SAMED BEHRENG

(Tebriz, Haziran 1939 / Tebriz, A ustos 1968) ranl ö retmen, çocuk hikayeleri ve halk masallar yazar , derleyicisi, ara t rmac ve mütercim.

Haziran 1939'da Tebriz'in Çerendâb mahallesinde dünyaya geldi. Babas n n ad zzet, annesinin ad Sârâ idi. Samed'in iki erkek ve üç k zkarde i daha vard r. lk okulu bitirdikten sonra Tebriz'deki

"Debîristân-i Terbiyet" ve "Dâni serâ-yi âlî" adl ö retmen okullar nda okudu.

Ö renimini tamamlad ktan sonra Mamkan, Gogan, Ahircan gibi köy okullar nda ö retmenli ine ba lad ve k sa ömrünün sonuna kadar bu görevde kald . Ö retmenlik yaparken bir taraftan da Tebriz Edebiyat Fakültesi ngiliz Dili ve Edebiyat Bölümünde gece derslerine devam etti. Azerbaycanl köylü çocuklar na rehberlik hizmetleri sunarken onlar için masallar yazd . Azerbaycan halk edebiyat n inceledi.

A zdan a za dola an halk masallar n toplayarak bu malzemeyi Azerî Türkçesi ve Farsça olarak yeniden kaleme ald .

Edebî faaliyetlerinin belki de en önemlisi olan bu çal mas n n yan s ra Azerbaycan folkloru ve ran e itim sistemi üzerine e ildi; e itim sisteminin aksayan yanlar n tespit ettikten sonra çözüm

yollar üretti. O dönemin önemli gazetelerinde ve dergilerinde ç kan yaz lar nda S. Garangu , Çingiz, Merâtî, Bâbek, Behreng, Ad batm , Daryû , Nevvâb Merâgî, S. Adam, Solma gibi takma adlar kulland . Âdîne adl haftal k bir gazete ç kard ysa da, o dönemin bask c yönetimi alt nda bu gazete varl n sürdüremedi.

1968 y l A ustos ay nda Aras rma nda bo ularak can verdi.

Behrengî'nin belli ba l eserleri: I. nceleme, gözlem ve makale dal ndaki yap tlar : Kondukâv der mesâil-i terbiyetî-yi ran ( ran E itim Sorunlar na li kin Bir nceleme); Folklor u zebân-i Âzerbaycan (Azerbaycan dili ve folkloru); Mecmû'a-yi makâlehâ (Makaleler Mecmuas ); Bihrûz-i Dihkânî ile birlikte haz rlad ve bu kitapta çevirisi sunulan Efsânehâ-yi Âzerbaycan (Azerbaycan masallar ) ( ki cilt bir arada; Birinci bask Tahran 1354 emsî/1975; dördüncü bask Tahran 1357/1978), Tapmacalar ve Ko macalar (Tebriz 1345/1966).

II. Masal ve hikaye dal ndaki yap tlar : Ulduz u Kelâ hâ (Y ld z ile Kargalar), Behrengî'nin ilk çocuk kitab d r ve dostlar ndan birinin üvey çocu unun ya am ndan esinlenerek kaleme alm ve bu kitab n gördü ü ilgi Behrengî'yi ba ka kitaplar yazmaya te vik etmi tir. Bu kitap 1345/1966 y l nda Tebriz'de bas lm t r.

talya ve Çekoslovakya'da ödül ald Mâhi-yi siyâh-i kuçulu (Küçük Kara Bal k). Türk ressam ve karikatürcüsü Mehmet Sönmez taraf ndan resimlenen bu yap t uluslararas fuarlarda iki onur madalyas ald . ran'da da 1968 y l nda ûrâ-yi kitâb-i kûdek (Çocuk Kitaplar uras ) taraf ndan y l n kitab seçildi.

Küçük Kara Balk

Denizin derinliklerinde yal bal k oniki bin çocu u ve torununu ba na toplam onlara masal anlat yordu: Bir zamanlar annesiyle rmakta yaayan küçük bir karabal k vard . Bu rmak da daki bir kayadan do uyor ve vadinin taban nda ak yordu.

Küçük bal k ile annesinin evi siyah bir ta n arkas yd ; yosunlar da evin çat s n oluturuyordu. Geceleri yosunlar n alt nda uyuyorlard . Bir defac k olsun evlerinden ay n görmek küçük bal n özlemiydi.

Anne ile yavrusu sabahtan akama dek birbirinin peine düer, bazen öbür bal klara kar r, h zl h zl küçücük bir mekanda dola r dururlard . Annesinin b rakt on bin yumurtadan kala kala bir bu yavru bal k kalm t .

Küçük bal k birkaç gündür düünceliydi ve çok az konuuyordu. Tembel tembel, isteksizce o yana bu yana gidiyor, ço u zaman annesinin peine tak l yordu. Annesi, yavrusunda bir keyifsizlik oldu unu, yak nda iyileece ini san yordu ama Kara Bal n derdi öyle böyle dert de ildi.

Küçük Bal k bir sabah erkenden, daha güne do madan annesini uyand rd :

- Anneci im, seninle biraz konumak istiyorum.

Annesi uykulu uykulu:

- Yavrucu um, bula bula bu vakti mi buldun? Daha sonra konusak olmaz m ? stersen gezintiye ç kal m ha, ne dersin?

- Hay r anneci im, art k dolaam yorum. Buradan gitmeliyim.

- Mutlaka gitmen mi gerekiyor?

- Evet anneci im, gitmeliyim.

- Ama, sabah n köründe nereye gideceksin?

- Irma n nereye kadar gitti ini görmek istiyorum. Biliyor musun anneci im, aylard r bu rma n sonu neresi diye

düünüp duruyorum. Ama hâlâ iin içinden ç kamad m. Dün geceden beri gözüme uyku girmedi. Nihayet, gidip rma n sonunu bulmaya karar verdim. Baka yerlerde neler olup bitti ini bilmek istiyorum.

Annesi gülerek:

- Ben de çocukken çok düünürdüm böyle eyleri.

Yavrucu um, rma n ba , sonu olmaz ki. te hepsi bu kadar. Irmak hep akar durur ve hiçbir yere de varmaz.

- Ama anneci im, her eyin bir sonu olmaz m ? Gece sona erer, gündüz sona erer, ay öyle, y l öyle...

Annesi sözünü kesti:

- Böyle büyük laflar b rak bir yana; kalk, dolamaya ç kal m. imdi laf de il, gezinti zaman !

- Hay r anneci im. Ben böyle gezmelerden b kt m art k.

Yola düüp gitmek, baka yerlerde neler olup bitti ini ö renmek istiyorum. Bu laflar bana birinin ö retti ini düünüyorsun ama bilmeni isterim ki çoktand r düünüyordum ben bunlar . Elbette ondan bundan da çok ey ö rendim. Örne in unu anlad m: Bal klar n ço u yaland klar zaman ömürlerini bou bouna

geçirdiklerinden yak n rlar. Sürekli s zlan r, lanet okur, her eyden ikayet ederler. Ben bilmek istiyorum; gerçekten de yaamak dedi imiz ey u bir avuç yerde yalan ncaya kadar dola p durmaktan m ibaret; yoksa dünyada baka ekilde yaamak da mümkün mü?

Küçük Bal n sözleri bitince annesi:

- Yavrucu um, ç ld rd n m sen? Dünya... Dünya da ne demek oluyor? Dünya buras ite; yaam ise ite ya yoruz, var z...

Bu s rada evlerine büyük bir bal k yaklat :

- Komu, ne diye çocu unla tart yorsun? Bugün dolamaya ç kmayacak m s n z yoksa?

Anne bal k komunun sesiyle evden ç kt :

- Ne günlere geldik bak! Art k çocuklar annelerine ak l ö retiyorlar!

Komu:

- Ne oldu ki?

Anne bal k:

- Bak u bücüre, nerelere gitmek istiyor! Dünyada neler olup bitiyor, gidip görece im diye tutturdu da tutturdu.

Boyundan büyük laflar ite!

Komu:

- Küçü üm, sen ne zaman bilgin, filozof oldun da bizim haberimiz olmad ?

Küçük Bal k:

- Han mefendi, kime bilgin, filozof diyorsunuz bilmem ama, bu dolamalardan s k ld m art k. Bu yorucu gezmeleri sürdürmek istemiyorum. Göz aç p kapayana kadar sizler gibi yalanm olaca m ve eskisi gibi gözü, kula kapal kalaca m. stemiyorum, anl yor musunuz?

Komu:

- Vay vay vay!... Ne biçim laf bunlar!

Annesi:

- Biricik çocu umun böyle olaca n hiç düünmezdim.

Hangi soysuz, güzel yavrumun akl na girdi, bilmem!

Küçük Bal k:

- Hiç kimse akl ma filan girmedi. Benim akl m, fikrim var; anl yorum; gözüm var, görüyorum.

Komu Küçük Bal n annesine:

- Karde, hani dedikoducu salyangoz vard ....

Annesi:

- yi dedin valla; çocu umla pek u ra yordu. Allah' n belas !

Küçük Bal k:

- Yeter anne! Benim arkada md o.

Annesi:

- Bal kla salyangozun arkadal ; pöh, hiç duymam t m!

Küçük Bal k:

- Bal k ile salyangozun düman olduklar n duymam t m; ama günah na girdiniz onun.

Komu:

- Martaval bunlar.

Küçük Bal k:

- Siz martaval okuyorsunuz.

Annesi:

- Ölümü hak etmiti o. urada burada otururken ne laflar etti ini unuttun galiba.

Küçük Bal k:

- Öyleyse beni de öldürün. Ben de ayn laflar ediyorum çünkü.

Ba n z a r tmay m. Tart ma sesine di er bal klar da geldi.

Küçük bal n sözleri herkesi sinirlendirmiti.

Yal bal klardan biri:

- Sana ac yaca m z m sand n?

Öbürü:

- Ufakl k ka n yor iyice.

Kara Bal n annesi:

- Çekilin kenara! limeyin çocu uma!

Bir bakas :

- Han m, han m, madem çocu unu gerekti i gibi terbiye etmiyorsun, cezas n da çekeceksin.

Komu:

- Sizinle komu olmaktan utan yorum.

Bir bakas :

- i daha ileri götürmeden, gönderelim unu yal salyangozun yan na.

