alarmdan önce uyanıyor; yatakta yatıyor olmasına rağmen etrafındaki her şey köpük

814

köpük bulutlara bırakılmış yanın şişe su gibi çalkalanıyor. Geçen haftalarda pazarları ilaç almasına hiç gerek kalmadı: Cumartesi JB ile yemekten dönüyor, yatağa yerleşiyor ve er- tesi akşam Richard gelince uyanıyor ancak. Richard gelmez- se -bu pazar gibi mesela; India'nın ailesini ziyaret etmeye NewMexico'ya gittiler- bütün gün ve bütün gece uyuyor. Hiç rüya görmüyor, hiçbir şey uyandırmıyor onu.

Olanın farkında elbette: Doğru dürüst yemek yemiyor. Ay- lardır böyle. Bazı günler bir meyve, bir dilim ekmekten baş- ka bir şey yemiyor, diğer günler ağzına lokma koymuyor. Aç- lık grevine başlamış filan da değil; aklına gelmiyor, içi almı- yor sadece. Acıkmadığı için bir şey yemiyor.

Fakat o pazartesi yiyor. Kalkıp titreye titreye aşağı ini- yor. Yavaş ve beceriksizce yüzüyor. Sonra yukarı çıkıp kah- valtı hazırlıyor. Etrafına, yanındaki masada katlı duran ga- zetelere bakınarak yiyor. Ağzını açıyor, çatalla lokmayı atı- yor, çiğniyor, yutuyor. Hareketlerini mekanikleştirmeye ça- lışsa da birden yaptığının iğrençliği geliyor aklına: Ağzına bir şey sokmak, diliyle çevirmek, tükürükten macun haline gelmiş şeyi yutmak. Duruyor. Buna rağmen kendine söz ve- riyor: Yiyeceğim çünkü yaşıyorum ve yaşamak için yemem lazım. Ama unutuyor, yine unutuyor.

Derken iki gün sonra bir şey oluyor. Bedeni dağılıp hava- ya karışıyormuş, etten kemikten değil de sisten, buhardan yapılmış gibi varlığını silen bir yorgunlukla eve vardığı sı- rada karşısında Willem'i görüyor. Ağzını açıyor bir şey söyle- mek için, ama göz kırptığı anda Willem yok oluyor ve kolları- nı ona uzatmış halde sendeleyerek kalakalıyor.

''Willem" diyor boş daireye. "Willem." Onu geri getirebilece- ğini düşünerek gözlerini kapatıyor, ama Willem belirmiyor. Ertesi gün geliyor ama. Yine eve döndü. Yine gece. Yine hiçbir şey yemedi. Yatağına uzanmış, odanın karanlığına ba- kıyor. Bir anda Willem hologram gibi ışıltılı, hatlarından ışık

815

fışkırarak karşısında görünüyor ve ona bakmasa da -kapı- ya doğru bakıyor, o kadar dikkatli ki bakışlarını takip ede- rek onun gördüğü şeyi görmek istiyor, ama biliyor ki gözleri- ni kırpmam.ası, başını çevirmemesi şart yoksa Willem kaybo- lur- onu görmesi, onun bir biçimde varlığını sürdürdüğünü, yok oluşunun daimi bir durum olmayabileceğini hissetmesi için yeterli oluyor bu. Dayanamayıp gözünü kırptığında ise Willem tekrar kayboluyor.

Ama çok üzülmüyor çünkü artık biliyor: Yemek yemezse, açlıktan bayılmanın eşiğine gelirse halüsinasyonlar görmeye başlayacak ve Willem'i görebilecek. O gece on beş aydır ilk kez huzurla uykuya dalıyor; çünkü artık Willem'i nasıl geri getirebileceğini, Willem'i çağırma kabiliyetinin kontrolü al- tında olduğunu biliyor.

Evde kalıp denemeler yapmak için Andy'yle randevusu- nu iptal ediyor. Üst üste üç cumadır Andy'ye gitmemiş olu- yor. Lokantadaki geceden beri birbirlerine nazik davrandı- lar, Andy Linus'ı veya bir başka doktoru gündeme getirme- diyse de altı ay sonra konuyu tekrar açacağını bildirdi. "Der- dim senden kurtulmak değil Jude" dedi. "Sen böyle anladıy- san çok özür dilerim, gerçekten üzgünüm. Ama endişeleniyo-

rum. Hoşlanacağın, yanında rahat edeceğini bildiğim birini bulmak istiyorum sadece."

"Biliyorum Andy" dedi. "Minnettarım da, gerçekten. Çok huysuzlaştım ve hıncımı senden çıkardım." Ama artık dik- katli olması gerektiğini biliyor: Öfkenin tadı diline geldi, kontrol altında tutması gerektiğinin farkında. Ağzından ısı- ran kara sinekler sürüsü gibi fırlamaya fırsat kolladığını hissediyor. Bu kadar öfkenin nerede saklandığını merak edi- yor. Nasıl yok edebilir bunu? Son rüyaları hep şiddet içerikli; en sevdiği, en sevmediği insanların başına feci şeyler geliyor: Luke Birader'in vıcır vıcır aç sıçanlarla dolu bir çuvala tıkıl- dığını gördü; JB'nin kafasının duvarda patlayıp beyninin ça-

816

mur gibi dağıldığını. Rüyalarda kendisi de olay yerinde olu- yor, duygusuzca izlemekle yetiniyor ve kişilerin sonunu izle- dikten sonra dönüp uzaklaşıyor. Uyandığında, çocukluğunda öfke nöbetlerini bastırmaya çalışırken olduğu gibi burnu ka- namış, elleri titrek, yüzü çarpılmış oluyor.

Sonuçta o cuma Willem görünmüyor. Ertesi akşam JB'yle yemekte buluşmak için ofisten çıkarken başını sağa çevirdi- ğinde, Willem'i arabada yanında otururken görüyor. Bu kez Willem'in biraz daha net çizilmiş, daha somut olduğunu his- sedip elinden geldiği kadar uzun baktıktan sonra gözlerini kırpıyor ve Willem yine kayboluyor.

Bu anlardan sonra tükenmiş oluyor ve dünyası tüm elekt- riğini, enerjisini Willem'i yaratmaya harcamış gibi kararıyor. Ahmed'e restorana değil eve gitmelerini söylüyor, JB'ye mesaj yazıp hastalandığını, gelemeyeceğini söylüyor. İnsanlarla ran- devularını hoyratça, son anda -zor yer bulunan bir lokantada rezervasyondan bir saat önce, bir galerideki buluşma saatini birkaç dakika geçtikten sonra, perde açılmadan birkaç saniye önce- iptal etme işini sık sık yapmaya başladı. Richard, JB, Andy, Harold ve Julia, onunla her hafta ısrarla iletişim ku- ran tek insanlar artık. Citizen'la, Rhodes'la, Henry Young'lar- la, Elijah'yla veya Phaedra'yla en son ne zaman konuştuğu- nu hatırlamıyor bile, haftalar geçmiştir. Bunu önemseme- si gerektiğini bildiği halde önemsemiyor. Umudu, enerjisi ar- tık yenilenebilir kaynaklar değil; rezervleri kısıtlı ve olanı da Willem'i bulmak peşinde kullanmak istiyor, yakalaması çok zor, muhtemelen başarısızlığa mahkUın olsa da.

Böylece eve gidiyor, Willem'in ona görünmesini uzun uzun bekliyor. Ama görünmüyor, o da uykuya dalıyor.

Ertesi gün yatakta uykuyla uyanıklık halinde, (ona göre) Willem'in belirmesine en elverişli durumda bekliyor. Pazartesi kendini aptal hissederek uyanıyor. Buna bir son vermem gerek diyor kendi kendine. Hayata tekrar katılman

817

lazım. Aklını kaçırmış gibi davranıyorsun. Görünmek ne de- mek yahu? Agzından çıkanı kulağın duyuyor mu senin?

Manastırda Pavel Birader'in anlattığı, on birinci yüzyıl- da yaşamış Hildegard adlı rahibenin hikayesini hatırlıyor. Hildegard'a görüleri meşhurdu; gözlerini kapattığında et- rafında ışıklı cisimler beliriyor, günleri ışık içinde yüzüyor- du. Fakat Pavel Birader, Hildegard'dan çok Hildegard'ın ho- cası olup bir hücrede inzivaya çekilen, kendini fanilerin en- dişelerinden soyutlayan, yaşamayıp hayatta kalan Jutta ile ilgiliydi. "İtaat etmezseniz sizin de başınıza hu gelir" derdi Pavel ve o çok korkardı. Manastırın bahçesinde, içi yabalar, tırpanlar, dirgenler gibi şeytani cisimlerle dolu, soğuk, kü- çük bir alet kulübesi vardı; birader ona Jutta'yı anlattığın- da kendisinin de o kulübeye kapatılacağını, hayatta kalacağı kadar yemek vereceklerini, unutulmuş gibi hissetse de unu- tulmayacağını, ölmesine ramak kalacağını düşünürdü. Ama Jutta'nın dahi yanında Hildegard vardı. Onun yanında kim- se olmayacaktı. Bunun bir gün gerçekleşebileceğini düşü- nünce çok korkmuştu.

Şimdi yatakta yatarken eski bir şarkı mırıldanıyor ona.

"Anlamaz oldu dünya beni" diye eşlik ediyor usulca, "Ben ona bunca zamanımı harcadıktan sonra."

Yaptığı saçmalığın farkında olsa da, canı yemek istemiyor. Yemek eylemi bile itici geliyor ona. İstek ve ihtiyaçların öte- sine geçebilmeyi arzuluyor. Hayatını ovula ovula ok başı gibi incecik kalmış bir sabun parçası olarak görüyor, her gün bir parçasının daha eriyip gittiğini hissediyor.

Sonra kendine de itiraf etmek istemediği ama aklında yer ettiğini bildiği bir şey var: Harold'a verdiği sözden dönemez, dönmeyecek. Öte yandan yemekten, çabalamaktan vazgeçer- se sonuç farklı olmayacak.

Yaptığının melodramatik, narsistlik, gerçekçilikten yoksun bir şey olduğunun farkında ve her gün en az bir kez azarlıyor

818

kendini. Mesele şu ki, Willem'in somut özelliklerini çağırabil- mek için aksesuvarlara ihtiyaç duyuyor. Willem'in sesini ha- tırlayabilmek için önce kayıtlı ses mesajlarından birini dinle- mesi gerekiyor. Willem'in kokusunu, gömleğini koklamadan hatırlayamıyor. Bu yüzden de Willem'in değil kendi hayatı- nın küçüklüğü ve değersizliğinin yasını tutuyormuş gibi his- sediyor. Mirasını hiç aklına takmadı, daha doğrusu taktığını düşünmedi. Böyle olması da iyi çünkü geride hiçbir şey bırak- mayacak: Ne binalar ne tablolar, ne filmler ne heykeller. Ne kitaplar, ne kağıtlar, ne insanlar: Eş, çocuk zaten yok, anne baba muhtemelen olmayacak, bu gidişle arkadaş da. Yeni bir kanun bile bırakamayacak. Hiçbir şey yaratmadı. Paradan başka hiç ama hiçbir şey geçmedi eline; bir kazandığı paralar, bir de Willem'in ondan koparılması karşılığında ödenen taz- minatlar. Evi Richard'a kalacak. Diğer mallan bağışlanacak veya satılıp gelirleri hayır kurumlarına hibe edilecek. Resim- leri müzeye, kitapları kütüphaneye, mobilyaları kim isterse ona geçecek. Sanki hiç varolmamış gibi olacak. Sevimsiz de olsa bir duygu var içinde: Sunduğu şeyin ondan zorla alınıyor olmasına rağmen en değerli olduğu zaman, motel odaların- daki zamandı çünkü orada birilerine anlam ifade eden, ben- zersiz biriydi. Orada bir başkası için gerçekti; onu olduğu gibi görüyorlardı. En az sahte olduğu dönemdi.

Willem'in onu cesur, yaratıcı, takdire değer biri olarak de- ğerlendirmesine bir türlü inanamamıştı. Willem bunları söy- lerken utanır, biri onu dolandırıyormuş gibi hissederdi. Kim- di Willem'in tarif ettiği bu insan? İtirafı bile Willem'in onun hakkındaki algısını değiştirememiş, hatta Willem'in saygı- sı azalacağına artmıştı ve bunun sebebini çözemese de var- lığından avuntu duyuyordu. ikna olmamasına rağmen, biri- nin onu değerli görmesi, hayatını anlamlı bulması ona de- vam etme gücü vermişti.

Willem'in ölümünden önceki ilkbaharda bir akşam, dördü-

819

nün yanı sıra Richard ve Asyalı Henry Young'la evde yemek yerlerken, Malcolm'a Sophie'yle çocuk sahibi olmama karar- larından ötürü ara sıra tutulduğu pişmanlık nöbetlerinden biri gelmiş, hepsi ona en başından beri ikisinin de çocuk is- temediğini hatırlatmasına rağmen sormuştu: "Çocuk olma- dan hayatımızın anlamı ne bilmiyorum. Siz hiç düşünmüyor musunuz? Hayatımızın manalı olduğunu nereden bileceğiz?" "Kusura bakma da Mal" demişti Richard, Willem yeni şi- şe açarken şişenin dibini Malcolm'un kadehine doldururken, "ben alınırım bu dediğine. Çocuğumuz yok diye hayatımız daha mı az anlamlı yani?"

"Hayır" dedi Malcolın. Sonra düşündü. "Belki biraz."

"Ben eminim hayatımın anlamlı olduğundan" demişti Wil- lem aniden, Richard da ona gülümsemişti.

"Senin hayatın tabii anlamlı" demişti JB. "Sen benim gibi, Malcolm, Richard ve Henry gibi değilsin, insanların gerçek- ten görmek istediği şeyler yapıyorsun."

"Niye, insanlar bizim yaptıklarımızı da görmek istiyorlar" dedi Asyalı Henry Young kırgınca.

"New York, Londra, Tokyo ve Berlin dışındaki insanlardan söz ediyorum."

"Ha onları diyorsun. Bize ne onlardan?"

"Hayır" dedi Willem gülüşmeleri bittikten sonra. "Ben ha- yatımın anlamlı olduğunu biliyorum çünkü" -bir an durdu, kızarır gibi oldu, kısa bir aradan sonra devam etti- "çünkü iyi bir arkadaşım. Arkadaşlarımı çok seviyorum, onlara de- ğer veriyorum ve bence onları mutlu ediyorum."

Bir sessizlik oldu, Willem'le masanın iki yanından bakıştı- lar bir süre ve etraflarındaki insanlar, hatta ev bile kaybol- du. İki sandalyede oturan iki kişiydiler, çevrelerinde hiçlik vardı. "Willem'in şerefine" dedi sonunda, kadehini kaldırdı, diğerleri de eşlik etti. "Willem'in şerefine!" diye tekrarladılar ve Willem gülümsedi ona.

820

Akşam herkes gidip onlar da yattıktan sonra Willem'e hak- lı olduğunu söyledi. "Hayatının anlamlı olduğunu bilmene se- vindim" dedi. "Seni ikna etmek zorunda olmadığıma da mem- nunum. Nasıl harika bir insan olduğunu bilmen beni mutlu ediyor."

"Ama senin hayatının da benimki kadar anlamı var" diye karşılık verdi Willem. "Sen de harika bir insansın. Bilmiyor musun bunu Jude?"

O sırada Willem'in dediğini onaylar gibi bir homurtu çı- kardıysa da, Willem uyuduktan sonra o bir süre daha düşün- dü. Hayatın anlamı var mı yok mu diye düşünmeyi, bir tu- zu kuru insan meselesi olarak, hatta bir ayrıcalık olarak gör- müştü hep. Kendi hayatını anlamlı bulmuyordu. Ama bun- dan da çok rahatsız değildi.

Hayatının değerine dair dertleri hiç olmasa da, kendisi- nin ve daha bir dolu insanın yaşamaya neden devam ettiği- ni hep merak etmişti; bazen kendini ikna etmekte bile zorla- nıyordu, oysa daha milyarlarca insan aklının dahi almaya- cağı yokluklar, sefalet ve hastalıklar içinde yaşayıp gidiyor- du. Ama hiç vazgeçmiyorlardı. O zaman insanın yaşama ka- rarlılığı bir tercih değil de, evrimin eyleme geçiş şekli miydi? Beynin içinde kas bağlan kadar sertleşip zedelenmiş bir nö- ron takımyıldızı, insanların mantıklarının emrettiği bir şeye karşı durmalarını mı sağlıyordu? Bir yandan da sarsılmaz değildi bu içgüdü, kendisi bir kere yenebilmişti. Peki sonra ne olmuştu ona? Zayıflamış mıydı, daha dayanıklı hale mi gelmişti? Hayatı, yaşamayı tercih edebileceği kadar kendine ait miydi hala?

Hastaneye yattığından bu yana, bir kişiyi kendisi için ya- şamaya ikna etmenin imkansızlığını biliyordu. Ama insan- lara başkaları için yaşamaları gerektiğini hissettirmenin so- runa daha etkili bir çözüm olacağını düşünüyordu; kendi gö- zünde en sağlam argüman buydu. İşin özünde, Harold'a bor-

821

cu vardı. Willem'e borcu vardı. Eğer onlar onun yaşaması- nı istiyorsa, yaşayacaktı. O günlerde amacını bilemeden, bu- lanık sularda günlerini tüketse de, şimdi onlar için hayat- ta kaldığını, kendinden geçip onlar için çaba göstermesinin de gurur duyabileceği ender şeylerden biri olduğunu anlıyor. Neden hayatta kalmasını istediklerini bilmiyor; tek bildiği, onlar istediler, o da kaldı. Gitgide huzuru, hatta neşeyi bile baştan keşfetti. Ama böyle başlamamıştı.

Şimdi bir kez daha hayatı gitgide daha zor, her günü bir ön- cekinden daha çekilmez buluyor. Her gününün ortasında ka- rarmış, kurumuş bir ağaç var, sağına doğru tek bir dal uzat- mış tek kollu korkuluk gibi, o da bu dala tutunuyor. Sürek- li yağmur çiselediğinden dal kaygan. Fakat tüm yorgunluğu- na rağmen tutunuyor çünkü altında dipsiz bir kuyu var. Ku- yuya düşmekten korktuğu için dalı bırakamıyor ama bir gün bırakacağının, bırakmak zorunda kalacağının farkında; gücü tükenmek üzere. Her hafta parmaklan biraz daha aralanıyor. O da suçluluk ve pişmanlıkla, ama aynı zamanda bir ka- çınılmazlık duygusuyla, Harold'a verdiği sözü çiğniyor. İş için Jakarta'ya gideceğinden Şükran Günü'nde gelemeyece- ğini söyleyerek Harold'ı kandırıyor. Yanaklarının göçüklü- ğünü gizler diye sakal bırakmaya karar verince kandırıyor. Sanjay'a bir şeyi olmadığını, midesini üşüttüğünü söyleyerek onu kandırıyor.Yemek istemediğini, yolda gelirken bir şey al- dığını söyleyerek sekreterini kandırıyor. Bir ayın bütün ran- devularını işim çok gerekçesiyle iptal ederek Richard'ı, JB'yi, Andy'yi kandırıyor. İçindeki sesin durduk yere ona Çok sür- mez artık, çok sürmez dediğini duyduğu her sefer hile yap- mış oluyor. Cidden açlıktan öleceğini zannedecek kadar sa- pıtmış değil ama günün birinde, çok yakın zamanda, açlık- tan baygınlık geçirip Greene Sokak'taki holün beton zemini- ne kafayı vuracağını, kaptığı virüsü yenecek gücü bulamaya- cağını biliyor.

822

Yalanlarından biri doğru hiç değilse: Gerçekten çok işi var. Bir aya temyiz duruşmasına çıkacak ve başına hiç kötü bir şey gelmediği, Willem'in bile ona görünmemeyi akıl etti- ği Rosen Pritchard'da bu kadar fazla kalmaktan çok mem- nun. Bir gece Sanjay'ın kapısının önünden geçerken "Sıça- cak ağzıma" diye mırıldandığını duyuyor ve başını kaldırdı- ğında gece değil gündüz olduğunu, Hudson'ın turuncuya bo- yanmakta olduğunu görüyor. Buna rağmen hiçbir şey hisset- miyor. Burada hayatı duraklıyor; burada herkes olabilir, her yerde olabilir. Onu bekleyen yok, aramazsa bozulan yok, eve gitmezse sinirlenen yok.

Duruşmadan önceki gece geç saatte çalışırken sekreterle- rinden biri başını uzatıp Dr. Contractor'ın kendisini lobide beklediğini söylüyor, yukarı gönderilsin mi diye soruyor. Ka- lakalıyor bir süre; Andy çok aradı ama cevap vermedi, şimdi dönüp gitmeyeceğini biliyor.

"Evet" diyor sekreterine. "Karşıdaki toplantı odasına alın." Penceresiz ve gözlerden uzak toplantı odasında bekliyor, Andy geldiğinde dudaklarının gerildiğini görüyor ama ya- bancı gibi el sıkışıyorlar, Andy sekreter çıktıktan sonra aya- ğa kalkıp ona doğru yürüyor.

"Kalk ayağa" diye buyuruyor.

"Kalkamam" diyor.

"Neden?"

"Bacaklarım ağrıyor" diyor ama doğru değil. Protezleri ye- rinde durmadığı için kalkamıyor. "Bu protezlerin iyi tara- fı çok hassas ve hafif olması" demişti protez uzmanı ölçü al- maya gittiğinde. "Kötü tarafı ise yuvalarında fazla pay olma- ması. Vücut ağırlığınızın yüzde onundan fazla -sizin için al- tı yedi kilo--alır ya da verirseniz kullanamazsınız, o zaman ya kilonuzu ayarlayacaksınız ya da yenisini yaptıracaksı- nız. Bu yüzden kilonuzu koruyun." Son üç haftadır tekerlekli sandalyede, bacaklarını takmaya devam ediyor ama sırf gö-

823

rüntü için, paçalarını doldursun diye; kullanamayacağı ka- dar kötü oturuyor dizlerine ve protez uzmanına gitmeye, ka- çınamayacağını bildiği konuşmaları yapmaya, açıklamalar uydurmaya mecali yok.

"Bence yalan söylüyorsun" diyor Andy. "Bence çok kilo ver- diğin için protezler yerinde durmuyor, değil mi?" Cevap ver- miyor. "Kaç kilo verdin Jude?" diye soruyor Andy. "Son gör- düğümde beş kilo vermiştin. Şimdi kaç oldu? On mu? On beş mi?" Bir sessizlik daha. "Ne yapıyorsun ulan sen?" diye so- ruyor Andy sesini daha da alçaltarak. "Kendine ne yapıyor- sun Jude?"

"Berbat görünüyorsun" diye devam ediyor Andy. "Rezil haldesin. Yüzünden hastalık akıyor." Duruyor biraz. "Bir şey söyle" diyor. "Lanet olsun, bir şey söyle Jude."

Bu buluşmada neler yaşanacağını biliyor: Andy ona bağı- racak. O Andy'ye bağıracak. Ateşkese varılıp gerçekte hiçbir şeyi değiştirmeyen bir müsamere oynanacak: Çözüm olma- yan fakat Andy'yi mutlu eden bir şeye boyun eğecek. O za- man daha da kötü bir şey olacak çünkü müsamerenin sahi- den müsamere olduğu anlaşılacak ve istemediği bir uygula- maya zorla maruz bırakılacak. Harold aranacak. Ona nutuk üstüne nutuk üstüne nutuk çekilecek, o da yalan üstüne ya- lan üstüne yalan söyleyecek. Aynı döngü, aynı makara tek- rar tekrar dönecek; motel odasına gelip yatağın üzerine çar- şafı geçiren, onunla seks yapıp giden adamlar kadar tanıdık, sürekli bir döngü. Sonra bir daha, bir daha. Ertesi gün yine aynı. Hayatı bir dizi bıktırıcı tekrardan ibaret: Seks, kesme, şu, bu. Andy'ye gitme, hastaneye gitme. Bu sefer değil, diyor içinden. Bu sefer farklı bir şey yapacak; bu sefer kaçacak. "Haklısın Andy" diyor duruşmada kullandığı sakin ve duygusuz sesiyle. "Çok kilo verdim. Daha önce gelemedi- ğim için de özür dilerim. Üzüleceğini bildiğim için gelmedim. Ama midemi çok kötü üşütmüştüm, bir türlü kendime gele-

824

medim, yeni geçti. Yemek yiyorum, yemin ederim. Çok kö- tü göründüğümün farkındayım. Ama yemin ederim uğraşı- yorum." lronik bir yandan, çünkü iki haftadır gerçekten bi- raz daha fazla yiyor, duruşmayı atlatmak istiyor. Mahkeme salonunda bayılıp kalmaya niyeti yok.