Bal klar Küçük Kara Bal yakalamaya geldiklerinde dostlar etraf n çevirip tehlikeden kurtard lar. Kara Bal n annesi hem dövünüp hem a l yor "Vah vah vah! Yavrum elden gidiyor! Ne yapay m? Ne edeyim? Ba m hangi talara

çalay m?" diyordu.

Küçük Bal k:

- Anneci im, benim için a lama. u aciz, ihtiyar bal klar n haline a la.

Bal klardan biri uzaktan ba rd :

- B zd k, a z n bozma!

kincisi:

- Gittikten sonra piman olursan, bir daha aram za almay z seni.

Üçüncüsü:

- Bunlar gençlik hevesidir; gitme.

Dördüncüsü:

- Buran n suyu mu ç kt ?

Beincisi:

- Baka dünya münya yok. Dünya buras ite; geri dön.

Alt nc s :

- Akl n ba na toplar da dönersen, o zaman senin ak ll bir bal k oldu una inan r z.

Yedincisi:

- Ama sana al m t k biz...

Annesi:

- Ac bana; gitme! Gitme!

Art k Küçük Bal n onlara diyecek sözü kalmam t .

Kendisiyle ya t olan arkadalar ndan birkaç onu ça layana kadar u urlay p geri döndü. Küçük Bal k onlardan ayr l rken:

- Dostlar m, görümek üzere! Unutmay n beni.

Arkadalar :

- Nas l unuturuz seni? Bizi sen uyand rd n; önceden hiç düünmedi imiz eyleri ö rettin bize. Görümek üzere bilgili ve yürekli dostumuz.

Küçük Bal k ça layandan atlay p bir su birikintisine dütü.

lkin telalan r gibi oldu ama sonra yüzüp su birikintisinde dolamaya balad . O zamana kadar böylesi büyük bir su birikintisi görmemiti.

Yumurtadan ç km binlerce kurba a yavrusu kayna yordu.

Küçük bal görünce balad lar alay etmeye:

- Aaaa, unun k l na bak n! Sen ne biçim yarat ks n böyle?

Bal k tepeden aa süzdü onlar :

- Lütfen terbiyenizi bozmay n. Benim ad m "Küçük Kara Bal k". Siz de ad n z söyleyin; tan al m.

Bir kurba a yavrusu:

- Biz birbirimize Yavru Kurba a deriz.

Öbürü:

- Soylu sopluyuz.

Di eri:

- Dünyada bizden güzeli yoktur.

Bir bakas :

- Senin gibi k l ks z ve rükü de iliz.

Bal k:

- Sizin bu denli kendini be enmi oldu unuzu tahmin etmezdim. Yine de affediyorum sizi. Çünkü cahilli inizden böyle konuuyorsunuz.

Yavru kurba alar bir a zdan:

- Biz cahil miyiz yani?

Bal k:

- Cahil olmasayd n z, dünyada birçoklar n n kendilerine göre bir güzellikleri oldu unu bilirdiniz. Ad n z bile size ait de il!

Yavru kurba alar çok k zd lar ama Küçük Bal n do ru söyledi ini görünce manevra yapt lar:

- Bouna u ra yorsun sen. Biz her gün sabahtan akama kadar dünyay dola r z; ama kendimizden, annemizden, babam zdan baka kimse görmeyiz. kurtçuklar hesaba katm yoruz tabii.

Bal k:

- u su birikintisinden d ar ç kamayan sizler nas l dem vurursunuz dünyay dolamaktan?

Yavru kurba alar:

- Bunun d nda baka bir dünya daha m var?

Bal k:

- Var ya. Düünün bakal m, bu su nerelerden geliyor buraya ve neler var suyun d nda?

Yavru kurba alar:

- Suyun d da ne demek? Biz suyun d n hiç görmedik.

Ha ha ha! Sen akl n oynatm s n!

Küçük Kara Bal k da gülmeye balad . Yavru kurba alar kendi hallerine b rak p yoluna devam etmenin daha iyi olaca n düündü. Sonra anneleriyle iki laf etmek geldi akl na:

- Anneniz nerede imdi?

Ans z n bir kurba an n tiz sesiyle irkildi: Su kenar nda bir tata oturan kurba a suya atlay p bal n yan na geldi:

- te geldim, buyur.

Bal k:

- Selam büyük han m.

Kurba a:

- Soysuz yarat k! Ne poz at p duruyorsun? Bulmusun çocuklar ; sall yor da sall yorsun! Ben, dünyan n bu su birikintisi oldu unu anlayacak kadar çok yaad m. Haydi, git iine; çocuklar m n da akl n kar t rma!

Küçük Bal k:

- Yaad n n yüz mislini yaasan da yine ayn cahil ve aciz kurba a olarak kalacaks n.

Kurba a sinirlenip Küçük Kara Bal n üstüne at ld . Bal k savrularak dibe vurdu ve dipteki çamurlar , kurtçuklar birbirine kar t rd .

K vr m k vr m bir dereydi. Irma n suyu da birkaç kat artm t ama da lardan dereye bak lsa rmak, beyaz bir iplik gibi görünürdü. Da dan büyük bir kaya ayr l p dereye yuvarlanm , suyu ikiye ay rm t .

El kadar iri bir kertenkele karn n taa dayam , s sularda yakalad kurba ay kumlar n üstünde yiyen iri bir yengece bak yordu. Küçük Bal k ans z n yengeci görünce korktu; uzaktan selam verdi. Yengeç ters ters bakarak:

- Ne terbiyeli bal ks n sen! Yakla küçü üm, yakla!

Küçük Bal k:

- Dünyay dolamaya gidiyorum ve sizin av n z olmay hiç mi hiç düünmüyorum.

Yengeç:

- Neden bu kadar kötümser ve korkaks n Küçük Bal k?

Bal k:

- Ben ne kötümserim, ne korkak. Gözümün gördü ünü, akl m n söyledi ini dile getiririm.

Yengeç:

- Pekala, de bakal m, gözün ne gördü, akl n ne söyledi de seni avlamak istedi imi düündün?

Bal k:

- Laf dolat r p durma.

Yengeç:

- Kurba ay m söylemek istiyorsun? Sen de çok safm s n can m! Kurba alarla aram iyi de il; bu yüzden avl yorum onlar . Ak llar s ra dünyadaki tek varl n kendileri oldu unu ve mutlu olduklar n san yorlar. Ben de onlara gerçekten dünyan n kimin elinde oldu unu anlatmak istiyorum. Art k korkmana gerek yok can m, yakla, yakla!

Yengeç sözlerini bitirdikten sonra Küçük Bal a do ru yampiri yampiri yürümeye balad . Yürümesi o denli gülünçtü ki bal n gülmesi tuttu elinde olmadan.

- Zavall ! Daha sen yürümeyi ö renmemisin, dünyan n kimin elinde oldu unu nereden bileceksin?

Bal k yengeçten ayr ld . Derken suya bir gölge dütü ve kuvvetli bir darbe yengeci kumlara gömdü. Kertenkele yengecin haline gülerken durdu u yerden kayd ve az daha suya düecekti. Yengeç bir daha ç kamad . Küçük Bal k bir çocuk çoban n su kenar nda durmu ona ve yengece bakt n gördü. Suya koyun ve keçi sürüsü yakla yordu.

A zlar n suya dald r p meleiyorlard . Sesleri vadide yank lan yordu.

Küçük Kara Bal k keçilerle koyunlar sular n içip gidene kadar bekledi. Sonra kertenkeleye seslendi:

- Kertenkeleci im, Ben Küçük Kara Bal m. Nehrin sonunu bulmaya gidiyorum. Senin ak ll ve bilgili bir varl k oldu unu düünüyorum. Bir ey sorabilir miyim?

Kertenkele:

- stedi ini sor.

Bal k:

-Pelikanlar, testere bal klar ve bal kç llar yolda çok

korkuttular beni. Onlar hakk nda bir eyler biliyorsan, anlat bana.

Kertenkele:

- Testere bal ile bal kç l buralarda bulunmaz. Testere bal asl nda denizde yaar. Pelikana gelince buralarda olabilir. Sak n aldan p da torbas na girerim deme!

Bal k:

-Ne torbas ?

Kertenkele:

- Pelikan n boynunun alt nda çok su alan bir torbas var.

Suda yüzerken bazen bal klar bilmeden torbas na girer ve dosdo ru midesine giderler. Tabii pelikan aç de ilse, bal klar bu torbada sonra yemek için depolar.

Bal k:

- Bal k bir kere torbaya girerse, bir daha ç kamaz m ?

Kertenkele:

- Torbay parçalamaktan baka çare yok. Ben sana bir hançer vereyim. Pelikana yakalan rsan, dedi imi yapars n.

Kertenkele bir ta n aral na girdi ve çok küçük bir hançerle geri döndü. Bal k hançeri alarak:

- Kertenkeleci im, çok efkatlisin. Sana nas l teekkür edece imi bilemiyorum.

Kertenkele:

- Bir ey de il can m. Bende bu hançerlerden çok var. Bo kald m zamanlar oturup bitki dikenlerinden hançer yapar, senin gibi ak ll bal klara veririm.

Bal k:

- Benden önce de buradan geçen bal k oldu mu?

Kertenkele:

- Çok geçtiler. Onlar imdi bir grup oluturdular ve bal kç adam basbaya bunaltt lar.

Kara Bal k:

- Afedersin; laf laf aç yor ite. Lütfen gevezeli ime verme.

Bal kç y nas l bunaltt klar n anlat r m s n?

Kertenkele:

- Her zaman bir arada de iller. Bal kç a att zaman, a n içine girip denizin dibine kadar çekerler a .

Kertenkele kula n ta n aral na koydu ve kulak kabartarak:

- Ben gideyim art k. Çocuklar m uyanm .

Kertenkele ta n aral na girdi. Bal k tekrar dütü yola.

Sorular n biri geliyor, biri geçiyordu akl ndan. Irmak denize dökülüyor mu acaba? Pelikan benimle u ramasa bari!

Testere bal hemcinslerini de öldürüp yer mi acaba?

Bal kç l n bizimle ne dümanl olabilir ki?

Küçük Bal k hem yüzüyor hem düünüyordu. Her kar yolda yeni bir ey görüyor, yeni bir ey ö reniyordu.

Taklalar atarak ça layanlardan dümek ve yüzmeye devam etmekten holan yordu art k. Günein s cakl n s rt nda hissettikçe kuvvet al yordu. Bir yerde ceylan n biri acele acele su içiyordu. Küçük Bal k selam verdi:

- Güzel ceylan, neden acele ediyorsun?