Bunun üzerine ne diyebilir Andy? Şüpheleri ortadan kalk- madı. Ama yapabileceği bir şey yok. "Önümüzdeki hafta ba- na gelmezsen ben buraya geleceğim" diyor Andy sekreteri onu geçirmeden önce.

"Tamam" diyor güzellikle. "Bu salı değil haftaya salı. Da- va bitmiş olacak."

Andy gittikten sonra, tehlikeli bir düşmanı yenmiş bir masal kahramanı gibi bir zafer duygusu tadıyor kısa bir sü- re. Ama elbette Andy düşmanı değil, bu yaptığına saçmalık denir; zaferin ardından mutsuzluk çöküyor. Hayatının, ken- di yaratacağı yerde onun başına gelen bir şey olduğunu his- sediyor gitgide. Hayatının nasıl olabileceğini hiç hayal ede- medi; çocukken bile başka yerlerin, başka hayatların hayal- lerini kurarken o yerlerin, o hayatların nasıl olacağını gö- zünde canlandıramazdı; kim olduğuna, ileride kim olacağına dair ne belletilmişse ona inanmıştı. Ama arkadaşları, Ana, Lucien, Harold ve Julia bu hayatı onun için hayal etmişlerdi. Onu kendi gördüğünden farklı biri olarak görmüşler, onun aklının ucundan geçmeyecek olanaklara inanmasını sağla- mışlardı. O kendi hayatını eşitlik aksiyomu olarak göıii rken diğerleri başka bir denklem, adı olmayan bir bilmece -Ju- de = x- gibi görmüşler ve x'in yerine Luke Birader'in, yurt- taki rehberlerin, Dr. Traylor'ın hiç yazmadığı, onu da yazma- ya teşvik etmedikleri şeyler koymuşlardı. Sundukları kanıt- lara onlar gibi inanabilmek istiyor; gidiş yollarını gösterse- ler belki puan verebileceğini düşünüyor. Kanıtı nasıl yazdık- larını bilse, yaşamaya neden devam etmesi gerektiğini de bi- lecek. Tek ihtiyacı olan bir cevap. Bir kere ikna edilmesi ye-

825

tecek. Kanıtın çok dolambaçlı olmasına gerek yok, inandırı- cı olsun yeter.

Mahkeme görülüyor. Kazanıyor. Cuma eve dönüp sandal- yesiyle yatak odasına gidiyor, yatağa geçiyor. Bütün hafta sonunu garip ve yabancı bir uyuklama halinde, hafıza ve ha- yal, bilinçsizlik ve ayıklık, endişe ve umutsuzluk düzlemlerin- de süzülerek bitiriyor. Burası rüya alemi değil başka bir yer diye düşünüyor ve arada uyandığının farkında olsa da -tepe- sindeki avizeyi, üzerindeki örtüyü, karşısındaki desenli ka- nepeyi görüyor- hayalinde yaşanan şeylerle gerçekte olanla- rı ayırt etmekte zorlanıyor. Koluna bir jilet yaklaştırıp eti bo- yunca gezdirdiğini görüyor ama fışkıranlar demir talaşları, dolgu malzemesi, at kılı; mutasyon geçirdiğini, artık insan bi- le olmadığını fark ederek rahatlıyor: Harold'a sözünden dön- mek zorunda değil artık; çarpıldı ve insanlığıyla birlikte cezai ehliyeti de ortadan kalktı.

Gerçek mi bu? diye soruyor içindeki ses, cılız ve umutlu.

Cansız mıyız artık?

Fakat kendine cevap veremiyor.

Tekrar tekrar Luke Birader'i, Dr. Traylor'ı görüyor. Zayıf düştükçe, kendinden uzaklaştıkça onları daha sık görmeye başladı; Willem'le Malcolm'un anısı zayıflasa da Luke Bira- der ve Dr. Traylor'ınki zayıflamadı. Geçmişinin, çok eskiden tedavi ettirmesi gerekirken umursamadığı bir kanser oldu- ğunu hissediyor. Şimdi Luke Birader ve Dr. Traylor metastaz yaptı, aldıramayacağı kadar büyük ve habisler artık. Şimdi göründüklerinde sessizler; önünde duruyorlar, yatak odasın- daki kanepede yan yana oturup ona bakıyorlar ve bu konuş- malarından bile kötü; çünkü ona ne yapacaklarını kararlaş- tırmakta olduklarını biliyor ve verecekleri kararın hayal ede- bileceğinden de, başına gelenlerden de kötü olacağını biliyor. Bir ara fısıldaştıklarını görüyor ve ondan bahsettiklerini an- lıyor. "Susun" diye bağırıyor onlara, "susun, susun" fakat al-

826

dırmıyorlar, kalkıp kovmak istiyor ama başaramıyor. "Wil- lem" diye seslendiğini duyuyor, "koru beni, yardım et bana, gönder şunları, gitsinler." Ama Willem gelmiyor, yalnız oldu- ğunu anlayınca korkuyor, battaniyenin altına saklanıp elin- den geldiğince kıpırtısız kalıyor; hayatının geriye sarmakta olduğunu, olaylan sırasıyla baştan yaşayacağını düşünüyor.

Zamanla iyileşecek diye telkin ediyor kendisine. Kötü yılla- rın peşinden iyi yıllar geldi, unutma. Ama baştan alamaz, ya- rı ömrü yaptığı ve olduğu her şeye bulaşacak kadar kuvvetli ve etkili olan o on beş yılı bir daha yaşayamaz.

Pazartesi günü nihayet ayıldığında, bir eşiği atladığını his- sediyor. Yaklaştığını, bir dünyadan ötekine geçmekte olduğu- nu biliyor. Tekerlekli sandalyesine oturmaya çalışırken bi- le iki kez gözü kararıyor. Banyoya giderken bayılıyor. Fakat bir şekilde sakatlanmıyor, bir şekilde hala hayatta. Geçen ay daralttırdığı halde yine bol gelen gömleğini, takımını giyip protezlerini yerine oturtuyor, aşağıda bekleyen Ahmed'in ya- nına iniyor.

İşyerinde her şey aynı. İnsanlar yılbaşı tatilinden dönü- yor. Yönetim kurulu toplantısında ayık kalabilmek için par- maklarını bacaklarına batırıp duruyor. Dalı tutan parmakla- rının kurtuluvermek üzere olduğunu hissediyor.

Sanjay erken çıkıyor o gün, peşinden de kendisi çıkıyor. Bugün Harold'la Julia taşınıyorlar, onları ziyaret etmeye söz verdi. Bir aydır görüşmüyorlar; dışarıdan bakıldığında na- sıl göıiindüğünü kestiremese de kat kat giyiniyor bugün; at- let üzerine gömlek üzerine yelek üzerine kazak üzerine ce- ket üzerine palto -az daha kilolu görünsün diye. Harold'ın evine vardığında kapı görevlisine el sallayarak yukarı çıkı- yor, baş dönmesini şiddetlendirdiği için gözünü kırpmama- ya çalışıyor. Kapının önünde durup gücü yerine gelene kadar başını ellerine yasladıktan sonra tokmağı çeviriyor, içeri gi- riyor ve bakakalıyor.

827

Hepsi orada: Harold ve Julia elbette, ama yanlarında Andy ve JB, Richard ve India, HenryYoung1ar, Rhodes, Elijah, San- jay ve Irvine'lar da var ve hepsi fotoğraf çekimi varmış gi- bi farklı farklı mobilyalara tünemiş; bir an gülmesi geliyor. Sonra düşünüyor: Rüya mı görüyorum acaba? Uyanık mı- yım? Sonra kendini sarkık bir döşek olarak gördüğü aklı- na geliyor ve soruyor kendine: Hala gerçek miyim? Bilincim hala açık mı?

"Tannın" diyor nihayet konuşabildiğinde. "Bu ne böyle?" "Aklından ne geçiyorsa o" dediğini duyuyor Andy'nin.

"Ben burada kalamayacağım" demek istiyor ama diyemi- yor. Hareket edemiyor. Hiçbirine bakamıyor, tepesinde Andy konuşurken yaralı sol eline, normal sağ eline bakmakla yeti- niyor. Haftalardır takip ediyorlarmış onu; Sanjay ofiste kaç kez yemekyediğini gözlüyormuş, Richard eve girip buzdola- bında yemek var mı diye bakıyormuş. "Kilo kaybı derecelerle ölçülür" dediğini duyuyor Andy'nin. "Vücut ağırlığının yüzde biri ila yüzde onu arasındaki kayıp birinci derecedir. On bir- le yirmi arası ikinci derece. İkinci derecede hortumla besle- me gündeme gelir. Bunları pekala biliyorsun Jude çünkü ba- şından geçti. Sırfgörünüşüne bakarak bile en azından ikinci derecede olduğunu söyleyebilirim." Andy konuştukça konuşu- yor ve o da ağlamaya başladığını sanıyor ama gözyaşı akmı- yor. Her şey berbat oldu diye düşünüyor. Nasıl böyle berbat olabildi her şey? Willem'le birlikteyken kim olduğunu nasıl böyle bütünüyle unutabildi? Sanki o kişi Willem'le birlikte öl- dü de kendisi özüne döndü, kimsenin sevmediği, yine kendi- ne rağmen kurabildiği hayatın hakkım veremeyen biri oldu. Nihayet başını kaldırıp Harold'ın ona baktığını görüyor, sessizce ağladığını da; gözlerini ondan ayırmadan ağlayarak baktığını. Andy konuşurken "Harold" diyor, "bırak heni. Bı- rak döneyim sana verdiğim sözden. Yaptırma bunu bana ar- tık. Zorla devam ettirme."

828

Ama kimse bırakmıyor onu, ne Harold ne de başkası. Bi- lakis kıskıvrak yakalanıp hastaneye götürülüyor ve hastane- de mücadeleye başlıyor. Son kavgam diye düşünerek manas- tırda çocukken yaptığı gibi dövüşüyor, ona hep dedikleri ca- navara dönüşüyor, uluyarak Harold'ın ve Andy'nin yüzlerine tükürüyor, kolundaki serumu koparıp atıyor, yatakta çırpını- yor, Richard'ın kollarını paralıyor, sonunda bir hemşire kü- für ederek iğneyi saplayıp onu uyuşturuyor.

Uyandığında bilekleri yatağa bağlanmış, protezleri çıka- rılmış, giysileri de çıkarılmış, köprücükkemiğinin altında bir parça pamuk var, kateter takılmış. Aynı şey sil baştan diye düşünüyor, hep aynı, hep aynı.

Ama bu kez aynı değil. Bu kez seçenek sunulmuyor. Bu kez karnından sokulan bir hortum midesine bağlanıyor. Bu kez zorla Dr. Loehmann'a götürülüyor. Bu kez her yemekte başında biri duracak: Kahvaltıda Richard, öğleyin ve geç sa- ate kalırsa akşam yemeklerinde ofiste Sanjay. Hafta sonları Harold bakacak. Yemeğin üstüne bir saat geçmeden tuvale- te gitmesine izin verilmeyecek. Her cuma mutlaka Andy'yle, cumartesileri JB'yle görüşecek. Pazarları da Richard'la. Ha- rold her gel dediği zaman ona gidecek. Bir öğünü atladığı, bir buluşmaya gelmediği, yemekleri atmaya kalktığı görül- düğü takdirde hastaneye yatırılacak ve haftalar değil aylar- ca hastanede tutulacak. En az on beş kilo alacak ve kilosunu altı ay koruduktan sonra üzerindeki gözetim kaldırılacak. Böylece aşağılanmanın, üzüntünün, umudun ötesinde bir yerlerdeki yeni hayatı başlıyor. Bu hayatta arkadaşlarının yorgun yüzleri onu omlet, sandviç, salata yerken izliyor. Ça- talına makarna dolarken, polentaya kaşık sallarken, kemik- ten et sıyırırken bakıyorlar ona. Tabağına, kasesine bakıp başlarını öne arkaya -evet, gidebilir- ya da sağa sola sallı- yorlar: Olmaz Jude, daha fazla yemen lazım. İşyerinde bazı kararlar veriyor ve insanlar bunları uyguluyor ama saat bir-

829

de ofisine öğle yemeği geliyor ve sonraki yanın saatte -ofiste bunu kimse bilmese de- kararlarının hiçbir anlamı yok çün- kü mutlak güç Sanjay'da ve ne söylerse yapması lazım. San- jay, Andy'ye çekeceği bir mesajla onu hastaneye kapattırabi- lir, orada da yine elini kolunu bağlayıp zorla beslerler. Hep- si yapabilir bunu. İstediğinin bu olmadığını kimse umursa- mıyor sanki.