Ceylan:

- Avc peime dütü; üstelik vurdu beni, bak ite.

Küçük bal k kurunun isabet etti i yeri göremedi ama ceylan n aksayarak komas ndan do ru söyledi ini anlad .

Bir baka yerde kaplumba alar günein s ca alt nda kestiriyorlar, öbür tarafta keklik kahkahalar vadide yank lan yordu. Da bitkilerinin kokusu havada dalga dalga yay l p suya kar yordu.

Ö leden sonra vadinin genileyip suyun orman n ortas ndan geçti i bir yere geldi. Su o kadar ço alm t ki Kara Bal k iyiden iyiye keyiflendi. Sonra birçok bal a rastlad .

Annesinden ayr ld ndan beri bal k görmemiti. Birkaç küçük bal k ba na topland . "Yabanc s n galiba?"dediler.

Kara Bal k:

- Evet, yabanc y m. Uzaklardan geliyorum.

Küçük bal klar:

- Nereye gidiyorsun?

Kara Bal k:

- Irma n sonunu bulmaya gidiyorum.

Küçük bal klar:

- Hangi rma n?

Kara Bal k:

- çinde yüzdü ümüz rma n.

Küçük bal klar:

- Biz buna nehir deriz.

Kara Bal k bir ey demedi. Küçük bal klardan biri:

- Pelikan n yolumuzu tuttu unu biliyor musun?

Kara Bal k:

- Evet, biliyorum.

Bir bakas :

- Pelikan n ne kadar büyük torbas oldu unu da biliyor musun peki?

Kara Bal k:

- Bunu da biliyorum.

Küçük bal k:

- Yine de gitmek istiyorsun, öyle mi?

Kara Bal k:

- Evet, ne olursa olsun, gidece im.

K sa zamanda bal klar aras nda yay ld haber. Küçük bir kara bal k uzaklardan gelmi. Irma n sonunu bulmaya gidiyormu. Üstelik pelikandan hiç mi hiç korkmuyormu!

Birkaç küçük bal k Kara Bal kla birlikte gitmeyi düündülerse de büyük bal klardan korktuklar için ç tlar ç kmad . Birkaç da Pelikan olmasa, seninle gelirdik. Ama pelikan n torbas ndan korkuyoruz dediler.

Irmak kenar nda bir köy vard . Köylü kad nlarla k zlar rmakta çama r ve bula k y k yorlard . Küçük Bal k bir süre onlar n konumalar n dinledi, biraz da çocuklar n yüzmelerini seyredip yola koyuldu. Akam oluncaya kadar gitmeye devam etti. Sonra bir ta n alt na girip uyudu.

Gece yar s uyand . Bakt , ay suya vurmu ve her taraf ayd nlatm t .

Küçük Kara Bal k ay çok severdi. Ay n n vurdu u geceler Bal k yosunlar n aras ndan süzülüp ayla birkaç kelime konumak isterdi ama her defas nda annesi uyan p onu tekrar yosunlara çeker ve uyuturdu.

Küçük Bal k ay na ç k p:

- Selam güzel ay!

Ay:

- Selam Küçük Kara Bal k. Sen neredeydin, imdi buras neresi?

Bal k:

- Dünya seyahatine ç kt m.

Ay:

- Dünya çok büyük. Her taraf dolaamazs n.

Bal k:

- Olsun; gidebildi im kadar gidece im.

Ay:

- Sabaha kadar yan nda kalmak isterdim ama büyük bir kara bulut bu yana geliyor; m kapatacak.

Bal k:

- Güzel ay; ben senin n çok seviyorum. I n n hep beni ayd nlatmas n isterdim.

Ay:

- Bal kç m, do rusunu istersen, m yok benim. Güne bana k verir, ben de onu yeryüzüne gönderirim. Hiç duymad n m insanlar birkaç y la kadar uçup üstüme konacaklar?

Bal k:

- Bu imkans z bir ey.

Ay:

- Güç bir i, ama insanlar neyi yapmak isterse...

Ay sözünü bitiremedi. Kara bir bulut gelip ay kapad ve gece tekrar kapkaranl k oldu. Küçük Bal k yapayaln z kalm t . ak nl k içinde birkaç dakika karanl a bakt .

Sonra ta n alt na girip uyudu.

Sabah erkenden uyand . Baucunda f s ldaan birkaç küçük bal k gördü. Kara Bal n uyand n görünce bir a zdan:

- Günayd n!

Kara Bal k hemen tan d onlar :

- Günayd n! Sonunda peime dütünüz demek ki.

Küçük bal klardan biri:

- Evet; ama hâlâ korkumuz geçmedi.

Bir bakas :

- Pelikan düünmekten rahat m z, huzurumuz kaçt .

Kara bal k:

- Siz çok düünüyorsunuz. Hep düünmek, hep düünmek gerekmez. Yola ç k nca korkunuz mutlaka geçer.

Ama tam hareket edecekleri s rada çevrelerindeki su kabard , üstlerine bir kapak geldi ve her taraf karard . Kaç yolu kalmam t . Kara Bal k pelikan n gagas na dütüklerini anlad hemen.

Küçük Kara Bal k:

-Arkadalar, pelikan n gagas na dütük ama kaç yolu da tümüyle kapal say lmaz.

Küçük bal klar a lamaya balad lar. çlerinden biri:

- Art k kaçacak yolumuz kalmad . Senin yüzünden bunlar!

Yan m za gelip ayartt n bizi!

Bir bakas :

- imdi hepimizi yutacak. imiz bitik!

Birden suda korkunç bir kahkaha duyuldu. Pelikan n gülüüydü bunlar:

- Ne kadar çok küçük bal k yakalad m! Ha ha ha ha...Gerçekten ac yorum size! Yutmaya k yam yorum! Ha ha ha...

Küçük bal klar yalvar p yakarmaya balad lar:

- Pelikan beyefendi hazretleri! Ne zamand r sizin hakk n zda övgü dolu sözler duyard k. Lutfedip mübarek gagan z biraz aç n da d ar ç kal m, bundan böyle hep duac n z olal m.

Pelikan:

- Hemen imdi sizi yutmak istemiyorum. Depolanm bal m var. Bak n aa lara...

Torban n dibinde irili ufakl birkaç bal k vard . Küçük bal klar:

- Pelikan beyefendi hazretleri! Biz bir ey yapmad k; suçsuzuz. u Küçük Kara Bal k ayartt bizi...

Küçük Bal k:

- Korkaklar! Bu hilekar kuu ba madeni mi sand n z ki böyle yalvar yorsunuz?

Küçük bal klar:

- Senin a z ndan ç kan kula n duymuyor. Göreceksin imdi; Pelikan beyefendi hazretleri bizi affedip seni yutacak!

Pelikan:

- Evet, affederim sizi ama bir artla.

Küçük bal klar:

- u geveze bal bo arsan z, özgürlü ünüzü kazan rs n z.

Küçük Kara Bal k kenara çekildi. Küçük bal klara:

- Kabul etmeyin! Bu hilekar ku bizi birbirimize düürmek istiyor. Bir plan m var...

Küçük bal klar sadece kendi kurtulular n düündükleri için Küçük Kara Bal n üstüne çulland lar. Küçük Bal k torban n gerisine do ru çekildi ve yavaça:

- Korkaklar! Öyle de olsa, böyle de olsa, yakaland n z bir kere. Kaçacak yeriniz de yok. Üstelik gücünüz bana yetmez.

Küçük Bal klar:

- Seni bo aca z. Biz özgürlü ümüzü istiyoruz.

Kara Bal k:

- Akl n z kaybetmisiniz siz. Beni bo san z bile kaç yolu bulamayacaks n z. Kanmay n ona!

Küçük bal klar:

- Can n kurtarmak için söylüyorsun bunlar . Yoksa bizi düündü ünden de il.

Kara Bal k:

- Öyleyse dinleyin beni; size bir yol göstereyim. Cans z bal klar aras nda ölmü gibi yapaca m. Haydi görelim bakal m, pelikan sizi serbest b rakacak m b rakmayacak m ? Dedi imi kabul etmezseniz u hançerle hepinizi öldürürüm ya da torbay parçalay p kaçar m ve siz...

Bal klardan biri sözünü kesti:

- Yeter art k! Bu sözlere dayanam yorum... Hüngür...

hüngür.. hüngür.

Kara Bal k onun a lad n görünce:

- u han m çocu unu niye ald n z yan n za?

Sonra hançeri ç kar p küçük bal klar n gözüne tuttu. Bal klar ister istemez onun önerisini kabul etti. Yalanc ktan kavga ettiler. Kara Bal k da ölmü gibi yapt . Küçük bal klar yukar ç karak:

- Pelikan beyefendi hazretleri! Geveze Kara Bal bo duk...

Pelikan güldü:

- yi ettiniz. Ödül olarak sizi diri diri yutaca m. Böylece midemde gezinmi olursunuz.

Küçük bal klar k p rdayacak f rsat bulamad lar ve y ld r m h z yla pelikan n bo az ndan geçtiler. leri bitmi oldu.

Kara Bal k o s rada hançerini çekti. Bir darbede pelikan n torbas n yar p kaçt . Pelikan ac dan ç l k atmaya, ba n suya vurmaya balad ama Küçük Bal takip edemedi.

Kara Bal k ö le olana kadar gitti. Art k da ve vadi bitmiti ve rmak dümdüz bir k rdan geçiyordu. Sa dan soldan birkaç küçük çay da rma a kat lm ve su bir o kadar ço alm t . Kara Bal k suyun çoklu undan zevk al yordu.

Birden kendine geldi ve suyun dibinin olmad n gördü. O

yana gitti, bu yana gitti, hiçbir kenara ulaamad . Küçük Bal k suda kaybolmutu! Yüzdü de yüzdü, yine bir yere varamad . Ans z n uzun ve büyük bir hayvan n y ld r m h z yla kendisine sald rmakta oldu unu farketti. Kar s nda a z n n önünde iki kenarl bir testere vard . Küçük Bal k testere bal n n onu paramparça edece ini düünerek toparland , oradan s v p su yüzüne ç kt . Bir süre sonra deniz dibini görmek için dal a geçti. Yolda bir bal k sürüsüne rastlad . Binlerce binlerce bal k! Sordu birine:

- Arkada, ben yabanc y m. Uzaklardan geliyorum. Buras neresi?

Bal k arkadalar na seslendi:

- Bak n, bir tane daha...

Sonra Kara Bal a:

- Arkada, ho geldin denize.

Bal klardan bir bakas :

- Bütün rmaklar ve nehirler buraya dökülür. Tabii baz lar da batakl a gider.

Öbürü:

- stedi in zaman bizim grubumuza girebilirsin.

Denize ulat için Küçük Kara Bal k sevinçliydi.

- yisi mi öyle bir dolaay m. Sonra gelir sizin grubunuza kat l r m. Bal kç n n a n kaç r rken ben de sizinle olmak isterim.

Bal klardan biri:

- Yak nda dile ine kavuursun. imdi gidip dola ama su yüzüne ç karsan bal kç la dikkat et. Bu günlerde kimsenin gözünün ya na bakm yor. Günde dört be bal k avlamadan yakam z b rakm yor. Kara Bal k deniz bal klar n n sürüsünden ayr l p tek ba na yüzmeye balad . Bir süre sonra su yüzüne ç kt . Güne s cac kt . Küçük Kara Bal k günein yak c s ca n s rt nda hissediyor, bundan zevk al yordu. Usul usul ve keyifle deniz yüzeyinde yüzerken Her an ölümle yüz yüze kalabilirim. Ama yaayabildi im sürece ölümü kar lamaya gitmem gerekmez. Bir gün ister istemez ölümle kar laaca m; bu önemli de il. Önemli olan benim yaamam n veya ölümümün bakalar n n yaam n nas l etkileyece i.... diye düünüyordu.

Küçük Kara Bal k daha fazla düünce ve hayal dünyas nda kalamad . Bal kç l geldi, onu yakalay p götürdü. Küçük Bal k bal kç l n uzun gagas nda ç rp n yor ama kurtaram yordu kendini. Bal kç l onu belinden öyle s k kavram t ki çok can yan yordu. Küçük bir bal k suyun d nda ne kadar yaayabilirdi ki! Bal k düünüyordu kendi kendine. Keke bal kç l onu hemen yutsayd ! En az ndan onun midesindeki su ve rutubet birkaç dakika daha ölmesini engelleyebilirdi.

Bunlar düünerek bal kç la:

- Niçin beni diri diri yutmuyorsun? Ben öldükten sonra vücudu zehirle dolan bal klardan m.

Bal kç l bir ey demedi. öyle düündü içinden:

- Uyan k seni! Neler çeviriyorsun akl n s ra? Beni konuturup a z mdan kurtulmay m düünüyorsun acaba?

Uzaktan kara görünmü, gittikçe yakla yordu. Kara Bal k Karaya var rsak, iim bitti demektir diye düündü kendi kendine.

- Biliyorum, beni çocuklar na götürüyorsun. Ama karaya varana kadar ben ölmü olurum ve bedenim zehirli bir torbaya dönüür. Çocuklar na ac m yor musun hiç?

Bu kez bal kç l düünmeye balad : htiyatl olmakta yarar var. Seni ben yeyip çocuklar ma baka bal k avlay m... Ama

iin içinde bir numara olmas n sak n! Hay r, hay r, hiçbir ey yapamazs n sen.

Bal kç l bunlar düünürken Kara Bal n bedeninin geveyip hareketsiz kald n gördü. Yine düünceye dald : Öldü mü yani? imdi ben de yiyemem art k onu. Böylesi yumuak ve ince bir bal yasakl yorum kendime.

Hey ufakl k! Henüz yar canl s n. imdi seni yiyebilir miyim acaba? diyecek oldu ama laf n bitiremedi. Gagas n açar açmaz Kara Bal k f rlay p aa ya dütü. Bal kç l fena oyuna geldi ini anlad ve Küçük Kara Bal n peine dütü. Bal k y ld r m h z yla suya do ru ilerliyordu. Suya kavuma arzusuyla kendinden geçmi, kuruyan a z n denizin nemli rüzgar na çevirmiti. Ama suya dal p da soluklanana kadar bal kç l y ld r m h z yla yetiti ve bu kez bal öyle süratle avlay p yuttu ki zavall bal k ba na nas l bir bela geldi ini bir süre anlayamad . Tek hissetti i her taraf n nemli ve karanl k oluuydu. Hiçbir yol yoktu ve a lama sesleri geliyordu. Gözleri karanl a al nca, bir köede büzülmü a layan ve sürekli annesini isteyen küçücük bir bal k gördü.

Kara Bal k yaklat :

-Küçü üm, kalk da bir çare düünmeye bak. A lay p anneni istemen neye yarar?

Minik bal k:

-Sen de... kimsin? ... Görmüyor musun?.... Ölü... yorum.

Hüngür... hüngür. Anneci im art k seninle gelip bal kç n n a n dibe çekemeyece im... hüngür... hüngür!

Küçük Kara Bal k:

-Yeter art k, kes! Rezil ettin bütün bal klar !

Minik bal k a lamay kesince Küçük Kara Bal k:

- Bal kç l öldürüp bal klar kurtarmak, huzura kavuturmak istiyorum. Ama önce seni d ar göndermeliyim; yoksa bir çuval inciri berbat edersin.

Minik bal k:

- Sen kendin ölüyorsun, nas l öldüreceksin bal kç l ?

Küçük Kara Bal k hançerini gösterdi:

- çerden karn n parçalayaca m. imdi beni dinle.

Bal kç l n g d klanmas için ben oraya buraya kouturmaya,

dönüp dolanmaya balayaca m. A z n aç p da kah kah gülmeye balay nca sen f rla d ar .

Minik bal k:

- Peki sen ne yapacaks n?

Küçük Kara Bal k:

- Beni düünme sen. Bu soysuzu öldürmeden d ar ç kmayaca m.

Küçük Kara Bal k bunu söyledikten sonra dönüp dolanmaya, o yana bu yana kouturmaya ve bal kç l n midesini g d klamaya balad . Minik bal k bal kç l n midesinin a z nda haz r bekliyordu. Bal kç l a z n aç p da kah kah gülmeye balay nca minik bal k d ar f rlad ve az sonra da denize dütü. Ne kadar beklediyse de Kara Bal ktan haber yoktu. O s rada bal kç l k vranmaya, ç l k atmaya balad . Sonra ç rp n p süzüldü süzüldü ve lapp diye suya dütü. Suda da ç rp n n sürdürdü. Yine haber yoktu Küçük Kara Bal ktan...

***

Yal bal k masal n bitirdi ve on iki bin yavrusuna ve torununa:

-Art k yatma vakti çocuklar. Gidip yat n bakal m.

Çocuklar ve torunlar:

-Büyükanne, minik bal a ne oldu unu söylemedin.

Yal bal k:

-O da yar n akama kald . imdi yatma vakti. yi geceler.

On bir bin dokuz yüz doksan dokuz küçük bal k yi geceler dileyerek yatmaya gitti. Büyükanne de uykuya dald . Ama küçük bir k rm z bal k ne yapt ne ettiyse de uyuyamad . Sabaha kadar denizi düündü hep...

Bitti

BR EFTAL, BN EFTAL

Fakir ve susuz köyün bitii inde çok büyük bir ba vard , güzel mi güzel, içinden suyu akan, meyva a açlar yla dolu bir ba . Ba o kadar büyük ve a açl kt ki bir ucundan dürbünle baksan, öbür ucunu göremezdin.

Köy a as birkaç y l önce araziyi parselleyip köylülere satm , ama ba kendine ay rm t . Tabii köylülerin arazisi düz ve a açl k de ildi. Su da yoktu üstelik. Vadinin ortas nda bir düzlük vard . te a an n ba oras yd .

Köylüler a adan sat n ald klar tepelerdeki engebeli arazilerde ve vadideki yamaçlarda arpa, bu day ekiyorlard .

Her neyse, geçelim bunlar ; belki de öykümüzle ilgisi yok.

Ba da iki eftali a ac yetimiti. Biri daha küçük ve gençti.

Bu iki a ac n yapra , çiçe i t pat p birbirine benzerdi. Her gören daha ilk bak ta ikisinin de ayn cins a aç oldu unu anlard .

Büyük a aç a l yd . Her y l iri iri, pembe pembe, güzel eftaliler verirdi. Avuca zor s an bu eftalileri insan s r p yemeye k yamazd .

Bahç van büyük a ac bir yabanc mühendisin a lad n , a y da memleketinden getirdi ini söylerdi. Bu kadar çok para harcanan bir a ac n eftalileri de elbette k ymetli olur.

Nazar de mesin diye birer tahtaya Kur'ân'dan "Ve in yekâd" âyeti yaz l p a açlar n gövdesine tutturmulard .

Küçük eftali a ac hemen hemen her y l bin çiçek açar ama bir eftali bile vermezdi. Ya çiçeklerini döker, ya da eftaliler olgunlamadan sarar p dökülürdü. Bahç van elinden geleni yap yordu yapmas na ama küçük eftali a ac nda hiç de iiklik olmuyordu. Her y l dallan p budaklan yor, yine de ilaç niyetine bir eftali bile büyütmüyordu.

Küçük a ac da a lamak geldi bahç van n akl na; ama a aç yine de imedi. nat ediyordu sanki. yice bunalan bahç van bir hileyle a ac korkutmak istedi. Gidip bir testere getirdi; kar s na da seslendi. Küçük eftali a ac n n önünde testere bilemeye koyuldu. Testere bir güzel

bilendikten sonra geri geri gitti; "imdi gelip seni kökünden kesece im. Hele eftalilerini dök de göreyüm bakay m!" der gibi a ac n üzerine yürüdü.

Daha bahç van a aca yaklamadan kar s elinden tuttu:

- Ölümü gör, n'olur hakim ol kendine. Sana söz veriyorum, önümüzdeki y ldan itibaren eftalilerini dökmeyip büyütecek. Yine tembellik ederse o zaman ikimiz birden keser, odununu tand rda yakar z.

Bu oyun da a açta bir de iiklik yapmad .

imdi bilmek istiyorsunuz küçük eftali a ac n n sözlerini ve neden meyvalar n olgunlat rmad n , de il mi? Pekala.

Dinleyin öyleyse.

***

Kulaklar n z iyi aç n. Küçük eftali a ac konumak istiyor.

Art k ç t ç karmay n; bakal m küçük eftali a ac ne diyor.