Hepiniz unuttunuz mu? diye sormaya içi gidiyor. Unuttu- nuz mu onu? Ona nasıl muhtaç olduğumu unuttunuz mu? Onsuz nasıl yaşayacağımı bilmediğimi unuttunuz mu? Kim söyleyecek bana şimdi ne yapacağını?

Bir ültimatomla gitmişti Dr. Loehmann'a ilk kez, şimdi bir başka ültimatomla dönüyor. Dr. Loehmann'a hep nazik, me- safeli ve nazik davranmıştı, ama şimdi düşmanca ve gaddar. "Ben burada olmak istemiyorum" diyor doktor onu tekrar gör- düğüne sevindiğini söyleyip ne konuşmak istediğini sorunca. "Aynca bana yalan uydurma: Sen beni gördüğüne sevinme- din, ben de burada olduğuma sevinmiyorum. Senin de benim de zamanımıza yazık. Zorla bulunuyorum ben burada." "İstemiyorsan, neden burada olduğunu konuşmak zorun- da değiliz Jude" diyor Dr. Loehmann. "Sen neden bahsetmek istersin?"

"Hiçbir şeyden" diye tersleniyor ve bir sessizlik oluyor. "Harold'ı anlat bana" diyor Dr. Loehmann, o da sabırsız- lıkla iç geçiriyor.

"Anlatacak bir şey yok" diyor.

Dr. Loehmann'a pazartesileri ve perşembeleri gidiyor. Pa- zartesi randevusundan sonra işe dönüyor. Ama perşembe gü- nü oradan Harold ve Julia'ya gitmesi gerekiyor ve onlara da berbat davranıyor. Sadece kaba değil, pis ve kindar. Onu bi- le şaşırtan, çocukken bile cüret edemediği, kime yapsa da- yak yiyeceği şekillerde davranıyor. Ama Harold ve Julia asla terslemiyorlar onu, azarlamıyorlar da.

830

"İğrenç bir şey bu" diyor Harold'ın yaptığı tavuk yahnisini önünden iterken. "Yemem ben bunu."

"Başka bir şey getireyim" diyor Julia hemen ayağa kalkıp. "Ne istersin Jude? Sandviç yapayım mı? Veya yumurta?"

"Ne olursa" diyor. "Köpeğe versen yemez bunu." Ama dim - dik Harold'ın gözünün içine bakıyor, öfkesine yenik düşsün diye damarına basıyor. Kalbi küt küt boğazında atıyor heye- canla: Harold'ın sandalyesinden fırlayıp suratının ortasına vurduğunu görebiliyor. Harold'ın gözyaşları içinde çöktüğü- nü görebıliyor. Harold'ın onu evden kovduğunu görebiliyor. "Siktir git bu evden Jude" diyecek Harold. "Hayatımızdan çık ve bir daha asla gözümüze görünme."

"Peki" diyecek. "Tamam, öyle olsun. Sana muhtaç değilim zaten Harold. Hiçbirinize muhtaç değilim." Harold'ın onu gerçekte hiçbir zaman istemediğini, onu keyif için evlat edi- nip hevesinin çoktan geçtiğini anlaması ne büyük bir rahat- lama olacak!

Ama Harold bunların hiçbirini yapmıyor, sadece gözlerine bakıyor. "Jude" diyor sonunda çok alçak sesle.

"Jude, Jude" diye taklit ediyor onu, papağan gibi kendi adını Harold'a söylüyor. "Jude, Jude." O kadar sinirli, o ka- dar öfkeli ki, bulunduğu durumu anlatacak kelime yok. Nef- ret damarlarında kabarıyor. Harold yaşamasını istedi ma- dem, alsın bakalım. Şimdi olduğu gibi görüyor onu Harold.

Seni ne kadar kötü yaralayabileceğimin farkında mısın?

diye sormak istiyor Harold'a. Asla unutamayacağın, beni as-

la affetmeyeceğin sözler söyleyebileceğimi biliyor musun? Bu gücün elimde olduğunun farkında mısın? Seni tanıdığım günden beri sana yalan söylediğimi biliyor musun? Kaç er- kekle birlikte olduğumu, bana neler yaptıklarını, içime ne- ler girdiğini, ne sesler çıkardığımı biliyor musun? Hayatına, ona ait olan tek şeye el konuyor: Onu hayatta tutmak iste- yen Harold tarafından; vücudunu parçalayan, kaburgalarına

831

tüneyen, ciğerini didikleyen zebaniler tarafından. Luke Bi- rader, Dr. Traylor tarafından. Hayatın amacı ne? diye soru- yor kendine. Benim hayatımın amacı ne?

Of, diyor içinden, hiç unutamayacak mıyım? Bunca yıla rağmen ben hala bu muyum?

Burnundan kan geldiğini hissedince kendini geri itiyor. "Ben gidiyorum" diyor Julia sandviçle içeri girdiği sırada. Ço- cuğa hazırlar gibi ekmeğin kabuklannı ayınp üçgen şeklinde kestiğini görüyor ve bir an sarsılıp ağlayacak gibi olsa da ken- dine gelerek tekrar Harold'a çeviriyor öfkeli bakışlarını . "Gitmiyorsun" diyor Harold sinirle değil ama kesin karar- lılıkla. Sandalyesinden kalkıp parmağını uzatıyor ona. "Kalı- yorsun ve bitiriyorsun."

"Hayır bitirmeyeceğim" diyor. "Ararsan ara Andy'yi. Ben kendimi öldüreceğim Harold, sen ne yaparsan yap öldürece- ğim ve hiçbir şekilde durduramayacaksın beni."

"Jude" diye fısıldadığını duyuyor Julia'nın. "Söyleme öyle." Harold ona doğru yürürken Julia'nın elinden tabağı alı- yor ve o da işte oldu diye geçiriyor içinden. Buraya kadar. Harold'ın ona tabakla vurmasını bekleyerek çenesini kaldın- yor ama o tabağı önüne koyuyor. ''Ye bakayım" diyor Harold gergin bir sesle. "Hepsi bitecek onun."

Nedendir bilinmez, Harold'la Julia'nın evinde geçirdiği ilk nöbet aklına geliyor. Julia marketteydi, Harold da üst kat- ta, yapmaya niyetlendiği feci derecede karmaşık bir sufle ta- rifinin çıkışını alıyordu. Kilerde yere devrilmiş, etrafa acıy- la tekmeler savurmamak için dişini sıkarken Harold'ın mer- divenlerden inip mutfağa girdiğini duymuştu. "Jude?" di- ye seslenmişti onu göremeyince; ne kadar uğraşsa da biraz ses çıkardığı için Harold kapıyı açıp onu bulmuştu. O zaman Harold'la altı yıldır tanışıyorlardı ama etrafında hep tem- kinli davranmış, gerçekliğinin gözler önüne serileceği günü korkarak ama geleceğini de bilerek beklemişti. "Özür dile-

832

rim" demeye çalışmıştı Harold'a ama gırtlağından sadece hı- rıltı çıkmıştı.

"Jude" demişti Harold korkuyla, "beni duyuyor musun?" Başıyla evet deyince Harold kilere girip kağıt havlu paketle- ri, bulaşık deterjanı şişelerinin arasından dolaşarak yanına gelmiş, yanına çöküp başını kucağına almıştı ve bir tarafıy- la hep beklediği anın geldiğini düşünmüştü kısacık; şimdi Ha- rold fermuarını açacaktı ve o hep yaptığı şeyi yapacaktı. Ama açmamış, sadece başını okşamıştı ve bir süre sonra, kıvranıp inildemesine, vücudunun acıyla kasılmasına, eklemlerinin yanmasına rağmen Harold'ın ona şarkı söylediğini işitmişti. Hiç duymadığı bir şarkı olmasına rağmen bir çocuk şarkısı, bir ninni olduğunu anlayıp titremeler geçirmiş, dişlerini takır- datmış, sol elini yumruk yaparken sağ eliyle zeytinyağı şişesi- ni kavramış, acıyla tıslarken Harold şarkısına devam etmişti. Orada rezil rüsva halde yatarken, bu olaydan sonra Harold'ın ya ondan uzaklaşacağını ya da ona iyice yaklaşacağını düşün- müştü. Hangisinin olacağını da bilemediğinden, daha önce hiç yapmadığı, sonrasında da yapmayacağı bir şey yapıp bu nöbe- tin hiç geçmemesini, Harold'ın şarkısının hiç bitmemesini, ar- dından gelecekleri hiç öğrenmemesini umm uştu.

Şimdi kendisi çok daha büyük, Harold çok daha yaşlı, Julia da çok daha yaşlı; üç ihtiyarlar şurada ve önüne bir çocuk için hazırlanmış bir sandviç konuyor, çocuklara verilecek bir ko- mut veriliyor: Ye bakayım! O kadar yaşlandık ki küçüklüğü- müze döndük diye düşünerek tabağı alıyor, karşı duvara çar- pıyor, paramparça olduğunu görüyor. Sandviçin içindeki eri- miş peynirin duvara yapışıp topak topak damladığını görüyor. İşte, diyor içinden heyecandan başı dönerek, Harold ona doğru yürürken bir kez daha, işte şimdi, şimdi işte. Harold elini kaldırıyor ve geceyi kapatacak sertlikte bir yumruk bekliyor, yarın sabah yatağında uyanacak ve bir süre bu anı, neler yaptığını unutabilecek.

833

Ama aksine Harold'ın onu kollarıyla sardığını fark ediyor, onu itmeye çalışırken Julia da tekerlekli sandalyesinin üze- rinden eğilerek ona sarılıyor ve aralarında sıkışıyor. "Rahat bırakın beni" diye kükrüyor ama enerjisi tükenmekte, kar-

nı aç, gücü yok. "Rahat bırakın beni" diyor bir daha ama söz- cükleri şekilsiz ve faydasız; kolları kadar, bacakları kadar faydasız, az sonra vazgeçiyor.

"Jude" diyor Harold ona usulca. "Ah Jude. Canımın içi." O anda ağlamaya başlıyor çünkü ona kimse canımın içi de- medi, Luke Birader'den beri. Willem bazen canımın içi, tat- lım demeye kalkışırdı, o da engel olurdu; bu sevgi sözü onun için kirli bir aşağılanma, ahlaksızlık demekti. "Canımın içi" diyor Harold tekrar ve söylememesini istiyor, hep söylemesi- ni istiyor. "Oğlum benim." Ağladıkça ağlıyor, olduğu her şey için, olabileceği her şey için, bütün eski acılarına, bütün eski mutluluklarına ağlıyor; nihayet bir çocuk olmanın, çocuklu- ğun bütün kaprislerini, isteklerini ve güvensizliklerini sergi- lemenin, yaramazlık yapıp affedilme ayrıcalığının, şefkat ve sevgi lüksünü tatmanın, o tabağın bitecek olmasının, bun- ca yıldan sonra bir annenin, bir babanın güven telkin eden sözlerine inanmanın, tüm hataları ve nefretine rağmen, hat- ta tüm hataları ve nefreti yüzünden özel bir insan olduğuna inanmanın utancı ve sevinciyle ağlıyor.