Serüvenini anlatacak galiba:

"Biz yüz, yüzelli eftali bir sepette duruyorduk. Güne zarif kabuklar m z kurutmas n, al yanaklar m za toz konmas n diye bahç van üstümüze asma yapra örtmütü. ncecik asma yapra ndan hafif bir yeil k giriyordu içeri. Bu renk yanaklar m z n all yla kar p çok ho bir manzara oluturuyordu.

Daha güne do madan koparm t bahç van bizi. Bu yüzden bedenlerimiz serin ve nemliydi. Sonbahar gecelerinin so u u hâlâ üstümüzdeydi. Yeil yapraklar n aras ndan hafif bir k geçip s ca içimize iliyordu.

Tabii, biz bir a ac n çocuklar yd k. Bahç van her y l ayn zamanda annemin eftalilerini toplay p sepete koyuyor ve ehre götürüyordu. Orada a an n evinin kap s n çal yor, sepeti verip köye dönüyordu. imdi de öyle ya.

Dedi im gibi biz yüz, yüzelli olgun ve sulu eftaliydik.

Benim de tatl ve leziz suyum vard . Yumuak, incecik kabu um çatlayacak gibiydi. Yanaklar m n k rm z l n görsen mutlaka ç plak oldu um için utand m san rd n.

Hele hele, y kanm gibi üstümde ba mda sonbahar çiyleri vard .

ri, çetin çekirde im yeni bir yaam dülüyordu. Daha iyisini söyleyim, ben yeni bir hayat düünüyordum.

Çekirde im ayr de ildi benden.

lk bak ta görülmek için bahç van beni sepetin üstüne koymutu; belki de daha iri ve sulu oldu um için. Kendimi övmüyorum burada. F rsat n bulan her eftali geliir, büyür ve olgunla r, bol sulu olur. Ama tembellik edip de kurtlara aldanan, onlara derilerine, etlerine, hatta çekirdeklerine kadar girme izni veren eftaliler geliemez.

Sepette durdu umuz gibi a an n evine gitmi olsayd k, ben a an n sevgili k z na nasip olacakt m. A an n k z da benden bir s r k alacak, f rlat p atacakt . A an n evi tabii ki evinden içeri bir tane eftali, salatal k, zerdali girmeyen Sahibali ile Pulad' n evi gibi de ildi. Oysa bahç van, a an n k z için yabanc ülkelerden meyva getirtti ini söylüyor. K z na uçakla portakal, muz, üzüm, hatta çiçek getirtiyor. Bunun için de su gibi para harcamas gerek. imdi hesap et bakal m a an n k z n n giysi, okul, yiyecek, doktor, bak c , uak, oyuncak, seyahat ve gezme tozma paras n . Sen de, her ay onbin Tümen, ben diyeyim onbe bin Tümen; yine az olur.

Gelelim konumuza.

Bahç van elinde sepet, ba n ortas ndanki bahçeden geçerken birden aya n n alt ndaki s çan yuvas çöktü; nerdeyse yere kapaklanacakt . Ama ayakta durmay baard . O s rada sepet iddetle sars ld ndan ben kay p yere dütüm. Bahç van beni görmedi; çekti gitti.

Güne, nlar n tüm ba a göndermeye balam t . Toprak biraz l kt ama güne çok s cakt . Belki de benim vücudum gibi serindi.

S cak yava yava kabu umdan geçip etime kadar ulat .

Vücut suyum da s nd . Sonra s cakl k çekirde ime geldi. Bir süre sonra susamakta oldu umu hissettim.

Annemin yan ndayken ne zaman susasam ondan suyumu al rd m; daha çok üstüme vurup beni s ts n diye günee bakard m. Güne nlar üstüme gelir ve yanaklar m s ms cak olurdu. Annemden su emer, g dam al r ve vücut

suyum kaynamaya balard . Yüzümdeki damarlar daha bir al al olur, a rla rd m; annemin kolunu e er, k vr l rd m.

Annem "Güzel k z m, güneten kaçma. Güne bizim dostumuz. Toprak bize g da verir, güne de onu piirir.

Üstelik sen güne sayesinde güzelsin. Bak, güneten kaç nanlar nas l da sar benizli ve kemikliler. Güzel k z m, bir gün güne yere dar l r da parlamayacak olursa, yeryüzünde canl diye bir ey kalmaz; ne bitkiler, ne hayvanlar." derdi.

Bu yüzden gücüm yettikçe kendimi günee teslim eder, günein s cakl n emer ve içimde toplard m. Günden güne güçlendi imi görürdüm. Hep sorard m kendime:

"Günün birinde birisi günei gücendirirse ve güne de bize küserse ne olurdu halimiz o zaman?"

Nihayet bir gün anneme sordum:

- Anneci im, günün birinde güne han m dar l r da bize küserse, ne yapar z?

Annem yapraklar yla yüzümdeki tozlar sildi:

- Neler düünüyorsun böyle! Sen ak ll bir k zs n. Biliyor musun k z m, güne han m birkaç kendini be enmi yüzünden küsmez bize. Ama yava yava n ve s cakl n yitirip ölebilir. te o zaman baka bir güne bulmam z gerekir. Yoksa karanl kta kal r, so uktan donar ve kururuz.

Sahi, nerde kalm t k?

Evet, evet, s ca n çekirde ime kadar gelip beni susatt ndan söz ediyordum. Bir süre sonra vücut suyum kaynamaya, kabu um kurumaya ve çatlamaya yüz tuttu.

Bir kar nca koa koa geldi, etraf mda dönenmeye balad .

Sepetten dütü ümde kabu um bir yerden çatlam ve vücut suyumun bir k sm d ar dökülmü, günete kat lam t . Kar nca ba ndaki hortumu özsuyuma sokup içti. Sonra b rakt beni. Hortumuna bakt , bakt , sonra yine dald rd hortumunu, kald rd duyargalar n . Öyle h zl çekiyordu ki hortumu kökünden sökülecek sand m birden.

Kar nca biraz daha zorlad . Sonunda kat lam özsuyumu yerinden söküp, sevinerek koa koa yan mdan uzaklat .

Tam bu s rada bir ses duydum. ki kii duvar bahçesinden içeri atlad ve koa koa bana do ru geldi. Sahibali ile Pulad'd bunlar. Meyva ile kar nlar n doyurmaya gelmilerdi. Ötekileri gibi bahç van n tüfe inden korkmazlard . Di er köylüler ad mlar n atmazlard ba a ama Pulad ile Sahibali ayaklar ç plak, y rt k p rt k yamal bir pantolonla hep dola rlard ba da. Bahç van birkaç kez arkalar ndan ate etmi, yine kaçmay baarm lard . O

zamanlar ikisi de yedi sekiz yalar ndayd .

Uzun sözün k sas , o gün koa koa geldiler, üstümden atlay p anneme gittiler. Bakt m biraz sonra geri dönüyorlar; hem de canlar çok s k lm bir halde. Konumalar ndan bahç vana k zd klar n anlad m.

Pulad:

- Gördün mü? Bu da bahçenin son meyvas . Bir tanesi bile k smet olmad .

Sahibali:

- Ne yapabilirdik ki? Adam bir ay boyunca elinde tüfek a ac n dibinden k m ldamad .

Pulad:

- Lanet olas köpek herif! Bir tane bile b rakmam bize. O

sulu olanlar ndan bir tanesini a z ma t k t rmay ne isterdim, bilemezsin!.. Hat rl yor musun, geçen y l ne kadar çok eftali yemitik?

Sahibali:

- Biz insan de il miyiz yani. Hepsini birer birer kopar p z kk mlans n diye o köpek herife veriyor. Suç bizde zaten.

Miskin miskin oturup köyü talan etmesine izin veriyoruz.

Pulad:

- Biliyor musun Sahibali, ya bu ba köyün mal olur ya da bütün a açlar yakar m.

Sahibali:

- Birlikte yakal m.

Pulad:

- Yakmazsak erefsiziz.

Çocuklar öylen sinirlenmiti, öyle tepiniyorlard ki tekme yemekten korktum birden. Ama, yapmad lar. Ben tam

kar lar ndayken Pulad' n aya na diken batt . Pulad e ilip dikeni ç kar rken gözü bana iliti, aya ndaki dikeni unuttu.

Beni yerden al p Sahibali'ye "Bak Sahibali!" dedi.

Çocuklar beni elden ele dolat r p sevindiler. Beni öyle yemek istemediler. Çok s cakt m. Serinletip yemelerini istiyordum; o zaman daha çok tad verirdim. K r k r kirli elleri kabu umu tahri ediyordu. Ama memnundum halimden. Son zerreme kadar beni lezzetle yiyeceklerini, sonra yalan p parmaklar n emeceklerini biliyordum. Tad m günlerce, haftalarca damaklar nda kalacakt .

Sahibali:

- Pulad, yemin ederim hiç böyle iri eftali görmemitim.

Pulad:

- Hay r, görmemitik.

Sahibali:

- Havuz kenar na gidelim. Serinletip yersek daha lezzetli olur.

Beni öyle dikkatle götürdüler ki sanki vücudum incecik bir camdan yap lm t da bir sars nt da düüp k lacak gibiydim.

Havuz kenar serin ve gölgeliydi. Kavak ve sö ütler öyle serin bir gölge salm lard ki daha ilk nefeste serinli i çekirde ime kadar hissettim. Dikkatle beni suya b rakt lar.

Dört küçük ve kirli el s ms k suda tuttu beni. Su buz gibiydi. Biraz bekledikten sonra Pulad:

- Sahibali!

- Ha, söyle.

- Diyorum ki bu eftali çok k ymetlidir de il mi?

- Evet.

- Evet demekle olmaz. Sence ne kadar eder?

Sahibali biraz düündü:

- Ben de çok de erli oldu unu söylüyorum.

- Mesela kaç?

Sahibali yine düündü:

- Bir güzel so utursak...h mmm.. bin Tümen.

- Senin de hiç paradan anlad n yok.

- yi, maallah, sen hazinenin ba na oturmusun; sen söyle bakal m kaç edermi?

- Yüz Tümen.

- Bin yüzden daha çok ama.

- Valla uydurmuyorum; babamdan duydum.

- Madem öyle, belki ikisi de birdir ha? Ben de uydurmuyorum; babamdan duydum.

Pulad yavaça dokundu bana:

- Ellerim dondu. Bence yeme zaman geldi.

Sahibali de dikkatle dokundu bana:

- Evet, buz gibi olmu.

Sonra sudan ç kard beni. D ar ç k nca d ar y s cac k hissettim. Sand klar ndan daha leziz oldu umu göstermek için beni hemen yemelerini istiyordum. Güneten ve annemden ald m tüm g da ve s cakl bu iki köylü çocu unun bedenine ulat rmakt arzum.

Pulad ile Sahibali beni yemeye karar verdiklerinde, ömrümde kaç defa halden hale girdi imi, daha da kaç defa girece imi düünüyordum. Kendi kendime düündüm: "Bir zamanlar vücudumun zerreleri toprak ve su idi, baz lar da güne . Annem bunlar az az topraktan emdi, emdi, dallar n n uçlar na kadar ulat rd . Sonra annem tomurcukland , çiçek açt ve yava yava ben ortaya ç kt m.

Vücudumdaki tüm zerreleri az az annemin bedeninden ald m, güne nlar yla kar t rd m. Çekirde im, kabu um ve etim olutu ve nihayet olgun, sulu bir eftali oldum.

imdi Pulad ile Sahibali beni yiyorlar. Bir süre sonra zerrelerim onlar n vücutlar nda et, saç, kemik olacak.

Elbette bir gün onlar da ölecek.O zaman benim vücudumun zerreleri ne olacak?"

Çocuklar beni yemeye karar verdiler. Sahibali beni Pulad'a verdi:

-Is r bir kere.

Pulad bir s r k ald ve Sahibali'ye verdi beni. Sonra balad yalanmaya. Sahibali de bir s r k ald ve beni verdi Pulad'a.

Dedi im gibi tad m damaklar nda kald .

imdi etlerim ortadan kayboluyordu ama çekirde im yeni bir yaam düüncesindeydi. Bir dakika sonra eftali olarak benden geriye hiçbir ey kalmam t . Oysa çekirde im ne

zaman ve nas l yeermeye balayaca n planl yordu. Ben belirli zamanlarda ölüyor ve tekrar diriliyordum.

Son kez Pulad beni a z na ald ve son zerresine kadar etlerimi emdi. Beni a z ndan ç kard nda art k eftali de ildim. Sert kabuklu, içinde yeni bir yaam n tohumunu gizleyen canl bir çekirdektim. Sadece kabu umu çatlat p yeerecek kadar dinlenmeye ve nemli topra a ihtiyac m vard .

Çocuklar parmaklar n son defa emip yaland ktan sonra Pulad:

- imdi ne yapal m?

Sahibali:

- Suya girelim.

Pulad:

- Çekirde ini yemeyelim mi?

Sahibali:

- Bir plan m var. B rak, kals n.

Pulad beni sö üt a ac n n dibine b rakt . Gerisin geri gitti gitti; sonra koa koa s rtüstü suya atlad . Atlarken dizlerini karn na kadar çekmi, elleriyle dizlerini sarm t . Bir an suda kayboldu, ç rp nd ve aya a kalkt . Çevresindeki çamurlar da bu arada suya kar t . Su çenesinin alt na kadar geliyordu. Ba ndan, kula ndan, yüzünden yosunlar sark yordu.

Sahibali:

- Pulad, yüzünü o yana çevir.

Pulad:

- Pantolonunu mu ç karacaks n?

Sahibali:

- Evet. Babam n yüzdü ümüzü anlamas n istemiyorum.

Döver yoksa beni.

Pulad:

- Ö leyin dönece iz eve. Daha vaktimiz var.

Sahibali:

- Tependeki günei görmüyor musun yoksa?

Pulad bir ey demeyip yüzünü öbür tarafa çevirdi.

Sahibali'nin suya düü sesini duyunca yüzünü çevirdi,

sonra yüzmeye, suya dalmaya ve birbirlerine su atmaya balad lar. "Geç oldu" deyip sudan ç kt lar. Pulad pantolonunu birkaç defa silkeledi. Sonra beni de sö ütün dibinden al p yola koyuldular. Ba n sonundaki duvara t rman p öbür tarafa atlad lar. Köy evleri a an n ba ndan daha uzakt .

Pulad:

- Eee, onun için bir plan n vard hani.

Sahibali:

- Gölge gelsin iyice, sana seslenirim. Tepeye ç kar otururuz, orada sana planlar m söylerim.

Köyün sokaklar tenhayd ama her taraf sinek ve gübre doluydu. ri bir köpek duvar n üstünden atlay p aya m z n önünde durdu. Pulad köpe i okad sonra kalk p evine gitti.

Köpek de onun peinden eve girdi.

Sokak yoku yukar yd . Yoku öylesine dikti ki yol ile Pulad' n evinin dam ayn seviyedeydi. Sahibali damlardan geçerek evine gitti. Birkaç ev yukar da kendi evleri vard .

Beni avucunda s ms k tutup bahçelerine atlad . Ayaklar dizlerine kadar annesinin bir saat önce döktü ü hayvan d k s na batt . Sahibali'nin bundan haberi yoktu. Annesi ses duyunca evden ba n uzatt :

- Sahibali, çabuk babana bir lokma ekmekle su götür.

Sahibali beni tavlaya götürdü ve bir köede, gübrelerin aras nda bir delik aç p beni oraya gömdü. Art k karanl k ve gübre kokusu d nda hiçbir ey anlamad m. Orada kaç saat kald m hat rlam yorum. Keskin gübre kokusundan neredeyse bo ulacakt m. Nihayet üstümden gübrenin kald r ld n hissettim. Sahibali'ydi. Beni ç kard , bir iki kez elleri aras nda ovuturdu, temizlemek için pantolonuna sürdü. Geldi imiz yoldan gittik; Pulad' n evinin dam na geldik. Annesiyle k zkardei damda tezek yaparken kuru tezekleri duvardan al p istifleyen komu kad nla konuuyorlard .

Sahibali Pulad' n annesine sordu:

- Pulad nerde?

- Pulad keçiyi k ra ç kard ; evde yok.

Pulad' tepede bulduk. Kara keçiyi sal vermi, otlat yordu.

Kendisi de köpe iyle birlikte bizi bekliyordu. Pulad ile Sahibali'nin ciltlerinin kabu umun rengiyle ayn oldu unu farkettim birden. kisi de günete o kadar ç plak kalm lard ki tenleri bronzlam t .

Pulad sab rs zl kla:

- Eee, plan n anlat bakal m.

- Bir eftali a ac n n olmas n ister misin?

- Deli misin, istemezmiyim hiç.

- Gidelim öyleyse.

- Keçiyi ne yapaca z?

- Eve b rakal m.

- Güne batmadan getirmememi söyledi annem.

- Köpe i ba nda b rak r z öyleyse.

Pulad köpe in ba n , kula n okad :

- Ben dönene kadar keçiye göz kulak ol, tamam m ?

Koa koa gittik bir ba n duvar dibine. Sahibali:

- Atla haydi.

- Art k plan n gizlemen gerekmez. Anlad m ben. eftali çekirde ini ekece iz.

- Do ru. Çekirde imizi ba n ucundaki s rta dikeriz. Birkaç y l sonra biz de eftali a ac sahibi oluruz. Neden baka bir yere de il de buraya dikti imizi anlayacaks n.

Tepede, talar n aras nda eftali a ac büyümez. A aç su ister, yumuak su ister.

- Tamam tamam, nutuk çekmeye kalkma. Yukar ç k p bakay m bir, bahç van gelmi mi?

Bahç van henüz ehirden dönmemiti. Pulad ile Sahibali ba n bir köesinde topra kazd lar. Beni açt klar çukura yerletirdiler, üstümü kapat p gittiler.

Karanl k ve nemli toprak beni sard , s k t r p vücuduma yap t . Tabii o zaman yeeremezdim. Yeerme gücü kazanmam için bir süre geçmeliydi.

Topra a ileyen so uktan k geldi ini, topra n karla kapland n anlad m. Yar m kar mesafeye kadar toprak donmutu ama topra n alt beni üütmeyecek,

dondurmayacak kadar s cakt .

Böylece geçici bir süre için hareketsiz kald m, topra n alt nda tatl bir uykuya yatt m. Bahar gelince güçlenerek uyanmak, yeermek, topraktan ç kmak ve Sahibali ile Pulad için bol meyval bir a aç olmak için uyudum. ri, sulu ve utangaç güzel k zlar n yanaklar gibi eftalileri olan bir a aç olmak için.

K n gördü üm rüyalardan pek fazla bir ey

hat rlam yorum. Ama sadece bir düümde büyük bir a aç oldu umu, Pulad ile Sahibali'nin üstüme ç k p dallar m sallad klar n , köyün tüm ç plak çocuklar n n yan ma topland n , eftalilerimi havada kap t klar n , lezzetle yediklerini, a zlar ndan akan sular n göbeklerine kadar süzüldü ünü gördüm. Kel bir çocuk durmadan Pulad'a sesleniyordu: "Pulad. Yediklerimizin ad neydi, söylemedin.

Eve dönünce büyükanneme ne yedi imi söylemek istiyorum. Çok yedim, ama o kadar lezzetliydi ki hâlâ doymad m. Yine yiyebilirim, yine yiyebilirim."

Üstlerinde hiçbir ey olmayan iki çocuk daha vard .

A zlar na, burunlar na, bülülerine sinek üümütü.

Çocuklar ellerine kocaman kocaman eftali alm , zevkle s r p " h h" diyorlard .

Bu dülerimden biriydi.

Son olarak badem çiçe ini gördüm düümde.

Hasta ve bayg n yatarken yumuak bir ses geldi birden.

Sesle birlikte tan d k kokular n topra a girmekte olduklar n hissettim. öyle diyordu bir ses: "Badem çiçe i, gel kokunu güzel eftalinin yüzüne sür. Yine uyanmazsa yüzüne, vücuduna sür ellerini. Güzel kokuyu iyi al r. Her ne ise ite, en k sa zamanda uyand r. Filizlenip yeerme zaman . Bütün çekirdekler uyan yor."

Üstümde ve yüzümde hareket eden badem çiçe inin elleriyle kokusu öyle hotu ki hep uyumak istiyordum. Ama olmad . Uyand m. Tekrar uyur gibi yapmak istedi imde badem çiçe i: "Art k nazlanma can m. Karn nda yaam tohumu var, yeermeye, büyümeye, meyva vermeye karar verdin, öyle de il mi?" dedi.