Sonunda Julia mutfağa dönüp yeni sandviç yapıyor; so- nunda aylardır ilk kez gerçek bir açlıkla yiyor; sonunda ge- ceyi Harold ve Julia'nın iyi geceler öpücüklerinin ardından misafir odasında geçiriyor; sonunda belki zamanın gerçekten geri saracağını ama bu düzenin bozulmayıp başından beri anne ve babası Julia ve Harold'mış gibi baştan yaşayacağını düşünüyor; kim olacağı belli değil ama daha iyi, daha sağlık- lı, daha nazik olacağını biliyor, kendi hayatına karşı bu ka- dar mücadele vermesi gerekmeyeceğini biliyor. On beş yaşın- da görüyor kendini, Cambridge'deki eve koşarak girip daha

834

önce ağzından çıkmamış kelimeler -"Anne! Baba!"- söylüyor, her ne kadar rüyadaki halini neyin bu kadar heyecanlandır- dığını bilmiyorsa da (normal çocukları, ilgi alanlarını ve dav- ranışlarını çok incelemiş olmasına rağmen pratik bilgisi çok az) mutlu olduğunu anlıyor. Belki bir futbol forması vardır üzerinde, kollan bacakları çıplaktır; belki yanında bir arka- daşı, kız arkadaşı vardır. Muhtemelen hiç seks yapmamıştır, muhtemelen her fırsatı zorluyordur. Bazen yetişkinliğinde ne olacağını düşünürdü ama seveceği, seks yapacağı birinin ol- mayacağı aklına gelmezdi, halı gibi çimenlerde gezerdi çıp- lak ayaklan. Kendini keserek, kestiğini gizleyerek, hatıraları kovalayarak geçirdiği o saatlerde başka neler yapılmazdı ki? Daha iyi bir insan olurdu, biliyor. Daha sevgi dolu olurdu. Ama belki de çok geç değildir diyor kendi kendine. Belki bir kez daha rol yapabilir, bu kez kendinde bir şeyleri değiş- tirebilir, olmak istediği gibi biri olabilir. Elli bir yaşında; ihti- yarladı. Ama belki hala zamanı vardır. Belki iyileştirilebilir. Pazartesi günü aklında hala bunlar varken Dr. Loeh- mann'a gidiyor ve geçen hafta -ve önceki hafta ve ondan ön- ceki hafta- yaptığı kabalıklar için özür diliyor.

Ve bu kez, ilk kez, Dr. Loehmann'la konuşmayı gerçekten deniyor. Sorularını cevaplamaya çalışıyor, üstelik dürüst- çe. Yalnızca bir kez anlatmış olduğu bir hikayeyi anlatmaya başlamaya çalışıyor. Ama çok zor; kelimeleri telaffuz etmesi- nin güçlüğü bir yana, Willem'i düşünmeden, bu hikayeyi son anlattığında, Ana'dan bu yana onu bu şekilde görmeyen, geç- mişinin ilerisini görürken onu da bütünüyle kavramış biri- nin yanında olduğunu hatırlamadan edemiyor. O sırada sı- kıntıdan nefesi kesiliyor, tekerlekli sandalyesini hızla çevi- rip -protezle yürüyebilmesi için daha üç dört kilo alması la- zım- izin isteyerek Dr. Loehmann'ın ofisinden çıkıyor, kori- doru hızla geçip tuvalete giriyor, kapıyı kilitliyor, derin ne- fesler alıp kalbini yatıştırmak ister gibi eliyle göğsünü ovuş-

835

turuyor. Soğuk ve sessiz tuvalette, eskiden kalma "Ya" oyu- nuna başlıyor kendi kendine: Ya hiç Luke Birader'in peşin- den gitmeseydim? Ya Dr. Traylor'ın beni almasına izin ver- meseydim? Ya Caleb'i içeri davet etmeseydim? Ya Ana'yı da- ha çok dinleseydim?

Her soru beyninde zonklayarak devam ediyor. Ama baş- ka yollara da sapıyor: Ya Willem'le tanışmasaydım? Ya Harold'la tanışmasaydım? Ya Julia veya Andy veya Malcolm veya JB veya Richard veya Lucien veya onca insanla tanış- masaydım: Rhodes ve Citizen ve Phaedra ve Elijah hiç gir- meseydi hayatıma? Ya Henry Young'lar? Sanjay? En korku- tucu sorular insanlarla ilgili olanları. En güzelleri de öyle. Nihayet sakinleşebiliyor ve sandalyesini tuvaletten dışarı sürüyor. Gidebileceğini biliyor. Asansör şurada, Ahmed'e rica eder paltosunu getirir.

Ama gitmiyor. Aksi yöne dönüp tekrar ofise giriyor, Dr. Loehmann'ı masasının başında onu beklerken buluyor. "Jude" diyor Dr. Loehmann. "Geldin demek."

Bir nefes alıyor. "Evet" diyor. "Kalmaya geldim."

VII

Lispenard Sokak

Ölümünün ikinci yıldönümünde Roma'daydık. Hem te- sadüftü hem değildi: Şehirden, hatta New York eyaletinden uzakta olmamız gerektiğini o da biliyordu, ben de biliyor- dum. Belki Irvine'lar da öyle hissediyorlardı ki töreni o tari- he denk getirdiler. Ağustosun sonunda bütün Avrupa başka yerlere göçerken, biz gürültücü kalabalığı çekilmiş, doğal fa- unası kaybolmuş o kıtaya doğnı uçuyorduk.

Tören, Sophie'yle Malcolm'un zamanında kürsü sahibi ol- dukları ve Irvine'ların genç bir öğrenci için burs ihdas et- tikleri Amerikan Akademisi'ndeydi. Ilk bursiyerin seçimine kendileri de katılmışlardı: Londra'dan, çok uzun boylu, te- dirginliği tatlı bir genç kadındı; çoğunlukla geçici barınak- lar, topraktan, çamurdan ve kağıttan, karmaşık görünüm- lü ve zamanla tekrar toprağa karışacak binalar inşa ediyor- du, bursla birlikte bir para ödülü de aldı ve töreninde Flora konuşma yaptı. Bizden ve Sophie'yle Malcolm'un Bellcast'te- ki ortaklarından başka, ikisi de Roma'da bursiyer olarak bu- lunmuş Richard ve JB vardı, törenden sonra orada yaşarlar- ken beğendikleri küçük bir lokantaya gittik, Richard bize bi- nanın hangi duvarlarının Etrüsk, hangilerinin Roma döne- mine ait olduğunu gösterdi. Rahat, samimi, güzel bir yemek- ti ama sessiz de geçti, bir ara başımı kaldırdığımda hiçbiri- mizin yemeklere dokunmadığını, ya tavana ya tabaklara ya birbirimize baktığımızı, farklı farklı düşünceler içinde olsak da hepimizin aklında tek bir şey olduğunu fark ettim.

840

Ertesi akşamüstü Julia şekerleme yaparken biz yürüyü- şe çıktık. Kaldığımız yer nehrin karşısında, İspanyol Mer- divenleri'nin oradaydı ama arabayla köprüyü geçip Traste- vere'ye gittik, apartman holü olacak kadar dar ve karanlık sokaklarda yürüyüp küçücük, dört köşe, gün ışığından baş- ka süsü olmayan bir meydana çıktık ve taş bir banka otur- duk. Bankın diğer ucunda beyaz sakallı, keten takımlı yaşlı bir adam oturuyordu, bizi başıyla selamladı, aynı şekilde kar- şılık verdik.

Uzun bir süre yakıcı güneşin altında sessizce oturduk, son- ra birden bu meydanı hatırladığını söyledi; seninle gelmiş bir kere, iki sokak ötede de meşhur bir dondurmacı vannı ş. "Gideyim mi?" diye sorup gülümsedi.

"Sorman kabahat" dedim, ayağa kalktı. "Hemen dönerim" dedi. "Stracciatella" dedim arkasından, başını salladı. "Bili- yorum" dedi.

Adamla onun peşinden baktık, sonra o bana gülümsedi, ben karşılık verdim. O kadar da yaşlı olmadığını fark ettim, benden birkaç yaş büyüktü en fazla. Fakat ben bir türlü ken- dimi yaşlı gibi göremiyordum, hala da göremiyorum. Bilirmi- şim gibi konuşuyor, yaşımdan şikayet ediyordum oysa. Ama sııf espri olsun diye, başkalarını genç hissettirebilmek için. "Lui e tuo fıglio?" diye sordu adam, başımla evet dedim. Aramızdaki ilişkiyi çözebildikleri zaman hep şaşırıyor ve se- viniyordum çünkü birbirimize hiç benzemiyorduk, ama dav- ranışlarımızda, fiziksel benzerlik olmasa da bir bağımız ol- duğunu gösteren bir şey vardı demek.

"Aa" dedi adam o köşeyi dönüp gözden kaybolmadan önce tekrar bakarak. "Molto bello."

"Si" dedim ve bir anda kederlendim.

Bunun üzerine bir hınzırlık geldi adamın üstüne ve sordu, daha doğrusu beyan etti: "Tua moglie deve essere molto bella, no?" Ardından sırıtarak espri yaptığını, iltifat ettiğini göster-

841

mek istedi; sıradan bir adamsam da, böyle yakışıklı bir evlat vermiş güzel bir karım olduğuna göre şanslı bir adamdım, alınmam yersizdi. Ben de ona sırıttım hınzırca. "Öyledir" de- dim ve adam şaşırmadan gülümsedi.

Adam bana bir baş selamı verip bastonuna yaslanarak uzaklaştıktan sonra, benim için bir külah, Julia için de bir limon granitayla döndü. Kendine de alsaydı keşke, ama al- mamıştı. "Hadi gidelim" dedi gittik, o gece erken yattı, ertesi gün -senin öldüğün gün- onu hiç görmedik: Resepsiyona bir mesaj bırakıp yürüyüşe çıktığını, yarın görüşeceğimizi, özür dilediğini bildirdi ve biz de yürüyüşe çıktık; rastlaşırız diye bir umudum vardı -Roma küçük şehir ne de olsa- ama rast- laşmadık ve o gece yatmaya hazırlanırken her sokak başın- da, her kalabalıkta gözlerimin onu aradığını fark ettim. Ertesi sabah kahvaltıda gördük onu, gazete okuyordu, yü- zü beyazdı ama gülümsüyordu; dün ne yaptığını sormadık, o da anlatmadı. O gün şehirde yürüdük sadece, üçümüz bir- den kaldırımlara sığmayacağımız için sırayla öne geçip tek sıra halinde giderek, ama bilindik yerleri, ayak altı yerle- ri, bir özel hatırası veya sıcaklığı olmayacak yerleri dolaş- tık. Via Condotti civarında Julia minicik bir kuyumcunun ufacık vitrinine baktı, içeri girip bütün dükkanı doldurduk ve onun vitrinde beğendiği küpeleri inceledik. Som altından kuş figürünün gözlerine yakut kakılmış, gagasına altından bir dal iliştirilmişti usta bir işçilikle, Julia'ya hediye aldı kü- peyi, Julia da hem sevindi hem utandı -pek takı kullanmaz- dı- fakat o hediye alabildiği için mutluydu, ben de hem onun hem Julia'nın mutluluğundan mutluydum. O akşam son kez JB ve Richard'la yemekte buluştuk, ertesi gün biz kuzeye, Floransa'ya geçtik, o da eve döndü.

"Beş gün sonra görüşürüz" dedim, başını salladı.

"İyi gezmeler" dedi. "Çok eğlenin. Yakında görüşürüz." Araba bizi götürürken el salladı, biz de koltukta arkamı-

842

za dönüp ona el salladık. El sallarken, yüzüne söyleyemediği- mi hissettirebildiğimi umuyordum: Sakın kalkışma. Bir gece önce, o ve Julia JB'yle sohbet ederken, Richard'a biz yokken onun ne durumda olduğunu bize haber verip veremeyeceğini sordum, Richard da vereceğini söyledi. Andy'nin istediği ki- loların hepsini almıştı neredeyse ama biri mayısta, biri tem- muzda iki engele takılmıştı, bu yüzden gözümüz üzerindeydi. Bazen ilişkimizi tersten yaşıyormuşuz gibi hissediyordum: Gün geçtikçe onun için endişem azalacağına artıyordu; her geçen yıl onun zayıf düştüğünü görüyor, ona bakabildiğim- dem şüphe ediyordum. Jacob bebekken, yaşadığı her ay ken- dimi daha emin hisseder, bu dünyada daha çok zaman geçir- dikçe ona daha sıkı bağlanacakmış, yaşaması yaşayacağının teminatıymış gibi hissederdim. Akla ve mantığa aykırı bir düşünceydi elbette ve en feci şekilde çürütüldü. Ama Y?-Şa- manın insanı hayata bağladığı düşüncesinden kurtulamıyor- dum. Onun hayatında bir dönemden sonra -tarih vermem ge- rekirse Caleb'in ardından- onun bir sıcak hava balonu oldu- ğunu, uzun ve örgülü bir halatla yere bağlandığını ama her yıl halatı daha şiddetli çekiştirdiğini, kurtulup gökyüzüne yükselmeye çalıştığını hissetmeye başladım. Biz ise aşağıda toplanmış balonu yere, emniyete almaya çalışıyorduk. Böyle- ce onun için hep korktum, aynı zamanda ondan da korktum. Korktuğun biriyle gerçek bir ilişki yaşayabilir misin? El- bette yaşarsın. Ama yine de korkutuyordu beni çünkü güçlü olan oydu, ben zayıftım: Kendini öldürürse, kendini benden koparırsa yaşamaya devam edeceğimi biliyordum ama yaşa- mak bir görev haline gelecekti; o andan sonra hep açıklama- lar arayacak, geçmişi didik didik ederek hatalarımı bulacak- tım. Ve tabii onu ne kadar özleyeceğimi de biliyordum, çün- kü aramızdan ayrılışının provalarını yapmış olsa da ben bir türlü bunlara alışamamış, sarsıntısını kanıksayamamıştım. Sonra biz de eve döndük, her şey aynıydı: Ahmed bizi ha-