Badem çiçe i güzel bir gelin gibiydi. Beyaz ve tertemiz

kardan bir elbise giymiti ve dudaklar tomurcuklanm t .

Ben tabii kar görmemitim. eftaliyken annemden ö renmitim kar n nas l bir ey oldu unu.

Badem çiçe inin önce kimle konutu unu, kimin onu ba ma gönderdi ini bilmek istiyordum. Badem çiçe i kollar n boynuma att , beni öptü ve gülerek "Ne kadar iri cüsselisin! Kuca ma s m yorsun!" dedi.

Sonra bahar n buraya geldi ini, yeerip filizlenme zaman n n yaklat n söyledi.

Bahar ismini duyunca uyuyordum da uyan verdim sanki.

Bahar n gelip gitti ini ve henüz kabu umu yaramad m san yordum. Bu düünceler içinde uykumdan s çrad m.

Bakt m, karanl k ve slak toprak beni kucaklam naz yap yor. Kabu um d ardan slakt ve içerisi terlemiti.

Yüzümden su zerreleri dökülüyor, her yan m sar yor, bedenime ileyip topra a gidiyordu. Etraf mda birkaç bitki tohumu vard ve köklerini yay yorlard . Biri basbaya boy atm , san r m topraktan d ar ç km t . ncecik kökleri balar n o yana bu yana çeviriyor, g da ve su zerreciklerini emiyor, bir yerde toplay p yukar gönderiyorlard .

Tan mad m bir baka bitki tohumu da küçük küçük kök salm , ba n e mi, sab rla usul usul topra deliyor, yukar lara ç k yordu. ki gün sonra günein do uunu izlemeye karar vermiti.

Vücudumun tam alt ndan baka bir kök geçiyor; ilerlerken hep g d kl yordu beni. Su kenar ndaki badem a ac na ait oldu unu söylüyordu. Badem kökleri de var gücüyle topra n nemini ve g da taneciklerini emip içine al yordu.

Üstüme akan su, topra n üstündeki kara aitti ve birkaç gün sonra kesildi.

Bir gün bir h rt duydum. Bir grup kara ve ak ll kar nca yan ma gelip beni s rmaya balad lar. Kar ncalar günein s cakl n , bahar kokusunu topra a getirmilerdi.

Is rmalar ndan tünel açt klar n anlad m. Bir süre daha beni s rmaya devam ettiler ama beni delemeyeceklerini anlay nca yollar n de itirip baka yöne do ru tünel açmaya koyuldular. Topra m üstüne ç k p a aç olaca m

zamana kadar bir daha görmedim onlar .

O kadar su içmitim ki iti itim ve sonunda kabu um parçaland . Sonra minicik beyaz kökümü kabu umdaki aral ktan d ar gönderip topra a saplad m. Böylece geliip kök salacak ve dik durup boy atabilecektim. Sonra minik gövdemi gönderdim d ar . Ba n e ip yukar ya do ru topra delmesini, boy atmas n ve günei bulmas n ö rettim ona. Minik gövdemin ucunda küçücük bir filizim vard . Topraktan ç kt mda ondan yaprakl bir gövde oluturacakt m. yice kök sal p yiyecek toplayacak hale gelene kadar depolad m besinleri yiyor, minik köklerimi ve küçücük gövdemi bunlarla besliyordum.

Toprakta bo ulmayaca m kadar hava vard . D ar n n s ca yine giriyordu topra a.

Bu s ralarda art k yorgun de ildim. Önceleri kendi içimde gelimitim. Kendimi yok edip yeni bir ey olmutum. Tabii çekirdek oldu um zamanlar her eyi tam olan bir çekirdektim; serpilip hareket edemiyordum. Ama a aç olmak istiyordum art k. Çok eksi i olan bir a açt m ve geliip serpilecek çok yerim vard . Düünüyordum kendime kendime: Tam bir çekirdekle eksik bir a aç aras ndaki fark, tam çekirde in ç kmaza girdi i ve de imedi i takdirde çürüyece i, eksik a ac n ise önünde çok parlak bir gelece i oldu uydu. Her ey saniye saniye de iiyordu. Bu de iimler üstüste gelince ve belirli bir aamaya var nca art k bunun o eski ey olmad n , bambaka bir ey oldu unu hissederiz. Örne in ben art k bir çekirdek de il, bir a aç eklini alm t m. Minik köklerim ve gövdem vard ; filizlerim, sar sar yaprakç klar m vard . ki çene im aras na, ba m n üstüne toplam t m bunlar ve sürekli boy at yordum. Topraktan ç kt m vakit yaprakçklarm günee tutmak istiyordum.

Böylece güne yapraklarma yeil renkler

verecekti. Bol tomurcuklu, sulu eftalileri olan, çiçekli dallar olan bir eftali a ac düü kuruyordum. Küçücük bir a açt m; yine de önümde ne parlak bir gelecek vard !..

Ceviz irili inde bir ta yolumu kesmiti ve yukar ç kmama izin vermiyordu. Onu delemeyece imi anlay nca ister

istemez çevresinden dolan p yukar ç kt m.

Yukar ç kt kça günein s cakl n hissediyor, daha da günee do ru uzan yordum. imdi art k toprak üstündeki otlar aras nda hareket ediyordum. Sonunda günein n n az çok topra ayd nlatt bir yere geldim. Üstümde incecik bir kabuktan baka bir ey kalmad n anlad m. Birkaç saat sonra bir ba darbesiyle topra yard m ve beni kar lamaya gelen ve s cakl gördüm.

imdi topra n üstündeyim. Bu toprak annemin annesi, benim annem, tüm canl varl klar n annesiydi.

Oradaki toprak y n nda beyazlara bürünmü badem a ac günein alt nda parl yordu. O kadar mutluydu ki beni de yürekten mutlu etti. Selam verdim. Badem a ac : "Selam ay kadar güzel yüzüne, can m. Toprak üstüne ho geldin.

Yer alt ndan ne haber?"

Çal lar boy at p gölge salarken benim hâlâ iki aç k yeil yapra m vard ve yeni yeni ba m dik tutabiliyordum.

Bir gün Pulad ile Sahibali yan ma geldiler. On, on iki yeil yapra m vard . Boyum kimi bitkilerden daha uzundu ve çal da benden uzundu. O kadar h zl boy at yorlard ki a r p kal yordum. lkin, birkaç güne kadar badem a ac n da geçeceklerini sand m. Ama toprakta sa lam köklerinin olmad n anlad m zaman "Bunlar k sa zamanda solup yok olacaklar" dedim kendi kendime.

Pulad ile Sahibali beni görünce sevindiler. "Bu a aç art k bizim mal m z." dediler. Çaydan birkaç avuç su getirdiler ve dibime do ru döküp gittiler. Galiba bahç van o yak nlardaki tarhlar suluyordu. Bel sesi duyuluyordu çünkü.

Bahar sonlar na do ru çal lar n art k büyüyemeyeceklerini gördüm. Çiçek aç p tanelerini saç yor ve yava yava sarar yorlard . Yaz geldi inde ben de onlar n boyundayd m ama henüz dal m yoktu. Biraz daha boy at p dal vermek istiyordum.

Pulad ile Sahibali s k s k yan ma geliyor ve bazen bir süre oturup benim gelece im ve kendi planlar hakk nda konuuyorlard . Bir gün de kocaman, p r l p r l parlayan k z l bir y lan getirmilerdi. Sopa ile y lan n beynini da tm lard

anla lan. Topra yar m metre kaz p y lan oraya gömdüler.

Pulad ellerini ç rparak "Çok keyifli olacak!" dedi.

Tabii, maksad bendim.

Sahibali "Bir y lan birkaç misli gübreye bedeldir" dedi.

Pulad:

- San r m seneye ilk meyvas n yeriz.

Sahibali:

- Bilmem. imdiye kadar a ac m z olmad ki.

Pulad:

- Olsun. Duydu uma göre eftali a açlar çabuk meyva verirmi.

Ben de biliyordum bunu. Annem iki ya ndayken iki eftali vermi.

eftalilerim büyüyüp olgunlat nda ne ekil alacaklar n merak ediyordum. eftalilerin vücudumdaki özsuyunu nas l emeceklerini görmek için en k sa zamanda meyva vermek istiyordum. eftalilerimin a rl k etmesini ve yere de ecekmi gibi dallar m e melerini istiyordum.

Vücudumda incecik borular oluturmutum. Köklerimin yerden ald n bu borular yukar lara gönderiyordu.

Sonbahar ortalar na do ru bu borular birkaç yerden dü ümledim ve köklerim art k yukar ya özsuyu göndermez oldu. Böyle olunca besinini alamayan yapraklar m sararmaya balad . Ben de kuyruklar n kestim. Rüzgar esince yapraklar m yere dütü ve ç r lç plak kald m.

Her yapra n kuyru unun köküne küçücük bir dü üm atm t m. Gelecek baharda bu dü ümlerin her birinden bir filiz ve dal vermeyi planl yordum. lk meyvam da düünmütüm. Annem gibi iki ya nda meyva vermek istiyordum. Tam an msam yorum, bedenimde dört be dü üm vard . Bunlardan tomurcuk ve çiçek vermeyi düünüyordum. Hep çiçeklerimi düünmeyi seviyordum.

Hava so udukça beni bir uykudur al yordu. Yere kar düüp de toprak donunca derin bir uykuya dald m.

Pulad ile Sahibali etraf ma çuval parçalar koymulard . Hâlâ ince ve yumuak bir kabu um vard ve k n her taraf don tuttu unda tavanlar için leziz bir yiyecek say l rd m. Üstelik

so uk almam da mümkündü. O zaman bahar gelince yeniden kökten yeerip büyümem gerekirdi.

Bahar gelince her eyden önce köklerim uyand , sonra özsuyu gelince gövdem uyand . Filizlenip k m ldan p itiler.

Topraktan vücuduma gelen su vücudumun her organ n uyand r yor ve harekete zorluyordu. Filizlerimde minik minik yapraklar oluturuyordum. Filizlerim ba verdi inde bunlar büyütüp geniletecektim. imdi goncalar m arpa büyüklü ünde, hatta biraz daha büyük olmutu. Bana kala kala üç gonca kalm , di erlerini obur bir serçe gagalay p yemiti.

Üç çiçek açt m. Ama iin ortas na gelince üçünü de büyütemeyece imi anlad m. Çiçeklerimden biri solup dütü.

kincisi badem haline gelmiti. Ona da besin

gönderemedim. kinci ça lam da soldu ve rüzgar esip yere düürdü. Bunun üzerine tüm gücümü toplay p ei benzeri olmayan bir tanecik eftalime göndermeye balad m.