843

vaalanından alıp eve getirdi, markete gitmek zorunda kal- mayalım diye kapıda bizi poşet poşet alışveriş karşıladı. Er- tesi gün perşembeydi, akşam geldi yemek yedik, bize nere- leri gördüğümüzü, neler yaptığımızı sordu, anlattık. O ak- şam bulaşıkları topluyorduk, makineye koymam için uzattı- ğı kase parmaklarından kayıp düştü, yerde parçalandı. "La- net olsun!" diye bağırdı. "Çok özür dilerim Harold, çok sala- ğım, çok sakarım." Lafı bile olmayacağını söylememize rağ- men üzüntüsü giderek arttı, sonunda burnu kanamaya baş- ladı. "Jude" dedim ona, "olur öyle, ne üzülüyorsun?" Ama ba- şını salladı, "Hayır" dedi, "her şeyi berbat ediyorum. Neye elimi değdirsem kurutuyorum." Yerdeki kırıkları toplarken Julia'yla birbirimize baktık, ne diyeceğimizi bilemedik: Ver- diği tepki, olana kıyasla çok abartılıydı. Fakat tabağı duva- ra çarpmasından bu yana geçen aylarda birkaç olay daha ya- şanmıştı ve onunla geçirdiğim hayatım boyunca ilk kez ne kadar öfke dolu olduğunu, öfkesini bastırmak için her gün ne kadar mücadele verdiğini anlamıştım.

O tabak mevzusundan birkaç hafta sonra başka bir olay yaşamıştık. Bu sefer, aylardır ilk kez gittiği Fener Köşkü'n- deydik. Sabah kahvaltıdan sonra Julia'yla alışverişe gide- cektik, bir şey istiyor mu diye sormak için yanına gittim. Ya- tak odasındaydı, kapı aralıktı, ne yaptığını gördüğümde ne- dense seslenmedim, dönüp gitmedim de, kapının az gerisin- de durarak sessizce izledim. Protezlerinden birini takmıştı, öbürünü takmakla uğraşıyordu; hiç protezsiz görmemiştim onu, izledim. Sol bacağını yuvasına oturttu, lastik bandı di- zine, bacağına doğru çekti, sonra pantolonunun paçasını in- dirdi. Protezinin ayak kısmında parmak ve topuk şeklinde paneller vardı ya, onların üzerine çorabını, ayakkabısını giy- di. Sonra bir nefes alıp ayağa kalktı, bir adım, ardından bir adım daha atmasına baktım. Fakat ben bile bir dengesizlik olduğunu fark ettim, protezler büyük geliyordu, hala çok za-

844

yıftı ve ben seslenemeden öne doğru devrilip yatağa kapak- landı, bir saniye öylece kaldı.

Sonra uzanıp iki bacağını da yerinden kopardı, protezler- de çorap ve ayakkabılar durduğu için gerçek bacaklanymış, kendi bacağını koparmış gibi hissettim ve koptuğu yerden kan püskürmesini bekledim. Ama o bacaklardan birini alıp yatağı öfkeyle, kuvvetle dövdükten sonra bacağı yere fırlat- tı, dönüp yatağın kenarına oturdu, yüzünü ellerine aldı, dir- seklerini bacaklarına dayadı ve ses çıkarmadan olduğu yer- de sallanmaya başladı. "Lütfen" dediğini duydum, "ne olur." Ama başka bir şey demedi, ben de çok utanıyorum ama ses- sizce uzaklaşıp yatak odamıza gittim, onunla aynı şekilde oturup neyi beklediğimi bilmeden durdum.

O aylarda ne yapmaya çalıştığımı, yaşamak istemeyen bir insanı yaşatmanın ne kadar zor olduğunu düşündüm. Ön- ce mantıkla giriyorsun (Uğruna yaşanacak bir sürü şey var), sonra suçluluk hissini yokluyorsun (Benim hatırım yok mu?)1

o sökmezse öfkeyi, tehditleri, yakarışları deniyorsun (Bak ih- tiyar bir adamım ben, yapma bunu bana). Ama bir kere ta- mam derlerse, azmettirici olarak senin kendini kandırma sürecin başlıyor, çünkü ona ağır geldiğini, yaşamayı hiç is- temediğini, var olmanın dayanılmaz ağırlığı altında ezildiği- ni görüyor ve her gün kendine tekrarlıyorsun: Ben doğrusu- nu yapıyorum. Onu istediğini yapmaya bırakmak doğanın ve aşkın kanununu çiğnemek demek. Atlıyorsun mutlu anların üzerine, kanıt olarak gözüne sokuyorsun -Bak işte bu yüz- den yaşamaya değer. Bu yüzden yaşamaya zorluyorum seni- ama o bir an, diğer tüm anlan, anların büyük çoğunluğunu telafi edemiyor. Jacob'da düşündüğüm gibi düşünüyorsun: Çocuk ne için var? O mu bana huzur verecek, ben mi ona huzur vereceğim? Çocuğa artık huzur veremiyorsam, gitmesi için izin vermek de benim görevim mi? Sonra bir daha düşü- nüyorsun: Ağza alınması dahi çirkin. Yapamam.

845

Bu yüzden denedim elbette. Çok uğraştım. Ama her geçen ay içine çekildiğini fark ediyordum. Fiziksel bir yok oluş de- ğildi bu: Kasım ayına doğru alt sınırından da olsa ideal ki- losuna döndü, belki her zamankinden iyi görünüyordu. Ama eskisine göre suskun, çok daha suskundu, üstelik hiç konuş- kan olmamıştı. Artık ağzını bıçak açmıyordu, bazen birlikte otururken benim göremediğim bir şeye gözlerinin daldığını, sonra atların kulaklarını sallaması gibi ufacık bir baş hare- ketiyle kendine döndüğünü görüyordum.

Bir perşembe akşamı yemeğe geldiğinde, yüzünün ve boy- nunun sadece bir tarafında ezikler vardı, akşamüstü bir bi- nanın önünde durmuş da gölge tek tarafına vurmuş gibi. Ku- rumuş kan rengindeydi ezikler, görünce irkilmiştim. "Ne ol- du?" diye sordum. "Düştüm" dedi kısaca. "Merak etme" de dedi ama ettim tabii. Onu bir daha böyle bereli gördüğüm- de ona sarılmaya çalıştım. "Anlat bana" dedim, kendini ge- ri çekti. "Anlatacak bir şey yok" dedi. Ne olduğunu hala bil- miyorum: Kendi kendine mi yapmıştı bunu, biri mi ona yap- mıştı yoksa? Hangisi daha fena bilemedim. Ne yapacağımı da bilemedim.

Seni özlüyordu. Ben de özlüyordum. Hepimiz özlüyorduk. Ama bilmelisin ki seni özlememin tek sebebi onu iyi hisset- tirmen değildi. Sevdiğin şeyleri yaparken aldığın zevki gör- meyi özlüyordum, yemek yemek olsun, tenis topu kovalamak olsun, havuza atlamak olsun. Seninle konuşmayı, seni oda- dan odaya geçerken izlemeyi, Laurence'ın torunlarının hücu- muyla çimenlere devrilip ağırlıklarından ayağa kalkamıyor- muş gibi yapmanı özlüyordum. (Aynı gün, Laurence'ın ha- ni sana aşık olan küçük torunu, papatyalardan bileklik yap- mıştı sana, sen de bütün gün takmıştın ve ne zaman onu bi- leğinde görse koşup babasının sırtına gömmüştü yüzünü. Bunu da özledim.) Ama en çok ikinizi birlikte görmeyi, se- nin ona bakışını, onun sana bakışını izlemeyi özledim; bir-

846

birinize ne kadar düşünceli davrandığınızı, ona sevgini na- sıl samimiyetle ve çekincesiz gösterdiğini görmeyi özledim; birbirinizi dinlemenizi, hem de dikkatle dinlemenizi görme- yi özledim. JB'nin tablosu -Willem Jude'un Hikaye Anlatma- sını Dinlerken- o kadar gerçek, yüzündeki ifade o kadar sa- hiciydi ki, daha adını okumadan hangi sahneyi resmettiğini anladım.

Sen gittikten sonra mutlu anlar, mutlu günler olmadığı- nı düşünmeni istemem. Daha azdı elbette. Daha zor bulunu- yor, zor yaratılıyordu. Ama vardı. ltalya'dan döndükten son- ra Columbia'da hukuk fakültesi öğrencileri ve tüm yüksek lisans öğrencilerine açık bir seminer dersi vermeye başla- dım. "Hukukun Felsefesi, Felsefenin Hukuku"ydu adı ve es- ki bir arkadaşımla ortaklaşa veriyorduk, hukukun adaleti- ni, hukuk sisteminin ahlaki dayanaklarını, kimi zaman top- lumun ahlak anlayışıyla nasıl çeliştiğini anlatıyorduk: onca yılın ardından Drayınan 241'de! Akşamlan arkadaşlarla gö- rüşüyordum. Julia canlı modelden çizim kursuna gidiyordu. Başka ülkelerden (Sudan, Afganistan, Nepal) eğitimli pro- fesyonellerin (doktorlar, öğretmenler, avukatlar) iş bulmala- rına yardımcı olan bir sivil toplum kuruluşunda gönüllü ça- lışıyorduk; kendi meslekleriyle en iyi ihtimalle uzaktan ilgi- liydi ama olsun: Hemşireler tıbbi teknisyen, hakimler katip oluyordu. Bazılarının hukuk fakültesine başvurularına yar- dımcı oldum, karşılaştığımızda neler öğreniyorlar, aldıkları hukuk eğitiminden ne kadar farklı, onları konuşuyorduk. "Bence birlikte bir proje üzerinde çalışalım" dedim o son- baharda (sanatçılara yönelik kurumda çalışıyordu hala, ben de gidip gönüllü olduğumda düşündüğümden çok daha fazla duygulanmıştım; genç fakat yeteneksiz tiplerin kendilerine zorla sanat ve yaratıcılık kariyeri yapmaya çalıştığını sanı- yordum, öyleydi de zaten ama bir de baktım ki o çocukların azmini, körü körüne bağlanmalarını en az onun kadar tak-

847

dir etmeye başlamışım. Hayata dört elle sarılmaktan hiçbir engel vazgeçiremiyordu onları).

"Ne gibi?" diye sordu.

"Bana yemek yapmayı öğretebilirsin" dedim, komiğine git- miş de henüz göstermeye hazır değilmişçesine neredeyse gü- lümser gibi bir bakış attı. "Ciddiyim. Düzgün yemek yapma- yı diyorum. Gerektiğinde başvurabileceğim altı yedi tane ye- meğim olsun."

Öğretti. Cumartesi günleri işini veya Lucien'i ve Irvine'la- n ziyaretlerini bitirdikten sonra ikimiz Garrison'a gittik ya da yanımızda Richard ve India ya da JB veya Henry Young'lar- dan biri ve kanlarıyla, pazar günleri yemek yaptık. En önem- li sorunumun sabırsızlık, yeknesaklığı kabullenememek oldu- ğu ortaya çıktı. Okuyacak bir şeyler bulayım diye dolaşırken ocakta risottoyu unutup bulamaç ediyor, kızaran havuçları çevirmeyi ihmal edip yakıyordum. (Yemek pişirmenin büyük kısmı tutma, yıkama, izleme, çevirme, döndürme, dinlendir- meden ibaretti, bunlar da bebeklikle ilişkilendirdiğim şeyler- di hep.) Diğer sorunum da hamur işlerinde hep yenilik peşin- de olmamdı, öyle söylediler. Başarısızlığın teminatıymış bu. "Olayın özü kimya Harold, felsefe değil" deyip durdu aynı ya- n gülümsemeyle. "Tarifte yazan miktarları kullanmayıp aynı sonucu elde etmeyi bekleyemezsin."

"Belki daha iyi bir sonuç elde ederim" dedim ben de onu eğ- lendirmek için -o eğlenecekse aptal numarası yapmaya hep hazırdım- ve bu kez gerçekten gülümsedi. "Edemezsin" dedi. Ama sonunda bazı şeyler öğrendim, tavuk çevirmeyi mese- la, kıvamında yumurta haşlamayı, ızgarada balık pişirmeyi. Havuçlu kek yapmayı, Cambridge'de çalıştığı fırının yaptığı gibi çok tahıllı ekmek pişirmeyi öğrendim: Onun tarifi daha bir acayipti, haftalarca somun somun ekmek pişirdim. "Şaha- ne Harold" dedi bir gün tadına baktıktan sonra. "Bu gidişle yüz yaşına geldiğinde kendine yemek yapabileceksin."

848

"Kendime yapmak ne demek? Sen gelip yapacaksın" diye cevap verdim ve bana tuhaf, kederli bir gülümsemeyle baktı ama bir şey demedi, söylememiş gibi yapmam gerekecek bir şey demesine fırsat vermeden konuyu değiştirdim. Hep gele- ceğe yönelik planlar, hayaller kuruyordum ki onlara bağlan- sın ve ben de sözünü tutmasını isteyeyim. Fakat çok dikkat- liydi, hiç söz vermedi.

"Seninle müzik dersi alalım" dedim niyetimin ne olduğu- nu bilemeden.

Hafifçe gülümsedi. "Olabilir" dedi. "Tabii. Konuşuruz." Ama bundan ötesine geçirmedi konuyu.

Yemek derslerinden sonra yürüyüşe çıktık. Kır evinde Malcolm'un açtığı patikada yürüyorduk: Onu bir kere acı içinde kıvranırken ağaca yaslayıp bırakmak zorunda kal- dığım korudan, birinci, ikinci, üçüncü bankların yanından. İkinci bankta mutlaka oturup dinlendik. Eskisi gibi dinlen- meye ihtiyacı olmuyordu, yavaş yürüdüğümüz için ben de yo- rulmuyordum. Ama adettendir diye duruyorduk çünkü ev en güzel oradan görünüyordu, hatırladın mı? Malcolm ağaçlar- dan bazılarını kestirmişti, banka oturunca ev tam karşında kalıyordu, evin arka terasında oturursan da bank tam kar- şında. "Ne kadar güzel bir ev" dedim hep dediğim gibi ve hep yaptığım gibi onunla gurur duyduğumu anlasın istedim: Hem inşa ettirdiği ev, hem de onun içinde inşa ettiği hayat için. Hepimiz İtalya'dan döndükten bir ay kadar sonra bu bank- ta oturuyorduk, bana "Sence benimle mutlu muydu?" di- ye sordu. Çok alçak sesle sormuştu, bana mı öyle geldi di- ye baktım, o da bana bakınca gerçekten sorduğunu anladım. "Elbette mutluydu" dedim ona. "Eminim mutlu olduğun- dan."

Başını salladı. ''Yapmadığım o kadar çok şey vardı ki" de- di sonunda.

Neyi kastettiğini bilmiyordum ama fikrimi değiştirmedi.

849

"Her neydiyse, önemli olmadığını biliyorum" dedim. "Senin- le mutlu olduğunu da biliyorum. Kendisi söyledi." O zaman baktı bana. "Biliyorum" dedim tekrar, "eminim." (Sen böyle açık açık söylemedin hiç ama beni affedersin, biliyorum. Be- nim böyle söylememi isterdin de aynca.)

Bir başka seferinde, "Dr. Loehmann sana bazı şeyleri an- latmam gerektiğini söylüyor" dedi.

"Ne gibi şeyleri?" diye sordum göz göze gelmemeye dikkat ederek.

"Beni bu hale getiren şeyleri" dedi, durdu, "Beni ben ya- pan şeyleri" diye düzeltti.

"Peki" dedim bir süre sonra, "Ben memnun olurum. Seni daha iyi tanımayı çok isterim."

O zaman gülümsedi. "Ne tuhaf değil mi?" dedi. '"Seni da- ha iyi tanımak.' Birbirimizi bunca zamandır tanıyoruz oysa." Bu sohbetlerde hep tek bir doğru cevap yokmuş ama tek bir yanlış cevap varmış, onu verirsem bir daha hiç konuşma- yacakmış gibi hissederdim ve o yanlış cevabı vermeyeyim di- ye hep o cevabın ne olduğunu bulmaya çalışırdım.

"Doğru" dedim, "ama konu sen olunca ben hep daha fazla- sını öğrenmek isterim."

Bana hızlı bir bakış atıp tekrar eve çevirdi gözlerini. "İyi" dedi, "denerim belki. Belki yazar da veririm."

"Çok iyi olur" dedim. "Sen kendini ne zaman hazır hisse- dersen."

"Biraz uzun sürebilir" dedi.

"Önemli değil" dedim. "İstediğin kadar beklerim." Uzun süre iyi bir şeydi kafamda: Yıllar geçecek demekti o neleri söyleyeceğini bulana kadar, bunlar zor ve eziyetli yıllar ola- caktı belki ama hiç değilse hayatta olacaktı. Böyle düşün- düm işte: Ölmesin de, gerekiyorsa yaşayıp acı çeksin.

Fakat o kadar da uzun sürmedi. Şubat ayıydı, müdahale- mizden bir yıl kadar sonraydı. Mayısa kadar kilosunu korur-

850

sa gözetimi bırakacaktık, istiyorsa Dr. Loehmann'la görüşme- yi de kesebilecekti ama hem Andy hem ben devam etmesini istiyorduk. Artık karar bize ait olmayacaktı sadece. O pazar şehirde kalmıştık, Greene Sokak'taki yemek dersinden sonra (kuşkonmazlı ve enginarlı terrine) yürüyüşe çıktık.

Soğuk ama rüzgarsız bir gündü, Greene'den güneye doğ-

ru Church Sokak'a kadar devam ettik, sonra aşağıya dönüp TriBeCa'yı, Wall Street'i geçerek adanın ta ucuna kadar yü- rüdük, nehrin çırpınan kurşuni suyuna baktık. Sonra dö- nüp aynı sokaktan kuzeye yürüdük, Trinity'den Church'e, Church'ten Greene'e. Bütün gün sessiz ve cansızdı, ben de ona meslek yerleştirme merkezinde tanıştığım orta yaşlı bir ada-

mı anlattım; ondan bir yaş kadar büyük, Tibet'ten göçmüş bir sığınmacıydı, Amerika'da tıp fakültelerine başvuru yordu. "Takdir ettim" dedi. "Baştan başlamak zor iş."

"Öyle" dedim. "Ama sen de baştan başladın Jude. Sen de takdire layıksın." Banabir bakış atıp uzaklara döndü. "Cid- diyim" dedim. İntihar girişiminin ardından taburcu olq.uk- tan sonra bizimle Truro'da kaldığı bir günü hatırladım. O gün de yürüyüşe çıkmıştık. "Herkesten daha iyi yaptığını düşündüğün üç şey söyle bana" demiştim kumda otururken, o da yanaklarını iyice şişirip poflamıştı.

"Şimdi konuşmayalım Harold" demişti.

"Hadi" dedim. "Üç şey. Başka herkesten iyi yaptığın üç şey söyle, başka sormayacağım." Ama düşündü, düşündü, buna rağmen bir şey bulamadı ve sessizliği sürdükçe içten içe te- laşlanmaya başladım. "İyi yaptığın üç şey de olur" diye dü- zelttim. "Kendine dair sevdiğin üç şey." Artıkyalvaracak hal- deydim. "Söyle de ne söylersen söyle."

"Uzun boyluyum" dedi sonunda. "Uzun sayılının yani." "Uzun boy iyidir" dedim farklı, daha karakterine dair bir şey beklediğim halde. Ama cevabını kabul edecektim, bunu bulması bile çok sürmüştü. "Kaldı iki." Başka bir şey düşü-

851

nemedi ama. Sıkılmaya ve utanmaya başladığını gördüm, konuyu kapattım.

O gün TriBeCa'dan geçerken, laf arasında, öylesine, ken- disine firmanın yönetim kurulu başkanlığının teklif edildiği- ni söyledi.

"Ne diyorsun!" dedim, "Harika bir şey bu Jude. Vay canı- na. Tebrikler."

Başını bir kez salladı. "Ama kabul etmeyeceğim" dedi ve çarpılmışa döndüm. Sıçtığımın Rosen Pritchard'ına bütün öm- rünü vennişti, şimdi nasıl kabul etmeyecekti? Bana baktı. "Se- vinirsin diye düşünmüştüm" dedi, başımı iki yana salladım. "Hayır" dedim. "İşinden ne kadar mutlu ve memnun oldu- ğunu biliyorum. Seni tasvip etmediğimi, seninle gurur duy- madığımı düşünmeni istemiyorum." Bir şey demedi. "Neden kabul etmeyeceksin?" diye sordum. "Çok başarılı olurdun. Bununiçin doğmuşsun."

O anda yüzünü buruşturdu -neden bilemedim- ve başını çevirdi. "Hayır" dedi, "bence olmam. Zaten biraz tartışmalı da bir karar anladığım kadarıyla. Hem..." dedi ama devamı- nı getirmedi. Yürürken konuşulamazmış gibi yolun ortasın- da durmuştuk bir de, bir süre soğukta bekledik. "Hem" di- ye devam etti, "ben bir yıla kadar firmadan ayrılmayı düşü- nüyorum." Ne tepki verdiğimi görmek ister gibi bana bak- tı, sonra gökyüzüne çevirdi bakışlarını. "Seyahat ederim di- ye düşünüyorum" dedi ama sesi ruhsuz, neşesizdi, hiç iste- mediği bir hayata sürgün ediliyormuş gibi. "Uzaklara gide- rim belki" dedi sesli düşünür gibi. "Görmem gereken bir sü- rü yer var."

Ne diyeceğimi bilemedim. Uzun uzun baktım ona. "Ben de gelebilirim seninle" diye fısıldadım ve kendine döndü, bana baktı.

"Olur" dedi içimi rahatlatan bir kesinlikle. "Sen de benim- le gelirsin. Hatta ikinizle çeşitli yerlerde buluşuruz."

852

Tekrar hareketlendik. "Seyyahlık kariyerini geciktirmek için değil ama" dedim, "bence Rosen Pritchard'ın teklifini bir daha düşün. Birkaç sene yap, sonra ilk uçakla artık Balear Adaları mı olur, Mozambik mi, nereye istersen." Başkanlık teklifini kabul ederse, arkasında iş bırakıp intihar edemeye- cek kadar sorumluluk duygusu taşıdığını biliyordum çünkü. "Olur mu?" diye bastırdım.

Gülümsedi; eski parlak, güzel gülüşüyle. "Peki Harold" de- di. "Söz veriyorum, düşüneceğim."

Eve birkaç sokak kalmışken, Lispenard Sokak'a geldiği- mizi fark ettim. "Aman Tanrım" dedim neşeli halinden fay- dalanmaya çalışarak, keyfimiz sürsün diye. "Hayatımın en kötü kabuslarının sahnesine geldik: Dünyanın En Feci Apartman Dairesi" ve güldü, birlikte Church'ten sağa dönüp Lispenard Sokak'ın yarısına kadar yürüyerek eski apartma- nınızın önüne geldik. Bir süre abartarak, süsleyerek daire- nin kötülüğünden konuştum, o da gülerek itiraz etti. "Bir gün yangın çıkacak, ikinizi de yakacak diye ödüm kopuyor- du" dedim. "Rüyalarımda hastaneden telefon ediyorlardı, ce- sedinizi fareler kemirmiş halde bulduklarını söylüyorlardı." "O kadar da kötü değildi be Harold" dedi gülümseyerek. "Buranın bendeki hatırası çok güzel ayrıca." Havamız yine değişti, durup uzun uzun binaya bakarak seni, onu ve bu an- la yıllar önce, gencecik ve çok parlak, kı.vrak zekalı, ama be- nim için bu kadar anlamlı hale geleceğini hayal dahi edeme- yeceğim bir öğrenciyken tanıştığım o an arasındaki yıllan düşündük.

Sonra bana döndü ve -o da benim keyfim kaçmasın diye uğraşıyordu, ikimiz de performans sergiliyorduk- "Sana bu binanın çatısından yangın merdivenine atladığımızı anlat- mış mıydım?" diye sordu.

"Nasıl?" dedim cidden şaşırarak. "Hayır, hiç anlatmadın. Anlatsan unutmazdım."