Herkesin bunu görüp gözlerinin fal ta gibi aç lmas n , bu eftaliyi yiyenin bir daha a z na baka meyva almamas n istiyordum.

Çiçek açt ktan birkaç gün sonra çiçek yapraklar m döktüm ve çiçe imin çana içindeki meyvam beslemeye, büyütmeye balad m. Sonunda çiçek çana m çatlad ve ça lam ortaya ç kt .

eftalim tepeme yak n bir yerdeydi. Daha ça layken bile beni birazc k e di. stedi im gibi bir eftali yapt mda belimin e ilece ini, belki de k r laca n düünüp kayg lan yordum. ster istemez katlanaca m bu zorluklara ra men eftalimin solup dökülmesine asla raz de ildim.

Do rusunu isterseniz, gelecek y llarda eftalilerimin say s n bine ç karmay planl yordum. Bu nedenle daha ilk eftalide kendimi denemeliydim. Çocuklar n yak n mda topra a gömdükleri y lan parçalanm ve topra güçlendirmiti. Bu y lan yüzünden baya baya dallan p budaklanm t m.

Pulad ile Sahibali bu günlerde pek az yan ma geliyorlard .

San r m babalar n n yan nda tarlaya veya hasat ve harman yapmaya gidiyorlard . Ama bir gün beni görmeye geldiler

ve ellerindeki sopay yan mda topra a gömdüler ve beni ona ba lad lar. Galiba o gün Pulad birdenbire "Sahibali!"

demiti:

Sahibali:

- Ne var, söyle!

Pulad:

- Bahç van olacak bu köpo lu bizim a ac bulmas n sak n!..

Sahibali:

- Bulsa ne olacak sanki?

Pulad bir ey demedi. Sahibali:

- Hiçbir halt edemez. A ac biz dikip yetitirdik. Meyvas da bizimdir.

Pulad düünceye dalm t . Sonra:

- Yer bizim de il ama.

Sahibali:

- Yine de bir halt edemez. Yer, onu ekenin mal d r. A aç dikti imiz u ufac k yer bizim mal m zd r.

Pulad cesaretlendi:

- Evet ya, bizim mal m z. Bir halt ederse, yakar z bütün bahçeyi.

Sahibali ç plak ve güneten yanm gö sünü

yumruklayarak:

- Ölürüm de yaatmam onu. Bahçesini yakar, kaçar z.

O gün Pulad ile Sahibali o sopay bana ba lamasalard , geceleyin mutlaka k r l rd m. Çünkü gece f rt na ç km , bütün dallar , yapraklar birbirine katm t . Sabahleyin bademin birkaç dal n n k r ld n gördüm çünkü.

Günler günleri koval yor ve ben var gücümle eftalimi iriletiriyor, iriletiriyor, yanaklar k zars n ve s cak etine ilesin diye günete tutuyordum. K z m vücuduma s ms k yap m , öyle emiyordu ki bazen vücudum s zl yordu. Ama hiç k zm yordum ona. imdi anne olmutum art k ve güzel mi güzel bir k z m vard .

Sahibali ile Pulad benimle öyle ilgilenir olmulard ki bahçedeki di er a açlar unutmulard adeta. Geçen y llarda oldu u gibi annemin eftalileri için pusuya yatm yorlard .

Ben kendimi onlar n biliyor, vaktiyle beni yedikleri gibi

eftalim olgunlat zaman onu da kopar p afiyetle yemelerine hak veriyordum.

Bahar balar yd . Bir gün Pulad tek ba na yan ma geldi; çok üzgündü. lk kez onlardan birini tek ba na görüyordum. Pulad önce sulad beni; sonra otlara oturup yava yava bana ve eftalime "eftali a ac m, güzel eftalim. Neler oldu biliyor musun? Neden bugün yaln z m, biliyor musun? Evet, bilmiyorsun. Sahibali öldü. Y lan soktu onu.... "Yal Boncuk Nine" sabaha kadar ba nda durdu.

San r m elinden bir ey gelmiyordu. Söyledi i bütün ilaçlar Sahibali'nin babas ile birlikte k rlardan, da lardan toplad k ama Sahibali yine iyilemedi. Zavall Sahibali!..Niye beni yaln z b rakt n bilmem ki?..."

Pulad a lamaya balad . Sonra tekrar konutu:

"Birkaç gün önce, ö leyin k rdan dönerken tepede rastlat k. Y lan yakalay p getirmeye karar verdik, hani geçen y l da topra n güçlendirsin diye buraya gömmütük ya... Y lanlar Vadisi'ne gittik. Y lanlar Vadisi'nde istemedi in kadar y lan vard r. Vadinin bir taraf nda da var. Da bir parça kayadan olumu. Hay r; irili ufakl binlerce ta n gökten ya p birikti ini düün. Y lanlar n yuvas var talar n aras nda. S caktan vücutlar s n nca d ar ç karlar. Bizim tarla, komumuzun tarlas , Sahibali'nin day o lunun tarlas ve birkaç kiinin daha tarlas Y lanlar Vadisi'nde. Her taraftan y lan sl klar duyulur.

"Sahibali'yle da n aa lar nda talar n arkalar na bak yor ve sana semiz bir y lan bulmak için sopalar m z y lan deliklerine sokuyorduk. Yine böyle ç plakt k. Üstümüzde sadece bir pantolon vard . S rt m z o kadar s nm t ki yumurta koysan pierdi. Bir tatan öbür taa atlarken birden Sahibali'nin aya kay p s rtüstü yere dütü ve yere dümesiyle vadide bir ç l n yank lanmas bir oldu.

Sahibali s rtüstü yatarken bir y lan üstüne ç k p çöreklenmiti. Sahibali bir ç l k daha att ve oradan vadinin dibine, toprak üstüne dütü. Art k y lana göz açt rmad m.

Önce kafas na indirdim sopay , sonra karn na; bir kere daha vurdum ba na. Karn nda iki fare ile bir serçe vard .

"Sahibali bayg n yat yor ve sesi solu u ç km yordu. Sopas bir yerlere dümütü. Y lan n soktu u yer k zarm t . Y lan aya n veya elini soksayd , ne yapaca m biliyordum. Ama s rt n n ortas na ne yapabilirdim? Çaresiz, Sahibali'yi omuzuma al p köye getirdim. "Yal Boncuk Nine"

sabahleyin mezar ba ndayken anneme, Sahibali'yi hemen ona getirseymiim ölmeyece ini söylüyordu. Ama Sahibali'yi nas l daha erken yetitirebilirdim ki? eftali a ac , sen de bilirsin, Sahibali benden a rd . Bir ee im olsayd ve geç kalsayd m, o zaman "Boncuk Nine"

gecikti imi söylemekte hakl olabilirdi. Ne gelirdi elimden?..."

Pulad yine a lamaya balad . Sahibali ile Pulad' çok ama çok sevdi imi hissediyordum imdi. Bundan böyle Sahibali'yi bir daha göremeyece imi düündü ümde neredeyse üzüntümden tüm yapraklar m döküp sonsuza dek kuruyacak ve tomurcuk vermeyecektim.

Pulad a lamas n b rakt :

- Art k köyde kalamam ben. Nereye gitsem Sahibali kar mda canlan yor ve üzülüyorum. Da a giderken, keçiyi k rda otlatmaya götürürken, talara elimi sürerken, hayvan d k lar üstünde yürürken, ot yolarken, damlara ç karken hep Sahibali gözümde canlan yor. Sanki hep beni ça r yor: Pulad!... Pulad!... Evet eftali a ac ; bu sesi duyacak gücüm kalmad . ehre gidip day m n yan nda bakkal ç ra olaca m. Sahibali'nin yaamas için ne yapmal yd m, bilmiyorum. Onun gibi düüp ölmemek için ne yapmam gerek, onu da bilmiyorum. Ben küçü üm, akl m hiçbir eye ermiyor. Tek bildi im, art k köyde kalamayaca m. Ben gidiyorum eftali a ac . eftalini sana b rak yorum.

Pulad kalk p gidece i s rada eftalimi aya n n önüne düürdüm. Pulad eftaliyi ald , koklad , sonra tozlar n sildi.

Tepeden aa eliyle okad beni ve çekip gitti.

Ertesi y l boy atm , dallan p budaklanm , iyice serpilmitim. Yirmi otuz çiçe im vard . Ba m dik tutabiliyor, öteye beriye uzan p bahçenin di er taraflar n seyredebiliyordum.

Bir gün böyle bak n p dururken bahç van farkedip yan ma geldi. Sevinçten ne yapaca n bilmiyordu. Yaprak ve çiçeklerimin eklinde kimin çocu u oldu umu anlad . Hiç zahmet çekmedi i halde bahçesinde güzel bir eftali a ac bitmiti. Para u runa köylüleri kendine düman eden zengin bir adam n uakl n yapan bahç van eline dümütüm ya; buna çok üzülüyordum.

On onbe eftali vermitim. Ama eftalilerimin kime nasip olaca n düündükçe kendimden nefret ediyordum. Beni Pulad ile Sahibali dikip büyütmütü. eftalilerim de onlar n hakk yd .

Bir gün bir fikir geldi akl ma. O gün eftalilerimi dökmeye balad m. Bahç van durumu farketti inde dal mda hiç eftali kalmam t . Yerimin kötü oldu unu düündü ve yüksek sesle "Seneye yerini de itiririm. Böylece hem iyi su al rs n hem iri ve güzel eftaliler verirsin." dedi.

Ertesi bahar köklerimi uyand rd mda tüm düzenimin bozuldu unu, baz lar n n kurudu unu, baz lar n n da yolundu unu gördüm. Tabii sa lam kalan köklerim az de ildi. lkin sa lam olan köklerimi nemli topra a dald rd m, sonra yeni yeni kökler ç kart p çevreye gönderdim. Sonra filizlenme, yaprak ve tomurcuk verme düüncesine kap ld m. Derken annemi tan d m.

O günden beri ne kadar zaman geçti bilmiyorum. Bahç van bir türlü benden meyva alamad . Bundan sonra da alamayacak. Ben ona itaat etmiyorum. imdi akl s ra beni korkutmaya, testereyle kesmeye, y ld rmaya çal yor.

Bitti.

Yaz 1347/1968