853

Benim için nasıl bir insan haline geleceğini hiç bilemez- dim ama beni tam olarak nasıl bırakacağını biliyordum; bü- tün umutlarıma, yakarışlarıma, imalarıma, tehditlerime, hülyalı düşüncelerime rağmen biliyordum. Beş ay sonra -ha- ziranın on ikisinde, herhangi bir şeyin yıldönümü olmayan anlamsız bir günde- bıraktı. Telefonum çaldı, gecenin geç bir saati değildi, bunu düşündürecek bir şey de olmamıştı ama anladım işte, bildim. Arayan JB'ydi, sık sık ve zor nefes alı- yordu, daha bir şey demeden bildim. Elli üç yaşındaydı, da- ha iki ay olmamıştı elli üçüne basalı. Atardamarına hava en- jekte ederek kendini felce uğratmıştı; Andy bana hızlı ve acı- sız bir ölüm olduğunu söyledi ama sonra internette okudum, yalan söylediğini anladım: Kuş gagası çapında bir iğneyi en az iki kere saplamış olması gerekiyordu bunun için, büyük acılar çekmişti.

Nihayet evine gidebildiğimde her yeri derli toplu buldum; çalışma odasındaki her şeyi kolilere yerleştirmiş, buzdola- bını bile boşaltmıştı, vasiyetini ve mektuplarını yemek ma- sasına düğünlerdeki oturma kartları gibi dizmişti. Richard, JB, Andy, ikinizin tüm eski arkadaşları oradaydı, hep birlik- te evin içinde oradan oraya dolanıyorduk; şaşkındık ama de- ğildik, şaşırmış olmamıza şaşırıyorduk, yıkılmıştık, yenil- miştik, en fenası da çaresizdik. Bir ihmalimiz mi olmuştu? Farklı bir şey yapabilir miydik? Cenazesi kalabalıktı: Onun arkadaşları, senin arkadaşların ve aileleri, fakülteden sınıf arkadaşları, müvekkilleri, vakıfpersoneli ve sanatçıları, aşe- vinin yöneticileri, eskisiyle yenisiyle sayısız Rosen Pritchard personeli, Meredith ve yanında ne olup bittiğinden tümüyle habersiz bir Lucien (ki hala Connecticut'ta bir bakımevinde gün sayıyor, ne fena), aynca beklemediğim kişiler: Kit, Emil, Philippa ve Robin. Törenden sonra Andy ağlayarak yanıma gelip mesleği bırakacağını söyledikten sonra işlerin çok kö- tüye gittiğini anlattı, onun suçu olduğunu söyledi. Andy'nin

854

bırakacağını bilmiyordum bile -bana söylememişti- ama avuttum onu, onun suçu olmadığını söyledim, ona hep iyilik yaptığını, kendisine hep güvendiğimi anlattım.

"İyi ki Willem yaşayıp görmedi bugünleri" dedik karşılıklı. "iyi ki Willem yaşayıp görmedi bugünleri."

Gerçi sen burada olsan, o da hala yanımızda olmaz mıydı? Nasıl öleceğini bilmiyordum diyemem ama çok şey bilmi- yordum diyebilirim, sonradan anladım. Andy'nin üç yıl son- ra kalp krizinden, Richard'ın ondan iki yıl sonra beyin tü- möründen öleceğini bilmiyordum. Hepiniz çok genç gittiniz: Sen, Malcolm, o. Elijah altmış yaşında felçten, Citizen da altmış yaşında zatürreeden. Sonunda bir tek JB kaldı, Gar- rison'daki evi ona miras bırakmıştı, sık sık orada görüşüyo- ruz, orada olmazsa şehirde veya Cambridge'de. JB'nin cid- di bir ilişkisi var artık, Tomasz diye bir adam, Sotheby's'de Ortaçağ Japon resmi uzmanı, çok seviyoruz, siz de tanısanız severdiniz eminim. Kendime, bize üzülüyorum tabii ama en çok JB'ye üzülüyorum hepinizden mahrum kaldığı, yaşlılığı- nı tek başına, daha doğrusu yeni arkadaşlarla ama onu ço- cukluğundan beri tanıyan kimse olmadan geçirdiği için. Ben hiç değilse onu yirmi iki yaşından beri tanıyorum; görüştü- ğümüz oldu görüşmediğimiz oldu, ama görüşmediğimiz yılla-

n ikimiz de saymıyoruz.

Şimdi JB altmış bir yaşında, ben seksen dört yaşındayım; o öleli altı yıl oluyor, sen öleli dokuz. JB'nin son sergisinin adı "Jude, Tek Başına" oldu ve on beş tabloda sadece o vardı, sen öldükten sonra hayata tutunabildiği üç yıldan hayali an- larda resmedilmiş Jude. Denedim ama bakamıyorum onlara, çok uğraşıyorum, çabalıyorum ama olmuyor.

Bilmediğim başka şeyler de vardı. Haklıydı bir kere: New York'a sırf onun için taşınmıştık, miras işlerini hallettikten sonra -Richard'a vekalet bırakmıştı ama ben de yardım et- tim-, bizi çoktandır tanıyan insanların yanında olalım di-

855

ye Cambridge'deki evimize döndük. Temizleme, ayırma iş- leri canıma yetmişti. Richard, JB ve Andy'yle birlikte bü- tün evrak-ı metrukesini taramış (çok yoktu), senin ve onun giysilerini elden geçirmiştik (takımlarının gitgide küçüldü- ğünü görmek bile içimizi acıttı), Fener Köşkü'ndeki dosya- larınızı birlikte incelemiş, durup durup ağladığımız, şaşır- dığımız, hiç görmediğimiz fotoğraflarınızı elden ele dolaştır- dığımız için bu işe günler harcamıştık. Cambridge'deki eve döndüğümüzde toplama bir refleks haline gelmişti bende, bir cumartesi günü oturup kütüphaneyi elden geçirmeye ka- rar verdim, az sonra işin azametini anlayıp vazgeçecektim ki, kitapların arasında iki zarf buldum, elyazısıyla ikimize bırakmıştı. Bana yazılı zarfı kalbim çarparak açtım, adımı gördüm -Sevgili Harold- ve onlarca yıl önce, evlatlık davası- nın sonuçlandığı gün bıraktığı mektubu okuyup hıçkıra hıç- kıra ağladım, sonra içindeki CD'yi takıp kendi sesinden me- sajını dinlerken sırf sesinin güzelliğinden ötürü bile ağlar- dım ama ses onun sesi olduğu için daha çok ağladım. Sonra Julia eve döndü, beni o halde buldu, kendi mektubunu açıp okudu ve yeni baştan ağladık.

Masasında bize bıraktığı mektubu bundan birkaç hafta sonra açabildim. Daha önce açmayı kalbim kaldırmayacaktı, o zaman da kaldıracak mıydı bilmiyordum. Ama açtım. Se- kiz sayfalık bir itirafnameydi: Luke Birader'i, Dr. Traylor'ı ve başına gelenleri anlatmıştı. Okumamız günler aldı çün- kü kısa olmasına kısaydı ama dipsizdi aynı zamanda, mek- tubu bırakıp biraz uzaklaşmamız, birbirimize sarılıp -Hazır mısın?- kaldığımız yerden devam etmemiz gerekti kaç defa. "Özür dilerim" yazıyordu, "lütfen beni affet. Seni aldatma-

yı hiç istemedim."

O mektuba dair ne diyeceğimi hala bilmiyorum, hala dü- şünemiyorum. Kim olduğuna, neden böyle olduğuna dair tüm cevaplar orada vardı, ama öğrenmek işkenceydi artık. Böy-

856

le yapayalnız ölmesini hayal etmekte zorlanıyorum; bize özür borçlu olduğunu düşünerek gitmesi daha da beter; sana, ba- na, tüm sevenlerine rağmen kendisine belletilenlere körü kö- rüne inanarak ölmesi ise bana öınıiimün faydasız olduğunu, tek önemli görevimde çuvalladığımı hissettirdi. En çok o za- manlar konuşuyorum seninle; gecenin bir yansı aşağı inip

Willem Jude'un Hikaye Anlatmasını Dinlerken'in önünde du- ruyorum, yemek masamızın üstünde asılı, ve "Willem" diyo- rum sana, "sen de benim gibi mi hissediyorsun? Sence o benle mutlu muydu?" Çünkümutluluğu hak ediyordu. Hiçbirimizin mutlu olacağının güvencesi yok ama o hak ediyordu. Fakat sen gülümsemekle yetiniyorsun, bana da değil, uzakta bir ye- re ve hiç cevap vermiyorsun. İşte bu anlar da, ölümden sonra hayata inansaydım keşke diyorum; belki başka bir evrende, bacağımız yerine kuyruğumuzun olduğu küçük, kızıl bir ge- zegenin atmosferinde foklar gibi yüzüyoruz, hava trilyonlar- ca protein ve şeker molekülünden ibaret ve yaşamak için ki- şinin ağzını açıp havayı içine çekmesi yetiyor; belki orada iki- niz birliktesiniz, iklimleri geziyorsunuz. Belki daha da yakın- da; komşunun kapısında peyda olup elimi uzattığımda mırıl- dayan gri kedi o; belki diğer komşumun tasmasıyla dolaştı- rırken gördüğüm yavru köpeği o; belki birkaç ay önce mey- danda neşeyle oynayıp annesini babasını peşinde koşturur- ken gördüğüm küçük çocuk o; belki çoktan kurudu sandığım çalılarda ansızın açan çiçek o; o belki şu bulut, şu dalga, şu yağmur, şu sis. Ölmesi ya da ölüm biçimi değil mesele; inana- rak ölmüş olması. Ben de gördüğüm her şeye şefkatle yakla- şıyorum, baktığım her şeyde onu görüyorum.

Ama o gün, Lispenard Sokak'ta, bunların çoğunu bilmiyor- dum. O gün sadece ikimiz durmuş ateş rengi tuğladan apart- mana bakıyorduk, ben onun için hiç korkmam gerekmiyor- muş gibi yapıyordum, o da böyle yapmama göz yumuyordu: Sanki yapabileceği tüm tehlikeli şeyler, kalbimi kırabilecek

857

onca hareket geçmişte kalıp masal olmuştu; geçmişte kalan yıllarımız korkutucuydu ama önümüzdeki zaman değildi. "Çatıdan mı atladınız?" dedim ona. "Evladım aklınızı mı kaçırdınız siz?"

"Çok güzel hikayedir" dedi. Sırıttı bile. "Anlatayım mı?" "Lütfen" dedim.

Anlattı.

Teşekkür

Mimarlık, hukuk, tıp ve film yapımı konularındaki uzman- lıkları için Matthew Baiotto, Janet Nezhad Band, Steve Blatz, Karen Cinorre, Michael Gooen, Peter Kostant, Sam Levy, Der- mot Lynch ve Barry 'l\ıch'a çok teşekkür ederim. Engin bilgi- si ve sabrı için Douglas Eakeley'e, sonsuz destekleri için Pris- cilla Eakeley, Drew Lee, Eimear Lynch, Seth Mnookin, Rus- sell Perreault, Whitney Robinson, Marysue Ricci ve Ronald ile Susan Yanagihara'ya teşekkür ederim.

Yaşamıma kattıkları neşe için müthiş Michael "Bitter" Dykes, Kate Maxwell ve Kaja Perina'ya, yaşamıma kattığı kon- for için Kerry Lauerman'a içten teşekkürler. Uzun zamandır Yossi Milo, Evan Smoak, Stephen Morrison ve Chris U pton'ın bir aşk ilişkisinde nasıl davranmak gerektiğine ilişkin birer rol modeli olduklarını düşünüyorum; onları birçok sebepten takdir ediyor ve hayranlık besliyorum.

Bu kitaba büyük cömertlik ve bağlılık gösteren özveri- li Gerry Howard ile eşsiz Ravi Mirchandani'ye, inancı için Andrew Kidd'e, anlayışı, soğukkanlılığı, tutarlılığı için An- na Stein O'Sullivan'a minnettarım. Bu kitabın ortaya çıkma- sında bana destek olan herkese, özellikle Lexy Bloom, Alex Hoyt, Jeremy Medina, Bill Thomas ve Peter Hujar Vakfı'na da teşekkürler.

Son ve esas olarak: Bu kitabı ilk ve en sevgili okurum, sırdaşım ve Kutup Yıldızım Jared Hohlt'la yaptığım sohbet-

860

ler -ve onun sevecenliği, inceliği, empatisi, merhameti ve bil- geliği- olmadan asla yazamazdım ve yazmazdım da. Onun harika dostluğu yetişkin yaşamımdaki en güzel hediye.